Vào mùa hè năm 2018, The Minimalists đã có những cuộc nói chuyện về
“Tiền và Chủ nghĩa tối giản” với diễn giả tài chính Dave Ramsey. Ramsey là người dẫn chương trình radio lớn thứ ba tại Mỹ và là tác giả của nhiều đầu sách bán chạy, anh đã giúp hàng triệu người Mỹ thoát khỏi cảnh nợ
nần và thay đổi tương lai tài chính của họ. Trong quyển sách bán chạy nhất của mình, The Total Money Makeover: A Proven Plan for Financial Fitness (tạm dịch: Cuộc cải tiến toàn diện về tiền bạc: Một kế hoạch cân đối tài chính đã được kiểm chứng) với hơn 8 triệu bản in, Ramsey đã phác thảo một kế hoạch chung, chính là kế hoạch mà anh đã thực hiện để
thoát khỏi nợ nần và đạt tự do tài chính. Anh gọi nó là “7 bước nhỏ”: Bước nhỏ 1: Tiết kiệm 1.000 đô-la để làm quỹ khẩn cấp ban đầu (và xây dựng ngân sách).
Bước nhỏ 2: Trả hết các khoản nợ (trừ nợ mua nhà), bắt đầu từ khoản nợ nhỏ đến khoản nợ lớn hơn.
Bước nhỏ 3: Tiết kiệm đủ tiền chi tiêu cho 3 đến 6 tháng trong quỹ khẩn cấp toàn diện.
Bước nhỏ 4: Đầu tư 15% thu nhập để chuẩn bị cho lúc về hưu.
235 | T r a n g
Bước nhỏ 5: Tiết kiệm để có tiền học đại học cho con cái.
Bước nhỏ 6: Sớm trả xong nợ mua nhà.
Bước nhỏ 7: Tích cóp để giàu có và hãy cho đi.
Những bước nhỏ này, đặc biệt là bước một và hai, cũng đã giúp tôi thoát khỏi món nợ đến trăm nghìn đô. Tôi đã làm thế nào? Đầu tiên, tôi phải tiết kiệm được 1.000 đô-la nhanh nhất có thể, đó là quỹ khẩn cấp cho những tình huống bất trắc trong cuộc sống: sửa chữa xe hơi, chi phí y tế, và những tình huống khẩn cấp khác. Bước đầu tiên này vô cùng quan trọng vì tôi không muốn lún sâu hơn khi đang cố gắng thoát nợ. Tiếp đến là thời điểm thiết lập ngân sách, tôi sử dụng “hệ thống phong bì” của Ramsey, nhưng nếu là hiện tại, tôi sẽ sử dụng Every Dollar – ứng dụng lập ngân sách miễn phí của Ramsey để theo dõi chi tiêu hàng tháng.
Khi tôi đã có quỹ khẩn cấp và ngân sách của mình, tôi bắt đầu thanh toán nợ xe hơi, thẻ tín dụng và nợ sinh viên. Làm theo kế hoạch của Ramsey, tôi bán hai chiếc xe hơi và khóa tất cả thẻ tín dụng. Sau đó, tôi liệt kê tất cả món nợ, sắp xếp chúng theo thứ tự từ nhỏ đến lớn và trả dần từng cái một (chính là phương pháp trả nợ quả cầu tuyết). Tôi đã mất bốn năm làm việc cật lực, giảm chi tiêu triệt để, ăn uống ở nhà, thậm chí giao pizza để kiếm tiền thêm, để trả hết nợ. Tôi phải tạo thói quen chi tiêu tốt hơn vì tôi không thể tiêu xài để thoát nợ. Nhưng giờ đây, khi không còn nợ
nần và đã trải nghiệm tất cả ích lợi của tự do tài chính, tôi sẽ không bao giờ quay trở lại con đường đó nữa.
236 | T r a n g
Sống không nợ giúp tôi cống hiến nhiều hơn bao giờ hết.
Sống không nợ cho tôi thoát khỏi thế giới doanh nghiệp.
Sống không nợ giúp tôi tiêu thụ ít hơn và sáng tạo nhiều hơn.
Sống không nợ giúp tôi ngao du khắp thế giới.
Sống không nợ khuyến khích tôi đầu tư vào tương lai.
Sống không nợ cho tôi sự bình yên mà tôi chưa bao giờ có khi còn mắc nợ.
Sống không nợ đã chứng minh cho tôi thấy rằng không có cái gọi là “nợ
tốt”.
Không chỉ có Dave Ramsey là người giúp làm sáng rõ cuộc khủng hoảng tài chính đang xảy ra ở nhiều gia đình khắp nước Mỹ. Trong quá trình hợp tác với Ramsey, tôi đã có dịp thảo luận về tiền bạc, nợ và đầu tư với một số chuyên gia tài chính hàng đầu nước Mỹ: Rachel Cruze, Anthony ONeal và Chris Hogan. Cả ba người mà chúng ta sẽ được biết đến trong chương này.
Những bài học thuở nhỏ về tiền bạc
Trong hội thảo Tiền và Chủ nghĩa tối giản, tổ chức tại Nashville, Rachel Cruze – đồng tác giả của quyển sách Smart Money Smart Kids (tạm dịch: Tiền thông minh, Con thông minh) – giải thích rằng thói quen tiêu tiền 237 | T r a n g
của chúng ta lúc trưởng thành, cả tốt lẫn xấu, đều bắt đầu từ khi ta còn nhỏ. Cha mẹ của Cruze nộp đơn phá sản khi cô lên 6 tuổi, điều này có thể
mang đến cho cô một tuổi thơ đầy rẫy những khó khăn và vất vả về tiền bạc.
Vì con cái chúng ta luôn học từ chúng ta, đôi khi là lời nói, nhưng thông thường là hành động của chúng ta, nên có phải Cruze đã được định sẵn để lặp lại sai lầm của cha mẹ cô không? May mắn là không, vì cha của cô là Dave Ramsey. Những hành vi của hai vợ chồng Ramsey đã làm gương cho Cruze và anh chị em của cô khiến họ thay đổi hoàn toàn từ sau vấp ngã. Cô nói: “Tôi mới 6 tuổi và không có khái niệm về tiền bạc. Tôi không biết cảm giác vỡ nợ hay giàu có nghĩa là gì. Một số người có thể nói tôi sinh ra đúng vào thời điểm tồi tệ nhất: gia đình tôi phá sản. Nhưng, tôi lại thấy khác. Tôi sinh ra vào thời điểm hoàn hảo: sự khởi đầu mới”.
Cruze chưa đủ lớn để thấy cha mẹ mình mất tất cả; thay vào đó, cô ấy chứng kiến họ từng bước gầy dựng lại và rút ra những bài học từ quá trình đó. Dĩ nhiên nó chẳng dễ dàng gì. Gia đình cô là gia đình đầu tiên đã thực hiện “Kế hoạch Dave Ramsey”.
“Sau khi cha mẹ tôi phá sản, họ có thể quay lại với thói quen cũ đã khiến họ sụp đổ ngay từ đầu”. Cô ấy nói đúng. Theo trang Debtorg, việc phá sản lần hai chiếm đến 16% các trường hợp phá sản. Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện bởi vì hầu hết mọi người đều có một vài khoản nợ.
Một khảo sát của YouGov cho thấy 70% người trưởng thành ở Mỹ có một số khoản nợ, trong đó thế hệ Gen X (những người sinh từ 1970-1980) là 238 | T r a n g
78%, thế hệ Baby Boomers (những người sinh từ 1946-1964) là 74%, thế
hệ Millennials (những người sinh từ 1981-1996) là 70%, và thế hệ Gen Z
(những người sinh từ 1997 – 2012) là 44%. Nên sẽ không có gì ngạc nhiên nếu gia đình Ramsey tiếp tục lún sâu vào cái hố khác trong những năm họ phá sản.
Theo Cruze, rõ ràng là nhiều vấn đề tài chính của chúng ta bắt nguồn từ
thời thơ ấu và những rủi ro tài chính của cha mẹ. Vì thế, cô cho rằng chìa khóa để phá vỡ vòng lặp này là giáo dục cho con trẻ về tài chính từ năm 3 tuổi, khuyến khích con kiếm tiền – chứ cha mẹ không cho tiền – bằng cách làm việc nhà, và sau đó hướng dẫn chúng cách phân bổ việc chi tiêu cho hợp lý.
Cruze gợi ý rằng tất cả trẻ em, từ 3 đến 18 tuổi, nên chia thu nhập của mình thành ba phần chính: chi tiêu, tiết kiệm và cho đi. “Bạn hãy đưa cho con ba phong bì và ghi tên trên đó: chi tiêu, tiết kiệm và cho đi – tốt nhất là cho con tự viết, chữ to và đậm. Mỗi đồng tiền trẻ kiếm hoặc nhận được thì cần phải bỏ vào các phong bì này. Nếu chúng có 5 đô-la, dành 1
đô để vào phong bì cho đi, 2 đô để vào phong bì tiết kiệm, và cuối cùng là 2 đô để vào phong bì chi tiêu”. Đây là hình thức lập ngân sách cơ bản nhất, và nó có thể giúp trẻ em xây dựng thói quen chi tiêu tốt. Khi tôi viết phần này, tôi bắt đầu cố gắng thử cách tiếp cận trên với con gái 6 tuổi của tôi. Dù không thể nói con bé có trở thành tỷ phú Warren Buffet hay không, nhưng tôi có thể chắc chắn rằng đây là lần đầu tiên tôi thấy con thích học toán.
239 | T r a n g
CHỦ NGHĨA TỐI GIẢN KHÔNG DÀNH CHO TẤT CẢ MỌI NGƯỜI, CHỦ
NGHĨA TỐI GIẢN DÀNH CHO BẤT KỲ AI KHÔNG HÀI LÒNG VỚI TÌNH
TRẠNG HIỆN TẠI.
Bạn không thấy lợi ích từ bài học đơn giản của trẻ con, có phải không?
Tôi biết vì tôi cũng từng nghĩ thế. Trên thực tế, ngân sách đơn giản dành cho trẻ em của Cruze toàn diện hơn ngân sách của tôi khi tôi đang ở đỉnh cao sự nghiệp của mình. Tôi đã học cách lập ngân sách từ năm 25 tuổi, nhưng tôi đã phớt lờ những gì tốt cho mình. Tại sao? Vì chúng ta thường bỏ qua những bài học để lấp đầy cuộc sống với những món đồ mới sáng loáng. Và chính kiểu suy nghĩ ngắn hạn này khiến chúng ta lại mắc nợ.
Sức ảnh hưởng của cơn bốc đồng
Gần đây, tôi vào một cửa hàng nội thất vì vợ tôi muốn mua một chiếc gối mới. Khi chúng tôi dạo quanh mê cung của những chiếc bàn, những ghế
sô-pha và tủ kệ, tôi luôn thấy một thông điệp lặp đi lặp lại, được đặt ở vị
trí bắt mắt nhất trên các món đồ: “Mang về nhà ngay hôm nay! Chấp nhận trả sau”.
Đó là những gì xảy ra phải không? Chúng ta cảm thấy dường như mình cần mọi thứ, cần nó ngay bây giờ. Và chúng ta không cần ngân sách, không cần tiết kiệm, không cần ưu tiên chi tiêu vì chúng ta để tương lai của mình sắp xếp điều đó, vào một ngày nào đó.
240 | T r a n g
Cho đến nay điều đó đã diễn ra như thế nào? Bạn có cảm kích vì quá khứ
tiêu xài bốc đồng của mình không? Bạn có hạnh phúc với việc chi tiêu thiếu kế hoạch không? Bạn có hài lòng với những khoản nợ để lại sau tất cả những thứ trước đây bạn mua trong ngẫu hứng không? Bản thân tôi thì không. Tôi đã mất nhiều năm để thoát nợ, và không bao giờ muốn quay lại cảnh đó, bởi vì tôi không sẵn sàng từ chối niềm vui trong tương lai bằng cách thỏa mãn bản thân ngay hôm nay.
Thật sự, nếu chúng ta cần mượn nợ để mua một món đồ nào đấy, một chiếc ghế sô-pha hay một chiếc xe SUV, thì đúng theo định nghĩa là chúng ta không đủ tiền để mua nó. Vì thế, thay vì mắc nợ, có lẽ chúng ta nên cân nhắc việc không mua nó. Không phải là mãi mãi, chỉ là cho đến khi chúng ta có đủ tiền để thực sự mua món hàng đó.
Cho đến khi đó...
Chúng ta có thể ngồi yên trên chiếc ghế bành đã cũ.
Chúng ta có thể nằm trên tấm nệm xù lông.
Chúng ta có thể sử dụng lọ mỹ phẩm vẫn còn.
Chúng ta có thể mặc những bộ quần áo còn chưa mặc đến trong tủ.
Chúng ta có thể lái chiếc xe tải cũ cho đến khi thực sự không chạy được nữa.
241 | T r a n g
Thành thật mà nói, nếu chúng ta muốn có một món đồ mới, chúng ta nên đợi cho đến khi mình đủ khả năng chi trả. Có thể khi đã có đủ tiền, chúng ta sẽ nhận ra mình thực sự không cần món đồ mà bản thân từng khao khát khi đứng trong cửa hàng.
Bằng không, chúng ta sẽ hành động bốc đồng, chúng ta sẽ đáp ứng mong muốn của mình ngay lập tức. Nếu không chịu nổi sức cám dỗ của vay nợ, chúng ta thậm chí cảm thấy thích thú khi đứng ở quầy thanh toán, nhưng ngọn lửa sung sướng ấy sớm lụi tàn khi bảng sao kê tín dụng được gửi đến.