Một

Trong số các ủy viên chính hiệp trấn, hai người bắt mắt nhất, một là lão Ngải; một là Hồng Nghệ Binh.

Nói cho cùng, lão Ngải là một danh gia vọng tộc trong trấn. Chú công của ông ta năm xưa bỏ quan về quê, lúc đi ngang qua huyện nha không thèm hạ kiệu mà cứ thế đi thẳng, ngược lại, sau này huyện thái gia lại phải đến trấn để thăm viếng ông. Đương nhiên trong chuyện này có chút khúc mắc: Trước khi phát đạt, ông vốn là một đạo sĩ. Có một lần làm đạo tràng tụng kinh cho một nhà nọ, vì không chịu được cơn buồn ngủ nên đã ngủ gục ngay tại sảnh đường, liền bị gia chủ dùng gậy đập thẳng vào đầu. Từ đó, ông thề quay về đọc sách. Khi công thành danh toại trở về, tự nhiên ông đường đường chính chính, không thèm để huyện thái gia vào mắt — mặc dù chức quan của ông không lớn hơn huyện thái gia là bao. Nguyên nhân là vì vị huyện thái gia đó chính là hậu nhân của cái gia đình từng dùng gậy đập đầu ông ngày trước. Cách nói này tuy có chút ý coi thường, nhưng cốt khí làm người rốt cuộc vẫn còn đó. Đến đời lão Ngải, lại trở thành một nhân vật có trọng lượng trong giới văn hóa của trấn.

Năm đại chiến "Ba trăm bài", sau khi tiểu Đinh bất chấp tất cả phẫn uất bỏ đi, nhiệm vụ chấp bút cho bài Bình địa năng đại cảo bát tự đầu thượng nhất khẩu đường

rơi lên đầu lão Đổng. Lão Đổng đã chuẩn bị từ trước, nhân lúc tiểu Đinh bỏ đi với cái đầu óc quay cuồng tức tối, ông ta lặng lẽ giữ bản thảo sơ cảo mà tiểu Đinh viết lại, chép lại y nguyên không sót một chữ, rồi mang đến chỗ tiểu Phùng để nộp công.

Sau khi tiểu Phùng xem xét, liền phê mấy chữ ở phần lề trên của trang đầu tiên: "Ý tôi là triệu tập hội thảo." Phía dưới ký tên mình, rồi lại trả về cho lão Đổng. Lão Đổng xem chỉ thị của cậu ta, không hiểu phải thi hành thế nào, bèn lại đi hỏi:

"Hội thảo gồm những ai tham gia?"

"Đương nhiên là ba chúng ta."

"Ai triệu tập?"

"Đương nhiên là tôi."

"Vậy là anh bảo tôi đi thông báo cho lão Ngải à?"

Tiểu Phùng ngẫm nghĩ rồi nói: "Không cần đâu." Liền nói với lão Ngải đang ở bên cạnh: "Chúng ta mở một buổi hội thảo nhé." Tiện thể để mọi người phát biểu. Lão Ngải nói bản thảo chưa xem, không điều tra thì không có quyền phát biểu. Tiểu Phùng bèn đưa bản thảo cho ông, hỏi lão Đổng: "Ý anh thế nào?" Lão Đổng đáp: "Ý kiến của tôi đều viết ở trên rồi." Tiểu Phùng bèn hắng giọng, nói: "Vậy được rồi, tôi nói suy nghĩ của mình trước." Cậu ta nói từ ấn tượng chung trước, tầm cao thời đại, chiều sâu đường lối, khí độ anh hùng, sức nóng chính trị, độ nồng của tình cảm, vân vân, lại phân loại cụ thể từ quan điểm, kết cấu đến câu chữ, ý kiến cơ bản là khẳng định, chỉ cảm thấy ngôn ngữ vẫn chưa đủ sinh động. Sau đó, cầm lấy xấp bản thảo trong tay lão Ngải bên cạnh, lật đến một trang nào đó, nói, chỗ này có thể thêm một đoạn thế này: "Cán bộ huyện mang cặp da đen, bí thư công xã mang cặp sách vàng, cán bộ đại đội chống nạnh hai tay, đội trưởng sản xuất vác cuồng xẻng, tác phong công tác như thế này là tuyệt đối không được, nhất định phải giống như chủ nhiệm cách ủy hội trấn..." Phía sau liền nối tiếp với bản thảo gốc.

Lời tiểu Phùng còn chưa dứt, lão Ngải vỗ bàn một cái hét lớn một tiếng hay, lúc tổ trưởng Phùng phát biểu "suy nghĩ", cái cổ của lão Ngải cứ co ra rụt vào theo giọng điệu trầm bổng của tổ trưởng Phùng, cho đến chỗ đặc sắc, ông ta liền không kìm được mà vỗ nhịp.

Lão Đổng cố gắng duy trì nụ cười trên mặt, chỉ là đôi mắt cứ nháy liên hồi. Bốn câu đó, ngoài câu "cán bộ đại đội chống nạnh hai tay" có vẻ hình tượng không được đẹp ra, mấy câu khác chẳng biết có quan hệ tất yếu gì với vấn đề "tác phong". Nhưng ông ta không bày tỏ dị nghị, do dự một lát rồi lấy xấp bản thảo từ tay tiểu Phùng qua, thêm đoạn văn đó của tiểu Phùng vào.

Tiểu Phùng xem xét kỹ lưỡng trang giấy đã được lão Đổng thêm chữ, cuối cùng chốt hạ nói: "Tôi thấy ổn rồi, bản thảo này, trước khi viết chúng ta có quyết tâm, lúc viết đã bỏ tâm huyết, bây giờ mang đi trình duyệt, tôi có lòng tin. Mọi người thấy sao?"

Lão Ngải nói: "Được, được."

Lão Đổng nói: "Tôi đi chép lại một lượt."

Kết quả trình duyệt lại vô cùng không như ý.

Ý kiến của người thẩm định, điểm yếu của bản thảo vẫn nằm ở ngôn ngữ, chính là không có một câu "ngôn ngữ lấp lánh". Đây vốn là một trong những điều kiện bắt buộc của "Ba trăm bài". Tiểu Phùng thử giải thích, bốn câu về tác phong cán bộ hình như chưa thấy ở bài viết nào khác (cậu ta nói thế là rất khiêm tốn, trong lòng cậu ta cho rằng bốn câu đó đơn giản là tuyệt bút nghìn năm). Người phụ trách thẩm đọc bản thảo khu vực của họ bên sảnh ủy ban cách mạng tỉnh nói một cách cụ thể và cứng nhắc rằng, bốn câu đó ông ta đã chú ý rồi, nghe rất sinh động. Nhưng "ngôn ngữ lấp lánh" là sự thể hiện từ chính diện những lời hào hùng tráng ngữ. Cán bộ của chúng ta chín mươi lăm phần trăm trở lên đều là tốt và tương đối tốt, bốn câu đó lại xóa nhòa bản chất này, lấy cái phụ làm cái chính, các anh viết nó vào "Ba trăm bài", chẳng phải dễ bị kẻ địch giai cấp lợi dụng sao? Phải biết rằng, chỉ có kẻ địch giai cấp mới có dụng tâm kín đáo phỉ báng công kích đội ngũ cán bộ của chúng ta như vậy — đặc biệt là sau khi chính quyền đỏ sơ sinh của chúng ta được thành lập, dã tâm lang sói độc ác nhường ấy, chẳng phải là quá rõ ràng rồi sao.

Con người đó càng nói càng hăng, giọng điệu càng xướng càng cao, nghe đến mức tiểu Phùng toát mồ hôi lạnh đầy đầu, sống lưng nổi đầy da gà. Về đến nơi, cậu ta trấn tĩnh lại cảm xúc, cố gắng ra vẻ tươi vui, nói, bản thảo cơ bản đã qua kiểm duyệt, chúng ta hãy cố gắng thêm chút nữa, gấm thêu thêm hoa, gọt giũa lại đoạn văn về tác phong cán bộ thêm lần nữa (trước đó, cậu ta đã dùng mực tàu bôi đen bốn câu đó đến mức không nhìn thấy chút dấu vết nào).

Lão Ngải nói, bốn câu đó, đã được gọt giũa rất tinh tế rồi cơ mà, làm cho trang giấy sáng bừng lên cơ mà, là tinh khí thần của cả bài đấy, đã đạt đến độ lưỡng thanh thuần thục rồi, còn gọt giũa thế nào được nữa?! Phát hiện ra mấy câu đó đã bị bôi đen, ông ta càng như cha mẹ chết, phẫn nộ kêu lên oai oái: Đây là việc do kẻ nào làm, quả thực là khó hiểu, đúng là đồ khốn nạn, không ra gì mà!

Tiểu Phùng nâng vại nước lên uống, cái vại đó rất lớn, suýt chút nữa che khuất hơn nửa khuôn mặt cậu ta. "Ực" một hồi, cậu ta đặt vại xuống, nói: "Người ta cũng là yêu cầu nghiêm ngặt, ý muốn vươn lên sự hoàn hảo thôi." Lão Ngải vẫn lầm bầm không dứt, bất bình thay cho tổ trưởng Phùng. Tiểu Phùng đành nói: "Hiểu thì phải chấp hành, không hiểu cũng phải chấp hành."

Mấy ngày tiếp theo có chút buồn tẻ. Tiểu Phùng không còn tâm trí đâu để cùng lão Ngải sửa kịch bản và mơ tưởng về tương lai thành công của kịch bản nữa. Ba người suốt ngày vây quanh một chậu than, vắt óc suy nghĩ vì "ngôn ngữ lấp lánh". Tiểu Phùng trọng trách trên vai, không dám lơi lỏng. Lão Đổng có thuốc lá để lấy lại tinh thần, miễn cưỡng chống đỡ. Chỉ có lão Ngải dẫu sao cũng lớn tuổi, cơ thể lại yếu, thường xuyên không chịu nổi, lúc buồn ngủ không khéo lại đá lật cái cốc trà đặt bên mép chậu than, làm khói mù mịt và tro than bay ngợp trời.

Giữa lúc đó, có người từ địa phương khác, đơn vị khác đến chờ kết quả thẩm duyệt ghé thăm ngồi chơi, ngồi nhiều rồi, liền có một hai người tương đối quen thuộc và đầy lòng trắc ẩn thấy họ khổ sở quá, bèn âm thầm truyền kinh nghiệm cho họ, hỏi họ có gửi chút đặc sản thổ sản nào cho người thẩm định bản thảo ở tỉnh không. Một câu nhắc nhở tiểu Phùng. Tiểu Phùng bỗng nhiên vỡ lẽ nói quả nhiên lửa không khơi thì không bùng, đèn không châm thì không sáng, bèn đi gọi điện thoại đường dài về trấn. Hôm sau, trấn liền phái người đưa đến mấy vại dưa muối lớn. Đại đội nông nghiệp dưới trấn này, ngoài việc trồng một ít cải dầu, lấy hạt dưa, quanh năm trồng đủ loại rau củ, bán không hết ăn không xuể thì đem muối lại. Xưởng duy nhất trong trấn chính là xưởng dưa muối. Các loại dưa muối làm ra cũng có tiếng tăm gần xa, người trong trấn rất tự hào, cứ nghĩ nó đã nổi tiếng khắp toàn cầu. Thế nhưng mang mấy vại dưa muối đen sì cao đến đầu gối thế này đến nhà khách ủy ban cách mạng tỉnh, thì quả thực có hơi làm mất cảnh quan. Một hai người hiến kế cao kiến cho tiểu Phùng cười đầy thương hại nói: "Trấn các anh rốt cuộc vẫn còn kém cỏi." Ý trong lời rõ ràng là chê họ thiếu kiến thức thiếu hiểu biết. Làm tiểu Phùng nổi giận, trút một trận giận dữ lên mấy người từ trấn lên: "Các anh tưởng đang tống khứ heo chó đấy à! Về hỏi trấn trưởng của các anh xem, đối với bộ tư lệnh vô sản giai cấp ở tỉnh là thái độ gì!" Mấy cán bộ thị trấn về báo cáo lại y nguyên, trấn trưởng cũng nổi giận: "Ông đây bị hói đầu, hai bên đều nhẵn thín, chỉ còn mấy sợi tóc thưa thớt đó, bọn họ có cần không?! Chỉ sợ thịt thối thôi." Nổi giận thì nổi giận, xong việc vẫn bảo người ta đi lùng sọc thêm ít đậu phộng, mè, đậu nành, dầu ăn các thứ mang đến tỉnh thành ngay trong đêm.

Chính trong lúc đi đi lại lại này, tiểu Phùng và ba người họ ở tỉnh thành cũng đã thông suốt. Ba người đang ngồi ngẩn ngơ, nghe tiếng ca hát cách mạng văng vẳng ngoài hành lang, mấy người ngân nga kéo dài giọng hết hát qua lại:

Cán bộ khu Xô Viết (là) tác phong tốt (ây nà),

Tự mang lương khô đi (á cái) làm công.

Ban ngày xuống đồng lao động (ây da đồng chí ơi),

Đêm đi đường núi xách đèn (á cái) lồng.

---❊ ❖ ❊---

Lão Đổng là người có linh cảm đầu tiên, vỗ mạnh hai bàn tay vào nhau, nói, mẹ kiếp, đây chẳng phải có sẵn rồi sao.

Tiểu Phùng và lão Ngải giật mình, tỏ vẻ không đồng tình lắm. Nghe lão Đổng nói xong, cũng không kìm được mà hưng phấn hẳn lên.

Theo ý của lão Đổng, trực tiếp sửa đổi một chút lời bài hát đó theo đặc điểm của trấn, rồi đem ghép sang là được:

"Cán bộ thị trấn tác phong tốt, tự mang cơm khô đi làm việc. Để tiết kiệm đèn pin, đi đường ban đêm xách đèn lồng ('đèn lồng' thực ra là ngọn đuốc, vì để hợp vần nên viết thành 'đèn lồng' — chú thích thêm)."

Tiểu Phùng cũng vỗ đùi một cái nói: Được! Bài hát này ngày nào cũng vang bên tai, sao trước đó lại không ngộ ra nhỉ. Nghĩ ngợi lại nói, có điều, hình như có chỗ phải đổi một từ, thị trấn gọi là "lương khô" không gọi là "lương khô", gọi là "cơm khô", nên đổi thành "tự mang cơm khô đi làm việc".

"Sửa hay lắm!" Người vỗ tay thứ ba là lão Ngải, "'Lương khô' đổi thành 'cơm khô', quả là 'nhất tự sư'!"

Bản thảo được sửa xong, cống phẩm mới của thị trấn cũng đã được đưa đến. Tiểu Phùng theo kinh nghiệm đã được tạo ra và có hiệu quả từ các địa phương và đơn vị khác, chọn một đêm gió thổi mây đen mang đến nhà vị đồng chí ở sảnh ủy ban cách mạng tỉnh. Có lẽ vì ở nhà, sắc mặt người đó không còn nghiêm nghị như lần trước ở văn phòng, rất ôn hòa chê bai mấy người họ thức đêm rất vất vả, nên chú ý sức khỏe các thứ, làm tiểu Phùng cảm động đến rơi nước mắt.

Bây giờ, đến lượt họ bước vào những ngày tháng thảnh thơi vui vẻ với mười phần chắc chắn chờ kết quả thẩm duyệt. Trưa hôm sau, ba người góp tiền mua một chai rượu trắng, mở từng vại dưa muối đó ra, ăn mừng cải thiện. Mưa dưa muối đó ở tỉnh thành thì không lên được mặt bàn, nhưng bản thân họ vẫn rất thích.

Mấy tuần rượu trôi qua, mấy người đều buông thả, tiểu Phùng nể tình lão Ngải và lão Đổng lần lượt mời rượu, bes phẫn uất nói: "Mẹ kiếp, người ở dưới muốn làm mà không được, người ở trên không muốn làm lại cứ bắt phải làm!" Lão Ngải vội vàng hùa theo nói: "Đừng nói là cậu, vừa tài vừa mạo, tuổi lại trẻ, ngay cả người như tôi đây, hồi trẻ cũng chẳng biết đã làm bao nhiêu cô gái mắc bệnh tương tư nữa." Lão Đổng từ trước đến nay vẫn luôn chán ghét sự nịnh hót của lão Ngải, mượn hơi rượu, cười lạnh nói: "Ông già như cái đồ tiểu vật này, mà cũng hại được người ta á?" Đôi mắt ti hí của lão Ngải lóe lên tia sáng sắc bén, phản bác nói: "Nhỏ?! Đừng thấy tôi người nhỏ, chày giã thì lớn lắm đấy!"

Bài viết Bình địa năng đại cảo bát tự đầu thượng nhất khẩu đường

rốt cuộc cũng qua được chung thẩm. Trước khi thông báo chung thẩm được ban xuống, ba người lại thiếu mất một người. Chính là lão Đổng.

Trong số những người đến nhà khách ủy ban cách mạng tỉnh để làm "Ba trăm bài", lão Đổng đã gặp lại một nữ sinh cùng lớp đại học, nữ sinh này hồi ở trường rất kiêu kỳ, chẳng coi ai ra gì. Duy chỉ có đối với lão Đổng là từng có chút ý tứ. Lão Đổng tốt nghiệp phân về tòa soạn, nghe nói bị một nữ chuyên gia Liên Xô chấm trúng, cô ta liền thu lại chút ý niệm không sâu sắc lắm trước kia. Cuộc sống sau này của cô ta lại khá bất hạnh, người chồng kết hôn bị đánh tàn phế trong cuộc võ đẩu, hơn nữa lại là phần thân dưới. Hôn nhân của lão Đổng cũng không hạnh phúc, bởi vì vị nữ chuyên gia Liên Xô kia, mãi đến khi về nông thôn anh ta mới được mai mối kết hôn vội vã, vợ là một công nhân, đối với anh ta cũng coi là chu đáo, chỉ là anh ta không thể nhiệt tình nổi. Hiện tại trai ế gái muộn đụng phải một đống, cùng là những người lưu lạc chân góc trời, hận cũ sầu mới, lại là một tâm trạng khác hẳn trong lòng. Đêm uống rượu ăn mừng cùng tiểu Phùng và lão Đổng, nhân lúc hai người bọn họ ngủ say mơ màng, lão Đổng đã mời nữ nữ sinh cùng lớp vào phòng mình (sau khi tiểu Đinh đi, căn phòng này không có sắp xếp người khác chuyển vào). Nào ngờ người cùng đơn vị với nữ sinh đó đã sớm để tâm, đêm đó liền vạch trần bộ mặt trần truồng của bọn họ.

Lão Đổng vì thế mà trở thành một trong những nhân vật nổi tiếng nhất trong đại chiến "Ba trăm bài" toàn tỉnh lần này. Sau sự việc, mọi người bàn tán xôn xao: Đâu chỉ là "Bình địa năng đại cảo bát tự đầu thượng nhất khẩu đường", "Ba trăm bài" nên thêm một chương mới: Nhà khách ủy ban cách mạng tỉnh cũng có thể đại náo bát tự đầu thượng nhất khẩu đường

. Trở thành một giai thoại kinh điển, lưu truyền rất nhiều năm. So sánh ra, giai thoại này còn có sức ảnh hưởng lớn hơn cả bài báo "Ba trăm bài" kia.

Bản thân lão Đổng tuy có giá trị tin tức, nhưng hy vọng điều về tòa soạn đã hoàn toàn tan vỡ. Không bị coi là " phản cách mạng" như tiểu Đinh đã là ơn trên mở mắt, sau đó anh ta bị đưa về trấn để cách ly kiểm tra.

Trong ba người có thể vì "Ba trăm bài" mà thay đổi vận mệnh, giờ đây chỉ còn lại lão Ngải.

Lão Ngải không lấy sự thành công của "Ba trăm bài" làm tự mãn, ngược lại ông ta còn thở dài ngao ngán, cảm thấy hoài bão chưa thành, tác phẩm thực sự hay vẫn chưa hoàn toàn chín muồi. Tác phẩm hay này chính là vở kịch đã mang lại phúc lớn họa lớn cho ông ta vào hai mươi năm trước. Nghe nói, buổi biểu diễn lúc đó rất thành công, vở kịch đến đoạn xúc động, tiếng hô khẩu hiệu trên sân khấu và dưới khán đài vang dội như sấm. Vở kịch viết rằng, dưới sự dẫn dắt của ba lá cờ đỏ, mỏ quặng quyết định hồi sinh một cái giếng bỏ hoang, đội trưởng đội đột kích vì nhiệm vụ gian lao mà dao động trước trận. Kẻ địch giai cấp ẩn nấp quậy phá, việc đột kích gặp trở ngại. Tình yêu của đội trưởng đội đột kích đứng trước bờ vực tan vỡ. Thế là bí thư đảng ủy mỏ đưa ra một di vật, kể lại một câu chuyện anh dũng bi tráng: Liệt sĩ vì bảo vệ kho báu của tổ quốc mà cho nổ tung giếng mỏ. Vị liệt sĩ đó cũng chính là cha mẹ của đội trưởng đội đột kích. Trước khi thực hiện nhiệm vụ, họ đã gửi gắm con trai cho ông. Đội trưởng đội đột kích nhờ đó mà bừng tỉnh ngộ, dẫn dắt các đội viên phấn đấu công kiên, cuối cùng mở được giếng hoang, và phát hiện ra di ngôn vạch trần kẻ phản bội trước lúc lâm nạn của liệt sĩ do chính liệt sĩ để lại, kẻ phản bội chính là kẻ địch giai cấp đang ẩn nấp trong mỏ quặng hiện nay. Thế là mây tan sương tản, chân tướng phơi bày, kẻ phản bội bị bắt, giếng hoang hồi sinh, tình yêu tái sinh, khải hoàn ca vang. Mỗi khi buổi biểu diễn kết thúc, các vị lãnh đạo có mặt đều phải lên sân khấu tiếp kiến chụp ảnh chung, các phóng viên báo chí, đài phát thanh phỏng vấn, náo nhiệt vô cùng. Lão Ngải khi đó còn thường xuyên nhận được thư từ của những người con gái đa tình kèm theo ảnh chân dung. Chỉ tiếc là lúc đó kịch bản vẫn chỉ là bản in rồn do tự tay mình khắc, buổi biểu diễn cũng chỉ là buổi biểu diễn nghiệp dư không chính thức. Bởi vì ông đã trở thành "chủ xí nghiệp công thương", tương lai của tác phẩm lớn đó cũng theo đó mà chết yểu. May mắn là ông vẫn luôn trân cất kịch bản như báu vật gia truyền, cuối cùng cũng mang lại cho sự nghiệp danh tiếng này cơ hội được truyền lại cho hậu thế.

Sau khi lão Đổng đi, tiểu Phùng và lão Ngải vẫn ở lại nhà khách ủy ban cách mạng tỉnh thêm một thời gian. Mấy vại dưa muối to đó vì mở nắp bị bay hơi, phát ra một mùi chua thối ngày càng nồng nặc. Bọn họ cứ thế chìm đắm trong mùi chua thối ấy với đầy nhiệt huyết để tôi luyện "vở kịch mẫu thứ chín" của mình. Mùi chua thối ấy sau đó lan tỏa khắp hành lạo tầng lầu của nhà khách ủy ban cách mạng tỉnh, đến mức gây ra những cuộc kháng nghị nghiêm trọng.

Không lâu sau khi về huyện, tiểu Phùng đã đưa vở kịch Hồng Tỉnh

lên sân khấu qua đoàn kịch của huyện. Đã bàn bạc trước từ trước, tên tác giả kịch bản được ký là "Sáng tác tập thể công nông binh", bởi vì chất liệu cuộc sống quả thực do công nông binh cung cấp. Quá trình viết kịch bản, cũng đã lắng nghe rất nhiều ý kiến của công nông binh. Nhưng trước khi biểu diễn, dòng chữ trên màn hình phụ đề lại mọc thêm một chữ "chấp bút" một cách vô cớ, hơn nữa lại là tên của một mình tiểu Phùng. Lão Ngải được mời đến xem buổi công diễn đầu tiên đã ngã quỵ ngay trên ghế trong rạp hát lúc bấy giờ, về nhà nằm liệt giường nôn ra rất nhiều máu suốt một thời gian dài. Trận nằm liệt giường nôn máu lần này khiến cho "thể chất không đạt chuẩn" của ông trở nên rõ mồn một, đánh mất cơ hội chuyển biên chế từ giáo viên chân đất thành giáo viên công lập — đây vốn là điều mà tiểu Phùng đã hứa hẹn trước.

Từ đó về sau ông không còn cơ hội nào như vậy nữa. Bởi vì chẳng bao lâu sau ông đã đến độ tuổi nghỉ hưu của nhân viên trong biên chế. Rất nhiều năm sau, ông đi kiện cáo khắp nơi, muốn tranh chấp bản quyền cho kịch bản đã tiêu tốn biết bao tâm huyết cả đời mình. Không được thụ lý. Bởi vì kịch bản của ông chưa từng được xuất bản chính thức, cho nên không có căn cứ văn bản để xảy ra tranh chấp tên tác giả. Tiểu Phùng, người những năm đầu thăng tiến lên địa ủy làm công tác lãnh đạo phụ trách mảng tuyên truyền, khi nghe tin này, không khỏi cảm thán: "Không thể tưởng tượng nổi, một người đã già rồi mà vẫn còn cố chấp như vậy, có tinh thần tiến thủ như vậy. Kịch bản đó dẫu cho có là do một mình anh viết đi chăng nữa, thì có thể thế nào chứ." Tiểu Phùng lúc này đã chẳng biết từng đảm nhận "tổng chủ biên" hay "tổng cố vấn" cho bao nhiêu tác phẩm của người nổi tiếng, "tổng hoạch định" hay "tổng giám chế" cho bao nhiêu bộ phim điện ảnh truyền hình đạt giải, vậy thì chuyện của một kịch bản trong thời kỳ "Cách mạng văn hóa" nào đó, cậu ta sớm đã quên bẵng đi rồi.

Tiểu Phùng nói rất đúng, lão Ngải dẫu có tranh lại được bản quyền thì vở kịch cũng không thể diễn được nữa. Một là ở địa phương từ lâu đã không còn đoàn kịch; hai là dù có đi chăng nữa, cuốn kịch bản đó cũng chẳng ai thèm.

Mặc dù vậy, sức ảnh hưởng của lão Ngải trong giới văn hóa thị trấn, lại là thứ không ai có thể thay thế được.

Hai

Điều kiện chủ yếu để Hồng Nghệ Binh trở thành ủy viên chính hiệp trấn là vì anh ta là người nhà có thân nhân ở Đài Loan.

Thời đó, địa chủ, phú nông, phản động, phần tử xấu, hữu khuynh đều đã được gỡ bỏ mũ, "quan hệ hải ngoại" trở thành mốt thời thượng. Trong trấn bỗng chốc mọc lên như nấm sau mưa rất nhiều "thân nhân Đài Loan". Những người này trước đó đều giống như mẹ của Hồng Nghệ Binh, ngậm miệng không nói nửa lời lừa gạt chính phủ lừa gạt nhân dân mà ẩn nấp, bây giờ thì gặp ai cũng tuyên bố mình là anh em trai hoặc cháu trai cháu ngoại của một người nào đó ở Đài Loan.

Những lời đồn đại kỳ bí muôn hình vạn trạng về thân thế của Hồng Nghệ Binh bao nhiêu năm nay, thế mà lại có được một âm vang xác thực: Cha của anh ta quả thực ở Đài Loan, đã viết thư cho các cơ quan có liên quan ở đại lục, tìm con trai rồi.

Nhưng Hồng Nghệ Binh lại không chịu thừa nhận mình có một người cha ở Đài Loan. Bất luận những người có liên quan giải thích thế nào đi nữa, chứng cứ đối phương cung cấp hoàn toàn phù hợp với tình hình của hai mẹ con họ, lại giải thích đi giải thích lại rằng chính sách đã có thay đổi lớn, anh ta hoàn toàn không cần phải có bất kỳ sự vướng bận chính trị nào. Đến cuối cùng liền động viên rất rõ ràng rằng, lão tử của anh ta là một nhân vật có sức ảnh hưởng trong giới chính trị Đài Loan, anh ta nhận hay không nhận người cha này, không chỉ là chuyện gia đình cá nhân anh ta, mà là vấn đề đại cục thống nhất tổ quốc... Mặc cho anh có kiên nhẫn khuyên bảo thế nào đi nữa, Hồng Nghệ Binh vẫn trơ như đá, thề son sắt, mặc cho gió táp mưa sa, ta vẫn ngồi vững câu cá: Sẽ không có chuyện đó đâu, tôi tuyệt đối không có quan hệ hải ngoại. Chuyện của cha tôi không nhớ chút gì, mẹ đã qua đời, mọi chuyện không có chứng cứ để tra cứu, vị lão tiên sinh Đài Loan này nhất định đã nhầm người rồi.

Những người có liên quan đành chịu, cũng hiểu rằng anh ta vẫn còn sợ hãi, chỉ đành kiên nhẫn chờ đợi anh ta giải phóng tư tưởng. Người trong đoàn kịch thì cảm thấy rất tiếc nuối: Nếu anh ta là con của nhân vật lớn, thì mọi người cũng là bạn của con nhân vật lớn rồi; anh ta không chịu làm con của nhân vật lớn, thì mọi người cũng không làm được bạn của con nhân vật lớn nữa. Có phải anh ta cố tình đối chọi với mọi người, không để mọi người ké chút ánh hào quang của mình không? Thực ra, lúc trước mọi người phê bình anh ta, là do người khác xúi giục, chứ không phải hoàn toàn tự giác tự nguyện, chẳng lẽ anh ta vẫn không chịu tha thứ sao?

Hồng Nghệ Binh vội vàng chối đây đẩy: Không phải, không phải, không phải, là do tôi không có chí tiến thủ, thực sự không có cha ở Đài Loan. Phụ lòng tốt của mọi người rồi, xin lỗi nhé!

Hồng Nghệ Binh cuối cùng cũng chấp nhận sự thật về người cha Đài Loan, là chuyện xảy ra hai năm sau khi tiểu Đinh rời khỏi thị trấn nhỏ, Trịnh Phong thông báo chuyện này cho tiểu Đinh, giọng điệu đầy vẻ hâm mộ và đố kỵ.

Trước khi sang Đài Loan, Hồng Nghệ Binh đã được bầu làm ủy viên chính hiệp trấn, điều này khiến anh ta cuối cùng cũng vứt bỏ được mọi mối hoài nghi. Sau đó anh ta đến Đài Bắc, người cha già sau gần nửa thế kỷ mới nhìn thấy đứa con trai trông giống hệt như được sao y bản chính từ khuôn mẫu của mình, vui mừng đến mức suýt chút nữa chết vì bệnh tim tái phát. Nhắc đến mẹ của anh ta, lại không khỏi mấy bận sụt sùi. Chuyện cũ thực sự không nỡ nhìn lại. Ngày tháng rời khỏi đại lục ban đầu, chính là lúc ôm sủng thi vào lòng, đối với mọi yêu cầu của sủng thi mới đều nhất mực vâng theo, dẫn đến việc bỏ mặc hai mẹ con Hồng Nghệ Binh không màng tới. Nào ngờ sau khi sang Đài Loan, sủng thi lại không sinh nở được gì. Năm tháng trôi qua như nước chảy, sự bồng bột tuổi trẻ dần vơi bớt, tâm lý hoài cổ ngày càng sâu sắc, cộng thêm cô đơn già yếu, từ đó ăn ngủ không yên, ngày qua như năm. Bây giờ cuối cùng cũng đợi được đến ngày hai bờ eo biển hơi hé mở cửa ngõ, nhưng sự hống hách của vị sủng thi kia lại ít thay đổi, rất coi thường "hương thân" đại lục này, lười biếng thèm đếm xỉa tới. Đây tự nhiên là hành động vừa không hợp thời vừa không hiểu đạo lý. Hồng Nhất Minh ngày nay (trước khi sang Đài Loan, anh ta đã khôi phục lại tên cũ của mình. Đổi tên và khôi phục tên cũ, đều là xu thế tất yếu), đã không còn là Hồng Nhất Minh của ngày hôm qua nữa. "Mày tính là cái thá gì chứ!" Anh ta cười lạnh trong lòng. Về người vợ lẽ của người cha này, mẹ anh ta trong những đêm cô tịch trước đó, đã kể cho anh ta nghe một ngàn lần một vạn lần, "Con đĩ thối rữa trên sông Tần Hoài!" Mỗi khi nhắc đến ả, mẹ lại run lẩy bẩy toàn thân, nghiến răng nghiến lợi, chỉ hận không thể ăn tươi nuốt sống ả. Mẹ là tiểu thư khuê tú, đối với chuyện đàn ông trăng hoa của cha không có gì là không thể dung thứ, nhưng cha lại dùng một thứ tiện nhân dễ dàng thay thế cho một người vợ cả chính thống kết tóc se tơ, cho đến chết bà cũng không tha thứ. Cả đời mẹ nguyền rủa người phụ nữ này, chính người phụ nữ này đã khiến bà và con trai đánh mất tiền đồ rộng mở, chịu đựng biết bao nhiêu tủi nhục và gian khổ. Mối thù sâu hận cứ vương vấn trong lòng không lúc nào nguôi ngoai này thậm chí còn khiến bà thường xuyên lỡ lời, khiến cuộc sống gần như ở ẩn của họ xuất hiện nguy cơ bại lộ. Họ đã từng nhẫn nhịn biết bao nỗi đau khổ kiềm chế và đề phòng mà người bình thường khó lòng chịu đựng được. Mà bây giờ, tất cả những điều này cuối cùng cũng đã đến lúc nên thanh toán rồi.

Hành động mà Hồng Nhất Minh dùng để báo thù việc cha ruột ruồng bỏ anh ta và mẹ năm xưa chính là kiên quyết quay trở lại đại lục. Đây là chuyện xảy ra hai tháng sau khi anh ta sang Đài Loan, mọi người cứ ngỡ anh ta dẫm lên vết xe đổ của cha năm xưa, bỏ mặc Lý Nguyệt Nga và mấy đứa con, sống những ngày tháng tiêu dao của công tử bột chốn phồn hoa phong lưu ở Đài Loan, thì anh ta lại bất ngờ xuất hiện ở trấn. "Thanh toán", "báo thù" các loại, đó là suy đoán của mọi người, còn lời giải thích của chính anh ta lại vô cùng nhẹ nhàng đơn giản, chỉ nói là ở bên kia sống không quen, vẫn thấy núi ở đây tốt nước ở đây tốt người ở đây tốt. Hơn nữa, Đảng và chính phủ bồi dưỡng bao nhiêu năm nay, làm sao có thể nói không về là không về được chứ, vân vân. Rất có phong độ và tầm vóc của một ủy viên chính hiệp.

Hồng Nhất Minh từ đó trở thành nhân vật gió mây ở địa phương. Không lâu sau khi từ Đài Loan trở về, huyện mở đại hội chính hiệp, anh ta lại đắc cử ủy viên chính hiệp huyện, chính trị đỏ chót rực rỡ. Tuy nhiên, điều mà người trong trấn bàn tán nhiều nhất vẫn là sự giàu sụ đột ngột của anh ta. Nghe nói anh ta nhận được một khối di sản rất lớn, lớn đến mức đủ để mua đứt một con phố của trấn. Chứng minh cho sự thật này là một tên trộm đột nhập vào trấn. Có một đêm nọ, hắn ta khoét một lỗ trên tường nhà Hồng Nhất Minh, vừa khéo bên trong có một chiếc tủ lớn nặng nề cản lại, nên không thành công. Tên trộm vốn hành động từ nguồn tin thu thập được từ lời bàn tán của người trong trấn, nhưng người trong trấn lại dùng hành động của tên trộm làm chú thích cho lời bàn tán của chính mình. Về mặt logic thì rất xuôi tai, nhà anh ta nếu không có của hoành tài, sao trộm lại nhắm đến chứ.

Bức minh chứng thực sự lại do chính tay Hồng Nhất Minh mang ra. Sau đó, anh ta chọn một nơi phong cảnh hữu tình tựa sơn hướng thủy ở cách không xa phố trấn, xây một căn tư dinh. Căn nhà được xây rất nhã nhặn, một tiểu viện yên tĩnh, trồng đầy trúc tinh tế, một tòa lầu nhỏ hai tầng, hành lang uốn lượn quanh co. Nghe nói mô phỏng theo bố cục phủ tiêp ở Đài Bắc của cha anh ta, mà bố cục phủ tiêp ở Đài Bắc của cha anh ta lại mô phỏng theo bố cục quê nhà tổ trạch ở đại lục. Ra dáng một đại gia tộc đứng đầu trấn nhỏ, khiến cho người trong trấn ai nấy đều đỏ mắt đến phát máu.

Hiển nhiên xuất phát từ ý niệm mà mọi người có thể đoán ra, Hồng Nhất Minh đứng ra tổ chức một "Hội hữu nghị đoàn viên". Mời những người trong đoàn kịch của trấn vốn đã tan ràn rã đều đến trấn để tụ hội, do anh ta làm chủ tiệc. Sau khi nhận được bức thư mời "Hội hữu nghị đoàn viên" đó, tiểu Đinh (vợ anh ta là đối tượng được mời) đã gọi điện thoại cho Trịnh Phong – người sau đó được điều về trạm văn hóa trấn. Trịnh Phong từ lâu đã không còn làm nhạc sĩ, lợi dụng căn nhà giáp phố của trạm văn hóa mở một tiệm nhỏ, kinh doanh các sản phẩm nghe nhìn, duy trì tiền lương của mình. Anh ta là kẻ tài cao chí mẫn, mắt cao hơn đầu, bản thân không làm nổi nhạc sĩ, lại thích chỉ tay năm ngón với người khác. Đến nay vẫn không sửa được cái tật này. Lúc rảnh rỗi canh cửa tiệm, liền viết mấy bài phê bình âm nhạc, mắng xối xả những thiên vương cảng đài và chuẩn thiên vương đại lục mà ngày ngày mình vẫn đang buôn bán. Lại không tìm được nơi để trưng bày những kiến giải cao siêu và luận điểm lớn lao của mình, nên thường xuyên gửi đến chỗ tiểu Đinh, nhờ tiểu Đinh tìm chỗ đăng giúp, vì thế bọn họ vẫn thường xuyên có chút liên hệ.

Hồng Nhất Minh chính là Hồng Nghệ Binh, Trịnh Phong lớn tiếng nói qua điện thoại. Anh ta thở hồng hộc rất nặng nhọc, giống như đang kể về một chuyện bất bình ở cõi đời này. Những chuyện lươm mưa gió bão về việc Hồng Nghệ Binh (bây giờ nên gọi là Hồng Nhất Minh) trước và sau khi sang Đài Loan, qua tai tiểu Đinh nghe thấy quả thực giống như chuyện thiên phương dạ đàm. Thảo nào tâm lý của đám người Trịnh Phong lại mất cân bằng.

Các người không ngại đến mở mang tầm mắt xem, thằng nhãi này bây giờ phất lắm rồi, y như một món cổ vật vừa mới khai quật được lau chùi sáng bóng vậy.

Vợ tiểu Đinh theo lời mời đến trấn nhỏ, tận mắt chiêm ngưỡng phong thái của Hồng Nhất Minh sau khi vận mệnh xảy ra biến cố lớn.

Những gì Trịnh Phong nói có một phần là đúng, vợ tiểu Đinh sau khi trở về đã xác nhận như vậy. Hồng Nhất Minh bây giờ, vẫn cao lớn nhưng đã phát tướng; vẫn giữ lễ phép nhưng đầy tự tin; vẫn ôn hòa nhưng khiến người ta cảm thấy bề trên áp đảo; vẫn có sự tiết chế nhưng rõ ràng không còn ti tiện nữa; y phục vẫn chỉnh tề nhưng chất liệu và kiểu dáng tuyệt đối khác xa một trời một vực với ngày trước; mái tóc vẫn chải chuốt gọn gàng không một sợi rối nhưng vì nhuộm và hấp dầu mà sáng bóng lấp lánh; kính vẫn đeo nhưng gọng kính đã đổi thành gọng viền vàng... Tóm lại, sân khấu vẫn là sân khấu đó, cảnh trí đã thay đổi; diễn viên vẫn là diễn viên đó, vai diễn đã thay đổi.

Hồng Nghệ Binh trước kia gầy guộc gần như chỉ còn lại một cái móc treo quần áo, lúc nào cũng giống như một con chim sẻ bị đói đến bị thương, yếu ớt kêu chít chít, nói toàn là những chuyện về dạ dày và lương thực. Mà bây giờ, đổi tên thành "Hồng Nhất Minh", anh ta lớn tiếng bàn luận với từng người đến dự tiệc về việc: Một con người nếu không tận hưởng cảm xúc và được cảm xúc làm phong phú, quên đi nghệ thuật và bị nghệ thuật lãng quên, thì anh ta chính là một kẻ dị hình, một con người không hoàn chỉnh.

Ngôi nhà của Hồng Nhất Minh vẫn là ngôi nhà đó, các thành viên vẫn là mấy người đó, nhưng bản chất mối quan hệ giữa anh ta và các thành viên khác đã xảy ra sự thay đổi sâu sắc. Anh ta bây giờ ngự trị trên đầu họ như một vị vua. Anh ta dùng bữa một mình, Lý Nguyệt Nga mỗi bữa đều nấu đồ ăn riêng theo tiêu chuẩn dưỡng sinh do anh ta quy định. Lượng ăn của anh ta vẫn rất lớn, nhưng anh ta không hy vọng người khác chú ý đến điều này. Cậu con trai đã học cấp ba của anh ta có một lần không biết vì động cơ gì, đã đọc trước mặt anh ta câu vè tả Lưu bà bà trong Hồng Lâu Mộng

rằng "ăn hết một con lợn, không ngẩng đầu lên", anh ta cảm thấy đó là sự mạo phạm đến tôn nghiêm của mình, liền giáng cho con trai một bạt tai, đánh rụng một chiếc răng cửa của vị quan chức hành chính cấp tỉnh trở lên tương lai, hoặc là tư lệnh, hoặc là nhà khoa học, hoặc là chỉ huy dàn nhạc quốc tế. Người phục tùng anh ta nhất chính là Lý Nguyệt Nga, cô ta hoàn toàn không còn chút khí thế hào hùng nữ trung hào kiệt thời trẻ nữa. Trước mặt anh ta, cô ta triệt để biến thành một bà lão nhỏ bé rụt rè sợ sệt. Cùng với việc chồng ngày càng thăng hoa rực rỡ trong chính trị, cô ta cũng được thơm lây từ chồng, từ nhân viên hợp đồng chuyển thành nhân viên chính thức, quan trọng nhất là cô ta bây giờ là phu nhân của một nhân vật nổi tiếng. Nhưng danh phận phu nhân nhân vật nổi tiếng này cô ta làm vô cùng bất an, lúc nào cũng lo lắng người chồng giàu sang phú quý sẽ kế thừa truyền thống thích sắc đẹp của cha. Vì thế, cô ta càng thêm cẩn trọng, uốn mình chiều chuộng, hết lòng phục vụ, trở thành nô bì tuyệt đối của Hồng Nhất Minh.

Nghề nghiệp của Hồng Nhất Minh không thay đổi quá nhiều. Sau khi đoàn kịch giải thể, anh ta vẫn quay lại trạm văn hóa. Chỉ là không còn làm tạp dịch như những năm đó nữa, mà đảm nhận chức vụ phó trạm trưởng, trở thành cấp trên của Trịnh Phong. Trịnh Phong trước khi vào đoàn kịch cũng ở trạm văn hóa, thời gian đó anh ta thường xuyên tùy ý sai khiến Hồng Nghệ Binh làm cái này làm cái nọ. Bây giờ, vị trí của anh ta và Hồng Nhất Minh đã đảo ngược lại. Tuy nhiên Hồng Nhất Minh chưa bao giờ bày đặt tư thế cấp trên trước mặt anh ta. Lời phê bình của phó trạm trưởng đối với anh ta thường là về chất lượng bữa sáng, nói, nhà anh sao lúc nào cũng lấy đậu phụ thối, cơm ngâm nước làm bữa sáng thế này. Quá lỗi thời rồi, không có lợi cho sức khỏe chút nào; sao không mua miếng bánh ngọt, luộc bát sữa bò hoặc cà phê chứ. Trịnh Phong liền đáp rằng, cảm ơn sự quan tâm của lãnh đạo, tôi rất vô tri về bữa sáng kiểu Tây, lại không có cơ hội đến Đài Bắc để học lớp tập huấn ngắn hạn. Nghe vậy, anh ta liền đẩy đẩy cặp kính gọng vàng, chớp chớp mắt đầy kinh ngạc, rồi lắc đầu ra vẻ không thể hiểu nổi, bước đi.

Khi Trịnh Phong kể những điều này cho vợ tiểu Đinh nghe, đặc biệt nhấn mạnh rằng, dù tôi có cạo mặt anh ta thế nào đi nữa, anh ta cũng không dám giở trò với tôi đâu. Anh ta đừng quên, những năm tháng trước kia, anh ta đã cúi đầu khom lưng đi vay phiếu lương thực cứu đói tôi thảm hại thế nào. Bây giờ thì hay rồi, ra dáng con người lắm đấy, đồ quỷ sứ gì không biết!

Nhưng Hồng Nhất Minh rốt cuộc cũng đã nhất minh kinh nhân. Anh ta bây giờ là sĩ phu trong trấn. Thế sự như ván cờ mỗi ván đều mới mẻ, đây vốn là chuyện không có cách nào khác. Hồng Nhất Minh đã chuốc lấy ngày càng nhiều sự thù hằn kiểu như của Trịnh Phong. Đồng thời ngày càng vây quanh anh ta dày đặc hơn, còn có cảm giác thất vọng đối với anh ta.

Ở cái trấn nghèo khó này, các lãnh đạo từng đặt rất nhiều kỳ vọng vào anh ta, hy vọng anh ta có thể mở ra một con đường hải ngoại cho công cuộc cải cách mở cửa ở địa phương. Đáng tiếc là cha anh ta với tư cách là một nhân vật chính trị theo tuổi già sức yếu đã mất đi mọi sức ảnh hưởng có giá trị. Sau đó Hồng Nhất Minh nhận được di sản, khối di sản này mặc dù có lẽ không đạt đến con số thiên văn như trong truyền thuyết, nhưng đối với tài chính của một thị trấn năm nào cũng thâm hụt mà nói, chắc chắn sẽ là một sự hậu thuẫn không thể xem nhẹ. Mọi người từng kỳ vọng anh ta sẽ dùng khối di sản này đầu tư phát triển thực nghiệp, ví dụ như khôi phục hai di tích cổ trong truyền thuyết, nhưng những việc có lợi cho phúc lợi công cộng kiểu này anh ta không làm một việc nào, và ngay cả dự định đó cũng không có. Số tiền này, thậm chí còn không vào ngân hàng tiết kiệm trong trấn, mà nghe nói được gửi ở một ngân hàng trong thành phố. Thế là trấn nhỏ ngay cả tiền lãi tiết kiệm của số tiền này cũng không có được. Bộ dạng này của anh ta, khiến người ta rất khó hiểu. Nhà có thể xây, comple giày da có thể mặc, bánh ngọt có thể ăn, sữa bò cà phê có thể uống, tinh thần cống hiến lại không có chút nào. Điều này rất khó tránh khỏi việc khơi dậy lòng phẫn nộ của mọi người, tức là một cách rất tự nhiên đi đến kết luận giống như Trịnh Phong: Hắn quên mất mình thuở hàn vi là cái thía quái gì rồi sao?

Trong trực giác của vợ tiểu Đinh, Hồng Nhất Minh ở trấn dường như lại rơi vào một sự cô đơn mới, buổi tụ hội lần này do anh ta phát xướng có lẽ chính là để xoa dịu sự cô đơn này, hoặc giả anh ta muốn giải thích điều gì đó với mọi người. Nhưng những người nhận lời tham gia "Hội hữu nghị đoàn viên" lần này, phần lớn là những người đã rời khỏi thị trấn nhỏ. Những người sau khi đoàn kịch giải thể vẫn được phân công về các đơn vị khác trong trấn hầu như không ai tham gia, không những thế, họ còn cố ý hoặc vô ý chặn kéo những người bạn trong đoàn từ nơi khác đến dự. Chiều hôm đó, Hồng Nhất Minh đặc biệt mời người đến giúp Lý Nguyệt Nga, chuẩn bị sẵn vài bàn tiệc trong phòng khách rộng rãi ở tiểu viện của mình, nhưng đến giờ người đến chưa được một nửa so với dự kiến của anh ta. Trong số các lão lãnh đạo của đoàn kịch, Từ Quang Vinh ngược lại đã đến. Ông ta đã nghỉ hưu, trở thành một ông già lú lẫn, uống chưa được mấy chén rượu đã say mèm. Lưu Tông Ngô không đến, nhưng rất lịch sự nhờ người mang đến một bài cổ thể thi, nói là "Hữu đạo thế sự thâm nan trắc, nhân ly đoàn tán khởi kham ưu". Cũng chẳng biết "thế sự" mà ông ta nói ám chỉ điều gì, mà lại không đáng lo âu buồn phiền. Bữa tiệc đó, mặc dù Hồng Nhất Minh từ đầu đến cuối đều cố gắng duy trì nụ cười trên môi, rốt cuộc vẫn có chút tiêu điều.

Đây là một bữa tiệc thất bại. Hồng Nhất Minh sau đó đã dùng một câu thành ngữ quen thuộc của Đài Loan để cảm thán với vợ tiểu Đinh, lần đó, vợ tiểu Đinh chính là đối tượng trò chuyện chính của anh ta.

Hồng Nhất Minh nói, anh ta không biết phải giải thích thế nào cho mọi người hiểu rõ, thực ra anh ta chẳng có được khối di sản nào cả. Cha đã chìm nổi cả một đời, đến cuối cùng chẳng qua chỉ làm một vị tể trí nhận tiền hưu trí. Lúc rời khỏi Đài Loan quay trở lại đại lục, cha đã giao lại phần lớn tiền tích góp cho anh ta, bảo anh ta về xây một căn nhà. Đến lúc đó, ông dự định sẽ quay về bên cạnh con trai để hưởng tuổi già. Quê hương gốc gác của cha chẳng còn thân thích ruột thịt nào nữa. Đứa con trai sống cùng mẹ bao nhiêu năm nay ở thị trấn nhỏ ông chưa từng đến bao giờ, bây giờ người vợ trước sớm đã được chôn cất ở đây, ông nợ bà rất nhiều, nên đến để bầu bạn với bà vào chặng cuối cuộc đời. Nhưng nhà còn chưa xây xong, ông đã chết khách ở Đài Loan rồi.

Hồng Nhất Minh nói, giọng nói dần khàn đặc. Tiểu viện trên sườn núi rất yên tĩnh, rừng trúc dày râm ran, nhìn từ tường viện ra xa, trấn nhỏ bên kia sông nhấp nhô cao thấp, khung cảnh lởm chởm, ánh đèn leo lắt lúc sáng lúc tối.

Hồng Nhất Minh ngẩn ngơ thở dài hồi lâu, lại lục lọi sột soạt từ đâu đó trên người ra mấy tờ giấy, đưa cho vợ tiểu Đinh, nói cô mang cái này về, đưa cho đại huynh tiểu Đinh xem. Anh ta thở hắt ra một hơi nặng nhọc, nói: Tôi vốn hy vọng anh ấy có thể đến, bao nhiêu năm không gặp, rất muốn gặp lại anh ấy.

Mấy tờ giấy đó, là thư hồi đáp lời mời của Chu Yến dành cho anh ta. Tiêu đề lá thư lại viết là "Hội hữu nghị đoàn viên", đây vốn chỉ là một cách gọi mà thôi. Trong thư nói, cô ấy nhìn thấy thư mời, rất vui mừng, lại rất đau lòng. Bởi vì cô ấy rất bận, không thể đến tham gia ngày hội lớn. Lại nói, mười năm qua, cô ấy cũng thường xuyên hoài niệm những ngày tháng trèo đèo lội suối, diễn kịch làm thơ ấy, cô ấy thường mơ thấy mình quay trở lại trấn nhỏ, quay trở lại đoàn kịch. Đáng tiếc là, tất cả những điều đó không thể tái hiện trong hiện thực nữa, cô ấy cuối cùng chúc thầy Hồng, chúc tất cả các bạn trong đoàn gia đình hạnh phúc, vạn sự như ý.

Chu Yến bây giờ đang làm quản lý tại một hộp đêm ở một thành phố ven biển, nghe nói từng sống chung với một ông chủ người Malaysia, rồi không biết vì sao lại chia tay.

Ba

“Ủy viên Ngô” không phải là ủy viên chính thức. Trấn có ý định này, nhưng bản thân ông ta chết cũng không chịu. Dù sao thì chuyện này cũng đã từng xảy ra, mọi người cũng cảm thấy ông nên làm, bèn ép uổng gọi ông là “Ủy viên Ngô”.

“Ủy viên Ngô” này chính là Ngô Tự Duyệt.

Đáng lẽ ra, cải cách mở cửa rồi, một người như Ngô Tự Duyệt nên phát tiết trở lại. Đủ loại người bị đày xuống các nơi trong trấn lần lượt đều quay về thành phố, rắn có đường rắn, ba ba có đường ba ba. Gia đình Ngô Tự Duyệt vậy mà lại không đi. Nếu ông đi, vẫn là một con đường quang minh chính đại. Trạm giao tiếp trên núi lại phái người đến tìm ông về. Ông liên tục nói “dám đâu dám đâu”, hồi trẻ còn chưa làm tròn trách nhiệm, nay đã già rồi, thì lại càng vô dụng hơn. Bên kia hết cách, liền uy hiếp ông: nếu không lên núi, bộ phận dịch vụ ăn uống của thành phố cũng không thể quay về. Ông liền không về, mỗi ngày gánh một gánh hàng nhỏ ra chợ ở phố trấn, tìm một góc ngồi xổm xuống. Gánh hàng nhỏ đó, một đầu là một bếp than nhỏ, một cái chảo sắt nhỏ; một đầu là một thùng nhôm nhỏ bột mì đã trộn sẵn gia vị, một bình dầu nhỏ. Ông cứ thế rán bánh dầu ở đó để bán. Mỗi ngày gánh ra sáng sớm, gần trưa là bán sạch. Sau đó trong thùng nhôm đựng thịt, cá mua tươi quay về. Người tinh tế tính toán, nửa buổi sáng đó, thu nhập ròng của ông sẽ không dưới hai mươi tệ. Bánh dầu một hào một cái, chỉ từng ấy thìa bột (lúc mới rán trông có vẻ to). Ai cũng biết là chịu thiệt thủa mua may bán đắt, mà ai cũng nguyện ý chịu thiệt thủa mua may bán đắt, bởi vì hương vị chính là không giống của người khác.

Chính quyền trấn dần dần cũng biết hóa ra có một vị đại bồ tát đang ẩn mình trong ngôi miếu nhỏ của họ. Thế là phái người đến thăm viếng ông, thực hiện chính sách cho ông, chuyển gia đình ông từ Lý Bát Oản lên phố trấn, khôi phục hộ khẩu thị trấn. Vợ con đều cùng ông vào quán ăn quốc doanh, hơn nữa đều nắm giữ bếp núc. Sau khi ông rời khỏi trạm giao tiếp, đứa con trai câm của ông cũng bỏ học ở nhà. Mặc dù ông đã từng tàn nhẫn với con trai: Học ngàn học vạn, chớ học nấu ăn; nhưng đứa con trai câm cứ quanh quẩn bên cạnh hai đại sư nấu nướng suốt ngày, không học nấu ăn, thì có thể học cái gì chứ?

Dưới chân núi Lô Sơn, những năm gần đây đã mở ra vài di tích cổ mới, mở rộng điểm du lịch tham quan Lô Sơn. Người qua đường qua trấn ăn uống ngày càng nhiều. Người trong trấn vốn đang phi vì không tìm được con đường phát triển kinh tế, lại vô tình có được một tia hy vọng. Rất nhiều người ăn mừng, đúng là có lòng trồng hoa hoa chẳng nở, vô tình cắm liễu liễu xanh um, lập tức tập trung ánh mắt vào ngành ăn uống. Những người qua đường thỉnh thoảng có các đồng chí lãnh đạo đến từ tỉnh, thành phố, huyện, do người phụ trách có liên quan của trấn đi cùng đến thưởng thức thủ nghệ của Ngô Tự Duyệt. Ngô Tự Duyệt coi như lại vào trạm giao tiếp do trấn bán. Khác ở chỗ, trạm giao tiếp trước kia là có sổ sách, còn bây giờ rất nhiều người ăn xong, lại chẳng có ai trả tiền. Thỉnh thoảng, con cái của lãnh đạo đến, lãnh đạo trấn không ra tiếp nhưng phải gọi điện thoại thông báo, nói rõ xin trưa nay các cậu sắp xếp cơm cho mấy người, mấy người này là con trai hoặc con gái của ai đó, đừng để họ trả tiền vân vân. Những chuyện thế này nhiều lên, rất nhiều nhân viên có ý kiến, nhưng đều là oán thầm trong bụng. Đứa con trai câm của Ngô Tự Duyệt tính tình thẳng thắn, luôn không nhịn được, dùng xẻng xúc xào đập vào vành chảo, khua khoắng lung tung. Người khác không hiểu, Ngô Tự Duyệt câu nào cũng hiểu, liền quát mắng:

“Mày là một đứa câm thì làm ầm ĩ cái gì, mày biết cái thá gì!”

Thằng câm quả thực là không hiểu chuyện đời, nó không biết rằng lúc rất nhiều nhân vật lớn uống rượu ngà ngà say, hứng lên viết một mảnh giấy, trấn không biết sẽ được tăng thêm bao nhiêu tiền cấp phát. Trấn sau đó lần lượt tăng thêm mấy quán ăn, rất nhiều nguồn vốn bắt nguồn từ đây.

Ngô Tự Duyệt quản giáp con trai vô cùng nghiêm ngặt, khiến các lãnh đạo trong trấn vô cùng yêu mến coi trọng ông, đều nói ông không chỉ kỹ thuật tinh xảo, mà còn có giác ngộ rất cao, là điều quý giá nhất. Muốn bầu ông làm ủy viên chính hiệp.

“Không dám nhận, không dám nhận.” Ngô Tự Duyệt hết lần này đến lần khác từ chối. Thấy từ chối không thoát, ông liền nộp đơn xin nghỉ hưu.

Vừa nghỉ hưu, cũng trở thành một ông già sống đóng cửa lui cui. Không có việc gì, ông lại ẵm đứa cháu trai đầy nước mũi ra cửa hàng của con trai câm để sưởi nắng. Ông cụp mày rủ mắt, ngồi như một khối đá tảng, đối với dòng người tấp nập qua lại ngoài phố, không nghe không hỏi. Lần này ông thực sự đang buồn ngủ rồi.

Nhưng cơn buồn ngủ lại không thể yên ổn.

Chẳng mấy ngày, quán ăn quốc doanh của trấn lại thực hiện khoán hoặc cho thuê, cửa hàng của con trai câm nhà ông, mặt tiền tuy hẻo lánh, nhưng việc làm ăn lại phát đạt, nguyên nhân suy cho cùng, chính là vì Ngô Tự Duyệt ngồi thừ ở cửa hàng. Ông chẳng khác nào một tấm biển quảng cáo, cho thấy thủ nghệ của quán này nhận được chân truyền của nhà họ Ngô. Cho dù là khách mới đến trấn lần đầu, cũng sẽ nhanh chóng hiểu rõ nguyên nhân mà ngưỡng mộ kéo đến.

Thế là rất nhiều quán thi nhau đến mời ông, danh nghĩa là thuê làm cố vấn, thực ra không cần ông động miệng động tay, chỉ cần ông ngồi ra cửa hàng lúc kinh doanh là được. Để tranh giành được ông, các nhà đưa ra con số phong bao ngày càng lớn. Ngô Tự Duyệt bất động tại chỗ, kiên trì ngủ gật của mình, bị làm phiền đến phát bực, liền nói: "Các cậu đi trước đi, tôi quay lại nghĩ sau."

Kết quả là ông ẵm đứa cháu ra bậc thềm của rạp chiếu phim mới xây ở trấn, gia nhập "Hội người già" ở đó. Chỉ có điều những ông già khác thì náo nhiệt đánh cờ, đánh bài, bàn chuyện cổ kim, còn ông thì vẫn ngủ gật.

Ông vừa đi, doanh thu quán của con trai câm tự nhiên bị ảnh hưởng. Thằng câm vốn có chí lớn, kiếm đủ tiền, liền mua lại quán được khoán, hoặc dứt khoát mở một quán khác, chấn hưng lại uy phong của nhà họ Ngô. Bây giờ cha lại không hợp tác, con trai tức tối, la lối om sòm cãi nhau với ông.

Ngô Tự Duyệt mở đôi mắt hẹp dài sáng như tuyết, lớn tiếng mắng:

“Mày cãi cái khỉ gì! Đợi mày thằng câm ra chấn hưng gia nghiệp chắc, mấy chục năm trước tao đã là vô sản giai cấp rồi!”

Sự việc đến đây vẫn chưa kết thúc, Ngô Tự Duyệt thừa thắng xông lên, nhân đà ép buộc con trai câm từ bỏ việc khoán:

“Mày là thằng câm một câu cũng không nói được, tay cầm xx ba mà ra vẻ sáu ngón cái nỗi gì, người ta chết đói chứ đời nào đến lượt mày chết đói?”

Con trai câm đứng ra nhận khoán, Ngô Tự Duyệt vốn dĩ là không đồng ý. Nếu nói, hồi trẻ ông khí thế ngút trời, lên Lô Sơn ẩn mình đổi tên ẩn tích còn có điều không cam lòng mà nói, vậy thì, hiện tại ông đã đến độ tuổi giúp con trai vứt bỏ cái gánh nặng của lục căn rồi.

Rất nhiều người trong trấn không hiểu cách làm của Ngô Tự Duyệt. Cảm thấy ông có lẽ đã có tuổi, tính tình trở nên kỳ quặc, thậm chí là lú lẫn tuổi già, không nhìn thấu thế sự. Những người hiểu rõ ngọn ngành một chút thì nói, đời này ông chịu khổ quá nhiều, ăn sợ rồi.

Trong số đó rốt cuộc cũng có người thực sự hiểu được Ngô Tự Duyệt, và có thể nâng tầm thái độ xử thế của ông lên đến chiều cao triết học, đó chính là lão Ngải. Lão Ngải đối chiếu với Ngô Tự Duyệt, tổng kết lại cả cuộc đời mình, vô hạn cảm thán: Ông tranh đấu cả đời, cũng lận đận cả đời. So với Ngô Tự Duyệt, ông ta u mê cả đời, sống hoài mấy chục tuổi. Để thể hiện sự khâm phục từ tận đáy lòng mình, dịp Tết ông viết một câu đối, tốn tiền nhờ người đóng khung cực kỳ tinh xảo, cung kính mang tặng Ngô Tự Duyệt, bên trên viết:

thị dĩthánh nhân hậu kỳ thân nhi thân tiên

ngoại kỳ thân nhi thân tồn

Ngô Tự Duyệt, người được công nhận từ tận đáy lòng là “thánh nhân”, đọc câu đối này, cũng nghiêm túc lắng nghe lão Ngải giải thích chi tiết, nhưng không biết có phải vẫn không hiểu hay không, mãi vẫn không treo nó lên.

Ông vẫn tự mình ngủ gật tiếp.

Lão Ngải lại không hề cảm thấy Ngô Tự Duyệt phụ lòng tốt của mình mà cho rằng ông không biết lễ nghĩa, ngược lại còn cảm thán Ngô Tự Duyệt thực sự đã tu dưỡng đến nơi đến chốn:

“Cái gọi là trở lại làm trẻ thơ, chính là ở con người này vậy!”