Ngày xửa ngày xưa, ở một ngôi làng nọ có hai tên trộm kiếm sống bằng nghề khoắng đồ. Vì đã quá nổi tiếng với mánh khóe của mình, mọi vụ mất cắp trong làng đều bị đổ lên đầu chúng, dù chúng có làm hay không. Chán ngán cảnh đó, chúng quyết định rời làng, hạ tâm chí nuôi thân bằng sức lao động chân chính, và kéo nhau tới một thị trấn lân cận để tìm việc làm. Cả hai được một gia chủ nhận vào làm; một kẻ được giao trông bò, kẻ kia lo tưới nước cho một khóm hoa mộc lan. Tên trộm lớn bắt đầu công việc tưới cây từ sáng sớm. Được dặn là phải tưới liên tục cho đến khi nước đọng lại quanh gốc, hắn cứ múc từng gàu nước đổ vào, nhưng hoàn toàn vô ích. Nước vừa đổ xuống gốc đã bị lớp đất khô khốc nuốt chửng ngay lập tức. Mãi đến tận chiều muộn, kiệt sức vì phải kéo nước, hắn mới ngả mình xuống đất và lăn ra ngủ thiếp đi.

Tên trộm nhỏ cũng chẳng khá khẩm gì hơn. Con bò mà hắn phải chăn là con dữ dằn nhất vùng. Khi được lùa ra đồng cỏ, nó dựng ngược đuôi phi như bay đi một quãng xa, chạy từ thửa ruộng này sang thửa ruộng khác, vừa ăn vừa giẫm nát lúa má; rồi lao vào các rẫy mía, tàn phá những thân mía ngọt lịm. Vì toàn bộ những thiệt hại và hành vi phá hoại ấy, người chăn bò bị chủ ruộng mắng cho tơi bời. Nào là chạy theo con bò từ thửa ruộng này sang vũng nước khác, nào là hứng chịu những lời chửi rủa không chỉ nhắm vào bản thân mà còn ngược lên tận đời tổ tiên thứ mười bốn từ những chủ ruộng có hoa màu bị tàn phá—tên trộm trẻ đã có một ngày khổ sở hết chỗ nói. Sau muôn vàn phen khốn đốn, mãi đến lúc hoàng hôn hắn mới tóm được con bò và lùa về nhà chủ. Tên trộm lớn vừa tỉnh giấc thì thấy đứa em đang lùa bò về. Hắn liền cất tiếng hỏi:

— Này hiền huynh, sao giờ này mới từ đồng về thế?

Tên nhỏ đáp: — Biết nói sao hở bác? Tôi lùa con bò đến cái vũng ở trảng cỏ, nơi có một cây lớn đứng cạnh. Tôi tháo cùm cho nó thả sức gặm cỏ mà chẳng quấy rầy gì tôi nữa. Tôi bèn trải chiếc khăn gamchha xuống thảm cỏ dưới gốc cây; gió thổi hiu hiu dễ chịu quá nên tôi thiếp đi lúc nào không biết, và chỉ tỉnh lại khi mặt trời đã lặn. Lúc mở mắt ra, tôi thấy con bò ngoan ngoãn của mình đang ung dung gặm cỏ cách đó có vài bước chân. Thế còn bác ra sao?

Tên lớn đáp: — Ồ, phần ta thì sướng vô kể. Ta mới tưới có một gàu nước mà nước đã đọng đầy quanh gốc. Thế là việc xong, ta thảnh thơi cả ngày. Ta ngả mình xuống đất, ngẫm nghĩ về niềm vui của lối sống mới này, huýt sáo, hát hò, rồi cuối cùng cũng lăn ra ngủ. Ta vừa mới tỉnh dậy lúc này thôi.

Dứt lời, tên trộm lớn tin sái cổ những gì tên kia kể, bèn đâm ra nghĩ rằng chăn bò chắc chắn sướng hơn tưới cây; và ngược lại, tên trộm nhỏ cũng vì lý do ấy mà đâm ra thèm khát việc tưới cây. Thế là cả hai quyết định đổi việc cho nhau.

Tên lớn nói: — Này bác, tôi đang muốn chuyển sang chăn bò đây. Hay là ngày mai anh làm việc của tôi, còn tôi nhận việc của anh nhé? Anh có chịu không?

Tên nhỏ đáp: — Không một chút thắc mắc. Tôi rất sẵn lòng làm việc thay anh, và anh cứ tự nhiên tiếp quản việc của tôi. Chỉ là tôi xin góp ý một điều thế này: nằm ngủ gần như cả ngày trên nền đất cứng kể ra cũng hơi ê ẩm đấy. Nếu anh mang theo một chiếc giường tre charpoy, đảm bảo anh sẽ có những phút giây thoải mái tuyệt vời.

Sáng sớm hôm sau, tên trộm lớn dắt bò ra đồng, không quên mang theo chiếc giường tre để nghỉ ngơi cho sướng thân; còn tên trộm nhỏ bắt đầu công việc tưới cây. Hắn vốn đinh ninh rằng chỉ cần một hoặc cùng lắm là hai gàu nước là đủ. Nhưng làm sao hắn khỏi bàng hoàng khi nhận ra dẫu có trăm gàu nước đi nữa cũng chẳng đủ làm ướt sũng lớp đất quanh gốc cây. Hắn mệt lử vì kéo nước. Mặt trời sắp lặn mà công việc vẫn chưa xong. Cuối cùng, kiệt sức hoàn toàn, hắn đành bỏ dở.

Tên trộm lớn ở ngoài đồng cũng chẳng khá hơn là bao. Hắn lùa con bò đến cái vũng mà tên kia đã nhắc tới, đặt chiếc giường tre dưới gốc cây to ngay gần đó, rồi tháo cùm cho bò. Vừa được thả ra, con vật đã nhảy tưng tưng khắp trảng cỏ, vượt qua hàng rào và mương rãnh, lao băng qua các thửa ruộng và giày xéo những vồ mía. Tên trộm lớn vô cùng khốn đốn. Hắn phải chạy bươu cả ngày, lại còn bị những chủ ruộng có hoa màu bị phá hoại mắng chửi tơi bời. Khổ nhất là hắn cứ phải bồng bềnh chiếc giường tre trên đầu khi chạy khắp bãi cỏ, vì chẳng dám đặt nó ở đâu sợ có kẻ tha mất. Khi những người chăn bò khác ở trảng cỏ nhìn thấy gã chạy thộc mặt theo con bò với cái giường cồng kềnh trên đỉnh đầu, họ liền vỗ tay cười hô hô chế giễu. Khổ chủ, bụng đói meo và giận tím mặt, vô cùng hối hận vì cú đổi chác này. Sau muôn vàn phen khốn khổ và nhờ sự trợ giúp của những kẻ chăn bò khác, cuối cùng hắn cũng tóm được con quý súc vật và lùa về nhà khi đèn trong làng đã thắp sáng từ lâu.

Khi hai tên trộm gặp lại nhau trong nhà chủ, chúng chỉ biết nhìn nhau cười trừ chẳng buồn mở miệng. Dùng bữa xong, chúng nằm xuống nghỉ ngơi và cuộc trò chuyện sau diễn ra:

Tên nhỏ hỏi: — Thế nào, bữa nay bác ra sao?

Tên lớn đáp: — Y như cậu thôi, có khi còn khá hơn mấy phần.

Tên nhỏ bảo: — Tôi thấy cái nghề trộm cắp trước kia của chúng ta dẫu sao vẫn còn sung sướng hơn cái thứ lao động chân chính mà người ta hay ca tụng này nhiều.

Tên lớn đáp: — Còn nghi ngờ gì nữa! Nhưng thề có các thần linh, ta chưa từng thấy con bò nào bì kịp con này. Về độ điên cuồng thì nó vô địch thiên hạ.

Tên nhỏ nói: — Bò dữ thì hiếm gì, tôi từng thấy mấy con cũng quái gớm lắm. Nhưng bác đã thấy cái cây nào như cây mộc lan mà người ta bắt bác tưới chưa? Không hiểu bao nhiêu nước đổ xuống đấy đã chui đi đâu hết nhỉ? Lẽ nào dưới rễ nó có cả một cái ao?

Tên lớn bảo: — Ta đang rắp tâm đào lên xem dưới đó có cái gì.

Tên nhỏ đáp: — Chi bằng đêm nay lúc gia chủ và vợ hắn đã ngủ say, chúng ta cứ ra tay.

Khoảng nửa đêm, hai tên trộm thủ sẵn cuốc xẻng ra khóm cây đào bới. Sau một hồi quần thảo, chiếc xẻng của tên trộm nhỏ bỗng nện phải một vật cứng ngắc. Cả hai tò mò bu lại. Tên nhỏ thò tay vào khươ khươ thì nhận ra đó là một cái vạc lớn đầy ắp những đồng tiền vàng mohur. Thế nhưng hắn lại bảo với tên kia: — Ồ, chẳng có gì đâu, chỉ là một hòn đá to thôi mà.

Tuy nhiên, tên lớn thừa thâm niên để nghi ngờ đó là thứ khác; nhưng hắn khôn khéo nén lại không thốt ra. Cả hai đành giả vờ bỏ dở việc đào bới vì chẳng tìm thấy gì rồi kéo nhau đi ngủ. Khoảng một hai tiếng sau, thấy đồng bọn đã ngáy o o, tên lớn rón rén trở dậy, mò ra đúng chỗ vừa đào. Hắn tận mắt thấy cái vạc chứa đầy vàng mohur. Đào bới quanh đó thêm chút nữa, hắn lại lòi ra thêm một cái vạc thứ hai cũng nặng trĩu vàng. Mừng vui khôn xiết, hắn quyết tâm ôm trọn số của cải. Hắn nhấc bổng cả hai cái vạc, mang ra cái ao gần đó — nơi người ta thường tới múc nước tưới cây — rồi dìm cả hai xuống lớp bùn sâu dưới đáy bờ ao. Xong xuôi, hắn quay về nhà, rón rén nằm xuống bên cạnh tên đồng bọn vẫn đang ngủ say như chết.

Tên trộm nhỏ lúc nãy là kẻ phát hiện ra hòm vàng trước, bấy giờ cũng tỉnh giấc. Hắn rón rén trộm bước ra ngoài để tậu cho bằng được món báu vật. Ra tới nơi chẳng thấy vạc đâu, hắn thừa thông minh để đoán ra ngay là gã đồng hành đã hớt tay trên và cất giấu nó đi đâu mất. Hắn bèn quay lại chỗ kẻ đang nằm ngủ, quyết tâm săm soi trên người đối phương xem có để lộ dấu vết nào chỉ điểm nơi giấu của hay không. Hắn khám xét người bạn đồng hành bằng đôi mắt cú vọ của một thám tử, và kìa, trên chân và quanh cổ chân gã vẫn còn dính đầy bùn đất. Hắn lập tức suy luận rằng của cải chắc chắn đã được giấu đâu đó dưới lòng ao. Nhưng ngặt nỗi ở đoạn nào của ao? Bờ nào? Sự mưu trí không hề bỏ rơi hắn lúc này. Hắn lững thững rảo bước quanh cả bốn bờ ao. Đi qua ba bề thì đám ếch nhái giật mìnhõ nhảy tỏm xuống nước; riêng đến bờ thứ tư thì chẳng có con ếch nào nhảy lên cả. Hắn liền kết luận kho báu chắc chắn đã được chôn ở bờ này. Quả nhiên chẳng mấy chốc hắn đã mò ra hai cái vạc vàng; hắn lôi chúng lên, rẽ ra chuồng lừa dắt con bò chứng mực ngày trước ra, chất cả hai cái vạc lên lưng nó. Hắn liền rời khỏi nhà, lên đường về lại ngôi làng chôn nhau cắt rốn.

Tên trộm lớn thức giấc lúc gà gáy sáng, ngơ ngác chẳng thấy bóng dáng đồng bọn đâu. Hắn vội vã chạy ra ao thì hỡi ôi, hai cái vạc đã không còn. Hắn lao ra chuồng bò, con bò dữ cũng biến mất tăm. Hắn hiểu ngay là tên kia đã ôm trọn kho báu chuồn mất dạng trên lưng con bò. Mà hắn còn có thể đi đâu được chứ? Chắc chắn là về làng cũ rồi. Vừa loé lên ý nghĩ đó, hắn quyết định phải đuổi theo cho bằng được. Trên đường rảo bước qua thị trấn, hắn dốc sạch số tiền đang có để mua ngay một đôi giày thêu kim tuyến lộng lẫy. Hắn cắm cổ rảo bước, tránh những con đường cái quan lớn mà toàn chọn đường tắt cho mau. Chẳng mấy chốc hắn đã lúp xúp vượt lên trước tên trộm trẻ chừng hai trăm thước trên đường quốc lộ, rồi vứt vội một chiếc giày xuống đường. Đi tiếp chừng hai trăm thước nữa, hắn lại ném chiếc giày thứ hai gần một gốc cây to, còn mình thì leo tót lên tán lá rậm rạp ẩn nấp.

Tên trộm nhỏ đang lầm lũi dắt bò đi tới, bỗng thấy chiếc giày đầu tiên liền lẩm bẩm: — Ơ hay, chiếc giày đẹp thế không biết! Thêu kim tuyến hẳn hoi. Giàu rồi thế này mà có nó diện thì hợp phải biết. Khổ nỗi cầm một chiếc thì làm ăn gì? — Nói rồi hắn tảng lờ đi tiếp.

Chẳng mấy chốc hắn đã tới chỗ chiếc giày thứ hai nằm đợi. Gã thầm trách mình: — Chà, chiếc còn lại đây rồi! Mình mới ngốc làm sao, sao lúc nãy không nhặt luôn chiếc kia cơ chứ? Dẫu sao thì vẫn chưa muộn. Ta cứ cột con bò vào cái cây đằng kia rồi quay lại nhặt chiếc thứ nhất vậy.

Hắn cột con bò vào gốc cây, xách chiếc giày thứ hai quay ngược lại tìm chiếc đầu tiên cách đó chừng hai trăm thước. Nhanh như chớp, tên trộm lớn từ trên cây tuột xuống, tháo cùm cho con bò rồi lùa nó chạy thục mạng về hướng làng mình, khôn ngoan tránh né con đường lớn của nhà vua. Tên trộm nhỏ hớt hải quay lại gốc cây thì con bò đã biến mất tăm. Hắn thừa hiểu trò này chỉ có thể do gã đồng bọn đồi bại của hắn làm ra. Hắn vắt giò lên cổ chạy bạt mạng, và về tới làng trước cả tên trộm lớn dẫn bò về. Hắn nhanh trí rình nấp ngay cạnh cửa nhà gã kia. Vừa thấy bóng tên trộm lớn lùa bò về tới nơi, hắn liền nhảy ra chào hỏi niềm nở: — Ơ kìa, anh bạn về đến nhà bình an vô sự đấy chứ? Nào, vào trong nhà chia tiền thôi anh em.

Đề nghị quá hời này được gã kia gật đầu cái rụp không chút đắn đo. Vào tới khoảng sân trong, hai cái vạc được dỡ xuống khỏi lưng bò; chúng bước vào một căn phòng, chốt chặt cửa lại rồi bắt đầu công đoạn chia chác. Từng vốc hai đồng mohur được bốc lên, một đồng thả vào đống này, đồng kia vào đống nọ, cứ thế tiếp diễn cho đến khi hai cái vạc trống trơn. Thế nhưng rốt cuộc vẫn còn thừa ra đúng một đồng vàng mohur. Vấn đề nan giải đặt ra là: Ai sẽ giữ nó đây? Cả hai thống nhất là sáng hôm sau sẽ đem ra tiệm đổi lấy tiền lẻ để chia đôi. Nhưng ngặt một nỗi đêm nay thì đồng tiền lẻ loi ấy nằm trong tay ai? Cuộc cãi vã bắt đầu nổ ra không mấy êm thấm. Sau một hồi kì kèo bớt một thêm hai, cuối cùng người ta quyết định để tên trộm lớn giữ tạm, sáng hôm sau sẽ đem đổi ra tiền nhỏ chia đều.

Đêm hôm ấy, tên trộm lớn dặn dò vợ và những người phụ nữ trong nhà: — Này các bà các cô, sáng mai cái thằng trộm nhỏ thế nào cũng đếnòi đòi phần chia của đồng vàng còn lại, nhưng ta đời nào thèm cho nó. Các người cứ làm theo cách này cho tôi. Trải sẵn một tấm vải giữa sân nhà đây này. Ta sẽ nằm đờ ra trên đó giả vờ như đã chết; để tạo lòng tin cho thiên hạ thấy ta ngỏm thật rồi, hãy đặt một khóm cây hương nhu tulasi gần đầu ta. Lát nữa thấy nó lảng vảng tới cửa, các người cứ cất tiếng khóc lóc thảm thiết vào. Thế là nó tự khắc chuồn thẳng, và ta chẳng mất xu vàng nào chia chác cho nó nữa.

Mấy người đàn bà nghe xong liền gật đầu cái rụp. Thế là vào khoảng trưa ngày hôm sau, tên trộm lớn ngả mình ra sân cứng đơ như một thây ma, bên đầu có đặt cây húng thánh linh thiêng. Vừa thấy bóng tên trộm nhỏ lấp ló đến gần nhà, đám đàn bà liền bật khóc o o; khi hắn bước tới gần hơn với vẻ mặt ngơ ngác chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra, họ tru lên: — Ơi là giời ơi, hai anh em tụi bay dắt nhau đi đâu, mang về cái gì, rồi bay đã làm gì đời nó thế này hả giời? Nhìn kìa, nó chết rồi còn đâu! — Vừa gào họ vừa xé rách cả không gian bằng những tiếng khóc ai oán.

Tên trộm nhỏ nhìn thấu tâm can bọn họ, bèn tặc lưỡi: — Thôi chí cốt của tôi đã quy tiên thì tôi đành chịu vậy. Giờ tôi phải lo chu toàn hậu sự cho ông ấy mới được. Các bà các cô lui ra chỗ khác hết đi, đàn bà con gái biết gì mấy chuyện này. Cứ để tôi lo việc mai táng cho tử tế.

Hắn liền kiếm một bó rơm, bện thành một sợi thừng chắc chắn, buộc thòng lọng vào chân cái thây ma rồi lôi đi xềnh xệch, miệng không quên ra rả bảo là đưa đi thiêu xác. Dọc đường bị lết lê qua những con đường làng gập ghềnh, thi thể tên trộm lớn bầm dập và trầy xước không còn chỗ nào nguyên vẹn, thế mà hắn vẫn cắn răng chịu đựng, quyết diễn cho tròn vai để quỵt cho bằng được nửa đồng vàng. Mặt trời đã lặn khi tên trộm nhỏ kéo được "cái xác" ra đến bãi thiêu. Nhưng ngặt nỗi khi đang lúi húi chuẩn bị giàn hỏa táng, hắn sực nhớ ra là mình quên không mang theo lửa. Chạy đi lấy lửa mà bỏ mặc cái xác ở đây thì thể nào gã này cũng tót chân chạy mất hút. Thế thì tính sao đây? Cuối cùng, hắn đasng trí ném thòng lọng rơm vắt qua cành một cây cao, treo lơ lửng "cái xác" giữa không trung, còn mình thì leo tót lên cây ngồi chễm chệ ngay trên nhánh ấy, tay giữ chặt lấy sợi dây sợ nó đứt rồi tên kia lại tẩu thoát.

Đúng lúc cả hai đang ở trong tình thế dở khóc dở cười đó, một băng cướp khét tiếng tình cờ đi ngang qua. Thoáng thấy cái xác treo lủng lẳng trên cây, tên đại bàng hô lên khoái trá: — Chuyến mọc lộc này khởi đầu suôn sẻ quá tụi bay ơi! Mấy ông thầy tu Bà-la-môn vẫn bảo xuất hành mà gặp ngay thây ma là điềm lành đại cát. Nào, ta đã thấy xác chết, chắc chắn đêm nay sẽ hốt bạc. Nếu thành công vang dội, ta đề xuất thế này: lúc về ghé qua đây thiêu xác gã này trước rồi hẵng về nhà.

Cả bọn cướp nhất hô bá ứng đồng tình. Chúng liền kéo nhau đột nhập vào nhà một kẻ giàu có trong làng, giết sạch người rồi vơ vét sạch sành sanh kho báu, lại còn ranh mãnh đến mức chẳng để một con chuột nào trong làng kịp bén mảng hay động tĩnh. Thấy chuyến mọc lộc thành công vượt ngoài mong đợi, chúng nhớ ngay đến lời hứa thiêu xác lúc đi qua. Khi quay lại bãi thiêu, chúng thấy cái xác vẫn treo lủng lẳng y nguyên như cũ, bởi tên trộm lớn nào dám hé răng nửa lời vì sợ lộ tẩy và phải chia nửa đồng vàng.

Bọn cướp hì hục đào một cái hố dưới đất, khuân củi chất thành một giàn hỏa táng đàng hoàng. Chúng tháo cái xác từ trên cây xuống, đặt ngay ngắn lên giàn; và khi vừa quẹt lửa toan châm đuốc, cái xác bỗng tru lên một tiếng rợn người rồi nhổm dậy phắt. Cùng lúc đó, tên trộm nhỏ trên cây cũng nhảy cẫng xuống với một tiếng thét hãi hùng không kém.

Bọn cướp sợ chết khiếp, hồn vía lên mây. Chúng đinh ninh rằng có con quỷ dữ Dana đã nhập vào xác chết, lại thêm ma quỷ từ trên cây nhảy bổ xuống. Sợ quá hóa quáng, chúng cắm cổ tháo chạy bán sống bán chết, bỏ lại toàn bộ tiền tài châu báu vừa cướp được. Hai tên trộm ôm bụng cười hả hê, thu vén sạch sẽ số của cải của bọn cướp, dắt díu nhau về nhà và sống sung túc vui vẻ từ đó về sau.

“Chúng sợ chết khiếp, bỏ lại toàn bộ tiền tài châu báu”