“Loại bỏ xao nhãng” – nói dễ, làm khó. Trong quyển sách Digital Minimalism (tạm dịch: Chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số), tác giả, giáo sư
khoa học máy tính Cal Newport ở Đại học Georgetown, đã tìm được 1600
276 | T r a n g
người tham gia thử nghiệm “thanh lọc số”. Anh viết: “Theo kinh nghiệm của tôi, việc thay đổi dần dần thói quen thì không hiệu quả, vì sự cuốn hút của nền kinh tế kết hợp với sức cám dỗ của tính tiện lợi sẽ làm giảm tác dụng của việc thay đổi dần dần và kéo bạn trở về vạch xuất phát”.
Thay vào đó, anh đề nghị cuộc chuyển đổi tức thì, “điều gì đó xảy ra trong khoảng thời gian ngắn và được thực hiện với niềm tin rằng kết quả sẽ ổn định”. Hãy bước vào: thanh lọc cuộc sống số.
Newport yêu cầu người tham gia dành ra 30 ngày để “tạm ngưng sử
dụng các công nghệ mà họ lựa chọn”. Mỗi người phải xác định các nguyên tắc của riêng mình, và các công nghệ này có thể bao gồm “ứng dụng, trang web, các công cụ kỹ thuật số liên quan được phân phối qua màn hình máy tính, màn hình điện thoại nhằm mục đích giải trí, thông báo hoặc kết nối”. Theo Newport, mạng xã hội, Reddit, trò chơi điện tử, Youtube và thậm chí cả tin nhắn là những ví dụ về các loại “công nghệ
mới” mà chúng ta cần đánh giá khi chuẩn bị thanh lọc số. Lò vi sóng, radio và bàn chải điện thì không tính vào. Tóm lại, điều gì đang làm bạn phân tâm? Hãy loại bỏ nó trong vòng một tháng.
Trong một tháng tạm ngưng đó, dù biết việc tách rời khỏi công nghệ có thể gây khó chịu, Newport đã đề nghị những người tham gia thử nghiệm hãy tìm hiểu và khám phá các hoạt động hoặc hành vi khiến họ thấy hài lòng và có ý nghĩa. Newport viết: “để quá trình này thành công, bạn cũng phải dành thời gian này để khám phá lại những gì quan trọng với mình và những gì làm bạn vui vẻ bên ngoài cái thế giới kỹ thuật số luôn hoạt 277 | T r a n g
động và hào nhoáng kia”. Newport tuyên bố rằng những người tham gia có thể thành công hơn nữa nếu họ “tập trung phát triển các lựa chọn chất lượng để thay thế cho sự phân tâm mà công nghệ gây ra”. Những lựa chọn thay thế bao gồm đọc sách, uống cà phê với bạn bè, viết lách, vẽ
tranh, tham gia các sự kiện cộng đồng, lên kế hoạch cho chuyến dã ngoại cùng gia đình, nghe nhạc, xem hòa nhạc, chơi thể thao và tìm lại các trò tiêu khiển đã quên từ khi cuộc sống của bạn tràn ngập trong những tiếng
“ping”, thông báo, cập nhật và những thứ gây gián đoạn khác.
Hết một tháng, Newport yêu cầu người tham gia mang công nghệ trở lại cuộc sống từ điểm xuất phát: “Đối với mỗi công nghệ mà bạn sử dụng lại, hãy xác định giá trị mà nó phục vụ cho cuộc sống của bạn và cách bạn sử dụng nó để tối đa hóa giá trị này”. Để làm điều này hiệu quả, anh đề
nghị họ tự vấn một câu hỏi quan trọng: Công nghệ này có hỗ trợ trực tiếp cho điều mà tôi vô cùng xem trọng hay không? Nếu không, đừng mang nó trở lại. “Thực tế là nó mang đến vài giá trị không phù hợp. Người theo chủ nghĩa tối giản số sử dụng công nghệ để phục vụ cho những điều quan trọng nhất trong cuộc sống, và họ hạnh phúc với chuyện bỏ lỡ những thứ
khác”.
Chuyên gia về hiệu suất làm việc Tanya Dalton gọi việc loại bỏ những thứ thừa thãi này là “niềm vui khi bỏ lỡ”. Trong quyển sách về khái niệm này, cô đã nói: “Làm ít hơn nghe có vẻ phản trực quan. Nhưng làm ít hơn thì sẽ hiệu quả hơn bởi vì bạn đang tập trung vào công việc mà bạn thực sự muốn làm”. Đối với tôi, đây là lập luận thuyết phục nhất cho chủ
278 | T r a n g
nghĩa tối giản số. Khi chúng ta ngừng trộn lẫn việc mất tập trung với công việc bận rộn có năng suất và hiệu quả, chúng ta có thể hoàn thành công việc một cách sâu sắc và có ý nghĩa bằng óc sáng tạo của mình.
Công nghệ khiến chúng ta làm quá nhiều mà ít có thời gian để hiện hữu.
Chúng ta cố gắng lấp đầy những kẽ hở với nhiều việc hơn. Mọi khung cảnh ở trung tâm thành phố đều giống nhau: những cái đầu cúi xuống, những gương mặt chìm trong màn hình phát sáng – công nghệ biến con người thành các thây ma. Chúng ta đang sống trong một thế giới bận rộn, trong đó giá trị của chúng ta được cân đo với công việc, sản lượng và năng suất – một cái vòng đua chuột. Chúng ta chìm ngập trong các cuộc họp, các bảng tính, các cập nhật trạng thái, giờ cao điểm, các cuộc gọi hội nghị, thời gian di chuyển và các tin nhắn, báo cáo, hộp thư thoại cũng như tất cả các cạm bẫy của một cuộc sống bận rộn. Đi, đi và đi; bận, bận và bận; và chúng ta hoàn thành được nhiều việc.
Người Mỹ đang làm việc nhiều hơn bao giờ hết, nhưng thu nhập của chúng ta lại ít hơn. Bận rộn đã trở thành chuẩn mực mới. Và nếu bạn không bận rộn, đặc biệt là ở nơi làm việc, bạn thường bị cho là lười biếng, không hiệu quả, kém năng suất, bạn làm phí không gian.
Nhưng đối với tôi, bận rộn là một lời nguyền bất hạnh. Bất kể ai đó cho rằng tôi bận rộn, tôi sẽ hơi nhăn nhó và đáp trả lại lời buộc tội đó như
sau: “Tôi không bận rộn, tôi đang tập trung”.
279 | T r a n g
Nhà văn, nhà triết học Henry David Thoreau đã nói: “Chỉ bận rộn thôi là chưa đủ. Câu hỏi đặt ra là chúng ta bận rộn làm cái gì?”. Nếu là tôi, tôi sẽ
nói rằng: “Chỉ bận rộn thôi là chưa đủ. Câu hỏi đặt ra là chúng ta đang tập trung vào điều gì?”. Có một sự khác biệt rất lớn giữa bận rộn và tập trung. Điều thứ nhất liên quan đến các ẩn dụ điển hình về năng suất: luôn tay luôn chân, tiếp tục di chuyển để giữ cho băng chuyền luôn hoạt động. Không phải ngẫu nhiên mà chúng ta gọi các công việc tầm thường là “công việc bận rộn”. Công việc bận rộn hiệu quả đối với robot nhà máy và các dây chuyền tự động khác, nhưng chẳng có gì hay ho với một người đang cố gắng làm nên những điều quý giá cho cuộc sống.
Mặc khác, tập trung bao gồm sự chú ý, nhận thức và có mục đích. Đôi khi mọi người nhầm lẫn thời gian tôi tập trung với bận rộn vì sự tập trung có nhiều đặc điểm bề mặt giống như bận rộn. Rõ ràng, thời gian biểu của tôi kín đặc. Nhưng điểm khác biệt là tôi không cam kết nhiều thứ, mà tôi sẽ tập trung hoàn toàn cho mỗi nhiệm vụ mà mình cam kết. Tập trung không cho phép tôi hoàn thành nhiều công việc như bận rộn, vì thế, tổng số nhiệm vụ tôi hoàn thành đã giảm dần qua các năm. Tuy nhiên, tầm quan trọng của mỗi cam kết lại ngày càng tăng lên. Ví dụ trong năm 2021, tôi sẽ chỉ hoàn thành một vài cột mốc quan trọng về mặt sáng tạo: xuất bản quyển sách này, dạy một lớp học viết, và những nỗ lực đó sẽ được tập trung toàn diện. Và mọi điều khác tôi làm nên hỗ trợ những mục tiêu này, trực tiếp hoặc là gián tiếp.
280 | T r a n g
BẤT KỲ NỖ LỰC SÁNG TẠO NÀO – CÓ THỂ LÀ VIẾT SÁCH, MỞ PHÒNG
TẬP YOGA HAY NƯỚNG BÁNH – RỐT CUỘC VẪN LÀ NHỮNG CÂU HỎI.
Điều này không thể mang lại một bảng thành tích đẹp với những người luôn nhìn vào các con số. Chúng ta phải nói “không” với hầu hết mọi thứ
khác, nhưng chắc chắn chúng ta sẽ cảm thấy tốt hơn là khi cảm thấy mình bận rộn chỉ vì bận rộn. Dĩ nhiên, đôi lúc tôi cũng sảy chân, đôi lúc tôi cũng ngã về cái bẫy bận rộn vốn đang nhấn chìm nền văn hóa của chúng ta. Nhưng khi ấy, tôi cố gắng nhận ra sự sa sút của mình, chỉnh sửa và tập trung trở lại vào những khía cạnh đáng giá của cuộc sống sáng tạo. Đó là một trận chiến không hồi kết, nhưng cũng đáng giá để chiến đấu vì nó.