Có hai đức tính mà tôi nghĩ nó được đánh giá quá cao, nhưng tôi đã thay đổi suy nghĩ của mình với cả hai, đó là sự hy sinh và thỏa hiệp. Sau một loạt các mối quan hệ độc hại với cấp trên, đồng nghiệp, những người được gọi là bạn bè, những người quan trọng và thậm chí là các thành viên trong gia đình, tôi nhận ra rằng mình đã hy sinh quá nhiều, đã thỏa hiệp quá nhiều, và đó là điều khiến những mối quan hệ này không thể hàn gắn. Dù nó có thể đúng một phần, nhưng vấn đề không phải là tôi đã hy 339 | T r a n g
sinh hay thỏa nghiệp cho những người đó, mà tôi đã hy sinh và thỏa hiệp sai trong từng mối quan hệ.
Đáng buồn, tôi đã hy sinh các giá trị của mình nhằm cố gắng phát triển mối quan hệ. Do đó, tôi đã có những thỏa hiệp ngớ ngẩn để xoa dịu người khác: Tôi trốn tránh sự thật vì tôi không muốn làm tổn thương cảm xúc của mọi người. Tôi đã cố gắng xoa dịu người khác bằng vật chất thay vì khiến họ cảm thấy được yêu thương thực sự. Tôi từ bỏ sức khỏe tinh thần, cảm xúc và thể chất của mình để chăm sóc cho người khác.
Nhưng xoa dịu người khác chẳng có tác dụng. Hãy suy nghĩ về điều này.
Bạn sẽ cảm thấy thế nào nếu đột nhiên phát hiện mọi người mà bạn biết đang cố tử tế chỉ để lấy lòng bạn? Trong y khoa, các bác sĩ gọi loại điều trị này là “chăm sóc giảm nhẹ”, nghĩa là làm cho một căn bệnh hoặc các triệu chứng bớt nghiêm trọng hay đau đớn mà không loại bỏ nguyên nhân. Nhưng trong các mối quan hệ, chúng tôi gọi đó là sự xoa dịu.
Những kiểu hy sinh và thỏa hiệp này tốt nhất là không nên có, vì nó có thể làm mối quan hệ chấm dứt.
Nhưng đôi khi, bạn phải hy sinh và bạn phải thỏa hiệp vì thế giới vận hành không phải để thỏa mãn những mong muốn của bạn. Cuộc sống của bạn không chỉ có mỗi bạn.
Về cơ bản, một mức độ hy sinh nhất định – nghĩa là từ bỏ điều quan trọng hoặc có giá trị vì người khác – là cần thiết để duy trì một mối quan hệ.
Mối quan hệ cần thời gian, năng lượng và sự chú ý, ba trong số những 340 | T r a n g
nguồn lực quý giá mà chúng ta phải sẵn sàng đánh đổi để có được mối quan hệ. Vì thế, tốt hơn là chúng ta nên chọn đúng người; nếu không, chúng ta sẽ thỏa hiệp mọi thứ trong mối quan hệ.
Thỏa hiệp – nghĩa là giải quyết tranh chấp bằng cách nhượng bộ lẫn nhau – cũng cần thiết trong mối quan hệ vì chẳng có hai người nào mà niềm tin giống hệt nhau. Để duy trì mối quan hệ, cả hai nhất định phải thỏa hiệp với nhau tại một điểm giao nào đó. Song, điều cốt yếu là phải tránh hy sinh các giá trị của bạn trong quá trình tìm đến điểm giao với đối phương. Nếu cả hai bạn đều đạt được đồng thuận với các giá trị còn vẹn nguyên, thì các bạn đã thỏa hiệp đúng đắn.
Nuôi dạy con cái là ví dụ điển hình cho việc cần thiết phải hy sinh và thỏa hiệp. Tôi thấy điều này ngay trong cuộc sống của tôi. Nhìn bề ngoài, việc nuôi dạy con có vẻ nặng nề, tẻ nhạt và buồn chán. Nhiều bậc cha mẹ tốt sẵn sàng hy sinh sở thích, niềm vui và thời gian cá nhân vì lợi ích của con họ. Chính sự thỏa hiệp này – điểm trung hòa mà họ tìm được – khiến họ
trở thành những bậc phụ huynh tốt và lý tưởng hơn, đứa trẻ cũng trở
thành một người con ngoan, mang đến niềm hạnh phúc cho cả gia đình.
Đương nhiên, bài học này mở rộng hơn cả việc nuôi dạy con. Hãy nghĩ về
những mối quan hệ tốt nhất trong cuộc đời bạn. Việc từ bỏ điều quan trọng để cải thiện mối quan hệ (hy sinh) đã có ý nghĩa như thế nào với bạn? Đã khi nào bạn phải giải quyết tranh chấp bằng cách nhượng bộ lẫn nhau (thỏa hiệp)? Nếu bạn có thể làm cả hai và các giá trị của bạn vẫn 341 | T r a n g
không bị ảnh hưởng, thì rất có thể bạn đã đưa ra quyết định đúng đắn cho mối quan hệ.
Buông bỏ các mối quan hệ độc hại
Marta Ortiz, một người tham gia tiệc dọn nhà sống ở Mexico, đã nói:
“Người ta nói tình yêu là mù quáng chắc chắn cũng có vài ý đúng. Ở tuổi đôi mươi, tôi đã nghĩ là mình bắt được vàng” – cô ấy nói về một mối quan hệ lãng mạn đang nảy nở – “Ban đầu, mọi thứ đều tuyệt vời. Anh ấy đối xử với tôi rất tốt. Anh ấy cũng rất ngọt ngào và điển trai”.
Cô ấy đã không biết có một mặt đen tối đằng sau con người ấy. “Anh ấy che giấu rất giỏi thói nghiện ngập trong suốt một thời gian dài”. Và rồi cũng đến lúc anh ta bộc lộ mặt tối qua lời nói cay nghiệt và cuối cùng là lạm dụng cô. “Tôi bị tình yêu làm cho mù quáng, tôi đã chịu đựng quá lâu”, Ortiz thú nhận điều đó trong trải nghiệm mở thùng đồ đạc của cô.
Tiến sĩ Travis Bradberry, tác giả cuốn sách Emotional Intelligence 2.0 (tạm dịch: Trí thông minh cảm xúc 2.0), cho biết: “Người độc hại bất chấp mọi trật tự. Một số người không nhận thức được tác động tiêu cực mà họ gây ra với người xung quanh, và một số khác dường như hài lòng với sự hỗn loạn và rắc rối mà mình gây ra. Dù bằng cách nào, họ cũng gây ra sự rối loạn, xung đột và tệ nhất là căng thẳng”.
Giống như Marta Ortiz, tất cả chúng ta đều đã cố bám chấp vào một mối quan hệ không còn xứng đáng với cuộc đời mình, và hầu hết chúng ta 342 | T r a n g
vẫn gắn bó với những người liên tục làm mình kiệt quệ: Những người không làm tăng giá trị cho chúng ta, những người không ủng hộ, những người chỉ lấy và lấy đi mà không chịu cho lại, những người đóng góp rất ít và ngăn cản chúng ta phát triển, những người liên tục đóng vai nạn nhân.
Dần dà, những người đóng vai nạn nhân trở thành nạn nhân thực sự. Đó là lúc mối quan hệ trở nên nguy hiểm. Những nạn nhân không cho chúng ta được hạnh phúc, họ ngăn chúng ta sống cuộc sống có mục đích, họ
tổn thương chúng ta bằng nhiều cách. Và theo thời gian, những mối quan hệ độc hại này trở thành một phần trong cuộc sống của ta.
Chúng ta có thể vượt lên các mối quan hệ độc hại bào mòn ta, giống như
Marta Ortiz, chúng ta có thể chọn tiến về phía trước. Khi bạn thẳng thắn, sự lựa chọn rất rõ ràng. Nhưng nhiều lần chúng ta quyết định vẫn gắn bó, hy vọng mọi việc sẽ thay đổi, gác lại những điều không thể tránh khỏi vào ngày mai. Rồi ngày mai đến, và chúng ta lại trì hoãn vào ngày khác, tháng khác, cho đến khi vài năm trôi qua. Và những người ở xung quanh chúng ta không phải là người mà chúng ta muốn chọn nếu có cơ hội được lựa chọn lại.
Tại sao chúng ta để điều nảy xảy ra? Có hai lý do: sự quen thuộc và nỗi sợ.
Thứ nhất, chúng ta gắn bó với điều quen thuộc nên việc thay đổi sẽ rất khó khăn. Một mối quan hệ viên mãn đòi hỏi sự cống hiến, lòng trắc ẩn, 343 | T r a n g
sự hỗ trợ và thấu hiểu, một mối quan hệ tầm thường thì chỉ cần thời gian và sự gần gũi.
Thứ hai, chúng ta không rời đi vì chúng ta sợ. Nếu bạn lập danh sách tất cả các mối quan hệ hiện tại của mình – tất cả mọi người trong ba cấp độ
– thì bạn sẽ chọn lại bao nhiêu người trong số đó để có một mối quan hệ
mới của hôm nay? Nếu bạn vẫn chọn người đó, thật tuyệt vời, chúng ta sẽ thảo luận về cách hồi phục và thắt chặt các mối quan hệ ở phần sau của chương này. Nhưng nếu bạn muốn tránh mối quan hệ đó, thì bạn phải tự hỏi vì sao bản thân cứ bám víu lấy nó. Có lẽ bạn có lý do chính đáng, nhưng thông thường chúng ta bám lấy vì sợ hãi. Chúng ta sợ thay đổi, sợ tổn thương người khác và sợ đánh mất tình yêu thương. Nhưng tôi cho rằng điều yêu thương nhất bạn có thể làm là thành thật với người khác, ngay cả khi điều đó nghĩa là vừa yêu thương vừa giữ khoảng cách.
Rõ ràng, thực hiện một thay đổi thì khó. Nếu dễ thì bạn đã làm rồi.
Nhưng thay đổi là điều bắt buộc nếu bạn muốn có mối quan hệ tốt đẹp nhất. Dưới đây là một số cân nhắc sẽ giúp bạn định hướng được sự thay đổi cho mối quan hệ:
Bạn có thể chữa lành một mối quan hệ, nhưng...
Bạn không thể “sửa” người khác.
Bạm không thể thay đổi bản chất của họ.
Bạn không thể ép họ trở nên “tốt hơn”.
344 | T r a n g
Bạn không thể thay đổi tính cách của họ.
Bạn không thể đề ra sở thích mới cho họ.
Bạn không thể buộc họ trở nên giống như bạn.
Bạn có thể làm cho ai đó hiểu quan điểm của bạn, nhưng bạn không thể
kéo họ đi theo hướng bạn mong muốn. Bất kể bạn muốn thay đổi họ đến mức nào thì cũng chỉ vô ích. Điều này khiến chúng ta chỉ có hai lựa chọn đối với một mối quan hệ tiêu cực: hoặc chấp nhận, hoặc rời đi. Cả hai lựa chọn đều là một sự buông bỏ.
Nếu bạn sẵn sàng chấp nhận ai đó vì con người của họ, thay vì là con người bạn muốn, nghĩa là bạn phải sẵn lòng từ bỏ những kỳ vọng trước đây của bạn dành cho họ và đưa ra các tiêu chuẩn mới cho mối quan hệ.
Đôi khi, điều này có thể làm được bằng một cuộc trò chuyện. Còn nhiều lúc khác, khi mối quan hệ đã dần rệu rã, chấp nhận nghĩa là bạn phải cần hàng loạt cuộc nói chuyện để giúp xác định và định hình lại mối quan hệ. Theo ngôn ngữ hẹn hò, điều này được gọi là “xác định lại mối quan hệ”. Thời điểm tốt nhất để xác định một mối quan hệ là ngay từ lúc bắt đầu, thời điểm tốt thứ hai chính là ngay bây giờ. Khi mối quan hệ tiến triển, các điều khoản cần phải được cập nhật trong suốt quá trình, xem xét nhu cầu, mong muốn và quan điểm của cả hai bên. Ví như tôi và vợ
tôi, ít nhất một lẫn mỗi tháng, chúng tôi sẽ “nói chuyện sâu” cùng nhau để bày tỏ những kỳ vọng và đảm đảo các tiêu chuẩn của chúng tôi phù hợp với nhau. Và sau đó, mỗi năm một lần, chúng tôi ra soát lại các giá 345 | T r a n g
trị để xem liệu có sự thay đổi nào đáng kể hay không. Nó giống như làm mới lời thề ước của chúng tôi, nhưng theo cách thực tế hơn.
Những cách thức này có thể áp dụng nghiêm túc với vài người, nhưng không nhất thiết phải như vậy. Rebecca và tôi có những cuộc trò chuyện rất vui vẻ, sảng khoái về những vấn đề khó khăn. Ngay cả với những người bạn không quá thân thiết – các mối quan hệ thứ cấp của tôi – tôi vẫn thường xuyên trò chuyện với họ về tiêu chuẩn, kỳ vọng, niềm tin và giá trị. Những cuộc trò chuyện khó nhằn này giúp tôi hiểu hơn về cuộc sống của bạn bè, và cho chúng tôi cơ hội kiểm soát tính dễ tổn thương đồng thời cũng là một cách để tăng cường mối quan hệ. Cuối cùng, giao tiếp là cách duy nhất để đảm bảo chúng ta đang cùng đi đúng hướng.
Tuy nhiên, một số mối quan hệ không xứng đáng với năng lượng, thời gian và sự quan tâm của chúng ta. Hành vi của một số người về cơ bản là độc hại, và các dấu hiệu rõ ràng của những người độc hại là: Không tôn trọng
Thao túng
Đe dọa
Xúc phạm
Cay nghiệt
Độc hại
346 | T r a n g
Ghét bỏ
Ác ý
Thô lỗ
Bạo lực
Mù quáng
Cố chấp
Lừa lọc
Một số người khác thì độc hại một cách tinh vi, và những người này có thể khó nhận ra hơn, nhưng chúng ta cũng phải lọc ra bởi vì một vài phiền toái khó chịu cũng đủ khiến cuộc sống rắc rối. Hãy chú ý đến những người như sau:
Không có lý trí
Vô tâm
Không hỗ trợ
Không trung thực
Không chín chắn
Bi quan
347 | T r a n g
Nóng nảy
Ái kỷ
Vô cảm
Bòn rút
Giận dữ
Dù ai đó có tính độc hại rõ ràng hay chỉ là mơ hồ, điều cần thiết là bạn phải tạo ra khoảng cách để có thể buông bỏ. Sau cùng, bạn có thể thẳng thắn đề cập chuyện rời đi với người độc hại, nhưng thường thì cách tốt nhất chỉ là rời bỏ, đặc biệt nếu một cuộc nói chuyện khó khăn có thể làm mọi thứ thêm căng thẳng và xấu đi. Có thể tha thứ mà không cần đối đầu. Nói thẳng để kết thúc với nhau có vẻ là phương án tốt, nhưng theo kinh nghiệm của tôi thì cách làm này không ổn vì nó không khắc phục được gì. Cũng giống như một đồ đạc mới, chúng ta nói sẽ không mua nữa nhưng chẳng giữ được lời hứa và điều này cũng chẳng giống với buông bỏ. Kết thúc chỉ là một điểm phá vỡ được xác định, không phải mọi thứ
đều được kết thúc sạch sẽ. Đôi khi, sự kết thúc là sau khi mọi thứ tàn lụi dần vào hư vô. Do vậy, bạn không cần phải gọi thêm một cuộc điện thoại, trả lời tin nhắn hoặc gặp lại cái người độc hại đó. Bạn không nên miễn cưỡng giải thích. Bạn không bắt buộc phải duy trì mối ràng buộc với bất cứ ai. Tình bạn, tình đồng nghiệp, tình yêu là một đặc ân chứ không phải 348 | T r a n g
là quyền lợi, và nếu ai đó đã phung phí đặc ân đó, bạn không cần phải gắn bó với họ nữa. Người độc hại sẽ không có được gì.
Có những lúc một mối quan hệ vẫn còn độc hại với bạn dù nó đã kết thúc.
Bạn có thể không biết lý do tại sao mối quan hệ kết thúc – hoặc có lẽ
người kia không muốn chấm hết với bạn – và vì thế mà mối quan hệ trở
nên độc hại bởi người kia vẫn lởn vởn trong tâm trí của bạn dù cả hai đã cắt đứt liên lạc. Thật không may, không phải mọi thứ đều kết thúc theo mong đợi hoặc theo thời điểm mà bạn muốn. Và chỉ có một cách để đuổi những người này ra khỏi không gian cảm xúc của bạn: sự tha thứ. Giống như để lại đống hành lý nặng nề mà chúng ta không còn muốn mang theo, chúng ta tha thứ cho người khác để có thể tiến về phía trước mà không bị quá khứ kéo lại.
TỪ TRONG SÂU THẲM, CÁCH BẠN NHÌN NHẬN BẢN THÂN CŨNG
CHÍNH LÀ CÁCH NGƯỜI KHÁC SẼ NHÌN NHẬN BẠN.
Rời khỏi một mối quan hệ độc hại giống như lựa chọn giữa tốt nghiệp và ly hôn. Thường thì tốt hơn là bạn nên rời đi bây giờ, ngay trong điều kiện tốt nhất có thể, để chuyển hướng và cảm thấy biết ơn về những khoảng thời gian tươi đẹp cũng như bài học mà bạn đã nhận được trong mối quan hệ đó – đây là tốt nghiệp. Hoặc bạn có thể chờ đợi và cố gắng chịu đựng những trận cãi vã, sự thao túng đối phương trong hàng loạt cuộc tranh luận, cho đến khi mọi thứ cuối cùng sẽ kết thúc mà không thể sửa 349 | T r a n g
chữa – đây gọi là ly hôn. Buông bỏ ngay lúc này thì khó, nhưng là dễ dàng hơn khi xét về lâu dài.
Buông tay không có nghĩa là bạn không yêu người đó, mà nghĩa là hành vi của họ không cho phép bạn bước vào mối quan hệ đó nữa. Điều này không làm bạn trở nên xấu xa hay độc ác vì đã bỏ đi. Bạn đang tạo cơ hội cho cuộc sống của mình tốt đẹp hơn. Một cuộc sống hòa thuận, không tranh chấp. Một cuộc sống chất lượng, không cãi vã. Một cuộc sống tận tâm, không xung đột. Khi bạn thoát khỏi một mối quan hệ độc hại, bạn không phải từ bỏ mà bạn đang bắt đầu lại.