Năm thứ hai Tiểu Đinh xuống nông thôn, anh liền được chẩn đoán mắc bệnh sán máng, được đưa vào trạm phòng chống bệnh sán máng của trấn để điều trị nội trú.

Có hôm, trời sắp sáng, Tiểu Đinh bị thuốc tartar emetic hành hạ cho sống dở chết dở, mãi mới chợp mắt được một lúc thì lại bị đánh thức.

Trong bóng tối, hai thanh niên trí thức ở đội của anh đang chen chúc song song trên lối đi chật hẹp giữa hai chiếc giường bệnh, vừa thấp giọng cười khúc khích, vừa cúi người bỏ thứ gì đó vào tủ đầu giường của anh. Thứ đó được đổ ra từ một chiếc túi, tạo ra tiếng động trầm đục trong tủ.

- Các cậu đang giở trò quỷ gì thế? - Tiểu Đinh dùng sức nhổm người lên.

- Suỵt... - Họ ngẩng người lên, lắng nghe một lúc tiếng thở nặng nhọc phát ra từ chiếc giường bên cạnh Tiểu Đinh, lúc này mới lén lút nói: - Tụi tớ mang lê đến cho cậu đây.

- Lấy ở đâu ra thế?

- Của lâm trường trấn chứ đâu.

- Sao thế, hôm nay không phải Lục Chỉ Đầu gác đêm à?

- Chính hắn đấy.

- Thế sao các cậu lại...

- Hay ở chỗ đó đấy.

---❊ ❖ ❊---

Ăn trộm lê vào lúc Lục Chỉ Đầu canh gác, chẳng khác nào đi hái linh chi ở vườn sau của Tây Vương Mẫu.

Lục Chỉ Đầu ban đầu làm nhiệm vụ canh giữ vườn cây ăn quả của lâm trường trấn (một khu vườn rộng vài mẫu đất). Anh ta được gọi là "Lục Chỉ Đầu" (thằng sáu ngón) vì hai lý do: một là bàn tay của anh ta thực sự có sáu ngón; hai là do tính cách của anh ta. "Lục Chỉ Đầu", trong tiếng địa phương là một hình ảnh ẩn dụ xét về mặt từ nguyên không mấy nhã nhặn, thường dùng để ám chỉ những kẻ thích làm anh hùng, thích ra oai hoặc thể hiện trong những việc chẳng liên quan gì đến mình. Tuy nhiên, điều này còn tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể. Ví dụ như Lục Chỉ Đầu ở lâm trường trấn này lại không phải là kẻ thích thể hiện. Nói anh ta "thích ra oai", chủ yếu là vì anh ta có một tinh thần trách nhiệm vượt xa người thường — hễ ai giao cho anh ta bất cứ trách nhiệm nào, dù chỉ nhỏ bằng hạt mè, anh ta ngay lập tức sẽ cảm thấy dường như sự hưng vong của thiên hạ đều đặt nặng lên vai mình.

Lâm trường là doanh nghiệp do trấn quản lý, nhận lương hàng tháng, ăn lương định lượng. Lục Chỉ Đầu không phải là công nhân chính thức của lâm trường. Vốn dĩ anh ta làm nghề trồng rau ở đội sản xuất. Sau khi đại đội có thanh niên trí thức về, họ tạm thời gọi anh ta đến để gánh nước, nhóm lò cho nhà ăn mới mở.

Những người có thể bước chân vào doanh nghiệp do trấn quản lý, phần lớn ít nhiều đều có họ hàng thân thích với các cán bộ lớn nhỏ. Còn anh ta xuất thân là phú nông, thuộc diện "con em có thể cải tạo được". Trước khi được "cải tạo tốt", anh ta cũng chẳng khác gì thành phần địa chủ phú nông là mấy. Do đó, khi anh ta rời khỏi đội sản xuất, rất nhiều người cảm thấy phẫn nộ, bất bình, cho rằng đường lối giai cấp của đại đội đã có vấn đề. Ai nấy đều biết em gái của Lục Chỉ Đầu là Tang Diệp làm thợ may, đồng thời cũng là nhân tình của Ân Đạo Nghiêm - bí thư đại đội. Lục Chỉ Đầu được nhờ là nhờ ánh sáng này. Khỏi phải nói, trong lòng Lục Chỉ Đầu chắc chắn cũng cảm thấy hổ thẹn.

Có lẽ chính sự hổ thẹn này đã trở thành nền tảng cho tinh thần trách nhiệm của Lục Chỉ Đầu.

Anh ta lúc nào cũng ăn mặc tươm tất, cúc áo luôn cài đến tận cổ. Dù trời có nóng thế nào đi nữa, anh ta cũng quyết không phanh cổ áo, xắn tay áo hay ống quần. Những việc anh ta làm thực sự khiến người ta không thể bắt bẻ được điểm nào: vạc nước của nhà ăn lúc nào cũng đầy ắp; ngay trước vạc nước hiếm khi thấy xuất hiện những vũng nước đọng vốn dĩ phải có; chiếc thớt được rửa sạch đến mức có thể đếm được từng đường vân gỗ; miệng lò không bao giờ có tro tàn tích tụ; những củi khô do anh ta chặt rồi xếp thành đống, ngay ngắn hệt như những que diêm trong hộp; hàng rào tre vườn rau do anh ta đan trông giống như được thêu bằng kim vậy.

Anh ta chiếm một góc trong nhà kho của nhà ăn. Góc này được dọn dẹp sạch sẽ hệt như phòng tân hôn: chiếc bàn sát đầu giường vốn là một chiếc thùng đựng thuốc trừ sâu, nhưng lại được dán giấy trắng tinh tình tình. Chiếc đèn dầu nhỏ ở phía trên (trong kho không lắp bóng đèn) được lau chùi sạch bóng không một hạt bụi (chiếc đèn dầu nhỏ này là do công quỹ mua); đệm trên giường anh ta là lớp rơm dày, được bọc cẩn thận bằng hai mảnh bao bố cũ đã giặt đến phai màu (dùng làm nệm) sao cho không lòi ra dù chỉ một cọng rơm; một chiếc chăn bông mặc dù chi chít những miếng vá, nhưng lúc nào cũng được gấp vuông vức có góc có cạnh; điểm rõ nhất thể hiện phong cách chỉn chu của anh ta chính là chiếc gối. Có lẽ chịu ảnh hưởng từ sự văn minh do các thanh niên trí thức mang lại, khi nhận được tiền công đầu tiên ở lâm trường, anh ta đã lén lút ra trấn mua một chiếc khăn gối dệt kim hoa văn — rõ ràng là một trong những lần xa xỉ hiếm hoi trong đời anh ta. Điều này đã gây ra rắc rối lớn cho cuộc sống của anh ta. Để chiếc khăn gối cao quý này không bị tổn hại, anh ta đã phủ lên trên khăn gối một miếng vải lớn được cắt vừa khít với kích thước của khăn gối, vẫn thấy chưa yên tâm, anh ta lại phủ thêm một lớp màng nhựa đã ngả màu lên trên miếng vải lớn. Khi đi ngủ, tấm màng nhựa cứng nhắc ấy lại kêu rột roạt dưới đầu anh ta.

- Cậu cứ dùng thẳng tấm màng nhựa này để đắp gối là được rồi, việc gì phải mua khăn gối làm chi? - Có người cười cợt anh ta. Anh ta cười trừ, không tán thành cũng chẳng phản đối. Trong lòng có lẽ đinh ninh rằng, khăn gối là thứ bắt buộc phải có, bởi vì hầu như ai ở lâm trường cũng có — anh ta muốn cố gắng làm cho mình giống như một công nhân chính thức của lâm trường.

Anh ta nỗ lực củng cố địa vị hiện tại của mình từ ấn tượng của người khác cũng như từ chính tâm lý của bản thân. Thế nhưng anh ta không hề luồn cúi hay nói những lời nịnh nọt với bất kỳ ai, cũng chẳng làm ra những hành động lấy lòng nào, mà chỉ cố gắng làm tròn bổn phận của mình. Không lười biếng, cũng không chiếm dù chỉ là một chút lợi lộc nhỏ nhoi nào.

Có một hôm vào bữa tối, anh ta đột nhiên phát hiện ra chiếc bát ăn cơm do công quỹ mua sắm thống nhất và phân phát theo số hiệu của mình đã biến mất.

Vốn dĩ, chuyện này là bình thường nhất. Rất nhiều tài sản có trọng lượng hơn ở lâm trường ngày qua ngày vẫn bị người ta biến thành của riêng, mất đi một chiếc bát thì có đáng là gì. Chỉ cần nói một tiếng với người có thẩm quyền rồi lĩnh cái khác là xong. Thế nhưng anh ta lại cảm thấy vô cùng đau đớn vì đến một chiếc bát ăn cơm mà mình cũng không giữ nổi: - Đây chẳng phải là người chết mà không giữ nổi quan tài hay sao? - Anh ta đau khổ nói, hạ quyết tâm phải tìm lại cho bằng được. Nhưng lại bất tiện đi hỏi công khai, bởi vì làm thế rất dễ đắc tội với người ta.

Thế là anh ta đi đến giữa những người đang ăn cơm ở khoảng sân trống bên ngoài nhà ăn, lần lữa đi vòng quanh mọi người, cúi người xuống làm như đang tìm nhặt thứ gì dưới đất một cách rất ra vẻ, sau đó liếc nghiêng một cái để nhìn đáy chiếc bát đang được cầm trên tay người khác — số hiệu đều được viết ở trên đó. Tất cả bát trên tay đàn ông đều đã xem qua, chiếc bát cuối cùng còn lại đang nằm trên tay của một nữ thanh niên trí thức. Người đẹp mặc váy ngắn này vô cùng tao nhã dang rộng hai chân ngồi trên một chiếc ghế đẩu nhỏ chưa đầy một gang tay. Tay cầm bát cơm của cô ta đặt ngay trên đầu gối đang gập lại, khoảng cách tới mặt đất quá thấp đã gây ra khó khăn cực lớn cho cuộc điều tra của Lục Chỉ Đầu. Thế nhưng, dù có chút khó khăn, anh ta vẫn không chùn bước. Sau khi chần chừ một lát, anh ta vẫn nghiến răng cúi người xuống.

Kết quả có thể tưởng tượng được, nữ thanh niên trí thức ấy lập tức đứng phắt dậy từ chiếc ghế đẩu, khóc lóc om sòm hệt như vừa mới bị cướp mất sự trinh trắng ngay trong khoảnh khắc đó.

Có lẽ vì tất cả những chuyện này, ban lãnh đạo lâm trường đã để Lục Chỉ Đầu đảm nhận công việc canh gác vườn cây ăn quả. Quyết định này quả là anh minh tột độ. Những kẻ trộm đang hy vọng làm cho túi tiền của mình trở nên rủng rỉnh vào mùa thu vàng rực, phen này coi như đã gặp phải khắc tinh.

Hàng năm, vào thời điểm quả trĩu cành trong vườn cũng chính là lúc ban lãnh đạo lâm trường đau đầu nhất. Mối đe dọa lớn nhất đối với vườn cây thực ra lại xuất phát từ nội bộ lâm trường. Trước khi chỉ định Lục Chỉ Đầu làm người canh gác duy nhất, vườn cây do các công nhân chính thức của lâm trường luân phiên canh gác. Điều này đã tạo cơ hội cho rất nhiều kẻ trong số họ thoái hóa biến chất — việc luân phiên canh gác ngược lại càng tạo điều kiện hiệu quả hơn để những quả ngọt trên cành không cánh mà bay.

Lục Chỉ Đầu long trọng nhận lấy trọng trách, vô cùng cảm kích trước sự tín nhiệm lớn lao này. Để không phụ sứ mệnh, anh ta đặc biệt về nhà dẫn theo một con chó xám to lớn dữ tợn hệt như chó sói, mang đến bầu không khí đáng sợ cho đêm khuya trong vườn cây ăn quả của lâm trường. Bất cứ ai chưa được phép mà bước vào vườn, tối đa trong vòng năm bước, nó sẽ từ dưới đất bất ngờ xông ra không một tiếng động nhưng lại vô cùng hung dữ hệt như yêu ma quỷ quái, cắn chặt lấy gót giày của bạn cho đến khi chủ nhân của nó xuất hiện. Còn bản thân Lục Chỉ Đầu lại càng không có chỗ để thương lượng, anh ta hoàn toàn không cho phép bạn có cơ hội tiến hành các bước tiếp theo như giải thích, thuyết phục hay thậm chí là dùng tiền mua chuộc, mà sẽ trực tiếp đuổi cổ bạn đi. Sau khi tình huống này lặp lại vài lần, tất cả những kẻ liều lĩnh đều đã tuyệt vọng.

Đúng vào lúc này, Tiểu Đinh nhập viện điều trị bệnh sán máng.

- Phải chú ý bồi bổ dinh dưỡng, - bác sĩ dặn dò. Trên tờ hướng dẫn sử dụng của "tartar emetic" có ghi rõ: tỷ lệ tử vong là hai phần nghìn. Thế nhưng "dinh dưỡng" thì cần phải có tiền. Mà số tiền Tiểu Đinh có thể chi trả lúc bấy giờ chẳng đáng là bao: thu nhập ngoài việc hút thuốc và uống rượu ra, phần còn lại vừa đủ mua phiếu cơm nhà ăn trong hai mươi tám ngày.

Thế là mấy thanh niên trí thức ở lâm trường bắt đầu nhắm tới vườn cây ăn quả.

- Thế nào, thương lượng một tiếng đi, các cậu em. - Vừa thảm thiết kể lèo về hoàn cảnh khó khăn của Tiểu Đinh, mấy người bọn họ vừa lần lượt nhét những điếu thuốc có đầu lọc vào tay Lục Chỉ Đầu: - Ban đêm xin anh hãy giơ cao đánh khẽ.

Lục Chỉ Đầu câm như hến. Anh ta gạt hết số thuốc lá lại với nhau, đặt trả lại vào lòng bàn tay của người đó.

- Để được chuyển biên chế chính thức, ngay cả một chút việc thiện anh cũng không chịu làm sao? - Nhờ có màn thể hiện xuất sắc, trạm trưởng đã hứa hẹn không ít lần sẽ giúp anh ta làm đơn xin chuyển thành công nhân chính thức.

- Làm việc thiện ra việc thiện, làm trộm cắp ra trộm cắp, không thể đánh đồng với nhau được.

- Anh sao phải khổ thế chứ. - Sắc mặt của nhóm thanh niên trí thức trầm xuống: - Đêm nào anh cũng canh gác thâu đêm, ban ngày vẫn phải nhóm lò, gánh nước, chăm sóc vườn rau, liều mạng như vậy, bọn họ có cho thêm anh một điểm công nào không? Hơn nữa, anh canh được ban đêm, liệu có canh được ban ngày không? Quản được chúng tôi, liệu có quản được mấy tên cán bộ kia không? Bọn họ chỉ dựa vào một mảnh giấy trắng là có thể xách đi từng giỏ lê to giỏ lê nhỏ, anh có dám hỏi không?

- Chuyện đó không liên quan đến tôi. Tôi chỉ quản việc ban đêm không cho phép người thứ hai bước vào vườn.

Dù nhóm thanh niên trí thức có tài ăn nói siêu phàm đến mức có thể nói chuyện từ người chết sống lại đi chăng nữa, anh ta vẫn trơ như đá.

Lần này, cơ hội mà họ có được lại vô cùng bất ngờ.

Lúc ăn sáng, trạm trưởng bỗng nói với Lục Chỉ Đầu rằng, trong một hai ngày tới sẽ có người đến thay thế anh ta, anh ta có thể thu dọn tay nải để về nhà.

Lục Chỉ Đầu ngẩn người ra như vừa bị ai đó giáng một gậy vào đỉnh đầu từ phía sau, đẫn đờ đứng đó, dùng đũa khều khều từng hạt cơm trong bát, cuối cùng đến một miếng cũng không nuốt nổi.

Cứ như thể đã được sắp xếp từ trước, buổi chiều, người phụ nữ què từng đến lâm trường giặt giũ quần áo và chăn mền cho Lục Chỉ Đầu vài lần đã tới. Lục Chỉ Đầu từng nói đó là em gái mình, nhưng sau khi đến mấy lần thì anh ta mới buộc phải thừa nhận đó là vị hôn thê chưa cưới của mình. Cô ta đặc biệt đến để xác nhận xem Lục Chỉ Đầu có thực sự sắp rời khỏi lâm trường hay không. Ban đầu, họ thì thầm to nhỏ một lúc trong nhà kho nơi Lục Chỉ Đầu ở, sau đó từ bên trong liền vọng ra tiếng khóc. Lúc ra về, mắt cô ta đã đỏ hoe sưng húp lên như quả đào. Lục Chỉ Đầu không tiễn cô ta, chỉ tựa vào khung cửa lặng lẽ nhìn tấm lưng liên tục nấc nghẹn vì khóc của cô ta. Chính vì tiếng nấc ấy, đôi chân què của cô ta lại càng trở nên khập khiễng rõ rệt hơn.

Mối quan hệ của họ cứ thế chấm dứt. Người phụ nữ nói, vừa về đến nhà là nhà mẹ đẻ sẽ bắt trả lại sính lễ cho Lục Chỉ Đầu. Mối hôn sự giữa cô ta và Lục Chỉ Đầu thực ra đã sớm nên hủy bỏ từ lâu. Hai nhà vốn là đổi hôn: em gái Tang Diệp của Lục Chỉ Đầu gả cho anh trai cô ta, thì cô ta mới được gả cho Lục Chỉ Đầu. Sau này Tang Diệp muốn vạch rõ ranh giới triệt để với gia đình thành phần phú nông, nên không chịu thừa nhận mối hôn sự mà gia đình đã định sẵn từ nhiều năm trước cho mình. Lẽ ra người phụ nữ này cũng đã có thể hủy hôn sự với Lục Chỉ Đầu từ lâu rồi, sở dĩ cô ta cứ chần chừ kéo dài cho đến tận ngày hôm nay là vì anh ta làm việc trong doanh nghiệp ở trấn. Bây giờ, đã là lúc anh ta phải quay về làm ruộng, thì cái ngón tay thừa thãi và thành phần phú nông của anh ta không còn có thể châm chước được nữa.

Việc sa thải Lục Chỉ Đầu xuất phát từ một chuyện ngẫu nhiên. Hôm trước, có một cán bộ ở chính quyền trấn đi ngang qua lâm trường, tiện miệng nhắc với trạm trưởng rằng ông ta có một người họ hàng xa đã nói rất nhiều lần, muốn đưa một người cháu của mình đến lâm trường làm việc, làm gì cũng được. Trạm trưởng đã hỏi qua bí thư đại đội Ân Đạo Nghiêm. Ân Đạo Nghiêm nói: - Cậu quyết định là được, việc gì phải hỏi tôi. - Trạm trưởng ngượng ngùng cười nói: - Sợ Tang Diệp không vui. - Ân Đạo Nghiêm đẩy ông ta một cái: - Tang Diệp có gì mà không vui, cô ta đã sớm vạch rõ ranh giới với gia đình rồi. - Thế là mọi tâm tư dốc sức, mòn mỏi theo đuổi của Lục Chỉ Đầu bỗng chốc hóa thành một giấc mộng.

Thế nhưng, Lục Chỉ Đầu rốt cuộc vẫn là Lục Chỉ Đầu. Vào đêm trước khi người đến thay thế anh ta chưa đến, anh ta vẫn dắt theo con chó xám lớn của mình đến vườn cây ăn quả để canh gác.

Trời chưa đến nửa đêm, nhóm bạn của Tiểu Đinh đã đường hoàng bước vào trong vườn, con chó dữ tợn như ác thần ấy quả nhiên không hề xuất hiện. Trong không gian tĩnh lặng, đầu tiên họ nghe thấy tiếng gầm gừ "gừ gừ" phát ra từ cổ họng con chó, tiếp theo đó là một tiếng quát trầm thấp ra lệnh cho nó, rồi xung quanh lại trở nên tĩnh lặng như tờ ở một nơi xa xa gần gốc cây, có một đốm lửa nhỏ đang lúc ẩn lúc hiện. Rõ ràng là Lục Chỉ Đầu đang ngồi xổm ở đó hút thuốc.

Trong lòng nhóm thanh niên trí thức bỗng dâng lên một chút thương cảm và động lòng. Sau khi vơ vét đầy chiếc túi mang theo, họ lại nảy sinh ý định đến chào Lục Chỉ Đầu một tiếng, tựa như họ đang thay Lục Chỉ Đầu báo thù cho hành vi bất nhân của lâm trường vậy.

Lục Chỉ Đầu không ngẩng đầu lên, vẫn tiếp tục hút thuốc không ngừng. Anh ta đã có lần hợp tác duy nhất trong đời với những tên trộm.

---❊ ❖ ❊---

Trời đã sáng. Tấm rèm cửa bắt đầu ngả sang màu trắng.

Cánh cửa phòng bệnh khép hờ bỗng từ từ bị đẩy ra. Cùng với ánh sáng lọt qua khe cửa ngày một rộng thêm, xuất hiện cái đầu và tấm lưng đầy lông lá của con chó xám lớn. Con chó đi thẳng đến đầu giường bệnh của Tiểu Đinh, ngồi thẳng hai chân trước xuống, chớp chớp đôi mắt đầy vẻ đăm chiêu. Sau đó, xuất hiện ở cửa chính là Lục Chỉ Đầu. Anh ta vỗ vỗ bụi bẩn trên người ở ngoài cửa, rồi mới bước vào.

Đây rõ ràng là một chuyến thăm hỏi hữu nghị. Nhóm thanh niên trí thức vội vàng nhường chỗ cho anh ta trên lối đi chật hẹp giữa các giường bệnh, Tiểu Đinh cũng vội vã gượng ngồi dậy.

Anh ta đi thẳng đến trước mặt Tiểu Đinh:

- Vẫn nên đưa tiền đi.

- Đưa tiền gì cơ?

- Lê chứ. Túi lê đó ít ra cũng phải mười cân.

- Chẳng lẽ có người khác phát hiện ra rồi à?

- Không có.

- Bọn họ lại định không sa thải anh nữa à? Hứa cho anh chuyển chính thức rồi sao?

- Tôi xách hành lý đi một mạch đến đây, đang ở ngay ngoài cửa kia kìa. - Lục Chỉ Đầu rũ mắt xuống, thở dài một tiếng khó nhận ra. Trông anh ta giống như bị ai đó đuổi cổ ra ngoài vậy.

- Thế thì việc gì anh phải lo chuyện bao đồng của bọn họ chứ?

Nhóm thanh niên trí thức trợn tròn mắt nhìn nhau.

- Hết cách thôi. Chuyện thế này, đã làm một lần rồi thì cả đời tôi sẽ chẳng thể nào yên lòng nổi. - Anh ta né tránh ánh mắt của mọi người, cúi đầu nhìn mũi giày của mình: - Nếu không có tiền, thì trả lại lê cho tôi, tôi mang trả về lâm trường.

- Thế này là thế nào chứ? Nhìn người trên giường này mà anh nỡ lòng nào cơ chứ! - Nhóm thanh niên trí thức trầm giọng quát lên.

Lục Chỉ Đầu ngẩng đầu lên, lần lượt đảo mắt nhìn khuôn mặt của từng người thanh niên trí thức, sau đó dừng ánh mắt lại trên người Tiểu Đinh đang dựa vào giường bệnh với dáng vẻ thoi thóp, thở dài một tiếng: - Vậy thì cậu cứ ăn đi. Còn tiền, đợi khi nhà vợ tôi trả lại sính lễ, tôi sẽ bù vào cho cậu. - Nói đoạn, anh ta khẽ gọi con chó của mình rồi bước ra ngoài.