Sau khi Lý Phù Dung được điều từ thị trấn lên huyện, người tiếp nhiệm chức vụ trấn trưởng của cô là một gã trọc đầu ghẻ lở được điều đến từ nơi khác. Các cán bộ trong thị trấn sinh lòng bất mãn, sau lưng không gọi hắn là "trấn trưởng", mà gọi hắn là "Haba Lại Lị". Từ "Haba" đi liền với "lại lị" (ghẻ lở), không phải để chỉ sự lanh lợi, mà mang ý nghĩa ngang ngược và bá đạo.

Ủy ban Cách mạng thị trấn lúc bấy giờ rất có khí thế cách mạng, nằm ngay bên con đường lớn ở cửa thị trấn, trước đây vốn là từ đường của dòng họ Lý ở Lý Bát Oản, đã nhiều năm không tu sửa nên rách nát vô cùng, bốn bức tường nứt nẻ, đã nghiêng ngả, trên mái nhà mọc đầy cỏ dại, tàn lụi thành một màu xám xịt. Sau khi từ đường được cải thiện thành phòng làm việc, những ô cửa sổ mở ra không có kính, mà được che bằng những túi nilon trong suốt đựng phân bón hóa học. Mãi đến thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", toàn bộ bức tường mới được sơn đỏ sơn vàng, không phải để bảo dưỡng ngôi nhà, mà là để viết khẩu hiệu. Sắc đỏ sắc vàng trông như được trang điểm lên một khuôn mặt già nua, không chỉ khó coi, mà còn vô cùng dữ tợn. Trong phòng hầu như không có lấy một món đồ vẹn toàn, bàn làm việc phải kê dựa vào nhau mới đứng vững, ghế ngồi phải dựa vào tường mới dám ngồi, bàn tính và bút bi của kế toán đều được quấn băng y tế dùng trong bệnh viện. Thị trấn vốn đã nghèo, qua vài năm gột rửa của cách mạng lại càng trở nên trắng tay. Tuy nhiên, nghèo thì nghèo, vẫn có cách để tự tìm niềm vui trong cái nghèo. Haba Lại Lị đến thị trấn nhận chức, mở hội nghị ban lãnh đạo Ủy ban Cách mạng thị trấn lần đầu tiên, liền được lĩnh giáo cái sự vui vẻ này.

Ở các vùng hương trấn chưa từng có chuyện khai mạc hội nghị đúng giờ. Mọi người luôn đến trước đến sau không đều nhau. Khi đợi người, những người đến trước thường kể chuyện cười để giết thời gian. Cán bộ lãnh đạo lại chủ yếu kể những câu chuyện cười liên quan đến cán bộ lãnh đạo; một vị lãnh đạo cấp trên đến thị trấn, phát biểu trong đại hội, đầu tiên tuyên bố mục đích chuyến đi: "Lần này tôi đến, là chuyên môn đến để làm phụ nữ," ngưng lại một chút, mới nói tiếp "công tác kế hoạch hóa gia đình." Tiếp theo lại khiêm tốn, "Tôi là một kẻ thô kệch, thô đến mức nào nhỉ? Chủ nhiệm phụ nữ các đồng chí biết đấy, tối hôm qua, tôi đã sờ cô ấy một cái, sờ mãi đến tận nửa đêm..." vân vân. Trong những câu chuyện cười kiểu này, đối tượng để cười đùa bao giờ cũng không thể thiếu chủ nhiệm phụ nữ. Kể mãi, thành ra nhàm cũ, không có ý nghĩa mới. Hôm nay, có người liền hiến một mưu kế, nói với người khác rằng: chúng ta đừng lúc nào cũng chỉ giỏi bép xép cái miệng cho sướng. Hôm nay không chơi kiểu thanh tao nữa, đã chơi là phải chơi chút tục tĩu. Ngày thường anh cứ đưa tình lúng liếng với chủ nhiệm phụ nữ, hôm nay có dám gan trước mặt mọi người, bóp mạnh vào ngực cô ấy một cái, để mở rộng tầm mắt cho chúng ta xem nào.

Mọi người liền hùa theo, đồng thanh nói: "Được!" Tiếng vang rền như tiếng thề xuất quân.

Chủ nhiệm phụ nữ là thanh niên trí thức về làng đợt 68, rất năng nổ và tháo vát. Về cơ sở chưa đầy một năm đã được kết nạp Đảng, trở thành thanh niên trí thức kiểu mẫu. Khi Ủy ban Cách mạng thị trấn chuẩn bị đại hội phụ nữ liền được điều lên, sau đó giữ lại làm chủ nhiệm đại hội phụ nữ mới. Trong số thanh niên trí thức ở thị trấn có "năm bông hoa vàng", hai bông đẹp nhất đều lọt vào Ủy ban Cách mạng thị trấn. Một bông là phát thanh viên đài phát thanh thị trấn; một bông chính là chủ nhiệm phụ nữ này. Chủ nhiệm phụ nữ thuộc tuýp người công nông binh, rất đẫy đà vạm vỡ, bầu ngực đặc biệt cao, khiến không biết bao nhiêu kẻ thèm thuồng.

Người được đề xuất kia chính là phó chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng thị trấn (cũng tức là phó trấn trưởng), chủ nhiệm phụ nữ chính là do một tay hắn phát hiện và đề cử lên, quan hệ của hai người tự nhiên cũng không bình thường. Sau lưng từng có người hỏi hắn với chủ nhiệm phụ nữ có chuyện gì không, hắn toàn cười ngược lại: Các người đoán xem? Ra vẻ rõ ràng đã húp trọn miếng mồi. Chỉ là mọi người vẫn chưa nhìn thấy bằng chứng công khai.

Chủ nhiệm phụ nữ bao giờ cũng là người đến họp muộn nhất. Một là vì đến sớm sẽ bị đám đàn ông thối tha này trêu chọc không đầu không cuối; hai là vì đã làm cán bộ, lại gặp chuyện xã giao, một người phụ nữ ít nhiều cũng phải ăn vận cho gọn gàng tươi tắn một chút. Hôm ấy cô mặc một chiếc áo ngắn tay, chiếc áo đó rất mỏng, kỳ thực chẳng che đậy được gì, chiếc áo lót màu da bên mặc ở trong nhìn từ xa chẳng khác nào không mặc (đây thực ra là cách nhìn của người thị trấn, cách ăn mặc của chủ nhiệm phụ nữ vẫn rất mực thước, chỉ vì mang theo chút phong vị của người thành phố, nên người thị trấn cảm thấy có chút chói mắt mà thôi).

Chủ nhiệm phụ nữ ngẩng cao bầu ngực dường như không mặc áo lót ấy, bước những bước lớn đi vào. Tiếng bước chân và tiếng động khi cô đi, cũng giống như lời nói việc làm của cô, đều vô cùng chấn động và hào hùng. Ngược lại, trong phòng lúc này lại tỏ ra yên tĩnh đến lạ thường. Những người đàn ông vốn dĩ quen lớn tiếng đều nín thở ngưng thần, dường như đang suy ngẫm về tương lai của đất nước và thế giới. Điều này khiến chủ nhiệm phụ nữ có chút bất ngờ, có chút kỳ lạ, lại có chút chán nản. Lần nào cô cũng là người thu hút sự chú ý nhất, lần này lại bị lạnh nhạt.

"Đã xảy ra chuyện gì thế?"

Cô không khỏi bước nhẹ đi tới, đến bên cạnh phó trấn trưởng đẩy đẩy vai hắn.

Phó trấn trưởng nãy giờ vẫn cắm cúi hút thuốc chậm rãi dập tắt mẩu thuốc hút dở vào trong một vỏ dưa hấu, đột nhiên ngoảnh đầu lại, chìa bàn tay dính nước dưa hấu ra, tóm chặt lấy một bên ngực của chủ nhiệm phụ nữ.

Căn phòng đột nhiên vang lên một tiếng rầm như thể vừa sụp đổ. Những người đàn ông ban nãy còn ra vẻ thâm trầm đồng loạt bùng lên những tiếng cười ha hả, có người cười đến hụt hơi, ngửa cả ghế ngã lăn ra đất.

Chủ nhiệm phụ nữ không hề yếu thế, lao vào cào cấu phó trấn trưởng sứt đầu mẻ trán, miệng chửi rủa ầm ĩ những câu "quân ma chết tiệt", mặt đỏ bừng lên. Nhưng nghe thế nào cũng chỉ thấy có ba phần tức giận, mà lại có đến bảy phần hoan hỉ.

Cuối cùng mọi thứ cũng yên tĩnh trở lại, phó trấn trưởng tuyên bố khai mạc hội nghị. Trấn trưởng cũ của thị trấn là Lý Phù Dung đã được điều đi, công việc vẫn do phó trấn trưởng chủ trì.

Phó trấn trưởng vốn cho rằng lần này mình ngồi vào chiếc ghế trống của trấn trưởng là chuyện chắc chắn mười mươi, nào ngờ trên huyện lại phái một vị trấn trưởng mới đến.

"Hội nghị hôm nay, chính là để hoan nghênh trấn trưởng mới."

Phó trấn trưởng nói với vẻ uể oải, liếc mắt nhìn một người đang ngồi ở góc đối diện, rồi lại uể oải giơ tay làm gương vỗ tay. Ra vẻ như hắn vừa mới nhớ ra trong phòng vẫn còn ngồi một vị trấn trưởng. Tiếng vỗ tay bên dưới lác đác vang lên vài tiếng, lưa thưa cũng đầy vẻ uể oải. Phó trấn trưởng là người bản địa, từ lúc đi học cho đến khi đi làm, chưa từng rời khỏi thị trấn. Trong chính quyền thị trấn phần lớn cũng là những người quen từng làm việc chung với hắn hoặc do chính hắn cất nhắc lên, mọi người đều nhìn sắc mặt hắn mà hành động. Ở trên đầu hắn, trấn trưởng đã đổi mấy đời, ai nấy đều ngồi không lâu. Nhưng cấp trên cũng thật tuyệt tình, thà thay người như đèn cù, quyết không chịu phê chuẩn chính thức cho hắn lên chức. Hắn liền nuôi chí đấu pháp. Huyện muốn điều hắn đi, hắn kiên quyết không đi. Lại không bắt được lỗi lầm lớn nào, ở trên huyện cũng có người nói giúp cho hắn, cứ thế giằng co mãi. Đối với vị trấn trưởng mới đến lần này, hắn tự nhiên cũng chẳng thèm để vào mắt.

Vị trấn trưởng mới đến không những không có điểm nào đáng để người ta bận tâm, ngược lại còn là kẻ rất gai mắt. Một cái đầu ghẻ lở đầy những vết sẹo – những vết sẹo ấy rõ ràng là kiệt tác của thợ hớt tóc, màu hồng đan xen với màu xám trắng. Giữa đống sẹo lồi lõm chằng chịt ấy, đôi chỗ thưa thớt vài sợi tóc, trông giống như cỏ mọc trên sa mạc. Khuôn mặt đen đúa, chi chít những nếp nhăn thô kệch và các nốt u nhỏ màu tím. Một kẻ như thế này mà đến làm trấn trưởng, thực sự là một sự coi thường đối với toàn bộ thị trấn.

Đại hội hoan nghênh này chẳng qua chỉ là một thủ tục lệ hành, nhằm thể hiện sự độ lượng của phó trấn trưởng. Thế nên bọn họ muốn nói gì thì nói, muốn làm gì thì làm, hoàn toàn không màng đến thái độ của vị trấn trưởng mới sẽ ra sao. Haba Lại Lị cũng vẫn bình thản cười, mang theo một vẻ tò mò ngây ngô nhìn mọi người. Mọi người cười, hắn cũng cười theo. Mọi người cười xong, hắn liền ngưng cười, chỉ không nói năng gì. Đợi đến khi phó trấn trưởng tuyên bố mời hắn phát biểu, hắn mới cất lời.

Hắn nói hôm nay không phải là lần đầu tiên hắn đến thị trấn. Sau khi huyện quyết định điều hắn đến thị trấn, hắn đã đi vòng quanh khắp các nơi trong thị trấn mấy bận, tình hình lớn nhỏ trong thị trấn, hắn đều nắm được ít nhiều.

Lời hắn vừa thốt ra, mọi người liền nhận ra hơi thở của hắn rất dồi dào, giọng nói cũng rất to, chỉ là hắn đang kìm nén lại. Lời nói của hắn nghe có vẻ rất ôn hòa, nhưng kỳ thực lại vô cùng cứng rắn, không có lấy một câu khách sáo, cũng chẳng có chút ý định thỉnh giáo nào, thậm chí không có chút che đậy nào: "Hội nghị hôm nay không cần kéo dài. Hội nghị thế này kéo dài cũng chẳng có ý nghĩa gì, hoan nghênh hay không hoan nghênh thì tôi cũng đã đến rồi. Tôi thấy thế này đi, văn phòng ra một thông báo, tổ chức một hội nghị cán bộ hai cấp, tập trung toàn bộ phụ trách các đơn vị trực thuộc toàn thị trấn về thị trấn, tất cả cán bộ phụ trách của Ủy ban Cách mạng thị trấn đều phải tham gia. Thời gian báo danh chốt vào thứ hai tuần tới."

Haba Lại Lị nói xong liền tuyên bố bế mạc, đoạn đứng dậy bước ra khỏi phòng họp. Hoàn toàn không hỏi phó trấn trưởng có gì cần bổ sung hay không, lại càng không thèm trưng cầu ý kiến của bất kỳ ai. Hội nghị từ lúc bắt đầu chính thức cho đến khi kết thúc, tính ra chưa đầy mười phút.

Những người khác ngây người tại chỗ không động đậy. Mọi người nhìn nhau ngơ ngác, cảm thấy lần này có chút "kẻ đến không có ý tốt". Người ta vẫn nói "mười kẻ ghẻ lở thì có chín kẻ haba", lần này e rằng đã đụng phải một cái đầu ghẻ rất khó cạo rồi.

Sắc mặt phó trấn trưởng tái xanh. Trận giao phong đầu tiên với trấn trưởng này, hắn rõ ràng là đã thua cuộc. Haba Lại Lị chẳng nể nang gì mà dễ dàng cướp đi quyền chủ động của hội nghị, chẳng khác nào ném hắn sang một xó. Cuối cùng hắn lạnh lùng cười nhạt, hắn vẫn rất tự tin vào địa vị tuyệt đối của mình ở thị trấn này.

Ngày hôm sau đi làm, Haba Lại Lị ngồi ngay tại văn phòng Ủy ban Cách mạng thị trấn, chăm chú nhìn chủ nhiệm văn phòng thảo thông báo họp, in rách mimeograph, rồi cho vào phong bì gửi đi. Sau đó lại phân công phải gọi điện thoại từng người một, đảm bảo không được bỏ sót một ai. Cuộc gọi điện thoại phải làm biên bản, lát nữa hắn sẽ kiểm tra lại.

II

Hết công văn lại đến điện thoại, những người cần có mặt đều tề tựu đông đủ. Kỳ thực không làm thế, người ta cũng vẫn đến đủ, trừ phi nhà ai gặp tai bay vạ gió. Cán bộ hương trấn trông chờ vào những buổi họp thế này, cũng giống như lũ trẻ mong Tết, câu nói quen thuộc chính là: trong miệng nhạt nhẽo, mở một hội nghị cán bộ.

Nhưng lần này phó trấn trưởng lại nảy sinh tâm tư khác. Công tác hậu cần của hội nghị, do hắn trực tiếp phụ trách. Hắn thông báo cho chủ nhiệm văn phòng, trấn trưởng mới đến, phải có tác phong mới, mở hội nghị mang tính cách mạng, cơm nước hội nghị tiến hành theo tiêu chuẩn thấp nhất. Trước đây đều là chi ngoài định mức tài chính một khoản kinh phí. Khoản kinh phí này so với kinh phí quy định thì là khoản lớn, nguồn gốc cuối cùng đều được phân bổ cho các đơn vị trực thuộc gánh chịu. Người đứng đầu các đơn vị đều đến, chia sẻ kết quả của khoản chi phí này, bọn họ đều rất vui vẻ, bởi vì lý do rất danh chính ngôn thuận. Lý do phó trấn trưởng lần này không tăng khoản chi phí ấy cũng rất danh chính ngôn thuận. Chủ nhiệm văn phòng ngầm hiểu nhưng trong lòng lại thấy trống rỗng: chiêu bài này của phó trấn trưởng hiểm độc thật, rõ ràng là muốn hạ bệ trấn trưởng mới, nhưng lại khiến người ta dù có hận đến mức muốn cắn cũng chẳng tìm được chỗ nào để bấu víu.

Haba Lại Lị khi nghe báo cáo lại nói, được chứ, phải thế chứ. Nghe giọng điệu không giống phản diện, ngược lại có vẻ như gãi đúng chỗ ngứa. Sau đó, Haba Lại Lị lại bảo hủy phòng trọ đã thuê, dọn sạch các phòng làm việc của Ủy ban Cách mạng thị trấn, rải cỏ khô lên sàn, để tất cả những người tham gia họp đều trải chiếu ngủ dưới đất trong cái từ đường cũ kỹ này. Các dãy phòng phụ không đủ chỗ, bản thân Haba Lại Lị dẫn dắt các cán bộ của cơ quan Ủy ban Cách mạng thị trấn ngủ ngay tại gian giữa của từ đường. May là cái từ đường này cũng có quy mô, người tham gia họp tính cả nhân viên công tác chưa đầy năm mươi người, miễn cưỡng có thể chen chúc, chỉ là chuyện ăn uống và giải quyết vệ sinh hơi có vấn đề. Từ đường sau khi chuyển thành cơ quan Ủy ban Cách mạng thị trấn, có làm thêm một cái sân ở phía sau, xây nhà ăn và nhà vệ sinh. Trước kia chủ yếu là để phục vụ cho người trong cơ quan, bây giờ bỗng chốc thêm vào ngấy bao nhiêu con người, tự nhiên không thể đáp ứng nổi nhu cầu nữa. Trấn trưởng nói, đã là cách mạng thì phải triệt để cho tới cùng. Khó khăn thế này có gì to tát đâu, buồn tiểu thì cứ chĩa thẳng vào chân tường mà xả, còn đại tiện và ăn uống thì chia theo đợt. Phàm là chuyện gì cũng phải ưu tiên phụ nữ trước.

Mọi người cảm thấy mới mẻ, thế nên chẳng có mấy ai oán thán. Đêm đầu tiên đến báo danh, cả căn phòng nam nữ cười nói rôm rả, câu chuyện nửa đùa nửa thật, chuyện cười không dứt.

Sáng hôm sau thức dậy, sắc mặt ai nấy đều thay đổi. Không biết từ lúc nào, bên ngoài từ đường đã được bố trí gác xép, những dân binh vác súng đạn thật canh gác, không cho phép bất kỳ ai ra vào. Mấy chiếc điện thoại quay số trong phòng cũng không quay ra được tiếng, rõ ràng là đã bị cắt đứt đường dây có chủ ý. Mọi người nhìn nhau ngơ ngác, không hiểu đã xảy ra chuyện gì. Định làm ầm lên, thì Haba Lại Lị bỗng từ xó xỉnh nào bước ra (không biết hắn đã rời khỏi từ đường từ lúc nào trong đêm), theo sau là hai tên dân binh vác súng cao lớn vạm vỡ. Hắn hắng giọng, hạ thấp giọng nói, mọi người không được làm loạn, đứa nào dám làm loạn thì đừng trách ta đây không khách khí. Lão tử hôm nay chính là đến để chuyên chính đây. Đám khốn nạn các người, được Đảng cộng sản cho làm cán bộ, một việc tốt thì chẳng chịu làm, toàn đi vơ vét hoặc làm chuyện càn quấy. Đem đàn ông đuổi đi đắp thủy lợi, còn mình thì đi chơi vợ với con gái nhà người ta. Ta đã đến thị trấn này một thời gian rồi, những việc tốt các người làm giấu giếm thế nào cũng không qua mắt được ta. Lần này ta cho các người tự giác khai báo, khai báo thành khẩn thì không sao. Đứa nào còn dám giở trò giấu giếm, ta lột sạch xương cốt nó ra. Giờ thì đi ăn sáng hết đi, ăn xong rồi, quay về giường của mỗi người viết bản kiểm điểm. Khai báo xong một đứa thì thả cho một đứa ra. Một ngày không khai báo, một ngày không được bước chân ra khỏi cửa từ đường này; cả đời không khai báo, ta cho ngồi tù mọt gông. Đừng hòng nhắn gửi tin tức, đừng hòng thông cung kết tụ. Cách đây hai dặm ta đã cắt cử người gác, ngoài chim chóc với chuột nhát ra, chẳng con nào bén mảng qua được."

Những năm gần đây, chuyện kỳ quái gì mà họ chưa từng thấy qua chứ. Bản thân mình đối xử với người khác thế nào, thì người khác cũng đối xử với mình như thế ấy. Đạo lý chẳng có gì để nói, khi Haba Lại Lị đến, mọi người đã nghe ngóng được là hắn có chút gốc gác. Không phải vì lập được sự nghiệp kinh thiên động địa gì, mà là vì được chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện trọng dụng.

Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện là cán bộ quân đội được lưu lại sau chính sách "ba kết hợp", lại là cấp dưới trực tiếp của vị tân chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh vừa mới nhậm chức. Người ta vẫn bảo rồng mạnh không áp đảo được thổ địa, nhưng còn có một câu nữa: "Hán tử không chịu thiệt trước mắt."

Chưa đầy ba ngày, đại đa số mọi người đều đã viết xong bản kiểm điểm. Ba ngày hôm đó, toàn bộ từ đường chìm trong bầu không khí chết chóc u ám. Haba Lại Lị cắt cử dân binh, thay phiên nhau tuần tra đi lại trước giường của từng người. Ở gian giữa và các phòng phụ chỉ vang lên tiếng sột soạt nhẹ của cỏ rạ cọ xát do cử động và tiếng ngòi bút sột soạt trên giấy, thỉnh thoảng đan xen một hai tiếng ho khan hay tiếng thở dài. Có người thả rắm gây ra tiếng cười khúc khích, nhưng lập tức phải ngậm miệng lại. Ban đêm, mới có kẻ gặp ác ngủ, giật mình chói dậy từ chiếc chiếu trải dưới đất, tru tréo như quỷ khóc thần gào. Đám dân binh gác đêm lạch cạch kéo quy lát súng, rồi lại đè nén xuống.

Ban ngày, Haba Lại Lị dọn sạch một góc trong nhà kho của nhà ăn, chờ đợi từng người một đến nộp bản kiểm điểm. Hắn không thèm đọc, bảo người nộp tự đọc lấy. Hắn nhắm nghiền hai mắt để nghe. Người đó đọc xong, hắn mới mở mắt ra, nói: "Được rồi, tài liệu cứ để ở đây. Các người có thể về phòng chờ xử lý." Ba ngày sau, trong từ đường chỉ còn lại mấy người của cơ quan Ủy ban Cách mạng thị trấn. Phó trấn trưởng vẫn cắn chặt răng, mặt sầm sì, nằm ngửa trên chiếc chiếu của mình dùng sự im lặng để thể hiện thái độ coi thường cao độ. Chủ nhiệm phụ nữ và chủ nhiệm văn phòng cũng đều không có động tĩnh gì. Trấn trưởng không hề chạm mặt bọn họ. Đến buổi sáng ngày thứ tư, hắn bảo dân binh áp giải chủ nhiệm phụ nữ đến nhà kho nhà ăn. Rất lâu, hắn không nói một lời nào, một lòng nhắm nghiền đôi mắt. Còn chủ nhiệm phụ nữ thì ngồi đối diện hắn cách một cái mặt bàn, cúi đầu vo ve tà áo của mình. Mấy ngày nay cô cũng không hề chải chuốt đầu tóc gọn gàng, tóc tai bù xù, sắc mặt tái mét. Chút vẻ lẳng lơ ban đầu hoàn toàn không còn thấy đâu nữa, trông hệt như một mớ rau dưa bị sương muối tàn phá.

Haba Lại Lị cuối cùng cũng cất lời, nói: "Những chuyện khác tôi không muốn hỏi, chỉ hỏi cô một chuyện, có một lần cô mở hội nghị phụ nữ, nói về kế hoạch hóa gia đình, vận động mọi người đi đặt vòng, có người lo lắng đặt vòng sẽ xảy ra chuyện, khó chịu, cô nói, cô đã đặt vòng rồi, chẳng có vấn đề gì cả. Cô là một cô gái lớn chưa chồng, đặt vòng để làm gì?" Chủ nhiệm phụ nữ ngẩng đầu lên, ngây người nhìn trấn trưởng một lúc, đột nhiên "òa" lên khóc nức nở. Mấy ngày nay, vì sự chống cự ngoan cố của phó trấn trưởng, cô vẫn luôn cố gồng mình lên. Bây giờ, cô thực sự không thể trụ nổi nữa.

Chủ nhiệm phụ nữ sau đó đã khai báo sự thật sai lầm của mình. Ủy ban Cách mạng thị trấn không có ký túc xá cho cán bộ, cán bộ nhà không ở thị trấn muốn qua đêm ở thị trấn thì ngủ lại phòng làm việc. Chủ nhiệm phụ nữ chưa gia đình, nên chỉ đành ở lại phòng làm việc của Hội Phụ nữ thị trấn. Giữa giường ngủ và bàn làm việc có treo một chiếc rèm che. Nhà của phó trấn trưởng ở đại sản xuất dưới thị trấn. Bình thường hắn rất ít khi về, cũng kê một chiếc giường ở phòng làm việc của mình. Vào những dịp các cán bộ khác đều không có mặt, hắn liền khóa trái cửa từ đường lại, cùng chủ nhiệm phụ nữ đóng vai vợ chồng. Chủ nhiệm phụ nữ ban đầu không chịu, nhưng rốt cuộc không thắng được sự "bồi dưỡng" của hắn, lại nể nang tình nghĩa. Hắn nói, đây là sự giáo dục lại tốt nhất dành cho cô ấy...

Haba Lại Lị ngắt lời tiếng nấc nghẹn của cô, nói: "Cô không cần kể chi tiết thế đâu. Không cần đầu đuôi dài dòng, đem đoạn vừa nãy kể viết ra giấy là được."

Chủ nhiệm phụ nữ vừa bước ra khỏi cửa, chủ nhiệm văn phòng đã đâm sầm vào. Anh ta đã đứng đợi ở ngoài cửa từ lâu lắm rồi. Hai chân run lẩy bẩy suýt thì quỳ rạp xuống. Haba Lại Lị bảo anh ta ngồi, anh ta ngồi mấy lần cũng không ngồi vững nổi, cái mông cứ chực nhấc bổng lên không chạm đất. Răng anh ta đánh vào nhau lập cập, lắp bắp cầu xin trấn trưởng giơ cao đánh khẽ. Anh ta nói mình nhát gan, chẳng làm nên trò trống gì. Hồi trẻ từng có một lần nông nổi, đến tận bây giờ cứ nghĩ đến là tim đập chân run. Anh ta đã viết sự nông nổi lần đó lên giấy, coi như bản kiểm điểm: Hồi đó anh ta mới đến thị trấn, làm công tác dân chính. Có một lần, một đôi vợ chồng mới cưới vừa đăng ký kết hôn qua tay anh ta đến tìm, nói là động phòng ba ngày rồi, mà mãi vẫn không thành sự. Lúc đó đang là tháng Giêng, rất nhiều người ở chính quyền thị trấn không đến làm việc. Buổi trưa anh ta uống rất nhiều rượu ở nhà một người họ hàng trong thị trấn, lá gan lúc đó đang say mèm. Anh ta bỗng nổi hứng tò mò, bảo người đàn ông kia rằng, anh cứ đợi ở đây, tôi đi kiểm tra vợ anh một chút, rồi kéo người con gái đó vào ký túc xá của mình. Người thời bấy giờ một trăm phần trăm tin tưởng cán bộ chính quyền. Tin tưởng cán bộ, tức là tin tưởng chính quyền; tin tưởng chính quyền, thì cũng phải tin tưởng cán bộ. Người đàn ông đó liền thật thà đứng đợi. Người phụ nữ đó cũng thật thà để mặc anh ta kiểm tra. Cách kiểm tra của anh ta rất thực tế, chính là làm chuyện đó một lần, coi như là thí nghiệm. Thí nghiệm kết thúc, anh ta mồ hôi đầm đìa dẫn người phụ nữ đó ra trước mặt người chồng, nói, không có vấn đề gì, đã thông rồi. Trở về được một tháng, đôi vợ chồng ấy thế mà lại mang lễ vật đến cảm ơn anh ta, nói là lần đó vừa về nhà là thành công ngay, bây giờ đã mang thai rồi. Anh ta đỏ bừng mặt không dám nhìn họ. Anh ta có tội đáng muôn chết, đã lợi dụng lòng tin của quần chúng cách mạng đối với chính quyền, đáng bị quần chúng cách mạng đánh gục xuống đất, giẫm lên một nghìn cước, một vạn cước.

Haba Lại Lị kiên nhẫn nghe chủ nhiệm văn phòng đọc xong bản kiểm điểm của mình, mở mắt ra, không bảo anh ta để bản kiểm điểm lại trên bàn như những người trước, ngược lại với tay qua mặt bàn, cầm lấy tập giấy trong tay chủ nhiệm văn phòng, quạt quạt như quạt giấy, rồi cầm chiếc bật lửa trên bàn lên, châm lửa đốt tập giấy đó. Ngọn lửa liếm láp dọc theo mép dưới của tập giấy ngược lên trên, từng mảnh vụn sau khi cháy bay lên như những con côn trùng. Mãi cho đến khi sắp bén vào ngón tay, hắn mới buông tay ra. Lại nhìn đống tàn giấy ấy cháy rụi, co quắp thành một cục rồi cuộn tròn bay lên, lúc này mới ngẩng đầu lên, nói với chủ nhiệm văn phòng: "Chuyện này đến đây là chấm hết."

Nước mắt trong đôi mắt từ nãy đến giờ vẫn mở trừng trừng vì kinh hãi của chủ nhiệm văn phòng bỗng chốc trào ra, từ nãy muốn quỳ mà không quỳ nổi, giờ thì "phịch" một tiếng quỳ rạp xuống đất một cách chắc nịch.

Haba Lại Lị cười mỉm, nói: "Được rồi. Từ nay chú ý, phải theo đường lối, đừng theo người."

Chủ nhiệm văn phòng nói: "Tôi hiểu rồi, tôi hiểu rồi. Ngài chính là đường lối."

Những ngày sau đó, Haba Lại Lị mang theo tập bản kiểm điểm ấy đi từng đơn vị để giải quyết xử lý. Tự nhiên không phải người phụ trách đơn vị nào cũng có vết nhơ ăn vụng chùi mép, nhưng những người này cũng vắt óc tìm tòi viết ra một vài chuyện ngày thường hống hách, lười biếng để gom thành bản kiểm điểm, đấu tư phê tu sửa tóm lại là rất triệt để, chỉ mong sớm được bước chân ra khỏi cái cửa từ đường đó. Trấn trưởng áp dụng y nguyên phương pháp đối phó với chủ nhiệm văn phòng, châm lửa đốt tài liệu của từng người ngay trước mặt họ. Hắn nói, cái hắn muốn xem là thái độ của mỗi người, là công việc trong tương lai của mỗi người. Còn sổ sách quá khứ, coi như xí xóa hết.

Nhưng có một người, hắn không buông tha. Hắn lấy bản kiểm điểm của chủ nhiệm phụ nữ làm tư liệu tố cáo báo cáo lên Ủy ban Cách mạng huyện. Khắp nơi trên toàn quốc đang triển khai quán triệt chỉ thị tối cao mới ban hành, kiểm tra công tác thanh niên trí thức, đang chờ đợi một điển hình. Phó trấn trưởng vừa hay đâm đầu vào nòng súng, khép vào tội cưỡng hiếp nữ thanh niên trí thức, bị bắt và kết án tù nặng. Theo ý của chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện, là muốn đem ra chém đầu. May mà phó trấn trưởng có chút gốc gác ở huyện, rất nhiều người liều mạng nói giúp, mới giữ lại được tính mạng.

Chủ nhiệm phụ nữ tự nhiên không thể trụ lại ở thị trấn, đành về thành phố tìm một công nhân gả quách đi, sau đó thì được điều đến nhà máy nung gạch ngói của chồng.

III

Tiếp đó là quãng thời gian huy hoàng nhất trong cuộc đời Haba Lại Lị.

Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh là một người vô cùng có chí lớn lại cực kỳ gan dạ, trong cả việc nắm công nghiệp lẫn nông nghiệp đều có rất nhiều sáng tạo động trời. Sự phất lên thực sự của Haba Lại Lị, chính là nhờ việc biến một phần những sáng tạo ấy thành hiện thực. Để quán triệt và thực hiện triển khai chiến lược "làm lớn ao trên đầu chữ bát" của chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh, Haba Lại Lị đã triệu tập đại hội động viên toàn thị trấn làm lớn ao trên đầu chữ bát. Haba Lại Lị nói, làm hay không làm là vấn đề thái độ, còn làm ra thành quả thế nào, là vấn đề trình độ. Không có núi, thì không xây được ao, đường máy cày tổng hợp thế nào cũng sửa được, làng mới thế nào cũng xây được.

Hội nghị vừa giải tán, hắn liền cho người căng dây vôi theo bản vẽ quy hoạch đường máy cày và làng mới đã vẽ sẵn từ trước. Dây vôi vừa được căng ra, liền thúc giục mọi người ra tay, vừa phá nhà cũ, vừa làm nhà mới. Đại đội nông nghiệp ấy chốc lát gà bay chó sủa, bụi mù mịt. Thế nhưng lại có một thôn không có chút động tĩnh gì. Thôn này lại nằm sát ngay đường máy cày trong bản vẽ quy hoạch, là bắt buộc phải phá.

Người của thôn này sở hữu gan lớn như vậy, không sợ làm phản cách mạng, là vì có một người góa phụ làm lá chắn cho họ. Ngôi nhà của góa phụ này nằm ở vị trí tiên phong của thôn, lại đè lên cái đường vôi được căng theo bản vẽ quy hoạch. Góa phụ này là góa phụ trẻ, chồng ốm đau, không có tiền nằm viện, lê lết ở nhà mấy tháng rồi chết, để lại cho góa phụ sáu đứa con trai, đứa út vẫn đang bú mớm trong ngời, đứa lớn thì vừa mới gánh nổi một gánh phân.

Haba Lại Lị nghe tin thế mà có kẻ dám chống đối, liền dẫn theo dân binh chạy tới. Góa phụ đối mặt với tên trấn trưởng đằng đằng sát khí và đám dân binh tay lăm lăm súng, hoàn toàn không chút sợ hãi. Mấy đứa con trai đều chen chúc vây quanh mẹ. Cô một tay ôm đứa con đang bú, một tay chắn chặt cửa nhà mình, nói: "Đằng nào cũng là chết, các người có giống thì cứ mẹ con lão tử cùng cái nhà này đập nát ra cho ta!"

Nam phụ lão ấu trong thôn đều vây lại, xem Haba Lại Lị diễn vở kịch này thế nào.

Đầu ghẻ của Haba Lại Lị đỏ bừng lên, khóe mắt gập mạnh xuống, bắn ra ánh mắt hung ác.

"Thật sự không đi à?"

"Không đi!"

"Hay là đi đi."

"Không!"

"Vậy thì đừng trách ta."

Haba Lại Lị nghiến răng, lùi lại một bước, ra hiệu cho dân binh tiến lên. Mấy tên dân binh vây lại, kéo từng người một trong nhà góa phụ ra khỏi cửa. Cả nhà góa phụ hú hét như heo bị chọc tiết, tiếng mắng chửi tiếng khóc lóc vang trời động đất. Góa phụ lăn lộn dưới đất, miệng không ngớt chửi "đồ súc sinh", "thằng ghẻ lở". Trong số những người đứng xem, mấy thanh niên máu nóng trào dâng, nhe răng trợn mắt muốn lao ra liều mạng. Haba Lại Lị quát lên: Đứa nào dám động đậy, động thì tao bắn! Những người lớn tuổi hơn vội vàng xông lại kéo đẩy mấy thanh niên kia che chắn lại. Haba Lại Lị ngoảnh đầu lại, vẫy tay về phía một chiếc máy kéo đã dừng sẵn ở đó chờ lệnh.

Chiếc "Đông Phương Hồng" công suất lớn ì à ì ạch phả ra khói đen, bánh xích trầm đục kêu lạo xạo, tựa như đang nghiến qua lồng ngực của từng người. Ngôi nhà tường đất mái tranh của góa phụ còn chưa kịp nghe thấy tiếng động đã sụp đổ thành một đống đất vụn.

Cả thôn tản đi tứ tung trong chớp mắt, biết là chẳng còn lý lẽ nào để nói nữa, ai nấy đều chạy về giành giật đồ đạc nhà mình. Muốn khiến một tên Haba Lại Lị phát lòng từ bi, trừ khi mặt trời mọc đằng tây.

Haba Lại Lị không hề cho máy kéo tiếp tục ủi nữa. Hắn bảo đội trưởng sản xuất, đi, gọi bọn họ đừng hoảng hốt, không đối đầu là được. Trước tiên đi dọn dẹp nền móng làng mới đi.

Còn cả nhà góa phụ thì bị nhốt trong nhà kho của đội sản xuất. Góa phụ đã khản cổ đứt hơi, vẫn cứ giãy giụa tìm cái chết. Haba Lại Lị bảo người trói chân tay cô lại, cột chặt vào cột nhà như cột trâu. Bị trói y như góa phụ, còn có đứa con trai lớn gánh được một gánh phân của cô ấy.

Đầu tiên là tổ chức cho phụ trách các công xã trong toàn huyện đến thị trấn để mở hội nghị hiện trường. Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện tổng hợp kinh nghiệm ở đây xong còn đặc biệt báo cáo với vị lão thủ trưởng đang làm chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh, thu hút sự quan tâm cực lớn của lão thủ trưởng. Tiếp theo lại tổ chức hội nghị hiện trường xây dựng làng mới toàn tỉnh tại thị trấn. Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh dẫn theo tùy tùng, phóng viên cùng với chủ nhiệm ủy ban cách mạng các huyện trong toàn tỉnh rầm rộ kéo đến mấy trăm người tới thị trấn, đè nặng cả trong lẫn ngoài thị trấn lún xuống ba tấc. Haba Lại Lị trước tiên trở thành lao động tiên tiến cấp tỉnh rồi tiếp tục trở thành lao động tiên tiến toàn quốc. Báo tỉnh và báo lớn toàn quốc đều đăng bức ảnh lớn của hắn. Cái đầu ghẻ lở u cục ấy qua bàn tay xử lý rửa ảnh khéo léo, thế mà lại mang theo vài phần hiệu ứng nghệ thuật.

Nhưng hội nghị hiện trường lần này suýt chút nữa đã gây ra họa lớn.

IV

Ban đầu nói là thị sát làng mới, sau khi phát biểu chỉ đạo lúc bắt đầu hội nghị hiện trường là sẽ đi thành phố ngay, nhưng khi đang phát biểu, chiếc micro bỗng dưng mất tiếng. Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh ném phăng micro xuống, quay đầu lại định nổi giận. Nữ phát thanh viên đài phát thanh thị trấn đang chăm lo hệ thống loa phóng thanh ở phía sau phía đài vội vã chạy ra, túm lấy chiếc micro đập mấy cái, vẫn không có động tĩnh gì. Cô ta vô cùng lúng túng, chốc lát luống cuống tay chân. Bầu không khí của toàn hội trường cũng bỗng chốc cứng đờ, tựa như đang chờ đợi một cuộc chiến tranh bùng nổ.

Sắc mặt chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh chẳng hiểu vì sao lại rạng rỡ trở lại. Ông ta ôn tồn nói với nữ phát thanh viên đang tội nghiệp rằng, nhóc con, xuống đi, diễn thuyết của tôi vốn dĩ đâu cần khuếch đại âm thanh. Tiếp theo ông ta cất cao giọng phát biểu, hơn nữa càng nói càng hứng khởi, hài hước dí dỏm, lời hay ý đẹp tuôn trào, chốc chốc lại khiến hội trường vang lên tiếng cười và tiếng vỗ tay.

Ăn cơm xong, chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh thế mà lại không đi nữa, nói với Haba Lại Lị, bảo con nhóc đài phát thanh kia đến đây, tôi muốn nói chuyện với nó.

Vị chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh khiến người ta kính sợ khi nhậm chức không lâu, lãnh đạo các cấp trong toàn tỉnh đều biết được một sở thích cực kỳ cá tính của ông ta, đó là hễ đến đâu là lại tìm mấy cô gái xinh đẹp để tiến hành giáo dục cách mạng. Ông ta tuy đã qua tuổi năm mươi, nhưng tinh lực sung mãn đến mức đáng sợ, ban ngày dù có vất vả nhọc nhằn đến đâu thì buổi giáo dục này vẫn cứ kéo dài suốt đêm thâu, hoàn toàn không biết mệt mỏi là gì. Ông ta nắm bắt sự giáo dục này cũng giống như việc ông ta nắm bắt cách mạng, thúc đẩy sản xuất đều vô cùng có khí phách. Thế nên mới có đủ loại lời đồn đại, chính là hễ chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh đến nơi nào, thì gà mái ở nơi đó đều phải vội vã mặc quần vào. Người ta đều bảo đây là sự tấn công mang dụng ý hiểm ác của kẻ thù giai cấp, nhưng sau lưng mọi người đều đem sự tấn công hiểm ác ấy lặp đi lặp lại hết lần này đến lần khác bằng sự vô cùng không hiểm ác, lại còn thêm vào một sự miêu tả sinh động, gọi là "đại làm ao trên đầu chữ bát".

Haba Lại Lị nói, thế thì tốt quá. Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh muốn qua đêm ở thị trấn, muốn tiến hành giáo dục cách mạng đối với phát thanh viên, không nghi ngờ gì chính là vinh quang lớn nhất, hạnh phúc lớn nhất của đông đảo cán bộ cách mạng và nhân dân cách mạng thị trấn. Tôi đi sắp xếp ngay đây. Haba Lại Lị vô cùng hứng khởi, hừng hực khí thế.

Rồi hắn xoay nhưong chóng trong và ngoài sân Ủy ban Cách mạng thị trấn. Thu dọn nhà cửa và giường chiếu cho đoàn chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh qua đêm; dặn dò bố trí trạm gác dân binh bảo vệ đoàn chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh... Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh vô cùng cảm động nói, cậu nghỉ ngơi đi thôi, bận rộn cả ngày rồi, chỉ cần gọi con nhóc kia đến cho tôi là được rồi.

"Vâng, đến ngay đây ạ."

Haba Lại Lị vừa điều độ sấm rền gió cuốn, vừa ứng đáp một cách tháo vát.

Thế nhưng khi Haba Lại Lị xuất hiện trước mặt chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh lần nữa, vẫn chỉ có một mình.

"Con nhóc đâu?"

Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh rõ ràng có chút không vui. Ông ta đang nóng lòng muốn làm công tác tư tưởng với một cô gái, kết quả lại cứ là một cái đầu ghẻ lở đáng ghét này cứ lượn qua lượn lại trước mặt mình. Thường xuyên có những trường hợp như thế, rất nhiều cán bộ cấp dưới tưởng rằng chỉ cần bản thân trung thành tận tụy, hết lòng hết sức là có thể lấy lòng lãnh đạo cấp trên, thế nhưng bởi vì mãi không gãi đúng chỗ ngứa của lãnh đạo, khiến cho đủ mọi ân cần, đủ mọi vất vả đều trở thành công cốc. Trầm trọng hơn thậm chí còn rước lấy sự oán hận của lãnh đạo. Bởi vì có những ý đồ của lãnh đạo là phải dựa vào cấp dưới để lĩnh hội chứ không tiện chỉ thị rõ ràng. Một cán bộ cấp dưới có lanh lợi hay không, có năng lực hay không, trọng điểm và biểu hiện thường nằm ở chính điểm này.

Haba Lại Lị tự nhiên không phải là kẻ không lanh lợi, không có năng lực, chỉ là lần này, hắn thực sự lực bất tòng tâm; lúc hắn đi tìm nữ phát thanh viên đài phát thanh, mới nghe nói, chỉ mới trước đó khoảng năm phút, phát thanh viên đã đi nhờ một chuyến xe chở hàng, vội vã chạy lên thành phố bắt tàu hỏa rồi. Lúc đó cô ta vừa nhận được điện thoại đánh từ nhà ở Thượng Hải ra, bà nội bệnh nặng, giục cô ta về gấp. Cô ta thậm chí còn không kịp xin phép trực tiếp với trấn trưởng, viết một tờ giấy xin phép kèm theo điện thoại nhờ người mang đưa cho trấn trưởng, liền khóc lóc chạy ra đường cái bắt xe đi rồi.

Thứ mà Haba Lại Lị mang đến lúc này, chính là bức điện tín đó. Hắn xin ý kiến chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh xem có cần xem qua hay không. Trên đó vẫn còn vương vấn chút hương thơm dịu dàng của kem dưỡng da mà một cô gái Thượng Hải dù ở đâu đi nữa cũng không thể thiếu.

Đôi mắt sắc bén của chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh lặng lẽ nhìn Haba Lại Lị một lúc lâu, không nói câu nào, sải bước đi thẳng lướt qua người Haba Lại Lị, đi ra ngoài cửa, gọi một tiếng người nào đó, rồi tự mình đi thẳng ra sân Ủy ban Cách mạng thị trấn.

Mấy chiếc xe Jeep từ thành phố tỉnh lỵ lái tới nhanh chóng gầm rú lên, ánh đèn pha trắng lóa chiếu quét ngang sân Ủy ban Cách mạng thị trấn. Sau đó đoàn xe lao như bay lao thẳng vào bóng đêm ngoài thị trấn.

Đám người ở sân Ủy ban Cách mạng thị trấn bị chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh bỏ lại đều ngây người, không hiểu tại sao chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh lại đột ngột thực hiện cuộc chuyển hướng chiến lược. Lúc đến thì rầm rộ hoành tráng, thị trấn bỗng chốc được phúc tinh chiếu rọi; lúc đi thì âm u đáng sợ, thị trấn có vẻ như sắp đại nạn lâm đầu. Sự thăng trầm và chênh lệch này thực sự quá lớn và quá mạnh mẽ. Người thị trấn kiến thức hạn hẹp, trải đời ít, không chịu nổi sự hù dọa thế này.

Haba Lại Lị lại rất bình thản. Nói, thủ trưởng chính là cái tính nóng nảy như lửa ấy, tác phong công tác từ trước đến nay vẫn luôn bộc trực, chuyện này ai ở toàn quốc mà chẳng biết. Thật sự có chuyện gì thì tôi gánh, chẳng có việc gì của các người cả, ai về nhà nấy đi.

Sau đó quả nhiên cũng chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Haba Lại Lị và thị trấn vẫn cứ là điển hình tiên tiến của toàn tỉnh, được đưa lên ấn phẩm "Ba trăm ví dụ về thành tựu thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Văn hóa Vô sản toàn tỉnh". Haba Lại Lị sau đó vẫn tiếp tục nhiều lần tham gia các hội nghị tuyên dương, hội nghị báo cáo kinh nghiệm, hội nghị giao lưu kinh nghiệm lớn nhỏ của tỉnh và toàn quốc. Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh cũng không vì chuyện đêm hôm đó mà sinh ra khúc mắc gì với hắn. Bằng chứng là, Haba Lại Lị sau đó còn đặc biệt mang từ thành phố tỉnh lỵ về một bức ảnh chụp chung phóng lớn khi chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh tiếp kiến riêng và trò chuyện thân mật với hắn trong một hội nghị. Bức ảnh đó được lồng khung kính, treo ở phía dưới bức ảnh của lãnh tụ trong phòng họp Ủy ban Cách mạng thị trấn. Thế nhưng, về sau nữa, điều này lại trở thành chứng cứ thép chứng minh Haba Lại Lị đã lên con thuyền giặc phản Đảng.

Sự huy hoàng của Haba Lại Lị vô cùng ngắn ngủi, giống như sao chổi xẹt qua bầu trời thị trấn.

Đầu tiên là phó thống soái của trung ương, tiếp theo là chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh, tiếp theo là chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện, tiếp theo là Haba Lại Lị, từng người một bị áp giải lên lôi đài phán xét của lịch sử. Giống hệt như cách mà họ từng hiên ngang áp giải người khác lên lôi đài phán xét của lịch sử vậy. Nghe nói, bọn họ thế mà lại cấu kết với nhau để mưu phản. Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh đại lực làm ao trên đầu chữ bát, chính là một phần của công trình chiến lược. Lần đó ông ta về thị trấn, chủ yếu là để đến xem địa hình, lên kế hoạch xây dựng một sở chỉ huy ngầm ở thị trấn. Đêm hôm đó nói là ở lại rồi đột ngột rút lui, chính là để giữ bí mật. Tóm lại sự tình vô cùng nghiêm trọng, vô cùng đáng sợ. Lúc này mọi người mới hiểu ra, hóa ra một tên Haba Lại Lị ban đầu có thể kiêu ngạo hống hách đến thế, đằng sau lại có một hậu thuẫn như vậy, từ đó khơi dậy ngút ngàn căm phẫn trong lòng mọi người, khi lên án ai nấy đều căm phẫn tột độ.

Thế nhưng Haba Lại Lị lại tỏ ra chẳng thèm bận tâm, lúc mở hội nghị đấu tố, hắn vẫn cứ thần khí phơi phới như hồi làm trấn trưởng trước kia.

Vừa lên đài, hắn quỳ một chân, chân kia duỗi thẳng, hai tay dang rộng ra. Chủ người hô: "Anh đứng lên đi, chúng ta không áp dụng hình phạt thể xác." Hắn nói: "Tôi tự phạt tôi, chẳng liên quan gì đến anh cả." Người chủ trì nói: "Anh làm bộ dạng này có ý gì?" Hắn nói: "Các anh nhìn thế mà không ra à? Tôi không có chữ nghĩa gì cũng nhận ra: một cái đầu, hai cái tai, dang rộng hai tay, duỗi một chân, quỳ một chân, đây chẳng phải là chữ 'Quang' sao. Chỉ có điều không phải là chữ 'Quang' trong vinh quang, mà là chữ 'Quang' trong nhẵn thín sạch trơn không còn gì, nay tôi tay trắng chẳng còn gì, cái gì cũng không còn nữa, hoàn toàn tâm phục khẩu phục chấp nhận bị đấu tố." Mọi người nghe xong, lại nhìn dáng vẻ kỳ cục của hắn, muốn cười mà không dám cười, bèn bắt đầu vạch trần đấu tố.

Trạm trưởng trạm thực phẩm thị trấn là Mũ Vàng bước lên nói: "Anh làm trấn trưởng, chuyên môn giở trò đặc quyền đặc lợi, lần nào mua thịt, thịt nạc không lấy, thịt mỡ không lấy, cứ khăng khăng đòi thịt thủ lợn. Thị trấn một tháng cung ứng được mấy con lợn? Một con lợn có mấy lạng thịt thủ? Lần nào anh cũng chỉ đòi thịt thủ lợn, người khác ăn cái gì? Giết cho phép loại người như anh mưu đồ cướp Đảng cướp quyền thực hiện được, nhân dân lao động không phải chịu khổ lần thứ hai, chịu tội lần thứ hai, mới là lạ đấy." Nói xong giậm chân thình thịch, hô to lớn: "Chúng ta một nghìn lần không đồng ý, một vạn lần không đồng ý!"

Haba Lại Lị ở góc đài vẻ mặt đầy ngờ vực liếc nhìn Mũ Vàng, nói: "Cậu đang khen tôi hay đang vạch trần tố cáo tôi thế hả? Trên đời này làm gì có chuyện không ăn nạc không ăn mỡ mà chỉ ăn thịt thủ lợn cơ chứ? Tôi nghèo quá không còn cách nào khác thôi mà. Cậu thích thế, lần sau tôi đem thịt thủ lợn đổi lấy thịt nạc thịt mỡ với cậu, cậu chỉ đừng thu thêm tiền của tôi là được. Khỏi phải để cậu chịu khổ lần hai, chịu tội lần hai."

Mũ Vàng bị hắn nói cho nghẹn họng, nhất thời không biết đáp lại thế nào. Người chủ trì bèn kịp thời hô lên: "Người tiếp theo lên đi. Chú ý, đây là cuộc đấu tranh giai cấp một mất một còn, phải nói đến vấn đề đại sự đại phi, vấn đề mâu thuẫn địch ta."

Nào, để tôi!"

Dưới đài có người hăng hái đáp lời, ưỡn ngực bước lên. Chính là chủ nhiệm văn phòng Ủy ban Cách mạng thị trấn.

Chủ nhiệm văn phòng trước đó là kẻ bám theo Haba Lại Lị sát gót nhất. Mọi người trước mặt hay sau lưng đều gọi hắn là "con dao rựa của trấn trưởng". Hắn không hề tức giận, ngược lại còn thấy làm vui, gọi đó là "đi theo đường lối", vẻ mặt đầy tự hào. Haba Lại Lị cũng không thể thiếu hắn. Haba Lại Lị đi đến đâu cũng thích phát biểu, mà phát biểu thì không thể thiếu bản thảo, bản thảo đều do chủ nhiệm văn phòng viết. Viết hay hay dở, chủ yếu cứ nhìn xem nó dày hay mỏng. Cầm được vào tay, trước tiên phải cân trọng lượng, sau đó xem số trang, mấy chục trang liền, bèn nói được đấy.

Thế nhưng, thực ra dù bản thảo có ngắn đến mấy thì Haba Lại Lị cũng đọc không hết. Hắn chăn bò đến tận mười mấy tuổi mới đi học tiểu học, đi học chưa được mấy năm, trong nhà không còn lương thực nữa, đành phải quay về làm ruộng. Hắn gan lớn. Ngôi làng trên núi đó không có trường học, hắn thế mà lại dám mở trường, một mình kiêm cả hiệu trưởng, kiêm giáo viên — làm giáo viên vừa dạy văn, vừa dạy toán, vừa dạy vẽ, vừa dạy thể dục — làm cấp dưỡng, kiêm cả đánh chuông. Làm mấy năm, đào tạo ra được lứa học trò nào thì trời mới biết, chỉ là bản thân hắn thì nổi danh luôn, được điều đến công xã làm cán bộ. Thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", công xã của hắn là nơi nổi dậy sớm nhất. Tư lệnh tự nhiên là hắn. Lấy toàn bộ con dấu của cơ quan công xã xâu lại thành một chuỗi bằng dây thay, buộc ngang lưng làm dây lưng quần. Có lẽ vì ai nấy đều biết mười kẻ ghẻ lở thì có chín kẻ ngốc, nên ở địa phương chẳng có ai dám tự lập ngọn cờ đối đầu với hắn. Có mấy người sau lưng xì xào bàn tán mấy bận, nghĩ đi nghĩ lại vẫn cảm thấy không chọc nổi Haba Lại Lị, đành dập tắt ý định. Thế nên, mấy năm "Cách mạng Văn hóa" diễn ra, các công xã khác đều có người hy sinh, còn công xã của hắn thậm chí còn chẳng xảy ra cuộc ẩu đả nào. Haba Lại Lị nhờ thế mà trở nên nổi trội hơn người. Sau đó liền trở thành chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng thị trấn. Điểm duy nhất đáng tiếc là chữ nghĩa vẫn nhận biết không nhiều, hoàn toàn không xứng tầm với thân phận trấn trưởng. Thế nhưng hắn tuyệt đối không chịu vì thế mà hạ thấp giá trị bản thân, bản thảo lúc nào cũng phải có độ dày nhất định, bởi vì đó là sự thể hiện uy quyền của trấn trưởng. Còn về chuyện đọc không hết, hắn có cách giải quyết.

Cách đó rất đơn giản, chính là photocopy bản thảo thành hai bản, hắn giữ một bản, một người khác nhận biết nhiều chữ hơn giữ một bản. Lúc hắn phát biểu báo cáo thì người đó đứng ngay phía sau hắn, gặp phải chữ nào không nhận ra (đã xem trước một lần làm ký hiệu sẵn), thì sẽ nhắc từ cho hắn. Kỳ thực đây bất thất là một sự bảo đảm đáng tin cậy, nhưng tính tình hắn nóng nảy, có những lúc báo cáo đang hưng phấn cao trào, hắn liền mặc kệ không thèm nghe người ta nhắc từ nữa, cứ thế tùy hứng đọc sai. May là hắn không sợ mất mặt, người khác nếu sửa lại, hắn liền lập tức sửa lại theo. Tỷ như, hắn đọc chữ "xích lõa lõa" thành "xích quả quả", người nhắc từ phía sau vội vàng khẽ nhắc nhở: Không phải "xích quả quả" mà là "xích lõa lõa". Hắn nghe thấy, liền hạ bản thảo trên tay xuống quay đầu lại lớn tiếng hỏi: "Không phải 'xích quả quả' á?" "Không phải." "Là 'xích lõa lõa' á?" "Phải." "Thế thì tốt." Hắn quay đầu lại, nói với biển người đen nghịt dưới đài rằng: "Vừa nãy tôi đọc sai rồi, không phải 'xích quả quả', mà là 'xích lõa lõa'." Về chuyện hắn đọc sai chữ, ban đầu mọi người hay cười, sau này thấy hắn thành khẩn đến mức đáng yêu, thì chẳng cười nổi nữa, ngược lại còn cảm thấy con người hắn rất thực thà. Sự thành khẩn của hắn cũng giống như cách hắn đối xử với cái đầu ghẻ của chính mình. Những kẻ ghẻ lở khác giữa tháng sáu ba phục (ngày nóng nhất) trăm phương nghìn kế tìm cách trùm mũ che đậy, còn hắn thì bốn mùa trong năm chưa từng đội mũ, cứ thế phơi bày ra đó, như thể đang khoe khoang vậy.

Lúc chủ nhiệm văn phòng bước lên đài, Haba Lại Lị không hề biểu lộ vẻ kinh ngạc nào, mọi chuyện vốn dĩ cũng nằm trong dự liệu, mấy năm "Cách mạng Văn hóa" trôi qua, loại người này hắn gặp quá nhiều rồi.

Bài vạch trần của chủ nhiệm văn phòng chủ yếu xoay quanh những lời lẽ hắc ám trong các bài báo cáo mà Haba Lại Lị từng đọc, đều là những lời ca tụng hết lời "Tập đoàn phản Đảng Lâm Bão" cùng lũ tay sai của chúng. Những lời này đều có căn cứ chữ nghĩa đàng hoàng, xuất phát từ bài báo cáo tại cuộc họp nào đó vào tháng mấy năm nào. Chủ nhiệm văn phòng nói có sách mách có chứng, vô cùng rạch ròi rõ ràng.

Haba Lại Lị ban đầu mang vẻ mặt chẳng thèm bận tâm, nghe lâu dần, có vẻ hơi phiền chán, bèn nói: "Những lời đó đều do cậu viết cả, tôi chẳng qua chỉ đọc lại thôi, mà còn đọc không trọn vẹn. Nếu có tội, cậu cũng phải gánh một nửa, đừng có trút hết tội lỗi lên đầu một mình tôi, đừng có kiểu tường đổ mọi người đẩy chứ."

Chủ nhiệm văn phòng bị hắn nói cho lúng túng, đứng trên đài lúc thì đỏ mặt, lúc thì trắng bệch, nghẹn ngào hồi lâu, đột nhiên hét lên lanh lảnh: "Thời kỳ các người làm oai làm quái đã một đi không trở lại rồi. Đến bây giờ mà cậu ta vẫn còn dám cãi chày cãi cối, cậu có mấy cái đầu hả!"

Haba Lại Lị cúi đầu, lầm bầm nói: "Tôi có mấy cái đầu á? Tôi mà có mấy cái đầu, thì còn cần cái đầu ghẻ này làm gì nữa!"

Tuy chỉ là lầm bầm, nhưng giọng nói ai nấy đều nghe thấy rõ, không khỏi phì cười. Người chủ trì vội vàng túm lấy micro hô "nghiêm túc vào, nghiêm túc vào", nhưng bản thân cũng không nhịn được mà cười theo.

Cách xử lý đối với Haba Lại Lị không hề nghiêm trọng như lúc đấu tố từng tưởng tượng. Suy cho cùng cũng chỉ là một cán bộ cơ sở, từng có thời kỳ rực lửa, nhưng lại chẳng có mối liên hệ tổ chức phi pháp nào với những đại nhân vật ở phía trên kia cả. Nhưng đã đấu tố thành mâu thuẫn địch ta rồi, thì không thể cứ thế cho qua như gió thổi mây bay, bèn đày xuống đại đội rau xanh để lao động. Trấn trưởng đương nhiên không làm nữa, nhưng tiền lương vẫn lĩnh ở thị trấn. Cứ treo lơ lửng ở đó đã rồi tính sau.