Trong cuốn Đời sống nông dân ở Bengal của mình, tôi có kể về việc cậu bé nhà nông Govinda thường dành ra vài tiếng mỗi buổi tối để lắng nghe những câu chuyện do một bà cụ kể. Bà được gọi là mẹ của Sambhu, và là người kể chuyện hay nhất trong làng. Khi đọc đoạn đó, Đại úy R. C. Temple thuộc Quân đoàn Nhân sự Bengal, con trai của vị quan chức quản lý thuộc địa xuất sắc Sir Richard Temple, đã viết thư cho tôi để bày tỏ rằng sẽ thú vị biết bao nếu thu thập được những câu chuyện truyền miệng mà các bà cụ ở Ấn Độ vẫn thường kể cho trẻ nhỏ nghe vào buổi tối, đồng thời hỏi xem tôi có thể thực hiện một bộ sưu tập như vậy hay không. Vốn không lạ gì với tập truyện cổ tích Mährchen của anh em nhà Grimm, những Truyện Bắc Âu do Dasent kể lại thật tuyệt vời, Truyện Iceland của Arnason do Powell dịch, Truyện Cao nguyên Scotland được Campbell chuyển ngữ sang tiếng Anh, cùng những câu chuyện cổ tích do các tác giả khác thu thập; và vì tôi tin rằng tập sách được gợi ý này sẽ là một đóng góp dẫu nhỏ bé cho kho tàng văn học văn hóa dân gian và thần thoại so sánh ngày càng phát triển — thứ văn học, giống như triết học so sánh, chứng minh rằng người nông dân da ngăm đen, nửa thân trần trụi bên bờ sông Hằng kỳ thực cũng là họ hàng, dẫu cách nhau cả trăm đời, với người đàn ông Anh da trắng, ăn vận chỉnh tề bên bờ sông Thames — nên tôi đã nhanh chóng chớp lấy ý tưởng và bắt đầu tìm kiếm tư liệu.

Nhưng biết tìm một bà cụ kể chuyện ở đâu bây giờ? Thuở nhỏ, chính tai tôi đã từng nghe hàng trăm — và sẽ không quá lời khi nói là hàng nghìn — câu chuyện cổ tích từ chính bà cụ ấy, mẹ của Sambhu; bởi bà không phải là nhân vật hư cấu, mà thực sự bằng xương bằng thịt và mang cái tên đó. Thế nhưng, tôi hầu như đã quên hết những câu chuyện ấy, hoặc ít ra chúng đã bị lẫn lộn hết cả trong đầu tôi, đuôi câu chuyện này gắn vào đầu câu chuyện kia, rồi đầu câu chuyện thứ ba lại dính vào đuôi câu chuyện thứ tư. Tôi ước gì mẹ của Sambhu tội nghiệp vẫn còn sống biết bao! Nhưng bà đã đi từ lâu lắm rồi, đến cõi vĩnh hằng mà không vị lữ khách nào quay trở lại, và con trai bà là Sambhu cũng nối gót bà đi về nơi ấy. Sau bao công sức tìm kiếm, cuối cùng tôi cũng tìm thấy "bà ngoại Grethel" của mình — dẫu chẳng bằng một nửa tuổi của bà Frau Viehmännin ở Hesse-Cassel — ở một phụ nữ theo đạo Thiên chúa người Bengal. Khi còn là một cô bé sống trong mái ấm ngoại đạo ngày trước, bà từng được nghe rất nhiều câu chuyện từ người bà kính yêu của mình. Bà là một người kể chuyện giỏi, nhưng kho tàng chuyện của bà không phong phú lắm; và sau khi nghe bà kể mười câu chuyện, tôi lại phải đi tìm kiếm những nguồn khác. Một ông thầy tu Bà-la-môn kể cho tôi nghe hai chuyện; một thợ cạo già kể ba chuyện; một người đầy tớ cũ của tôi kể hai chuyện; và số còn lại tôi nghe từ một ông thầy tu Bà-la-môn khác. Không ai trong số những người cung cấp câu chuyện cho tôi biết tiếng Anh; tất cả họ đều kể bằng tiếng Bengal, và tôi dịch sang tiếng Anh khi về nhà. Tôi được nghe nhiều câu chuyện hơn những gì có trong các trang sách sau đây; nhưng tôi đã bác bỏ phần lớn, bởi chúng có vẻ chứa đựng những tình tiết thêm thắt giả tạo không có trong nguyên tác những câu chuyện tôi từng được nghe thời thơ ấu. Tôi có lý do để tin rằng những câu chuyện được trình bày trong cuốn sách này là mẫu mực đích thực của những cổ tích xưa cũ được các bà cụ người Bengal truyền đời qua hàng trăm thế hệ.

Mẹ của Sambhu thường luôn kết thúc mỗi câu chuyện của mình — và mọi người kể chuyện truyền thống ở Bengal đều làm như vậy — bằng cách lặp lại công thức sau đây:

Thế là chuyện tôi hết,

Cành gai Natiya mòn chết.

– “Hỡi cành gai Natiya, sao ngươi héo úa?”

– “Sao bò của ngươi gặm ta nửa?”

– “Hỡi con bò kia, sao mi lại gặm?”

– “Sao chú mục đồng không thèm chăn dắt?”

– “Hỡi chú mục đồng, sao không chăn bò?”

– “Sao nàng dâu không cho ta ăn cơm đỏ?”

– “Hỡi nàng dâu, sao không cho cơm?”

– “Sao đứa con tôi khóc hờn?”

– “Hỡi đứa trẻ, sao mi khóc lóc?”

– “Sao con kiến cắn tôi nhức nhối?”

– “Hỡi con kiến, sao mi cắn tôi?”

Koot! koot! koot!

Ý nghĩa của những dòng này là gì, tại sao chúng lại được lặp lại ở cuối mỗi câu chuyện, và mối liên hệ giữa các phần với nhau ra sao, tôi hoàn lắm không rõ. Có lẽ toàn bộ chỉ là một chuỗi những lời vô nghĩa được chủ ý ghép lại với nhau nhằm mang lại niềm vui cho trẻ nhỏ.

Lal Behari Day.

Cao đẳng Hooghly,

Ngày 27 tháng 2 năm 1883.