Ngày xửa ngày xưa, có một người con vua và một người con tể tướng. Họ yêu thương nhau thắm thiết; cùng ngồi, cùng đứng, cùng đi dạo, cùng ăn, cùng ngủ và cùng thức giấc. Cứ như thế, họ đã trải qua bao nhiêu năm tháng bên nhau, cho đến khi cả hai đều mong muốn được đi khám phá những xứ sở xa xôi. Thế là một ngày nọ, họ lên đường. Dù rất giàu có — một người là con vua còn người kia là con vị tể tướng quyền lực — họ không mang theo bất kỳ người hầu nào mà tự mình cưỡi ngựa lên đường. Những con ngựa trông vô cùng lộng lẫy; chúng thuộc loài pakshirajes, tức loài chim vua. Hoàng tử và con trai tể tướng cùng nhau cưỡi ngựa qua nhiều ngày. Họ đi qua những đồng bằng bạt ngàn lúa nước; qua những thành trì, thị tứ và làng mạc; qua những vùng hoang mạc không bóng cây, khô cằn nước uống; qua những khu rừng rậm rạp là nơi ngự trị của hùm beo gấu rợn ngợp. Một buổi chiều nọ, màn đêm buông xuống khi họ đang ở một vùng đất không một bóng người qua lại; và trời càng lúc càng tối sầm, họ liền xuống ngựa bên một cội cây cao lớn, buộc cương vào gốc cây, rồi trèo lên những cành lá sum suê để ngồi. Cây mọc cạnh một cái hồ lớn, nước trong vắt như mắt quạ. Hoàng tử và con trai tể tướng tìm cho mình một chỗ ngồi thoải mái nhất có thể trên cây, quyết tâm qua đêm trên những tán lá rậm rạp này. Thỉnh thoảng họ thì thầm trò chuyện với nhau để xua đi nỗi sợ hãi vì sự cô lập của chốn hoang vu; thỉnh thoảng họ lại lặng im trang nghiêm suốt mấy phút; và rồi khi họ thiu thiu chợp mắt, sự chú ý của họ đột ngột bị thu hút bởi một cảnh tượng kinh hoàng.

Một âm thanh tựa như tiếng nước lũ cuồn cuộn vang lên từ giữa lòng hồ. Một con mãng xà khổng lồ bỗng lao vút lên từ dưới làn nước với chiếc bành vô cùng to lớn. Nó “nằm cuộn trườn dài chiếm cả khoảnh rộng”; rồi nó bơi vào bờ và trườn đi với những tiếng rít ghê rợn. Nhưng điều thu hút sự chú ý của hoàng tử và con trai tể tướng hơn cả chính là một viên ngọc manikya lấp lánh trên chiếc bành có mào của con rắn. Nó tỏa sáng rực rỡ tựa ngàn viên kim cương. Nó soi rọi cả mặt hồ, những bờ đất xung quanh và vạn vật gần đó. Con rắn tháo viên ngọc trên mào ra, ném xuống đất, rồi trườn đi rít gió tìm mồi. Hai người bạn đang ngồi trên cây vô cùng kinh ngạc trước thứ ánh sáng tuyệt mỹ đang tỏa hào quang kỳ diệu lên vạn vật xung quanh. Chưa bao giờ họ tận mắt thấy thứ gì nhường ấy; họ chỉ từng nghe kể rằng nó sánh ngang với kho báu của bảy vị vua. Thế nhưng, sự trầm trồ ấy chẳng bao lâu đã chuyển thành nỗi buồn và sự kinh hãi; bởi con rắn vừa rít vừa trườn đến tận gốc cây nơi họ đang ngồi, rồi nuốt chửng từng con ngựa đang buộc ở gốc. Họ khiếp sợ rằng chính họ sẽ là nạn nhân tiếp theo, thì thật may mắn khôn xiết, con mãng xà khổng lồ bỗng quay đầu rời khỏi gốc cây và trườn đi xa tận đẩu tận đâu. Thấy vậy, con trai tể tướng liền nảy sinh ý định chiếm đoạt viên bảo thạch phát sáng ấy. Chàng từng nghe nói rằng cách duy nhất để che khuất ánh sáng chói lóa của viên ngọc là phủ lên nó phân bò hoặc phân ngựa, và chàng nhận thấy có một đống phân ngựa nằm ngay dưới gốc cây. Chàng nhẹ nhàng trèo xuống đất, nhặt phân ngựa ném lên viên trân châu, rồi nhanh chóng trèo ngược lên cây. Con rắn quay lại không thấy ánh sáng phát ra từ viên ngọc trên đầu liền hung hăng lao đến chỗ bỏ ngỏ. Tiếng rít, tiếng gầm và những cơn quằn quại của nó thật đáng sợ. Nó lượn đi lượn lại quanh viên ngọc bị phủ phân ngựa, rồi trút hơi thở cuối cùng.

Sáng sớm hôm sau, hoàng tử và con trai tể tướng trèo xuống cây, tiến về nơi viên ngọc mào rắn đang nằm. Con mãng xà hùng dũng giờ đây đã nằm bất động. Con trai tể tướng nhặt viên ngọc dính phân ngựa lên tay; và cả hai cùng ra hồ để rửa sạch. Khi toàn bộ lớp phân ngựa được rửa trôi, viên ngọc lại tỏa sáng rực rỡ như trước. Nó soi sáng toàn bộ lòng hồ, phơi bày trước mắt họ vô số loài cá đang bơi lội tung tăng trong làn nước. Nhưng ngạc nhiên làm sao khi dưới ánh sáng của viên ngọc, họ nhìn thấy ở tận đáy hồ là những bức tường cao ngất của một cung điện tráng lệ. Chàng trai tể tướng gan dạ liền đề xuất với hoàng tử rằng họ nên lặn xuống nước để khám phá cung điện bên dưới. Cả hai cùng lao mình xuống nước — với viên ngọc nằm trong tay con trai tể tướng — và chỉ trong chớp mắt họ đã đứng trước cổng cung điện. Cổng mở toang. Họ không thấy một bóng người hay sinh vật siêu nhiên nào. Họ bước qua cổng, đập vào mắt là một khu vườn tuyệt đẹp được thiết kế trên khoảng sân rộng lớn bao quanh ngôi nhà nằm ở chính giữa. Hoàng tử và con trai tể tướng chưa từng thấy chốn nào rực rỡ muôn hoa đến thế. Hoa hồng đủ chủng loại, hoa lài, hoa bel, hoa mallika, vua của các loài thơm, hoa huệ thung lũng, hoa Champaka cùng hàng ngàn loài hoa thơm ngát khác đều hội tụ nơi đây. Và loài hoa nào cũng có số lượng vô cùng lớn. Nơi này có cả trăm khóm hồng, chỗ kia là bạt ngàn diện tích ngập tràn hoa lài thơm ngát, trong khi phía xa là những luống hoa mênh mông đủ mọi chủng loại. Vì tất cả các loài cây đều rực rỡ những chùm hoa và hoa đang nở rộ mãn khai, bầu không khí đượm nồng hương thơm ngào ngạt. Đó là một chốn bồng lai tiên cảnh ngập tràn hương vị ngọt ngào. Băng qua thiên đường ngập hương thơm ấy, họ tiến về phía ngôi nhà được bao bọc bởi những hàng cây cao vút. Họ đứng trước cửa nhà. Đó là một cung điện thần tiên. Những bức tường bằng vàng ròng đánh bóng, điểm xuyết đây đó những viên kim cương lấp lánh ánh hào quang được khảm sâu vào vách. Họ vẫn không gặp bất kỳ sinh vật nào, dù là con người hay loài khác. Họ bước vào trong, nơi được bài trí vô cùng lộng lẫy. Họ đi từ phòng này sang phòng khác nhưng chẳng thấy bóng ai. Dường như đây là một ngôi nhà hoang phế. Cuối cùng, trong một căn phòng, họ tìm thấy một thiếu nữ đang nằm, dường như đang chìm trong giấc ngủ, trên chiếc giường khung dát vàng. Nàng sở hữu sắc đẹp tuyệt trần; nước da trắng hồng tựa hoa đào; và độ tuổi chừng mười sáu. Hoàng tử và con trai tể tướng đắm say ngắm nhìn nàng; nhưng họ chưa kịp đứng đó lâu thì thiếu nữ tuyệt mỹ ấy đã mở đôi mắt trông tựa loài linh dương. Nhìn thấy những kẻ lạ mặt, nàng cất lời: “Hỡi những kẻ bất hạnh, sao các ngươi lại đến được đây? Biến đi, biến đi! Đây là hang ổ của một con mãng xà hùng dũng, kẻ đã nuốt chửng cha ta, mẹ ta, các anh em ta và tất cả họ hàng thân thuộc; ta là người duy nhất trong gia đình được nó tha mạng. Hãy chạy trốn để bảo toàn tính mạng, kẻo con mãng xà sẽ nuốt chửng cả hai ngươi vào cái bụng tham lam của nó.” Con trai tể tướng liền kể cho công chúa nghe chuyện con rắn đã trút hơi thở cuối cùng ra sao; cách mà chàng và người bạn đã đoạt được viên ngọc trên đầu nó, và nhờ ánh sáng ấy mà tìm đến được cung điện của nàng. Nàng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến hai vị khách lạ vì đã giải cứu nàng khỏi con quái vật địa ngục, đồng thời van nài họ ở lại ngôi nhà này và đừng bao giờ rời bỏ nàng. Hoàng tử và con trai tể tướng vui vẻ nhận lời mời. Hoàng tử, bị mê hoặc bởi vẻ đẹp vô song của nàng công chúa, đã kết duyên cùng nàng chỉ sau một thời gian ngắn; và vì chẳng có linh mục nào ở đây, sợi tơ hồng se duyên được buộc kết bằng một nghi thức trao đổi vòng hoa đơn giản.

Hoàng tử chìm đắm trong hạnh phúc khôn tả bên người công chúa có nết na thùy mị cùng nhan sắc tuyệt trần; và dẫu người vợ của con trai tể tướng vẫn đang sống ở trần gian, chàng cũng phần nào chia sẻ niềm hạnh phúc với người bạn của mình. Thời gian cứ thế trôi đi trong niềm vui sướng, cho đến khi hoàng tử nghĩ đến chuyện trở về quê hương; và vì chàng cần phải đường hoàng sánh bước cùng công chúa trở về trong xiêm y lộng lẫy, họ quyết định rằng con trai tể tướng sẽ là người trồi lên khỏi mặt nước trước, trở về kinh đô để mang theo gia nhân, ngựa chiến và voi lớn đón đôi uyên ương. Do đó, viên ngọc thần của loài rắn lại được đem ra sử dụng. Hoàng tử cầm viên ngọc trên tay, cùng con trai tể tướng trồi lên mặt đất, rồi sau khi từ biệt bạn, chàng quay trở lại với người vợ yêu kiều trong cung điện phép thuật. Trước khi rời đi, con trai tể tướng đã ấn định ngày giờ chàng sẽ đứng đợi trên bờ cao của cái hồ cùng ngựa, voi và đoàn hầu cận để đón hoàng tử và công chúa — những người sẽ sử dụng viên ngọc để theo lên trần gian hội ngộ cùng chàng.

“Nàng cầm viên ngọc trên tay, rời khỏi cung điện và thành công vươn lên mặt đất”

Hãy để con trai tể tướng lên đường về nước và chuẩn bị cho sự trở lại của hoàng tử, chúng ta hãy cùng xem đôi uyên ương trong cung điện dưới lòng đất đang trải qua thời gian như thế nào. Một ngày nọ, trong lúc hoàng tử đang ngủ trưa, công chúa — người chưa từng đặt chân lên thế giới bên trên — bỗng khao khát được một lần lên thăm trần gian, nhất là khi viên ngọc rắn — thứ duy nhất có thể bảo đảm cho nàng đi lại an toàn qua làn nước — lúc ấy đang tỏa hào quang rực rỡ trong phòng. Nàng cầm viên ngọc trên tay, rời khỏi cung điện và thành công vươn lên mặt đất. Không một người phàm nào trông thấy nàng. Nàng ngồi trên những bậc thang được xây cạnh hồ phục vụ cho người tắm, kỳ cọ thân thể, gội mái tóc dài, vùng vẫy trong làn nước, dạo bước ven bờ, ngắm nhìn khung cảnh xung quanh rồi trở về cung điện, nơi nàng thấy chồng mình vẫn đang say giấc nồng. Khi hoàng tử thức dậy, nàng không hé nửa lời về chuyến phiêu lưu của mình. Hôm sau, vào đúng khung giờ ấy lúc chồng đang ngủ, nàng lại thực hiện chuyến viếng thăm trần gian lần thứ hai và quay về mà không bị người phàm nào phát hiện. Vì sự suôn sẻ khiến nàng thêm phần táo bạo, nàng đã lặp lại chuyến phiêu lưu ấy lần thứ ba. Tình cờ thay, vào ngày hôm đó, hoàng tử của vương quốc nơi có cái hồ tọa lạc đang đi săn và đã dựng lều cách đó không xa. Trong lúc đám hầu cận đang bận rộn nấu bữa trưa, vị hoàng tử trẻ tuổi tản bộ dọc theo bờ hồ, nơi có một bà lão đang nhặt củi và những cành cây khô làm nhiên liệu. Chính vào lúc hoàng tử và bà lão đang ở gần hồ thì công chúa thực hiện chuyến viếng thăm mặt đất lần thứ ba. Nàng trồi lên từ làn nước, phóng tầm mắt ngắm nhìn xung quanh, và khi thấy một nam một nữ trên bờ, nàng lại lặn xuống. Hoàng tử đã thoáng nhìn thấy công chúa, và bà lão nhặt củi cũng vậy. Hoàng tử sững sờ ngắm nhìn mặt làn nước. Chàng chưa từng thấy một mỹ nhân nào nhường ấy. Nàng tựa như một trong số những deva-kanya, những vị nữ thần thiên giới mà chàng từng đọc trong sách cổ, những người thỉnh thoảng ban ơn ghé thăm cõi trần, vốn dĩ “hiếm hoi và thưa thớt” như những lần dạo chơi của các sứ thần. Vẻ đẹp siêu thực của công chúa, dù chỉ lướt qua trong khoảnh khắc, đã khắc sâu vào trái tim chàng và khiến tâm trí chàng xao xuyến. Chàng đứng như tượng suốt hàng giờ liền, đờ đẫn nhìn mặt nước với hy vọng được ngắm lại bóng hình kiều diễm ấy. Nhưng vô ích. Công chúa không hề xuất hiện trở lại. Hoàng tử phát điên vì tình yêu. Chàng cứ lẩm bẩm: “Lúc ở đây, lúc đã biến mất! Lúc ở đây, lúc đã biến mất!” Chàng kiên quyết không rời đi cho đến khi bị đám hầu cận vừa chạy đến cưỡng ép đưa đi. Chàng được đưa về cung điện của vua cha trong tình trạng tâm thần tuyệt vọng. Chàng chẳng nói năng với ai; chỉ toàn tiếng khóc nấc nghẹn ngào; và những từ duy nhất phát ra từ miệng chàng — và chàng cứ lẩm bẩm chúng từng phút từng giây — chính là: “Lúc ở đây, lúc đã biến mất! Lúc ở đây, lúc đã biến mất!” Nỗi đau đớn của nhà vua quả thật không gì sánh bằng. Ngài không thể tưởng nổi điều gì đã khiến tâm trí con trai mình ra nông nỗi này. Những lời “Lúc ở đây, lúc đã biến mất” cứ thốt ra từ đôi môi hoàng tử hết lần này đến lần khác thực sự là một ẩn đố đối với ngài; ngài không tài nào giải mã được; và đám hầu cận cũng chẳng thể làm sáng tỏ sự việc. Những ngự y giỏi nhất trong nước đã được mời đến nhưng đều vô tích sự. Các môn đồ của thần Æsculapius chẳng thể xác định nổi nguyên nhân gây ra cơn điên dại, huống chi là chữa khỏi nó. Trước vô số câu hỏi của các y sĩ, câu trả lời duy nhất mà hoàng tử thốt lên vẫn là những từ quen thuộc: “Lúc ở đây, lúc đã biến mất! Lúc ở đây, lúc đã biến mất!”

Nhà vua, đau đớn đến tột cùng vì trí tuệ của con trai bị lu mờ, bèn hạ lệnh cho người đi khắp kinh thành đánh chiêng truyền cáo rằng: bất kỳ ai có thể tìm ra nguyên nhân và chữa khỏi bệnh điên cho hoàng tử sẽ được ban thưởng bàn tay của công chúa và một nửa giang sơn. Tiếng chiêng vang dội khắp các ngõ ngách trong thành, nhưng chẳng một ai dám chạm vào cái chiêng ấy vì không ai biết nguyên nhân căn bệnh của hoàng tử. Cuối cùng, một bà lão đã đến chạm vào chiếc chiêng và tuyên bố rằng bà không chỉ tìm ra nguyên nhân mà còn chữa khỏi bệnh. Bà lão này — chính là người phụ nữ đang nhặt củi ven hồ vào lúc hoàng tử mất trí — có một người con trai đần độn tên là Phakir Chand, và vì thế bà thường được gọi là mẹ Phakir, hay gọi thân mật hơn là mẹ Phakre. Khi người phụ nữ được dẫn vào diện kiến nhà vua, cuộc đối thoại sau đây đã diễn ra:

Nhà vua. Ngươi là người đã đánh vào chiếc chiêng đó sao. Ngươi biết nguyên nhân chứng điên của con ta chứ?

Mẹ Phakir. Thưa vâng, hỡi hiện thân của công lý! Thần thiếp biết rõ nguyên nhân, nhưng thần thiếp sẽ không hé răng cho đến khi đã chữa khỏi bệnh cho hoàng tử.

Nhà vua. Sao ta có thể tin ngươi có khả năng chữa khỏi bệnh cho con ta khi những ngự y xuất chúng nhất xứ sở này đã phải chào thua?

Mẹ Phakir. Thưa bệ hạ, ngài không cần phải tin lúc này, hãy chờ cho đến khi thần thiếp hoàn tất việc chữa trị. Rất nhiều bà lão nắm giữ những bí mật mà người thông thái còn phải ngỡ ngàng.

Nhà vua. Thôi được, hãy để ta xem ngươi làm được gì. Bao lâu thì ngươi chữa khỏi?

Mẹ Phakir. Thật khó để ấn định thời gian vào lúc này; nhưng thần thiếp sẽ bắt tay vào việc ngay lập tức với sự hỗ trợ của bệ hạ.

Nhà vua. Ngươi cần ta giúp những gì?

Mẹ Phakir. Xin bệ hạ vui lòng hạ lệnh dựng một túp lều ngay trên bờ hồ nơi hoàng tử nhà ta nhiễm bệnh. Thần thiếp dự định sẽ sống trong túp lều ấy vài ngày. Và xin ngài cũng ra lệnh cho một số binh lính túc trực cách túp lều chừng một trăm thước để khi cần có thể gọi tới ngay.

Nhà vua. Rất tốt; ta sẽ lệnh cho thi hành ngay lập tức. Ngươi còn cần gì nữa không?

Mẹ Phakir. Thưa bệ hạ, ngoài những thứ chuẩn bị đó ra thì không cần gì thêm. Nhưng thần thiếp cũng xin nhắc nhở bệ hạ về những điều kiện khi thần thiếp nhận chữa trị. Bệ hạ đã hứa sẽ gả công chúa và ban một nửa giang sơn cho người chữa khỏi bệnh. Vì thần thiếp là đàn bà không thể lấy công chúa làm vợ, thần thiếp xin rằng, nếu lập được công lớn, con trai thần thiếp là Phakir Chand sẽ được cưới công chúa và thừa hưởng một nửa vương quốc.

Nhà vua. Thống nhất, thống nhất.

Chỉ trong vài giờ ngắn ngủi, một túp lều tranh tạm bợ đã được dựng lên trên bờ hồ, và mẹ Phakir dọn đến đó sinh sống. Một trạm gác cũng được thiết lập ở khoảng cách nhất định dành cho đám gia nhân túc trực để hỗ trợ bà lão khi cần. Mẹ Phakir ra những mệnh lệnh nghiêm ngặt rằng tuyệt đối không một bóng người nào được bén mảng đến gần hồ ngoại trừ bà. Giờ thì chúng ta hãy để mẹ Phakir canh gác bên hồ và quay xuống cung điện dưới lòng đất để xem hoàng tử và công chúa đang làm gì.

Sau tai nạn xảy ra trong chuyến ghé thăm trần gian lần trước, công chúa đã từ bỏ ý định lên đó lần thứ tư. Nhưng phụ nữ vốn dĩ tò mò hơn đàn ông; và nàng công chúa của cung điện dưới lòng đất cũng không phải ngoại lệ. Một ngày nọ, trong lúc chồng nàng đang chìm vào giấc ngủ trưa quen thuộc, nàng vội vã rời khỏi cung điện mang theo viên ngọc rắn và lên đến mặt đất. Ngay khoảnh khắc dòng nước ở giữa hồ cuồn cuộn trồi lên, mẹ Phakir — kẻ vẫn đang cảnh giác cao độ — liền ẩn nấp trong lều và dán mắt qua những kẽ hở của vách tre đan. Công chúa thấy không có bóng người phàm nào liền tiến ra bờ hồ, ngồi xuống và bắt đầu kỳ cọ thân thể. Mẹ Phakir bước ra ngoài lều, cất giọng ngọt ngào dụ dỗ: “Lại đây con yêu, hỡi nữ hoàng sắc đẹp của ta, lại đây với ta, ta sẽ giúp con tắm gội.” Nói đoạn, bà ta tiến về phía công chúa; và vì thấy chỉ là một bà lão, công chúa không hề kháng cự. Trong lúc đang gội đầu cho công chúa, bà lão tinh ranh liền chú ý đến viên ngọc sáng lấp lánh trên tay nàng và bảo: “Hãy đặt viên ngọc ở đây cho đến khi con tắm xong nhé.” Chỉ trong chớp mắt, viên ngọc đã nằm gọn trong tay mẹ Phakir, và mụ ta nhanh chóng giấu nó vào lớp vải quấn quanh eo. Biết rằng công chúa không còn đường trốn thoát, bà ta liền phát tín hiệu cho đám gia nhân đang túc trực lao đến hồ và bắt giữ công chúa.

Niềm vui sướng của người dân ngập tràn khi tin tức mẹ Phakir bắt được một nàng thủy thần từ cõi âm truyền về kinh thành. Cả thành phố kéo đến chiêm ngưỡng “nơi con gái của các vị thần”, như cách họ gọi công chúa. Khi nàng được dẫn vào cung điện và diện kiến vị hoàng tử đang bị tâm thần u mê, chàng liền cất tiếng hô vang đầy phấn khích: “Ta tìm thấy rồi! Ta tìm thấy rồi!” Đám mây mù phủ kín đại não chàng bỗng chốc tan biến. Đôi mắt từng đờ đẫn, vô hồn giờ đây bừng sáng ngọn lửa trí tuệ; chiếc lưỡi vốn suýt mất đi khả năng phát âm — với những từ duy nhất thốt ra suốt thời gian qua chỉ là “Lúc ở đây, lúc đã biến mất!” — nay đã cử động linh hoạt: nói tóm lại, chàng đã hoàn toàn hồi phục trí óc. Niềm vui của nhà vua mừng khôn xiết. Khắp kinh thành tưng bừng mở hội; và người dân — những người không ngớt lời cầu phước cho mẹ của Phakir Chand — đang mong chờ ngày lễ cưới của hoàng tử và mỹ nhân cõi âm được cử hành chóng vánh. Tuy nhiên, thông qua mẹ Phakir, công chúa đã thưa với nhà vua rằng nàng đã thề nguyện sẽ không nhìn mặt bất kỳ người đàn ông nào ngoài người chồng đang sống dưới đáy nước trong suốt tròn một năm, và vì thế hôn lễ không thể cử hành trong khoảng thời gian này. Dù hoàng tử có đôi chút thất vọng, chàng vẫn dễ dàng chấp nhận sự trì hoãn này, tin rằng theo câu tục ngữ, sự chờ đợi sẽ làm tăng thêm độ ngọt ngào cho những khoái lạc đang chờ đón chàng phía trước.

Hầu như không cần phải nói cũng biết rằng công chúa đã trải qua những ngày tháng đằng đẵng trong nỗi buồn phiền và tiếng thở dài ngao ngán. Nàng oán hận sự tò mò ngốc nghếch đã dẫn lối mình lên trần gian để rồi bỏ lại người chồng dưới đáy sâu. Mỗi khi nhớ đến người chồng cô độc dưới làn nước lạnh lẽo, nàng lại rơi những giọt nước mắt cay đắng. Nàng ước gì mình có thể trốn chạy. Nhưng điều đó là bất khả thi, bởi nàng bị giam cầm trong những bức tường thành kiên cố, hết lớp tường này đến lớp tường khác. Hơn nữa, dẫu có thoát được ra khỏi cung điện và kinh thành thì cũng ích gì? Nàng không thể đoàn tụ với chồng vì viên ngọc rắn không còn trong tay. Các quý bà trong cung và mẹ Phakir tìm đủ mọi cách để khuây khỏa tâm trí nàng nhưng đều vô ích. Nàng chẳng thấy vui thú với bất cứ điều gì; hầu như chẳng buồn mở miệng nói chuyện với ai; ngày đêm chìm trong nước mắt. Năm tháng thề nguyện sắp trôi qua, nhưng lòng nàng vẫn rối bời sầu muộn. Dù vậy, hôn lễ vẫn phải được tiến hành. Nhà vua tham khảo ý kiến các nhà chiêm tinh để chọn ngày giờ cử hành nghi lễ phu thê. Công tác chuẩn bị vô cùng rầm rộ. Các thợ làm bánh trong thành tất bật ngày đêm làm bánh mứt; những người thợ sữa ký hợp đồng cung cấp cho cung điện những vại sữa chua đầy ắp; pháo hoa được sản xuất rầm rộ để chuẩn bị cho màn trình diễn hoành tráng; các ban nhạc được bố trí trên những giàn giáo dựng trước cổng cung cung cấp những âm điệu ngọt ngào hòa quyện; và toàn bộ kinh thành khoác lên mình bầu không khí hoan hỉ, lễ hội.

Đã đến lúc chúng ta cần nghĩ đến con trai tể tướng — người sau khi để người bạn ở lại cung điện dưới lòng đất đã trở về quê nhà để chuẩn bị ngựa, voi cùng đoàn hầu cận đón hoàng tử và vị công chúa kiều diễm trở về trong xiêm y lộng lẫy. Công tác chuẩn bị ngốn của chàng ròng rã mấy tháng trời; và khi mọi thứ đã sẵn sàng, chàng khởi hành cùng đoàn tùy tùng dài dằng dặc gồm voi, ngựa và gia nhân. Chàng đến bên hồ trước ngày hẹn hai ba ngày. Những chiếc lều được dựng lên trong các vườn xoài sát bờ hồ để nghỉ ngơi cho người và vật nuôi; và ánh mắt con trai tể tướng chưa từng rời khỏi mặt hồ. Mặt trời của ngày hẹn đã lặn khuất đường chân trời; nhưng hoàng tử và công chúa sống dưới đáy nước vẫn bặt vô âm tín. Chàng chờ thêm hai ba ngày nữa; thế nhưng hoàng tử vẫn không xuất hiện. Chuyện gì đã xảy ra với người bạn và người vợ xinh đẹp của anh ấy nhỉ? Họ đã chết ư? Lại có một con mãng xà khác — có lẽ là bạn đời của con rắn đã chết — đã đánh đập hoàng tử và công chúa đến chết chăng? Hay họ vô tình đánh mất viên ngọc rắn mất rồi? Hoặc giả họ đã bị bắt cóc trong một lần lên thăm trần gian? Đó là những suy nghĩ luẩn quẩn trong đầu con trai tể tướng. Chàng chìm ngập trong nỗi buồn đau vô tận. Từ khi đến bên hồ, chốc chốc chàng lại nghe văng vẳng tiếng nhạc phát ra từ thành phố không xa lắm. Chàng hỏi những người qua đường xem tiếng nhạc ấy có ý nghĩa gì. Họ kể rằng hoàng tử của vương quốc sắp sửa kết hôn với một thiếu nữ kỳ lạ xuất hiện từ làn nước của chính cái hồ mà chàng đang ngồi bên cạnh, và lễ cưới sẽ được cử hành vào ngày kia. Con trai tể tướng lập tức suy luận rằng thiếu nữ kỳ lạ dưới hồ sắp làm đám cưới ấy không ai khác chính là vợ của người bạn thân — vị hoàng tử trẻ tuổi. Vì thế, chàng quyết định đột nhập vào thành phố để tìm hiểu chi tiết sự việc và tìm cách giải cứu công chúa. Chàng bảo đoàn hầu cận đưa voi ngựa về trước, còn bản thân một mình tiến vào thành phố và trọ nhờ trong nhà một tu sĩ Bà-la-môn.

Sau khi nghỉ ngơi và dùng bữa tối, con trai tể tướng cất lời hỏi vị tu sĩ Bà-la-môn về ý nghĩa của những âm thanh âm nhạc vang lên đều đặn trong thành. Vị tu sĩ liền hỏi: “Anh ở phương trời nào tới mà chưa hề nghe đến câu chuyện kỳ diệu về một thiếu nữ đẹp tựa thiên thần từ dưới lòng hồ ngoại ô trồi lên, và sắp sửa kết hôn vào ngày kia với hoàng tử của chúng ta?”

Con trai tể tướng. Thưa không, tôi hoàn toàn không hay biết gì cả. Tôi đến từ một xứ sở xa xôi nơi câu chuyện ấy chưa từng lan tới. Ngài có thể vui lòng kể cho tôi nghe ngọn nguồn sự việc được không?

Tu sĩ Bà-la-môn. Hoàng tử đã đi săn vào độ này năm ngoái. Ngài dựng lều ngay sát một cái hồ ở ngoại ô. Một ngày nọ, khi đang tản bộ gần hồ, hoàng tử bỗng thấy một thiếu nữ — hay đúng hơn là một nữ thần — sở hữu nhan sắc phi phàm trồi lên từ làn nước. Nàng ngắm nghía xung quanh chừng một hai phút rồi biến mất. Hoàng tử, người đã tận mắt chứng kiến, bị choáng ngợp trước vẻ đẹp tựa thiên thần ấy đến mức sa vào lưới tình sâu sắc. Quả thật, tình yêu trong chàng cuồng nhiệt đến nỗi trí tuệ hao mòn; và chàng được khiêng về nhà trong trạng thái điên dại tuyệt vọng. Những từ duy nhất chàng lẩm bẩm suốt ngày đêm là: “Lúc ở đây, lúc đã biến mất!” Nhà vua cho mời toàn bộ các ngự y tài giỏi nhất trong nước đến để chữa trị cho hoàng tử nhưng họ đều bất lực. Cuối cùng, ngài hạ lệnh đánh chiêng truyền cáo rằng ai có thể chữa khỏi bệnh cho hoàng tử sẽ được làm phò mã và sở hữu một nửa giang sơn. Một bà lão được gọi là mẹ Phakir đã nhận đánh chiêng và tuyên bố có khả năng chữa lành bệnh. Ngay trên bờ hồ nơi công chúa xuất hiện, một túp lều được dựng lên cho mẹ Phakir sinh sống; và cách đó không xa, một túp lều khác được thiết lập làm nơi ở cho đám gia nhân hỗ trợ bà ta. Có vẻ như vị nữ thần đã trồi lên từ làn nước; mẹ Phakir với sự giúp đỡ của đám gia nhân đã tóm lấy nàng và khiêng bằng kiệu hoa vào cung điện. Ngay khi nhìn thấy nàng, trí tuệ của hoàng tử lập tức hồi phục; và hôn lễ đáng lẽ đã được cử hành từ khi ấy nếu không vì lời thề nguyện của vị nữ thần rằng nàng sẽ không nhìn mặt bất kỳ người đàn ông nào cho đến khi tròn một năm trôi qua. Năm tháng thề nguyện nay đã kết thúc; và tiếng nhạc anh vừa nghe chính là phát ra từ cổng hoàng cung. Câu chuyện vắn tắt là như thế đấy.

Con trai tể tướng. Quả là một câu chuyện kỳ diệu! Thế còn mẹ Phakir, hay đúng hơn là bản thân Phakir Chand, đã được ban thưởng bàn tay công chúa cùng một nửa giang sơn chưa?

Tu sĩ Bà-la-môn. Chưa, vẫn chưa. Phakir vẫn chưa được tìm thấy. Thằng bé ấy hơi đần độn, hay nói đúng hơn là hoàn toàn điên khùng. Nó đã bỏ nhà đi hơn một năm nay và chẳng ai biết nó đang ở đâu. Tính nó vốn thế; cứ tha thẩn đi biền biệt suốt thời gian dài rồi bất ngờ quay về rồi lại biến mất. Ta tin là mẹ nó đang mong ngóng nó trở về sớm.

Con trai tể tướng. Hắn trông như thế nào? Và hắn thường làm gì khi trở về nhà?

Tu sĩ Bà-la-môn. Ờ thì, hắn cao xấp xỉ anh, dù có trẻ hơn anh một chút. Hắn quấn một mảnh vải nhỏ quanh eo, bôi tro trét trấu khắp người, tay cầm một nhánh cây và đứng trước cửa túp lều nơi mẹ hắn sống nhảy múa theo nhịp dhoop! dhoop! dhoop! Phát âm của hắn rất ngọng nghịu; và khi mẹ hắn bảo: “Phakir! Ở lại với mẹ vài ngày đi”, hắn luôn miệng đáp lại bằng cái giọng khó hiểu quen thuộc: “Không, con không ở lại, không ở lại đâu.” Còn khi muốn tỏ ý đồng tình, hắn thốt lên “Hoom”, có nghĩa là “Vâng”.

Cuộc trò chuyện trên với vị tu sĩ Bà-la-môn đã thắp lên một luồng ánh sáng rực rỡ trong tâm trí con trai tể tướng. Chàng đã thấu tỏ sự tình. Chàng nhận ra rằng nàng công chúa của cung điện dưới lòng đất chắc chắn đã một mình mạo hiểm trồi lên hồ nhờ viên ngọc rắn; rằng nàng đã bị bắt cóc một mình khi không có hoàng tử bên cạnh; rằng viên ngọc rắn hiện đang nằm trong tay mẹ Phakir; và người bạn thân thiết của chàng — vị hoàng tử — đang bơ vơ dưới đáy nước mà không có bất kỳ phương tiện nào để thoát thân. Cảnh ngộ cô lập và dường như tuyệt vọng của người bạn khiến chàng tràn ngập nỗi đau đớn khôn tả. Suốt phần lớn đêm đó, chàng chìm trong những suy nghĩ miên man. Chẳng lẽ không thể giải cứu hoàng tử khỏi cõi âm hay sao? Hay là bằng cách này hay cách khác, mình sẽ tìm cách đoạt lấy viên ngọc từ tay bà lão? Và mình có thể làm điều đó bằng cách hóa trang thành chính Phakir Chand — kẻ mà mẹ hắn đang ngóng chờ từng ngày hay sao? Và rất có thể bằng cách tương tự, mình cũng sẽ cứu được công chúa khỏi hoàng cung. Chàng quyết định sẽ đóng vai Phakir Chand vào ngày hôm sau. Buổi sáng, chàng rời nhà vị tu sĩ, tiến ra vùng ngoại ô thành phố, cởi bỏ y phục thường ngày, quấn quanh eo một mảnh vải ngắn và hẹp vừa vặn che đến đầu gối, xức tro khắp người, cầm trên tay một cành cây nhỏ bẻ từ bụi cây, và với vẻ ngoài đó, chàng xuất hiện trước cửa túp lều của mẹ Phakir. Chàng bắt đầu màn kịch bằng những động tác nhảy múa vô cùng cuồng nhiệt theo điệu dhoop! dhoop! dhoop! Điệu nhảy thu hút sự chú ý của bà lão, và đinh ninh rằng đứa con trai quý tử đã trở về, mụ ta thốt lên: “Phakir con ta, con về rồi đó hả? Lại đây, cục cưng của mẹ; cuối cùng thì các vị thần cũng đã phù hộ cho mẹ con ta.” Kẻ giả danh Phakir Chand thốt lên một âm tiết đơn “hoom” và tiếp tục nhảy múa cuồng nhiệt hơn trước, tay khua khoắt cành cây. “Lần này con không được đi đâu nữa đấy”, bà lão nói, “con phải ở lại với mẹ.” “Không, con không ở lại, không ở lại đâu”, con trai tể tướng đáp. “Ở lại với mẹ đi, mẹ sẽ cưới công chúa cho con. Con có muốn lấy vợ không, Phakir Chand?” Con trai tể tướng đáp: “Hoom, hoom”, rồi tiếp tục nhảy nhót như một kẻ điên. “Con có muốn cùng mẹ vào hoàng cung không? Mẹ sẽ cho con thấy một nàng công chúa có sắc đẹp phi phàm vừa từ dưới nước trồi lên.” “Hoom, hoom”, là câu trả lời phát ra từ đôi môi chàng, trong khi đôi chân vẫn nhún nhảy cuồng loạn theo tiếng dhoop! dhoop! “Con có muốn ngắm một viên manik, hỡi Phakir, viên ngọc báu trên mào mãng xà, kho báu của bảy vị vua không?” “Hoom, hoom”, câu trả lời vẫn thế. Bà lão lật đật bước vào trong lều lấy viên ngọc rắn ra đặt vào tay đứa con trai giả mạo. Con trai tể tướng đón lấy, cẩn thận bọc kín nó vào mảnh vải quấn quanh eo. Mẹ Phakir vui sướng đến tột cùng trước sự xuất hiện đúng lúc của con trai, liền lập tức tiến thẳng vào hoàng cung, một phần để thông báo cho nhà vua tin Phakir đã trở về, phần khác để dẫn Phakir đi diện kiến nàng công chúa dưới nước. Phakir giả mạo và người mẹ dễ dàng bước vào hoàng cung, bởi kể từ sau vụ bắt giữ công chúa, bà lão đã trở thành nhân vật quan trọng bậc nhất trong vương quốc. Bà ta dẫn hắn vào căn phòng nơi công chúa đang bị giam giữ và giới thiệu hắn với nàng. Thật thừa thãi khi nói rằng công chúa hoàn toàn không mấy vui vẻ gì khi phải tiếp xúc với một tên đầu gò đần độn ăn mặc nửa hở nửa che, người bôi tro trét trấu và cứ nhảy múa điên cuồng không ngừng nghỉ. Khi hoàng hôn buông xuống, bà lão đề nghị con trai rời cung điện để về nhà. Nhưng kẻ giả danh Phakir Chand từ chối thẳng thừng; hắn bảo sẽ ở lại đây qua đêm nay. Mẹ hắn cố gắng thuyết phục hắn trở về cùng mình nhưng hắn vẫn kiên quyết bám trụ. Hắn tuyên bố sẽ ở lại với công chúa. Do đó, mẹ Phakir đành phải ra về sau khi dặn dò đám lính gác và gia nhân phải chăm sóc con trai mình cẩn thận.

Khi mọi người trong cung đã chìm vào giấc ngủ, Phakir giả mạo tiến lại gần công chúa và cất giọng bình thường của mình: “Công chúa! Nàng không nhận ra ta sao? Ta là con trai tể tướng, người bạn của phu quân hoàng tử nhà nàng đây.” Sửng sốt trước lời tuyên bố, công chúa thốt lên: “Ai cơ? Con trai tể tướng ư? Ôi, người bạn tốt nhất của phu quân ta, xin hãy cứu ta khỏi ngục tù khủng khiếp này, khỏi cái chết còn đau đớn hơn ngàn lần. Ôi số phận! Chính vì sự dại dột của ta mà ta rơi vào nông nỗi thảm hại này. Xin hãy cứu lấy ta, cứu lấy ta đi, hỡi người bạn cao quý!” Đoạn, nàng bật khóc nức nở. Con trai tể tướng liền an ủi: “Xin đừng quá đau lòng. Ta sẽ cố gắng hết sức để giải cứu nàng ngay trong đêm nay; chỉ cần nàng làm theo mọi điều ta dặn.” “Ta sẽ làm bất cứ điều gì chàng bảo, hỡi con trai tể tướng; bất cứ điều gì chàng muốn.” Nói xong, Phakir giả mạo rời khỏi căn phòng và bước qua khoảng sân hoàng cung. Một số lính gác lên tiếng cẩn trọng chặn lại, nhưng hắn đáp: “Hoom, hoom; ta ra ngoài một lát rồi sẽ vào ngay đây mà.” Bọn lính đinh ninh đó chỉ là tên điên Phakir. Giữ đúng lời hứa, chẳng mấy chốc hắn quay lại và tiến vào chỗ công chúa. Một tiếng đồng hồ sau, hắn lại đi ra ngoài và tiếp tục bị gác xách, hắn liền đưa ra câu trả lời hệt như lần trước. Đám lính gác bắt đầu lầm bầm trong miệng: “Cái thằng điên Phakir này chắc sẽ đi ra đi vào suốt đêm nay mất. Kệ thây nó đi, muốn làm gì thì làm chứ ai mà thức trắng cả đêm vì nó được cơ chứ.” Con trai tể tướng ra vào liên tục nhằm mục đích khiến đám lính quen dần với việc hắn đi lại tự do, đồng thời chờ đợi thời cơ thuận lợi để trốn thoát cùng công chúa. Khoảng ba giờ sáng, con trai tể tướng lại một lần nữa băng qua sân chầu, nhưng lần này không một tên lính nào lên tiếng chất vấn bởi tất cả bọn chúng đã chìm vào giấc ngủ say. Mừng rỡ trước hoàn cảnh thiên thời địa lợi, hắn vội vã tiến đến chỗ công chúa. “Nào công chúa, đây chính là thời điểm để trốn chạy. Lính gác đã ngủ say cả rồi. Hãy leo lên lưng ta, quấn những lọn tóc của nàng quanh cổ ta và bám thật chắc vào nhé.” Công chúa làm y theo lời dặn. Hắn cõng theo bọc đồ kiều diễm trên lưng, hiên ngang bước qua sân chầu mà không gặp phải bất kỳ lời chất vấn nào, đi thẳng ra cổng cung điện — hoàn toàn không bị cản trở — tiến ra vùng ngoại ô và tới được cái hồ nơi công chúa từng trồi lên. Công chúa đặt chân xuống đất, vừa mừng rỡ vì trốn thoát thành công vừa run lẩy bẩy. Con trai tể tướng gỡ viên ngọc rắn từ dải vải quấn eo, rồi cùng nàng lao mình xuống làn nước, tìm đường trở về cung điện dưới lòng đất. Sự chào đón mà vị hoàng tử dưới đáy nước dành cho người vợ và người bạn thân thiết của mình quả thực không cần tả cũng tưởng tượng được. Chàng suýt chết vì đau buồn; nhưng giờ đây như được hồi sinh từ cõi chết. Cả ba chìm đắm trong niềm vui sướng điên cuồng. Suốt ba ngày lưu lại cung điện, họ cứ lặp đi lặp lại câu chuyện về việc công chúa trồi lên trần gian thế nào, bị bắt cóc ra sao, bị giam cầm trong cung điện thế nào, những chuẩn bị cho đám cưới, mụ già ác độc, con trai tể tướng đóng giả Phakir Chand, và cuộc giải cứu ngoạn mục ra sao. Thật thừa thãi khi nói rằng hoàng tử và công chúa đã bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đối với con trai tể tướng, tôn vinh chàng là người bạn lớn nhất, tốt đẹp nhất, đồng thời thề nguyện sẽ luôn tuân theo lời khuyên nhủ và chỉ bảo của chàng cho đến tận ngày nhắm mắt xuôi tay.

Quyết tâm trở về quê hương xứ sở, hoàng tử, con trai tể tướng và công chúa rời khỏi cung điện ngầm, nương nhờ ánh sáng của viên ngọc rắn soi đường để vượt qua lối đi và thành công vươn lên mặt đất. Vì không có voi cũng chẳng có ngựa, họ buộc lòng phải di chuyển bằng đôi chân; và dẫu hình thức đi lại này vốn dĩ đã vô cùng vất vả đối với hoàng tử và con trai tể tướng — những kẻ từ nhỏ đã quen sống trong nhung lụa — thì nó lại càng gian nan bội phần đối với công chúa, bởi những hòn đá gập ghềnh trên con đường thô kệch đã

“Làm tổn thương những thớ thịt mềm mại

Dưới lòng bàn chân nàng mỗi bước qua.”

Khi đôi chân trở nên đau rát khôn cùng, hoàng tử thỉnh thoảng lại bế xốc nàng lên đôi vai rộng lớn, để nàng ngồi vắt vẻo trên đó; nhưng dù có đáng yêu đến đâu, gánh nặng ấy quá sức chịu đựng để có thể mang đi một quãng đường dài. Do đó, phần lớn hành trình nàng vẫn phải tự đi bằng đôi chân của mình.

Một buổi chiều nọ, họ dựng lều tạm nghỉ dưới gốc cây vì xung quanh không một bóng người. Con trai tể tướng bảo hoàng tử và công chúa: “Cả hai người hãy đi ngủ đi, ta sẽ thức canh gác để đề phòng bất trắc.” Cặp đôi hoàng gia chẳng mấy chốc đã chìm vào giấc ngủ sâu. Người con trai tể tướng trung thành không hề chợp mắt mà kiên nhẫn ngồi canh. Tình cờ thay, trên ngọn cây ấy có chiếc tổ của hai loài chim bất tử Bihangama và Bihangami — những sinh vật không chỉ được ban cho khả năng nói tiếng người mà còn có thể thấu thị tương lai. Khiến con trai tể tướng ngạc nhiên khôn xiết, hai chú chim tiên tri bắt đầu trò chuyện với nhau:

Bihangama. Con trai tể tướng đã hy sinh cả tính mạng để bảo vệ người bạn thân là hoàng tử; nhưng cuối cùng cậu ấy sẽ phải chật vật lắm mới cứu nổi hoàng tử đây.

Bihangami. Sao lại thế hả chàng?

Bihangama. Rất nhiều hiểm nguy đang chực chờ hoàng tử. Khi nghe tin con trai sắp về tới, quốc vương sẽ sai người mang tới một con voi chiến, vài con ngựa và đoàn hầu cận. Lúc hoàng tử trèo lên lưng voi, cậu ấy sẽ ngã xuống và mất mạng.

Bihangami. Nhưng nếu ai đó ngăn cản không cho hoàng tử cưỡi voi mà bắt cậu ấy cưỡi ngựa thì sao, chẳng phải trong trường hợp đó cậu ấy sẽ được cứu mạng hay sao?

Bihangama. Đúng vậy, trong trường hợp đó cậu ấy sẽ thoát được hiểm họa này, nhưng một mối nguy hiểm mới lại đang chực chờ. Khi hoàng tử tiến đến gần hoàng cung của phụ vương, đúng lúc bước qua cổng sư tử, cánh cổng sư tử sẽ sập xuống đè chết cậu ấy.

Bihangami. Nhưng nếu có ai đó phá hủy cánh cổng sư tử trước khi hoàng tử tiến đến gần; chẳng phải khi ấy hoàng tử sẽ được cứu mạng sao?

Bihangama. Đúng thế, trong trường hợp đó cậu ấy sẽ tránh được kiếp nạn ấy; nhưng một hiểm họa mới lại tiếp tục chực chờ. Khi hoàng tử về đến cung điện và ngồi vào bữa yến tiệc khoản đãi mình, lúc cậu ấy đưa phần đầu của một con cá được nấu chín lên miệng, chiếc đầu cá sẽ mắc nghẹn ở cổ họng khiến cậu ấy tắc thở mà chết.

Bihangami. Nhưng giả sử có ai đó ngồi dự yến tiệc giật lấy phần đầu cá từ đĩa của hoàng tử, ngăn không cho cậu ấy đưa vào miệng, thì chẳng phải hoàng tử sẽ được cứu mạng hay sao?

Bihangama. Đúng vậy, trong trường hợp đó cậu ấy sẽ thoát nạn; thế nhưng một hiểm họa mới lại đang chờ phía trước. Khi hoàng tử và công chúa dùng bữa xong lui về phòng ngủ và nằm chung giường, một con mãng xà cực lớn sẽ bò vào phòng và cắn chết hoàng tử.

Bihangami. Nhưng nếu có ai đó phục kích trong phòng chém con rắn thành từng mảnh, chẳng phải hoàng tử sẽ được cứu mạng sao?

Bihangama. Đúng thế, mạng sống của hoàng tử sẽ được bảo toàn; nhưng nếu kẻ tiêu diệt con rắn dám kể lại đoạn đối thoại giữa ta và chàng cho hoàng tử nghe, kẻ đó sẽ bị biến thành một bức tượng đá cẩm thạch.

Bihangami. Thế chẳng lẽ không có cách nào hồi sinh bức tượng đá cẩm thạch ấy sao?

Bihangama. Có chứ, bức tượng đá cẩm thạch có thể được khôi phục sự sống nếu được rửa bằng máu tươi của đứa trẻ sơ sinh mà công chúa sắp hạ sinh, ngay thời điểm nó vừa chào đời.

Cuộc trò chuyện của đôi chim tiên tri vừa dứt đến đây thì đàn quạ bắt đầu cất tiếng kêu vang, phương đông nhuốm màu đỏ rực, và những lữ khách dưới cội cây bắt đầu thức giấc. Cuộc trò chuyện chấm dứt, nhưng con trai tể tướng đã nghe trọn vẹn mọi điều.

Hoàng tử, công chúa và con trai tể tướng tiếp tục hành trình vào buổi sáng; nhưng họ chưa đi được mấy tiếng thì bắt gặp một đoàn rước gồm một thớt voi, một con ngựa, một chiếc kiệu hoa cùng đông đảo đoàn hầu cận. Số súc vật và người này do nhà vua phái tới khi nghe tin con trai ngài cùng người vợ mới cưới và người bạn tể tướng đang trên đường về kinh đô. Con voi chiến được trang hoàng lộng lẫy dành cho hoàng tử; chiếc kiệu với bộ khung bằng bạc chạm trổ tinh xảo dành cho công chúa; và con ngựa dành cho con trai tể tướng. Khi hoàng tử chuẩn bị trèo lên lưng voi, con trai tể tướng bước đến cất lời: “Xin cho phép tôi được cưỡi con voi này, còn ngài hãy vui lòng cưỡi ngựa.” Hoàng tử không khỏi ngạc nhiên trước lời đề nghị ngang ngược ấy. Chàng nghĩ rằng người bạn thân này đang tỏ ra quá lộng quyền vì những công trạng đã lập; vì thế chàng vô cùng khó chịu, nhưng nhớ lại ơn cứu mạng mà người bạn này đã ban cho cả hai vợ chồng, chàng không nói gì mà lặng lẽ bước lên lưng ngựa, dẫu trong lòng ít nhiều cảm thấy xa cách. Đoàn rước khởi hành, và chẳng mấy chốc đã tiến đến gần hoàng cung — nơi cổng sư tử đã được trang hoàng rực rỡ để đón chào hoàng tử và công chúa. Con trai tể tướng bảo hoàng tử rằng cánh cổng sư tử phải bị đập nát trước khi hoàng tử có thể bước vào cung. Hoàng tử chết sững trước đề nghị kỳ quặc ấy, nhất là khi con trai tể tướng chẳng đưa ra bất kỳ lý do nào cho một yêu sách bất hợp lý như vậy. Tâm trí chàng càng thêm phần xa cách với bạn; nhưng cân nhắc đến những ơn huệ mà con trai tể tướng từng thủ đắc, yêu cầu của chàng vẫn được tuân thủ, và cánh cổng sư tử lộng lẫy cùng những đồ trang trí rực rỡ đã bị đập nát hoàn toàn.

“Hắn lao từ chỗ ẩn nấp ra và tiêu diệt con rắn”

Đoàn người bấy giờ tiến vào trong cung, nơi nhà vua dành cho con trai, con dâu và con trai tể tướng một sự đón tiếp nồng hậu. Khi câu chuyện về những chuyến phiêu lưu mạo hiểm được kể lại, nhà vua cùng các đại thần bày tỏ sự kinh ngạc khôn xiết, và tất cả đều đồng thanh ca ngợi sự khôn ngoan, thận trọng cùng lòng tận tụy của con trai tể tướng. Các quý bà trong cung bị choáng ngợp trước nhan sắc phi phàm của nàng dâu mới; làn da pha trộn giữa sữa và chu sa; chiếc cổ kiêu hãnh tựa thiên nga; đôi mắt linh dương; đôi môi đỏ mọng như quả bíba; đôi má kiều diễm; sóng mũi cao thẳng; mái tóc dài chạm mắt cá chân; dáng đi uyển chuyển chẳng kém gì chú voi con — đó là những mỹ từ mà những bậc connoisseur về cái đẹp dùng để ca ngợi nàng công chúa được định mệnh đưa đến giữa bọn họ. Họ vây quanh nàng và đặt ra hàng ngàn câu hỏi về cha mẹ nàng, về cung điện ngầm nơi nàng từng sinh sống, và về con rắn đã tàn sát toàn bộ họ hàng thân thích của nàng. Đã đến lúc những vị khách vừa đến dùng bữa tối. Bữa yến tiệc được dọn ra trên những chiếc đĩa bằng vàng ròng. Đủ mọi món ngon vật lạ được bày biện, nổi bật nhất là chiếc đầu cá rohita to lớn được đặt trong một chiếc chén vàng cạnh đĩa của hoàng tử. Trong lúc mọi người đang ăn uống, con trai tể tướng bỗng bất thình lình giật lấy chiếc đầu cá từ đĩa của hoàng tử, và thốt lên: “Xin phép hoàng tử, để tôi thưởng thức chiếc đầu cá rohita này.” Con trai nhà vua vô cùng phẫn nộ. Tuy nhiên, chàng không nói gì cả. Con trai tể tướng nhận thức rõ người bạn của mình đang cơn thịnh nộ tột cùng; nhưng chàng chẳng thể làm gì khác bởi hành động của mình, dẫu kỳ quặc đến đâu, cũng là điều tối quan trọng để bảo vệ tính mạng cho bạn; chàng cũng chẳng thể minh oan bằng cách giãi bày lý do, bởi nếu làm thế, chính chàng sẽ bị biến thành một bức tượng đá cẩm thạch. Bữa tối kết thúc, con trai tể tướng bày tỏ mong muốn được trở về phủ của mình. Những lần trước, hoàng tử chắc chắn sẽ không đời nào cho phép bạn rời đi theo cách đó; nhưng vì quá sốc trước cách hành xử kỳ lạ của chàng, hoàng tử đã dễ dàng chấp thuận. Tuy nhiên, con trai tể tướng không hề có chút ý định trở về nhà nào; chàng quyết tâm ngăn chặn hiểm họa cuối cùng đe dọa đến sinh mạng của người bạn thân. Thế rồi, với thanh kiếm tuốt trần trong tay, chàng lén lút đột nhập vào căn phòng nơi hoàng tử và công chúa sẽ ngủ đêm nay, và ẩn nấp dưới chiếc giường được trang bị nệm lông vũ và màn trướng bằng lụa thêu kim tuyến đắt giá nhất. Chẳng bao lâu sau bữa tối, hoàng tử và công chúa bước vào phòng ngủ, cởi bỏ y phục và lên giường nằm. Vào nửa đêm, khi cặp đôi hoàng gia đang chìm trong giấc ngủ, con trai tể tướng phát hiện một con mãng xà kích thước khổng lồ luồn qua đường dẫn nước để vào phòng, rồi trườn lên khung màn của chiếc giường. Chàng lao từ chỗ ẩn nấp ra, tiêu diệt con rắn, chém nó thành từng khúc và bỏ những đoạn ấy vào chiếc hộp đựng trầu cau gia vị. Tình cờ thay, trong lúc con trai tể tướng đang chém con rắn thành từng mảnh, một giọt máu vô tình rơi trúng ngực công chúa, nhất là khi màn chống muỗi chưa được buông xuống. Nghĩ rằng giọt máu ấy có thể làm tổn thương nàng công chúa kiều diễm, chàng quyết định liếm sạch nó đi. Nhưng vì quan niệm việc nhìn ngắm một người phụ nữ nửa thân trần đang say ngủ là một trọng tội, chàng đã dùng một mảnh vải bảy lớp bịt kín mắt lại rồi mới rướn người liếm giọt máu. Đúng lúc chàng đang thực hiện hành động đó thì công chúa giật mình thức giấc và thét lên, tiếng thét của nàng đánh thức luôn người chồng đang nằm bên cạnh. Hoàng tử mở mắt ra và thấy con trai tể tướng — kẻ mà chàng nghĩ đã về nhà từ đời thuở nào — đang cúi người sát trên thân thể vợ mình, liền nổi giận lôi đình, suýt chút nữa đã vùng dậy định đoạt mạng chàng, nếu như con trai tể tướng không vội vã van nài chàng nén giận và cất lời: “Bạn hiền, tôi làm điều này chỉ để cứu lấy tính mạng của ngài thôi.” “Tôi chẳng hiểu anh đang nói gì cả”, hoàng tử gầm lên; “kể từ lúc chúng ta rời khỏi cung điện dưới lòng đất, anh cứ liên tục hành xử theo cái cách kỳ quặc nhất trên đời. Đầu tiên, anh ngăn cản không cho tôi cưỡi con voi chiến được trang hoàng lộng lẫy dù phụ vương đã chủ đích phái nó đến đón tôi. Tôi cứ nghĩ rằng cảm giác tự hào vì những chiến công đã lập khiến anh trở nên kiêu ngạo quá mức; vì thế tôi bỏ qua chuyện đó và leo lên ngựa. Thứ hai, anh khăng khăng đòi đập nát cánh cổng sư tử đẹp đẽ mà phụ vương đã kỳ công trang hoàng lộng lẫy; và tôi cũng cho qua luôn chuyện đó. Rồi tiếp đến, ngay trong bữa yến tiệc, anh lại giật phắt một cách vô lại phần đầu cá rohita trên đĩa của tôi và tự mình nuốt chửng, chắc hẳn nghĩ rằng bản thân xứng đáng nhận được những tôn vinh cao quý hơn tôi. Sau đó anh vờ vịt tuyên bố sẽ về nhà, khiến tôi chẳng mảy buồn phiền chút nào bởi sự hiện diện của anh đã trở nên vô cùng khó chịu đối với tôi. Và giờ đây, anh lại đường hoàng xuất hiện trong phòng ngủ của tôi, cúi người sát bầu ngực trần của vợ tôi. Chắc chắn anh có mưu đồ bất chính nào đó; và anh lại ngụy biện rằng mình làm thế để cứu mạng tôi. Tôi nghi ngờ mục đích của anh không phải là cứu mạng tôi, mà là để hủy hoại trinh tiết của vợ tôi mới đúng.” “Ôi, xin đừng ôm giữ những ý nghĩ đen tối ấy trong lòng đối với tôi. Các vị thần chứng giám rằng tôi làm tất cả những điều này chỉ để bảo toàn sinh mạng cho ngài. Ngài sẽ hiểu được sự hợp lý trong mọi hành động của tôi nếu như tôi được phép giãi bày ngọn nguồn lý do.” “Và tại sao anh lại không được phép?” hoàng tử gặng hỏi; “ai đã khóa miệng anh lại chứ?” “Chính là định mệnh đã khóa miệng tôi”, con trai tể tướng đáp; “nếu tôi dám thốt ra toàn bộ sự thật, tôi sẽ biến thành một bức tượng đá cẩm thạch.” “Anh sẽ biến thành tượng đá cẩm thạch á?” hoàng tử gầm lên; “anh tưởng tôi là kẻ đần độn chắc mà đi tin cái điều nhảm nhí này.” “Vậy bạn hiền muốn tôi kể hết cho nghe chứ gì?” con trai tể tướng cất lời: “Vậy thì ngài hãy chuẩn bị tinh thần để chứng kiến người bạn của mình hóa đá đi.” “Nói mau”, hoàng tử gầm lên, “nếu không anh sẽ là kẻ chết chắc.” Con trai tể tướng, để minh oan cho những lời buộc tội bẩn thỉu giáng lên đầu mình, đành phải coi việc tiết lộ bí mật là bổn phận dù phải đánh đổi bằng cả tính mạng. Chàng hết lần này đến lần khác cảnh báo hoàng tử đừng ép buộc mình. Thế nhưng hoàng tử vẫn cứng rắn không mảy động tâm. Con trai tể tướng bèn kể lại câu chuyện rằng, trong một đêm dừng chân ngủ trọ dưới cội cây cao lớn, chàng đã tình cờ nghe lén cuộc trò chuyện giữa Bihangama và Bihangami, trong đó con chim mái đã tiên tri tất cả những hiểm họa đe dọa đến tính mạng hoàng tử. Khi con trai tể tướng vừa kể xong lời tiên tri về việc cưỡi voi, phần thân dưới của chàng liền hóa đá. Chàng quay sang hoàng tử và bảo: “Ngài thấy đấy bạn hiền, phần thân dưới của tôi đã biến thành đá rồi.” “Nói nữa đi, nói tiếp câu chuyện đi”, hoàng tử giục giã. Con trai tể tướng tiếp tục kể về lời tiên tri liên quan đến việc phá hủy cổng sư tử, và thế là một nửa cơ thể chàng bị hóa thành đá. Chàng lại tiếp tục thuật lại điềm báo về việc ăn chiếc đầu cá, và lập tức cơ thể chàng bị hóa đá đến tận cổ. “Nào bạn hiền”, con trai tể tướng cất giọng: “toàn bộ cơ thể tôi, ngoại trừ đầu và cổ, nay đã hóa đá; nếu tôi kể tiếp phần còn lại, tôi chắc chắn sẽ trở thành một khối đá vô tri. Ngài có muốn tôi tiếp tục nói nữa không?” “Nói nữa đi”, hoàng tử đáp, “nói tiếp đi.” “Được thôi, tôi sẽ kể cho đến tận cùng”, con trai tể tướng nói; “nhưng đề phòng trường hợp ngài hối hận sau khi tôi đã hóa đá hoàn toàn và lại muốn tôi hồi sinh, tôi sẽ chỉ cho ngài cách thức thực hiện điều đó. Vài tháng nữa công chúa sẽ hạ sinh một đứa trẻ; nếu ngay sau khi đứa bé chào đời, ngài hãy giết nó và bôi máu của nó lên thân thể bằng đá cẩm thạch của tôi, tôi sẽ được khôi phục sự sống.” Đoạn, chàng thuật lại lời tiên tri cuối cùng về con rắn trong phòng ngủ; và khi từ cuối cùng vừa thốt ra trên đôi môi, phần còn lại của cơ thể chàng hoàn toàn hóa đá, đổ rụp xuống sàn nhà như một bức tượng cẩm thạch vô tri. Công chúa giật mình nhảy khỏi giường, mở hộp đựng trầu cau gia vị ra và bàng hoàng nhìn thấy những khúc rắn đứt lìa nằm trong đó. Cả hoàng tử và công chúa lúc này mới hoàn toàn bị thuyết phục bởi tấm lòng thành tín và sự hy sinh cao cả của người bạn đã khuất. Họ chạy đến bên pho tượng đá cẩm thạch, nhưng nó đã lạnh ngắt không còn chút sự sống. Họ bật khóc oà lên những tiếng khóc ai oán; nhưng chẳng ích gì, bởi pho tượng đá nào có nhúc nhích. Cuối cùng, họ quyết định cất giấu pho tượng đá cẩm thạch ở một nơi an toàn, và chờ ngày đứa con đầu lòng chào đời để dùng máu của nó bôi lên nhằm hồi sinh ân nhân.

Thời gian thấm thoắt trôi, giờ vượt cạn của công chúa cũng đến, và nàng hạ sinh một hoàng tử nhỏ khôi ngô tuấn tú, trông giống hệt như đúc từ một khuôn với mẹ. Cả cha lẫn mẹ đều bị mê hoặc trước vẻ đẹp của đứa bé và vô cùng xót xa khi phải cướp đi sinh mạng nó; nhưng sực nhớ đến lời thề nguyện dành cho người bạn thân thiết nhất — kẻ giờ đây đang nằm bất động như một khối đá trong góc phòng — cùng những công ơn trời biển mà chàng đã dành cho cả hai, họ đành nhẫn tâm cắt đôi đứa trẻ và bôi máu của nó lên bức tượng cẩm thạch của con trai tể tướng. Lập tức bức tượng đá cẩm thạch cựa quậy có sự sống. Con trai tể tướng đứng sừng sững trước mặt hoàng tử và công chúa — những người vô cùng mừng rỡ khi thấy lại người bạn cũ bằng xương bằng thịt. Thế nhưng con trai tể tướng, khi nhìn thấy đứa trẻ sơ sinh tội nghiệp nằm trong vũng máu, bỗng trào dâng nỗi đau đớn khôn tả. Chàng nhặt thi thể đứa trẻ lên, cẩn thận bọc vào một chiếc khăn tay và quyết tâm tìm cách cứu sống nó.

Với quyết tâm tái sinh đứa con của người bạn thân, con trai tể tướng đi gõ cửa khắp các ngự y trong vương quốc; nhưng họ đều lắc đầu từ chối rằng họ chỉ có thể chữa bệnh cho bất kỳ ai khi người đó còn thỏ thẻ hơi thở, còn một khi sự sống đã tắt ngúm thì trường hợp đó vượt quá khả năng của họ. Cuối cùng, con trai tể tướng nghĩ đến người vợ của mình — người đang sống tại một thị trấn xa xôi và là một tín nữ thuần thành của nữ thần Kali, qua sự can thiệp của nàng, biết đâu có thể cầu xin nữ thần ban lại sự sống cho đứa trẻ đã chết. Thế là chàng khăn gói lên đường đến thị trấn nơi vợ mình đang tá túc trong nhà cha mẹ đẻ. Ngay sát ngôi nhà ấy có một khu vườn, và trên một tán cây trong vườn, chàng treo bọc khăn chứa thi thể đứa trẻ. Người vợ vô cùng mừng rỡ khi gặp lại chồng sau bao ngày xa cách; nhưng ngạc nhiên thay, nàng nhận ra chồng mình vô cùng sầu muộn, rất ít nói và lúc nào cũng đăm chiêu suy nghĩ điều gì trong đầu. Nàng gặng hỏi nguyên do nỗi buồn, nhưng chàng chỉ im lặng. Một đêm nọ, khi cả hai đang nằm chung giường, người vợ bỗng chộp dậy mở cửa bước ra ngoài. Người chồng vốn chẳng ngủ được bao nhiêu đêm nay vì gánh nặng lo âu cho sự sống của đứa con người bạn, thấy vợ lẻn đi vào giờ khắc nửa đêm tĩnh mịch ấy, bèn quyết tâm bám theo thật kín đáo để xem sự thể ra sao. Nàng đi thẳng đến một ngôi đền thờ nữ thần Kali cách nhà không xa lắm. Nàng thành kính cúng bái nữ thần bằng hoa tươi cùng hương thơm gỗ đàn hương, rồi cất lời van vái: “Hỡi mẹ Kali từ bi! Xin hãy rủ lòng thương xót và giải thoát con khỏi mọi nỗi truân chuyên thống khổ này.” Nữ thần đáp lời: “Sao thế, con còn nỗi thống khổ nào nữa đây? Con từng mòn mỏi cầu khẩn ta cho chồng con trở về, và giờ hắn đã về rồi kia mà; con còn điều gì phiền muộn nữa chứ?” Người vợ thưa rằng: “Thưa Mẹ quả đúng là vậy, chồng con đã trở về bên con, nhưng chàng vô cùng ủ dột, sầu muộn, chẳng buồn hé môi nói chuyện với con, chẳng mòn mỏi thiết tha gì đến tình cảm phu thê, lúc nào cũng chỉ lủi thủi ngồi ôm nỗi buồn trong góc phòng.” Nghe vậy, nữ thần phán rằng: “Hãy hỏi chồng con xem nguyên nhân nỗi u buồn của hắn là gì, rồi đến đây bẩm lại cho ta rõ.” Con trai tể tướng đã nghe trọn vẹn cuộc đối thoại giữa nữ thần và vợ mình từ xó tối; nhưng chàng không xuất hiện mà lén lút chuồn về giường ngủ trước vợ. Hôm sau, người vợ liền gặng hỏi chồng nguyên nhân nỗi sầu muộn; và chàng đã kể lại toàn bộ đầu đuôi sự việc về cái chết của đứa con trai hoàng tử. Đêm tiếp theo, vào đúng khung giờ tĩnh mịch ấy, người vợ lại đến đền thờ nữ thần Kali và tâu lại ngọn nguồn nỗi buồn của chồng; nghe xong, nữ thần phán rằng: “Hãy mang đứa trẻ đến đây, ta sẽ trả lại sự sống cho nó.” Đêm hôm sau nữa, đứa trẻ được đem tới trước tôn nhan nữ thần Kali, và ngài đã ban ơn hồi sinh cho nó. Tràn ngập niềm hạnh phúc tột cùng, con trai tể tướng ôm lấy đứa bé vừa được cứu sống, cắm cổ chạy hết tốc lực về chỗ hoàng tử và công chúa, trao tận tay họ đứa con trai vẫn bình an vô sự. Cả ba vỡ òa trong niềm hoan hỉ vô biên, và cứ thế sống hạnh phúc bên nhau cho đến trọn đời.

Câu chuyện của tôi đến đây là kết thúc,

Cành gai Natiya khô héo, v.v.