Thuở xưa, Sani (tức Saturn, vị thần xui xẻo) và Lakshmi (nữ thần may mắn) từng có trận cãi vã nảy lửa trên thiên đình. Sani tự cho mình có địa vị cao hơn Lakshmi, trong khi Lakshmi cũng cả quyết rằng bà mới là người đứng trên Sani. Vì các vị thần nam lẫn nữ trên trời đều chia phe ủng hộ mỗi bên một cách ngang ngửa, hai vị thần đương sự đành đồng ý giao phó việc phân xử cho một người phàm trần vốn nổi danh là khôn ngoan và công minh. Khi ấy, trần gian có một người đàn ông tên là Sribatsa, nổi tiếng vừa giàu có lại vừa thông thái, công bằng. Thế là cả vị thần và nữ thần đều chọn ông làm người phán quyết cho mối bất hòa của họ.

Theo đó, một hôm nọ, Sribatsa được báo tin rằng Sani và Lakshmi muốn đến thăm nhà để nhờ ông phân định hơn thua. Sribatsa rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan. Nếu ông bảo Sani có địa vị cao hơn Lakshmi, nàng sẽ nổi giận và quay lưng ruồng bỏ ông. Ngược lại, nếu ông nói Lakshmi cao hơn Sani, vị thần xui xẻo sẽ giáng con mắt ác quỷ lên đời ông. Vì thế, ông quyết định không nói thẳng ra điều gì, mà để cho vị thần và nữ thần tự suy ra ý kiến của ông qua hành động. Ông cho chuẩn bị sẵn hai chiếc ghế, một bằng vàng và một bằng bạc, rồi đặt chúng bên cạnh mình. Khi Sani và Lakshmi đến nơi, ông mời Sani ngồi lên ghế bạc, còn Lakshmi ngồi ghế vàng. Sani nổi điên lên, giận dữ quát lên với Sribatsa rằng: “Được lắm, vì ngươi dám coi ta kém vinh hiển hơn Lakshmi, ta sẽ giáng ánh mắt tà thần lên ngươi trong vòng ba năm; để xem đến lúc đó ngươi sống ra sao!”. Nói đoạn, vị thần hầm hầm bỏ đi. Trước khi rời đi, Lakshmi dịu dàng bảo Sribatsa: “Con ta, chớ sợ. Ta sẽ phù hộ cho con.” Thế là thần và nữ thần đều rời đi.

Sribatsa bèn nói với người vợ hiền tên là Chintamani rằng: “Mình ơi, vì con mắt ác quỷ của Sani sắp giáng xuống anh, tốt nhất là anh nên rời khỏi nhà; bởi nếu anh cứ ở lại đây cùng em, tai họa sẽ trút lên cả hai chúng ta, nhưng nếu anh đi, nó sẽ chỉ ứng nghiệm vào một mình anh mà thôi.” Chintamani đáp: “Không thể có chuyện đó được; anh đi đâu em theo đó, số phận của anh cũng sẽ là số phận của em.” Người chồng hết sức khuyên can vợ ở lại nhà, nhưng mọi lời lẽ đều vô ích. Nàng nhất quyết đi theo chồng. Sribatsa đành bảo vợ rạch một đường trên nệm giường, nhét toàn bộ số tiền vàng và châu báu họ có vào trong đó. Vào đêm trước ngày rời khỏi nhà, Sribatsa khấn vái Lakshmi, và nữ thần liền hiện ra ngay lập tức. Ông bèn thưa với người: “Lạy Mẹ Lakshmi! Vì con mắt ác quỷ của Sani đang dòm ngó chúng con, chúng con đành phải tha hương lưu lạc; nhưng xin Mẹ hãy che chở cho chúng con, và gìn giữ nhà cửa cùng tài sản của chúng con.” Nữ thần may mắn đáp lời: “Đừng sợ; ta sẽ phù hộ cho các con; rồi mọi chuyện sẽ đâu vào đấy.”

Họ bắt đầu lên đường. Sribatsa cuộn chiếc nệm lại rồi vác lên đầu. Đi chưa được dặm đường nào, họ đã thấy trước mặt là một dòng sông. Sông không thể lội qua được, nhưng bên bờ có sẵn một chiếc xuồng và một người đang ngồi trong đó. Khách lữ hành bèn nhờ người chèo đò chở giúp qua sông. Người lái đò nói: “Ta chỉ chở được mỗi lần một người thôi; đằng này các người có ba—chính ngươi, vợ ngươi, và cái nệm.” Sribatsa đề nghị chở vợ và chiếc nệm qua trước, rồi đến lượt ông sau, nhưng người lái đò nhất định không nghe. “Mỗi lần chỉ một người thôi,” hắn lặp lại; “đầu tiên để ta chở cái nệm qua trước.” Khi chiếc xuồng chở chiếc nệm đang trôi giữa dòng, một cơn cuồng phong bấy ngờ nổi lên, cuốn phăng chiếc nệm, chiếc xuồng lẫn người lái đò đi mất tăm, chẳng ai biết trôi dạt về phương nào. Lạ lùng thay, dòng sông cũng biến mất theo, bởi cái nơi chỉ ít phút trước còn cuồn cuộn nước chảy nay đã biến thành bãi đất khô ráo. Lúc bấy giờ, Sribatsa thừa hiểu đây chính là tai họa do con mắt ác quỷ của Sani gây ra.

“Họ bắt đầu lên đường”

Sribatsa và vợ, trong túi không còn nổi một đồng xu, dắt díu nhau đến một ngôi làng gần đó. Làng này phần lớn là nơi sinh sống của những người tiều phu, cứ sáng tinh mơ là họ lại vào rừng đốn củi đem bán ở một thị trấn cách làng không xa. Sribatsa ngỏ ý muốn đi cùng để đốn củi với họ, và họ đã đồng ý. Thế là ông bắt đầu đốn cây cừ khôi chẳng thua kém bất kỳ ai; chỉ có điều khác biệt giữa Sribatsa và những tiều phu khác là: trong khi người ta đốn đủ mọi loại gỗ, thì ông chỉ chọn đốn những loại gỗ quý hiếm như gỗ đàn hương. Lũ tiều phu thường đem ra chợ những gánh củi thông thường to tướng, còn Sribatsa chỉ mang theo vài khúc đàn hương, nhưng số tiền ông thu về lại lớn hơn rất nhiều so với những người khác. Tình trạng ấy kéo dài ngày này qua tháng nọ khiến đám tiều phu đâm ra ghen tị, bèn hùa nhau lập mưu đuổi vợ chồng Sribatsa khỏi làng.

Nơi tiếp theo họ đặt chân đến là một ngôi làng của những người thợ dệt, hay đúng hơn là thợ kéo sợi bông. Tại đây, Chintamani kiếm sống bằng nghề kéo sợi. Vốn là một phụ nữ thông minh và khéo léo, nàng kéo được những sợi chỉ mịn màng hơn hẳn các phụ nữ khác và nhờ thế kiếm được nhiều tiền hơn. Điều này lại khơi mào lòng đố kỵ của những người phụ nữ bản xứ trong làng. Nhưng chưa hết. Sribatsa, để lấy lòng đám thợ dệt, đã mời họ đến một bữa tiệc mà tất cả các món ăn đều do tay vợ ông nấu nướng. Nhờ tài nấu ăn xuất sắc của Chintamani, những kẻ thợ dệt thô kệch trong làng đã hoàn toàn bị chinh phục bởi những món ngon vật lạ bày ra trước mắt. Khi trở về nhà, họ mắng mỏ vợ mình vì không tài nào nấu ăn ngon được như vợ của Sribatsa, lại còn gọi họ là những kẻ vô tích sự. Chuyện này càng khiến phụ nữ trong làng thêm căm ghét Chintamani. Một hôm, Chintamani ra bờ sông tắm cùng những người phụ nữ khác trong làng. Có một chiếc thuyền bị mắc cạn trên bãi cát ven bờ từ nhiều ngày nay; đám đàn bà đã tìm mọi cách đẩy nó đi nhưng vô ích. Chuyện tình cờ xảy ra là khi Chintamani vô tình chạm tay vào chiếc thuyền, nó liền trôi tuột xuống sông. Đám thuyền phu kinh ngạc khôn xiết, đinh ninh rằng người phụ nữ này có năng lực phi thường và hẳn sẽ rất hữu dụng cho những dịp tương tự trong tương lai. Thế là họ chộp lấy nàng, ném lên thuyền rồi chèo vụt đi. Những người phụ nữ trong làng có mặt ở đó không hề ra tay ngăn cản bởi họ vốn căm ghét Chintamani. Khi Sribatsa nghe tin vợ bị bọn lái đò cướp đi, ông đau đớn đến phát điên. Ông rời khỏi làng, ra bờ sông, thề sẽ đi dọc theo dòng nước cho đến khi tìm được con thuyền đang giam giữ người vợ yêu dấu. Ông cứ thế lủi thủi bước đi dọc triền sông cho đến khi trời tối sập xuống. Do chẳng thấy bóng dáng túp lều nào, ông đành trèo lên một tán cây để qua đêm.

Sáng hôm sau, khi trèo xuống khỏi cây, ông nhìn thấy ngay dưới gốc một con bò Kapila—loài bò không bao giờ sinh con nhưng lúc nào cũng cho sữa suốt cả ngày hễ có ai vắt. Sribatsa liền vắt sữa bò uống cho thỏa thuê. Ông vô cùng kinh ngạc khi thấy phần phân bò rơi trên mặt đất lại có màu vàng óng ánh; quả nhiên, đó chính là vàng ròng. Khi phân còn đang mềm, ông khắc tên mình lên đó, và đến khi nó cứng lại trong ngày, trông nó chẳng khác nào một thỏi gạch bằng vàng—và thực tế đúng là như vậy. Vì cây cọc cạch mọc ngay bên bờ sông, lại thêm con bò Kapila ngày ngày sáng tối đều đặn đến cho sữa, Sribatsa quyết định ở lại đó chờ cho đến khi tìm được con thuyền. Trong khi ấy, số gạch vàng cứ tăng lên mỗi ngày vì con bò đều đặn đến thải ra thứ kim loại quý giá ấy vào mỗi buổi sáng chiều. Ông xếp chồng những viên gạch vàng có khắc tên mình lên nhau theo từng hàng, khiến từ đằng xa chúng trông chẳng khác nào một gò vàng nhỏ.

Hãy tạm gác lại cảnh Sribatsa sắp xếp những viên gạch vàng dưới tán cây ven sông để dõi theo số phận của người vợ. Chintamani là một phụ nữ vô cùng xinh đẹp; nghĩ rằng nhan sắc ấy có thể sẽ mang lại họa diệt vong cho mình, khi bị đám lái đò bắt giữ, nàng liền cất lời cầu khẩn với Lakshmi rằng: —“Lạy Mẹ Lakshmi! Xin hãy thương xót con. Ngài đã ban cho con dung mạo xinh đẹp, nhưng giờ đây nhan sắc ấy chắc chắn sẽ hủy hoại đời con bằng cách cướp đi phẩm giá và sự trinh trắng. Vì vậy, cúi xin Mẹ nhân từ hãy làm cho con trở nên xấu xí, phủ lên thân xác con một căn bệnh gớm ghiếc để bọn lái đò không màng động đến con.” Lakshmi đã thấu thấu tỏ lời cầu nguyện của Chintamani; và chỉ trong chớp mắt, khi nàng hãy còn nằm trong tay bọn lái đò, thân hình vốn dĩ xinh đẹp tuyệt trần ấy đã biến thành một cái xác tơi tả, hôi thối. Khi đặt nàng xuống khoang thuyền, đám lái đò tá hỏa khi thấy cơ thể nàng chi chít những vết lở loét gớm ghiếc tỏa ra thứ mùi hôi thối nồng nặc. Họ liền tống cổ nàng xuống khoang chứa hàng nằm sâu dưới đáy thuyền, nơi họ vẫn thường quăng cho nàng một chút cơm nguội với ít nước lã vào mỗi buổi sáng chiều. Cuộc đời Chintamani trong khoang thuyền ấy vô cùng khốn khổ; nhưng nàng thà chịu đựng nỗi cơ cực đó còn hơn là mất đi trinh tiết.

Bọn lái đò cập bến bán hết hàng hóa, đang trên đường trở về quê hương thì bỗng nhìn thấy thứ trông giống như một gò vàng nhỏ nằm không xa bờ sông, liền thu hút sự chú ý của chúng. Sribatsa, với đôi mắt lúc nào cũng ngóng hướng về phía sông, vui mừng khôn tả khi thấy một chiếc thuyền ghé vào bờ, thầm ôm hy vọng người vợ thân yêu có lẽ đang ở trên đó. Đám lái đò tiến đến gò vàng, và Sribatsa liền tuyên bố số vàng đó là của ông. Chúng bèn vơ vét toàn bộ số gạch vàng lên thuyền, bắt giữ Sribatsa và nhốt ông xuống khoang thuyền, nơi không xa người phụ nữ đang lở loét bệnh hoạn. Dĩ nhiên là họ lập tức nhận ra nhau dù Chintamani đã đổi khác hoàn toàn, nhưng cả hai đều hiểu rằng phải thật khôn ngoan, tuyệt đối không lên tiếng nhận mặt. Do đó, họ giao tiếp với nhau bằng những dấu hiệu và cử chỉ.

Bấy giờ, bọn lái đò rất thích chơi súc sắc, và vì trông Sribatsa có vẻ là một người đáng kính, chúng thường rủ ông tham gia cùng. Vốn là một tay chơi sọc sệt sành sỏi, ông hầu như luôn là kẻ thắng cuộc. Ghen tức trước tài năng vượt trội của ông, bọn lái đò liền nhẫn tâm quăng ông xuống nước. Ngay khoảnh khắc ấy, Chintamani vẫn giữ được sự minh mẫn để ném xuống dòng nước chiếc gối nàng vẫn dùng để gối đầu. Sribatsa bám lấy chiếc gối, nhờ đó mà nổi lềnh bềnh trôi theo dòng nước cho đến khi trời tối mịt thì dạt vào một nơi trông giống như một khu vườn nằm sát mép nước. Ở đó, ông mắc kẹt giữa những lùm cây, chịu cảnh ướt át và rét run cầm cập suốt cả đêm dài.

Khu vườn ấy thuộc về một góa phụ lớn tuổi, người từng là thợ cung cấp hoa chính cho nhà vua xứ đó vào những năm trước. Không rõ vì lý do gì mà khu vườn bỗng nhiên bị héo úa, tàn lụi, hầu như tất cả cây cối hoa lá đều chẳng thèm nở hoa nữa; vì thế bà đã phải từ bỏ công việc dâng hoa cho hoàng cung. Thế nhưng, vào buổi sáng ngày hôm sau đêm Sribatsa mắc kẹt giữa lùm cây, lúc thức dậy, bà lão dụi mắt mấy bận vẫn không dám tin vào những gì mình đang thấy: toàn bộ khu vườn ngập tràn hoa là hoa, bừng sáng rực rỡ. Chẳng còn một gốc cây hay khóm cỏ nào mà không được điểm tô bởi những chùm hoa rực rỡ. Không hiểu nguyên nhân vì sao lại có cảnh tượng kỳ diệu đến thế, bà đi dạo một vòng quanh vườn và phát hiện ngay bên mép nước, vướng vào đám cây cối, một người đàn ông đang run lẩy bẩy và suýt chết cóng. Bà đưa ông vào túp lều của mình, nhóm lửa sưởi ấm và chăm sóc tận tình, vì bà cho rằng sự xuất hiện của ông chính là nguyên nhân khiến khu vườn bỗng nhiên nở hoa kỳ lạ như vậy. Sau khi đã lo cho ông chu đáo hết mức có thể, bà vội vã chạy vào hoàng cung, tâu với các quan thị vệ rằng bà đã có thể cung cấp hoa trở lại cho triều đình; và thế là bà được phục chức làm người cắm hoa cho hoàng gia. Sribatsa ở lại chỗ bà lão vài ngày, rồi ngỏ ý nhờ bà giới thiệu giúp một chân việc làm với các đại thần trong triều. Ông được triệu vào cung ngay, và vì nhanh chóng bộc lộ trí thông minh sắc sảo, vị đại thần liền hỏi ông muốn đảm nhận chức vụ gì. Theo đúng nguyện vọng, ông được bổ nhiệm làm quan thu thuế trên sông.

Trong lúc đang làm nhiệm vụ thu thuế đường sông, chỉ ít ngày sau, ông đã nhìn thấy chính chiếc thuyền đang giam giữ người vợ của mình. Ông liền cho chặn thuyền lại và khép tội đám lái đò đã trộm cắp những viên gạch vàng mà ông khẳng định là của chính mình. Nghe nhắc đến gạch vàng, tận thân nhà vua cũng ngự giá ra bờ sông, ngỡ ngàng đến tột độ khi tận mắt chứng kiến những viên gạch làm bằng vàng ròng, trên mỗi viên đều khắc chằn chịt dòng chữ—Sribatsa. Ngay khoảnh khắc ấy, Sribatsa cũng giải cứu người vợ tội nghiệp khỏi tay bọn lái đò; và vừa bước ra khỏi thuyền, nàng liền xinh đẹp lộng lẫy trở lại như thủa ban đầu. Nhà vua lắng nghe chính miệng Sribatsa thuật lại câu chuyện về những tai ương giáng xuống đầu ông, thiết yến đãi ngộ ông vô cùng hậu hĩnh suốt nhiều ngày trời, rồi cuối cùng cử người hộ tống hai vợ chồng trở về quê hương với những món quà tẩm ngựa cùng voi chiến đầy ắp. Con mắt ác quỷ của Sani giờ đây đã quay đi nơi khác, và Sribatsa lại một lần nữa trở thành Đứa Con Của Vận May như thuở nào.

Câu chuyện của tôi đến đây là hết,

Cành gai Natiya héo tàn, v.v.

1. Sri là một tên gọi khác của nữ thần Lakshmi, còn batsa có nghĩa là đứa trẻ; vậy Sribatsa nghĩa đen chính là “đứa con của vận may.”