Một khảo sát gần đây cho thấy những người “cuồng mua sắm” ước tính đã chi trả 45 tỷ đô-la mỗi năm. Cụ thể, 79% người nghiện mua sắm đã ít nhất một lần mua sắm trong tình trạng không kiểm soát, và trung bình người nghiện mua sắm chi 444 đô-la mỗi năm cho việc mua hàng thiếu suy nghĩ.
Tuy nhiên, tôi cho rằng gần 100% chúng ta làm điều đó. Chúng ta có thể
không say sưa mua sắm, nhưng chúng ta thường xuyên bị ảnh hưởng bởi sự thỏa mãn tức thời đến mức chúng ta quyết định mua hàng mà biết rõ chúng không tốt cho bản thân – trái ngược với giá trị của chúng ta – chỉ
để cảm nhận một liều thuốc dopamine trong thoáng chốc.
Chúng ta phớt lờ quỹ dự chi cho mua sắm.
Chúng ta mua những thứ mình không hề muốn.
Chúng ta mua hàng để gây ấn tượng với người khác.
Chúng ta đặt giá trị của mình qua một bên để đạt lợi ích ngắn hạn.
Tôi biết vì tôi đã từng làm tất cả những việc này.
207 | T r a n g
Khi sở thích vật chất hay khoái lạc của chúng ta mạnh hơn giá trị, chúng ta hy sinh sự viên mãn của mình cho những lợi ích nhất thời. Đó chắc chắn là những gì đã xảy ra với tôi vào ngày tôi bị bắt vì tội ăn cắp vặt.
Thật sự, tôi có thể mượn bạn mình một chiếc cà vạt hay đi dự phỏng vấn mà không cần chiếc cà vạt nào, và tôi sẽ vẫn ổn. Nhưng câu chuyện mà tôi đã nói với bản thân mình là tôi cần một chiếc cà vạt, cần đến mức tôi hy sinh giá trị của mình để có được nó. Tôi đã không nghiện mua sắm, nhưng theo cách nào đó, tôi đang mua sắm dưới một lực ảnh hưởng. Tôi có những quyết định thiếu chín chắn với một thái độ sai lầm: Tôi phải có nó, và tôi phải có nó ngay bây giờ! Và bởi tôi không biết giá trị của mình là gì nên tôi càng dễ dàng thỏa hiệp.
Đương nhiên, điều này xảy ra với tất cả chúng ta tại vài thời điểm nào đó.
Chúng ta tìm kiếm con đường tắt hoặc hành động bốc đồng, và thế giới quanh ta lại càng thúc thêm sự cám dỗ. Không chỉ những người cuồng mua sắm mới thiếu suy nghĩ, mà con cái chúng ta cũng say sưa với sự
thỏa mãn tức thời.
Hãy nhớ lại lần gần nhất mà bạn đến bảo tàng và bạn bị thôi thúc phải đi qua cửa hàng đồ lưu niệm – cú níu kéo chốt hạ của chủ nghĩa tiêu dùng. Và đáng buồn là điều này đã diễn ra. Mỗi khi con gái tôi lướt qua những món đồ lưu niệm, con lại nài nỉ tôi để mua:
“Con có thể mua cái gì không?”
“Thế con muốn gì?”
208 | T r a n g
“Con không biết – con muốn mọi thứ!”
Đó là những gì chủ nghĩa tiêu dùng diễn ra với mọi người. Chúng ta không biết mình muốn gì, nhưng chúng ta biết rằng mình muốn nữa, muốn ngay bây giờ. Chúng ta thậm chí không ngừng lại để suy nghĩ về
việc đó, để hỏi cái gì sẽ mang thêm giá trị vào cuộc sống của ta không hoặc điều gì sẽ cản trở ta. Nhưng nếu chúng ta không đặt câu hỏi cho mọi thứ ta mang vào cuộc sống mình, chúng ta sẽ cho phép bất kỳ điều gì cũng có thể can thiệp vào cuộc sống của ta.
Vì vậy, thông điệp của chủ nghĩa tối giản rất đơn giản: Nếu cách đây 5
phút bạn không cần món đồ đó, thì bây giờ bạn có lẽ cũng không cần nó.
Và khi nghĩ như vậy, bạn sẽ không phải lưỡng lự.
Nếu tôi nói với con gái rằng ngày mai hãy hỏi lại tôi lần nữa là liệu con có thể mua món đồ vô dụng đó không, con sẽ không nhớ mà hỏi. Đó là vì chúng ta chỉ nhớ những điều có ý nghĩa, còn những thứ hời hợt sẽ tan biến vào hư vô.
Thấu hiểu giá trị của chúng ta
Điều quan trọng là phải hiểu những giá trị của bạn, chúng soi sáng con đường dẫn bạn đến cuộc sống viên mãn. Các giá trị đúng đắn giúp bạn có những quyết định mà bạn thực sự muốn đưa ra, bao gồm các lựa chọn có trách nhiệm về tiêu dùng. Nếu tôi hiểu rõ giá trị của mình, tôi có thể
quyết định đúng đắn và sẽ tránh được nỗi xấu hổ lẫn cảm giác tội lỗi khi 209 | T r a n g
bị bắt do ăn cắp chiếc cà vạt. Đó không phải là con người tôi muốn trở
thành.
Và rồi một lần nữa, tôi lại không biết mình muốn trở thành ai, bởi vì giá trị của tôi thật mơ hồ. Vì vậy mười năm sau, tôi vẫn đi từ quyết định tồi này đến quyết định tồi khác, ngay cả khi trông bề ngoài tôi “có một cuộc sống ổn thỏa”. Tôi đã có một ngôi nhà ở vùng ngoại ô, hai chiếc xe Lexus, những bộ vest chỉnh chu, một sự nghiệp đáng mơ ước – và chúng đã che lấp một quãng đời của hàng loạt quyết định tệ hại. Và bởi vì tôi không biết mình muốn trở thành người như thế nào, nên những quyết định đó đã khiến tôi không còn là phiên bản tốt nhất của chính mình. Thoạt đầu thì tôi dần đi sai hướng, nhưng khi tôi ngày càng bất mãn hơn thì tôi như
đang chạy trốn khỏi một cuộc sống ý nghĩa mà mình hằng ao ước.
Theo thời gian, qua những chật vật và bước đi sai lầm, tôi nhận ra bất kể
mình đi nhanh đến đâu, tôi không bao giờ đến được đích nếu đi sai hướng. Để tìm ra lối đi đúng, tôi phải tìm ra giá trị của mình.
HẠNH PHÚC KHÔNG PHẢI LÀ MỤC TIÊU – MỤC TIÊU CỦA TA LÀ SỐNG
MỘT CUỘC ĐỜI CÓ Ý NGHĨA VÀ HẠNH PHÚC LÀ QUẢ NGỌT TUYỆT
VỜI ĐẾN SAU ĐÓ.
Nếu có một điều tôi học được sau hơn 40 năm trên cõi đời này thì đó là: Cách tốt nhất để sống một cuộc đời ý nghĩa là gắn kết những hành động ngắn hạn với giá trị dài hạn của bạn. Bạn cần làm cho con người bạn trong tương lai tự hào về con người bạn trong hiện tại. Nếu không, bạn 210 | T r a n g
sẽ lao vào hết khoái lạc này đến khoái lạc khác, nó có thể vui sướng trong lúc này, nhưng sẽ để lại một khoảng trống đáng sợ.
Có ít nhất hai lý do khiến mọi người không hiểu giá trị của mình. Đầu tiên, chúng ta không thắc mắc về nó, và sau đó giá trị của chúng ta được định hình bởi văn hóa đại chúng, truyền thông và sự ảnh hưởng của người khác. Thứ hai, chúng ta không hiểu rằng một số giá trị này thì quan trọng hơn một số giá trị khác.
Nếu bạn đang học điều này, bạn đã tiến bộ vượt qua rào cản đầu tiên: Bạn đang đặt câu hỏi về giá trị của mình. Chúc mừng! Tuy nhiên trong lúc cân nhắc, không kém phần quan trọng là bạn cần hiểu rằng không phải tất cả các giá trị đều như nhau. Trên thực tế, một số không phải là giá trị, nghĩa là chúng cản trở những điều quan trọng với chúng ta. Đó là lý do tại sao tôi chia tách giá trị của mình thành bốn nhóm: Giá trị nền tảng, Giá trị cấu trúc, Giá trị bề mặt và Giá trị tưởng tượng. Hãy xem xét từng cái một.