1. Điện thoại.

Đêm trước khi rời Bắc Kinh, Bí thư Huyện ủy đã gọi một cuộc đường dài cho văn thư đang trực ở Văn phòng Huyện ủy.

“... Hiện tại tôi đang ở Tân Tây Tân Quán (Khách sạn Tây Kinh Bắc Kinh)...”

Cách xa mấy ngàn dặm, giọng nói vốn dĩ nghiêm khắc của Bí thư Huyện ủy nghe vô cùng rõ ràng. Mấy chữ "Tân Tây Tân Quán" lại càng rõ mồn một, cho dù là người điếc cũng không thể nghe nhầm.

Trước đây ông ta là Phó bí thư Huyện ủy. Sau khi Lý Phù Dung rời nhiệm, chuyển sang Huyện nhân đại, ông ta lên thay làm Bí thư Huyện ủy. Có thể nói là nhận trọng trách lúc nguy nan, cho nên vô cùng đắc ý.

“Ồ, — vâng ạ.”

Văn thư bất giác đứng nghiêm. Anh ta chuyển ngề về địa phương chưa lâu, vẫn còn giữ rất nhiều thói quen trong quân đội. Đồng thời, "Tân Tây Tân Quán" là một cái tên rất dọa người.

“... Sáng sớm ngày mai tôi sẽ ngồi máy bay về, chiều mai về đến nhà. Cậu thông báo tản ra, các Ủy viên Thường vụ ở nhà, ngày mai đều không được ra ngoài. Ai đã ra ngoài rồi, bảo họ nhất định phải quay về gấp. Tối mai, họp Thường vụ. Đây là việc thứ nhất.”

“Vâng ạ.”

“Thứ hai, cậu gọi điện thoại cho các công xã lần nữa, hỏi một số tình hình, tôi sẽ dùng trong hội nghị Thường vụ. Điện thoại nhất định phải do tự tay cậu gọi, không được mượn tay người khác, tránh cho không đáng tin cậy. Cậu ghi lại đi...”

Lẽ ra văn thư nên nói cho Bí thư Huyện ủy biết, anh ta vẫn luôn ghi chép. Nhưng anh ta quá kích động nên quên mất. Sự dặn dò ở phía sau của Bí thư Huyện ủy, sự tin tưởng đối với anh ta là điều hiển nhiên. Đối mặt với sự tin tưởng như vậy, dũng khí hy sinh của một người lính có thể tăng lên gấp mười lần ngay lập tức.

Sau khi tiếp điện thoại đường dài của Bí thư Huyện ủy, văn thư lập tức bảo tổng đài đường dài của huyện nối máy với điện thoại của các công xã. Anh ta muốn tối nay thông báo nội dung tình hình mà Bí thư Huyện ủy cần xuống dưới, để các công xã tiến hành thống kê vào sáng mai, chiều báo cáo lên. Bằng không, sự việc sẽ hỏng bét.

Mười chín công xã trong toàn huyện, văn phòng có nơi có người trực, có nơi không, đành phải để tổng đài viên chuyển lời giúp. Rất nhiều tổng đài viên ngáp ngắn ngáp dài, giọng ngọng ngịu, cơn buồn ngủ cực kỳ nồng nặc. Trời mới biết bọn họ có nhớ hay không. Văn thư lặp đi lặp lại từng chút một, lớn tiếng hô, hô đến mức cổ họng đau như muốn chết. Phản ứng bên kia cũng chẳng thấy tỉnh táo cho lắm. Suốt đêm trong lòng văn thư thấp tha thấp thỏm, không yên.

Nào ngờ, ngày hôm sau vừa đi làm, bí thư đảng ủy của mười chín công xã cứ như đã xếp hàng trong điện thoại vậy, hết người này đến người khác gọi tới báo cáo.

“Toàn công xã có một trăm chín mươi mốt đội sản xuất,biện (lập) một trăm chín mươi hai trường dạ giáo chính trị, trong đó có một trường là viện dưỡng lão;cử biện (tổ chức) mười tám kỳ lớp bồi dưỡng cốt cán như đảng viên, đoàn viên, dân quân, phụ nữ..., tổng cộng đào tạo một nghìn không trăm năm mươi chín lượt cốt cán;biện (lập) hai trăm ba mươi tám bảng tuyên truyền; viết và dán sáu nghìn chín trăm tám mươi tám khẩu hiệu lớn, nhỏ...”

“Cậu đều đếm rồi sao!” Văn thư không kìm được hỏi.

“Sao nào, không tin à? Nói cho cậu biết, chúng tôi là vượt qua thử thách đấy. Không tin, cậu có thể xuống dưới kiểm tra.”

“... Ai không tin chứ?” Văn thư nghẹn lời một lúc, vội vàng giải thích, “Nói tiếp đi.”

“Một nghìn hai trăm năm mươi bảy mẫu đất nông nhàn của toàn công xã đều đã cày xới lại một lần; hai nghìn năm trăm bảy mươi chín mẫu lúa mì, cải dầu đều đã bón phân hai lần; một lần phân tro bếp, một lần phân nước; có bảy mươi phần trăm sức lao động đã lên công lợi thủy lợi, hiện tại tổng cộng hoàn thành bốn nghìn bảy trăm tám mươi sáu khối đất (đá); số lao động ở nhà đều lao vào tích phân, đã tích, tạo ra mười tám vạn chín nghìn sáu trăm tám mươi bốn gánh phân nông gia, gánh chín vạn chín nghìn bốn trăm năm mươi hai gánh bùn ao...”

“Đếm kỹ thế cơ à?” Văn thư nhịn không được lại hỏi.

“Không tin cậu có thể xuống dưới kiểm tra.”

Trước giờ tan tầm buổi trưa, số liệu của toàn huyện đã được thống kê xong hết. Đều chính xác đến từng chữ số hàng đơn vị.

2. Hội nghị Thường vụ.

Hội nghị Thường vụ Huyện ủy đã được tổ chức đúng hạn hoàn toàn theo dự kiến của Bí thư Huyện ủy. Mọi thứ đều rất thuận lợi. Chuyến bay mà Bí thư Huyện ủy đi đã hạ cánh đúng giờ ở sân bay thủ phủ tỉnh, giúp ông ta kịp bắt chuyến tàu hỏa từ thủ phủ tỉnh quay về huyện thành, về đến nhà là kịp bữa tối.

Bảy giờ tối họp đúng giờ. Cho đến sáng ngày hôm sau trời sáng rõ thì mỗi người tự về nhà súc miệng rửa mặt, ăn sáng xong lại quay lại họp tiếp, rồi kéo dài mãi cho đến sau mười hai giờ đêm mới kết thúc (bữa trưa và bữa tối thì có ăn). Thời gian hơi dài một chút, nhưng không còn cách nào khác, bởi vì nội dung quá phong phú. Bí thư Huyện ủy đã khái quát chương trình hội nghị trước bằng ba chữ: một học, hai bàn, ba định.

“Học” chính là học tập các luận điểm có liên quan của đạo sư cách mạng; học tập một loạt phương châm chính sách của Trung ương về vấn đề nông nghiệp; học tập toàn bộ văn kiện của Đại hội học Đại Trại nông nghiệp toàn quốc lần này.

“Bàn” chính là đối chiếu với sự giáo điều của đạo sư cách mạng, đối chiếu với tinh thần của Trung ương và điển hình tiên tiến toàn quốc, kiểm tra thực tế triển khai vận động học Đại Trại nông nghiệp của bản huyện này. Tìm khoảng cách, tìm căn nguyên, tìm yếu tố có lợi.

Hai hạng mục trên là bàn chuyện hư, tức là thấu hiểu hai đầu. Làm được việc vũ trang tư tưởng, tiến lên một bước; trong ngực có cục diện chung, trong tay có điển hình. Điều này không nghi ngờ gì là vô cùng cần thiết. Thế nhưng khi học tập văn kiện, một vị Ủy viên Thường vụ lớn tuổi lại đề xuất liệu tài liệu kinh nghiệm điển hình của địa phương khác có phải không cần thiết phải tập trung đọc trong hội nghị này hay không, để sau này lại sắp xếp thời gian học tập khác. Vị Ủy viên Thường vụ lớn tuổi này phụ trách công tác dân chính, cán bộ phân phối xuống dưới và an trí thanh niên trí thức. Chức vụ có vẻ không quá quan trọng. Nhưng ông ta là người duy nhất trong Thường vụ đi xuống phía Nam, tuổi lớn nhất, tư cách già nhất, cấp bậc cũng cao nhất. Mọi người xưa nay vẫn luôn tôn trọng ông ta. Bí thư Huyện ủy trầm ngâm một lát, hỏi các Ủy viên Thường vụ khác: “Ý kiến của các đồng chí thế nào?” Đa số mọi người nói, vẫn phải học. Bản thân trong thái độ học tập đã có sẵn một vấn đề học Đại Trại.

Ủy viên Thường vụ lớn tuổi bèn bảo lưu ý kiến.

“Định” là làm việc thực tế. Chính là định các công việc cụ thể về việc triệu tập hội nghị cán bộ bốn cấp toàn huyện, quán triệt tinh thần hội nghị học Đại Trại nông nghiệp toàn quốc. Chương trình nghị sự này được tiến hành sau mười giờ tối ngày thứ hai. Hội nghị bốn cấp năm nào cũng mở một lần, quen đường quen lối, không có bao nhiêu vấn đề cần nghiên cứu đi nghiên cứu lại. Chỉ có một việc gây ra một chút thảo luận, chính là sự phân bố địa điểm ở trọ của đại biểu các công xã. Trong huyện thành chỉ có duy nhất một quán trọ chính quy ba tầng lầu. Theo lệ cũ, nó được dùng làm vinh dự phân cho mấy vị đại biểu công xã khu cũ thời kỳ cách mạng thổ địa. Lần này, để làm nổi bật tôn chỉ hội nghị, Bí thư Huyện ủy đề nghị thay đổi một chút, ưu tiên chiếu cố mấy đơn vị tiên tiến học Đại Trại. Mấy đơn vị tiên tiến này đương nhiên không bao gồm tất cả công xã khu cũ. Rất nhiều đồng chí có điều lo lắng. Dù thế nào đi nữa, phát huy truyền thống cách mạng vĩnh viễn là cần thiết mà. Hơn nữa, cách làm chiếu cố khu cũ, là noi theo từ Trung ương xuống, có dễ sửa đổi không? Trung ương họp, xưa nay vẫn là đại biểu khu cũ ở nhà tốt hơn, ngồi hàng ghế trước trong hội trường.

Nếu bàn về việc đời họp hành, Bí thư Huyện ủy là người thấy nhiều nhất trong số các Ủy viên Thường vụ. Ông ta rất nhanh đã nghĩ ra một phương án thỏa đáng nhất: dọn trống một phần văn phòng của Huyện ủy, Huyện chính phủ ra, cho mấy vị đại biểu công xã khu cũ không phải đơn vị tiên tiến ở. Bí thư Huyện ủy nhớ rõ, năm cử hành đại lễ quốc khánh long trọng đó, chính là lần mà Lý Phù Dung từng tham gia, Trung ương chính là để mấy vị đại biểu khu cũ ở vào trong Trung Nam Hải. Các đồng chí lãnh đạo Quốc vụ viện làm đầu tàu gương mẫu dọn trống văn phòng ra. Khiến cho các đại biểu mấy tỉnh này kích động đến mức mấy đêm liền đều ngủ không ngon giấc.

Khi hội nghị Thường vụ kết thúc, tinh thần của đại đa số Ủy viên Thường vụ đều rất tốt, có thể kiên trì mò mẫn quay về nhà mình. Chỉ có Ủy viên Thường vụ lớn tuổi là rời hội nghị trước thời hạn, còn nuốt cả viên thuốc Nitroglycerin mang theo bên người. Ông ta mắc bệnh tim mạch vành.

3. Khẩu hiệu.

Hội nghị bốn cấp một khi đã triệu tập, cán bộ từ cấp đội sản xuất của các công xã trong toàn huyện một hai nghìn người đều phải tập trung cả về huyện thành. Tình hình huyện thành rất tự nhiên sẽ cho bọn họ ấn tượng trực tiếp. Ấn tượng này lại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của bọn họ đối với quyết tâm của Huyện ủy, thậm chí là tinh thần diện mạo của bản thân bọn họ. Cho nên, Bí thư Huyện ủy nhấn mạnh, các cơ quan trực thuộc huyện nhất định phải làm ra dáng vẻ, phải tạo ra bầu không khí nồng đậm.

Công tác này trong hội nghị Thường vụ Huyện ủy đã được phân công cho Trưởng ban Tuyên truyền phụ trách. Sau khi "Tổ Tuyên truyền" trước đây đổi thành "Ban Tuyên truyền", đã thay đổi người phụ trách chính. Tiểu Phùng được điều xuống cơ sở rèn luyện rồi, đảm nhiệm chức Trưởng ban Tuyên truyền là một đồng chí lớn tuổi. Lúc ông ta làm Bí thư khu ủy thời kỳ thổ cải, Bí thư Huyện ủy vẫn còn là văn thư khu chính phủ. Đầu những năm sáu mươi lúc phóng vệ tinh, công xã do ông ta phụ trách đã chết đói rất nhiều người. Truy cứu trách nhiệm xuống, ông ta nhận kỷ luật "hai lần khai trừ". Bách mà, không lâu sau bên trên lại có tinh thần, nói là không thể đẩy hết trách nhiệm cho cán bộ cơ sở, ông ta mới lại được "xét lại", khôi phục công tác. Chỉ là vẫn luôn không được thăng chức. Do từng có một đoạn quan hệ công tác như vậy, ông ta ủng hộ công tác của Bí thư Huyện ủy, vẫn rất kiên quyết. Đây là một đồng chí có tính đảng rất mạnh.

Mỗi ngày ăn cơm xong, ông ta lại đạp chiếc xe đạp cũ, chạy đi các cơ quan trực thuộc huyện. Thúc giục Cục Vệ sinh tổ chức đoàn kiểm tra, đôn đốc các cơ quan, cửa hàng, trường học trong huyện thành dọn dẹp vệ sinh môi trường; thúc giục đoạn đường sá san phẳng những chỗ ổ gà trên các đoạn đường cái trong thành và vùng lân cận ngoài thành; thúc giục Cục Xây dựng đô thị vá cho đầy đặn những khối xi măng bị thiếu trên vỉa hè... Điều khiến ông ta nắm bắt chặt nhất, kỹ càng nhất chính là sáng tạo của bản thân ông ta, đó là dựng khẩu hiệu lập thể trên nóc nhà của tất cả các cơ quan giáp mặt đường. Ý tưởng này vừa báo cáo lên, lập tức đã nhận được sự tán thưởng.

Sự nghiệp này đã tiêu tốn của Trưởng ban Tuyên truyền rất nhiều tinh lực. Chữ lớn thế nào, kiểu chữ gì, dùng vật liệu gì, dựng ở vị trí nào trên nóc nhà, ông ta đều đi thực hiện từng mục một, từng đơn vị một. Nội dung khẩu hiệu cơ bản phản ánh tính chất công tác của đơn vị này. Cục Công nghiệp chính là "Công nghiệp học Đại Khánh"; Cục Nông nghiệp chính là "Nông nghiệp học Đại Trại"; còn Cục Thương mại thì là "Thương mại học Đại Khánh, học Đại Trại". Không có khẩu hiệu rõ ràng kiểu này, thì đổi thành ngữ lục, Cục Cơ khí nông nghiệp là "Lối thoát căn bản của nông nghiệp nằm ở cơ giới hóa"; Cục Thủy lợi là "Thủy lợi là mạch máu của nông nghiệp"; Cục Lương thực là "Nhất định phải nắm thật chắc lương thực"... Thế nhưng vẫn có những việc khó xử lý. Ví dụ như Tiệm Tân Hoa sách huyện, mãi mà không tìm ra nổi một câu ngữ lục thích hợp. Mấy câu có liên quan đến việc bám chặt đấu tranh giai cấp lĩnh vực ý thức hình thái, đồng thời lại vừa vặn súc tích thích hợp làm khẩu hiệu đều đã bị các đơn vị kiểu như Cục Văn hóa, Nhà văn hóa dùng hết rồi. Cuối cùng, ông ta tìm ra một câu từ trong báo cáo học Đại Trại do các đồng chí lãnh đạo Trung ương đưa ra: "Nâng cao to lớn trình độ khoa học văn hóa của dân tộc Trung Hoa".

Mặc dù khó mà nói chỉ dựa vào một tiệm sách để nâng cao trình độ khoa học văn hóa của một dân tộc, nhưng tiệm sách rốt cuộc cũng phát huy tác dụng này. Cho nên dùng câu này làm khẩu hiệu dùng trên nóc nhà tiệm sách, vẫn rất thích hợp, chỉ tiếc là, nóc nhà không chịu tranh khí cho lắm.

Tiệm Tân Hoa sách huyện vốn là một căn nhà lầu hai tầng mái nhà hình chữ nhân kiểu cũ. Mấy năm nay, trong huyện học theo kiểu tân thời của thành phố, bắt đầu xây nhà lầu mái bằng, nhà của rấtຫຼາຍ cơ quan cục đều xây sau, cho nên, làm khẩu hiệu lập thể không thành vấn đề. Tiệm Tân Hoa sách huyện vì thiếu vốn, không có sức xây dựng lại, chỉ có thể thêm một đoạn mái bằng ở một đầu căn nhà cũ, nhà ba tầng mỗi tầng một phòng. Đoạn nhà ba tầng này nhìn đơn độc thì giống như một lô cốt, nhìn nối liền với căn nhà cũ, thì giống như mũi tàu kiêu hãnh của một con tàu ngoại. Thế nhưng, kiêu hãnh thì kiêu hãnh, lại không đảm đương nổi một câu khẩu hiệu dài như thế, quá hẹp. Nếu dựng khẩu hiệu ở mái hiên nhà cũ, thì đằng sau lại làm nền bởi ngói xám đen, xấu muốn chết. Nếu dựng ở đỉnh mái, lại không phát huy được tác dụng tuyên truyền. Suy nghĩ mãi, vẫn chỉ có nghĩ cách ở cái đầu tàu giống lô cốt kia.

Trưởng ban Tuyên truyền đã chấm trúng bức tường mới xây này. Lúc lợp tòa nhà ba tầng này, để không tỏ ra kém cỏi hơn người khác, tiệm sách đã dùng hết số vốn hữu hạn. Mặt tường ngoài từ dưới lên trên đều dát xi măng phàn thạch. Trừ cửa ra vào và cửa sổ, chừa ra một khối diện tích màu trắng bạc hoàn chỉnh, trên toàn bộ tòa nhà của Tiệm Tân Hoa sách huyện này, đây là nơi bắt mắt nhất.

Ông ta cũng không phải là người giáo điều như thế, tại chỗ quyết định uyển chuyển một chút — khẩu hiệu của Tiệm Tân Hoa sách huyện không làm lập thể được, thì dùng sơn đỏ viết lên mặt tường này.

Vốn cứ tưởng đã giải quyết được một bài toán lớn. Nào ngờ, Tiệm Tân Hoa sách huyện không có lấy một người nên hồn. Sau khi Trưởng ban Tuyên truyền đi rồi, bọn họ dùng một sợi dây thừng trói chặt người cán bộ duy nhất hô hào là biết viết chữ mỹ thuật lại, thả từ trên nóc nhà xuống, để anh ta lắc lư lơ lửng giữa không trung giống như khai sơn đục đá vậy, viết xong câu khẩu hiệu đó.

Trời mới biết! Cái đó sao có thể gọi là "chữ mỹ thuật" cơ chứ. Nét thì dài, nét thì ngắn, nét thì thô, nét thì mảnh, nét thì vẹo, nét thì lệch. Sơn lại không thu gọn lại cho sạch sẽ, dưới mỗi nét chữ đều rủ xuống rất nhiều dòng nhỏ. Có người nói, mấy chữ đó là xấu hổ đến mức đổ mồ hôi, lại càng có người nói, là tức đến mức phát khóc. Một bức tường trắng tuyết đẹp đẽ, lại bị làm cho lếch tha lếch thếch. Giống như thời cổ đại, một phạm nhân chịu hình khắc chữ trên mặt trắng trẻo vậy.

“Đây rõ ràng là phá hoại mà!” Trưởng ban Tuyên truyền đến kiểm tra tức đến mức dậm chân. Hù dọa vị chuyên gia viết chữ mỹ thuật của Tiệm Tân Hoa sách huyện suýt chút nữa thì quỳ xuống.

Đành phải dùng sơn trắng che đi những chữ "mỹ thuật" trời mới biết ấy đi. Trưởng ban Tuyên truyền lại tự mình đi mời họa sĩ của Nhà văn hóa huyện tới viết lại.

Chữ viết lại tự nhiên là tiêu chuẩn, nhưng rốt cuộc đối với vết thương đã gây ra thì không có sự bù đắp lớn nào. Mới quét lên một lớp sơn trắng ấy giống như một miếng cao dán. Miếng cao dán này lại còn vô cùng kém cỏi. Những chữ bị nó che khuất ấy, qua mấy ngày, lại lờ mờ nổi lên từ bên dưới mặt tường, tựa như không cam lòng khuất phục, tựa như cố ý muốn chọc tức ai đó.

4. Họa sĩ.

Họa sĩ Nhà văn hóa huyện bình thường rảnh rỗi đến mức hoảng sợ đã trở thành người bận rộn nhất. Việc chế tạo tranh cổ động khổ lớn ở mấy ngã tư của huyện thành đều đổ hết lên đầu anh ta. Tính toán thời gian thì phải tăng ca làm thêm giờ mới kịp làm ra. Ngoài ra ra, rất nhiều đơn vị làm khẩu hiệu lập thể, còn cứ khăng khăng bắt anh ta đi chỉ đạo mới được. Giống như việc phát sinh tạm thời như Tiệm Tân Hoa sách huyện, lại càng là chuyện không thể lường trước.

Nào ngờ, nhiệm vụ cứu vãn của Tiệm Tân Hoa sách huyện vừa mới hoàn thành xong, Trưởng ban Tuyên truyền lại giao cho một nhiệm vụ tạm thời, bắt anh ta dùng chữ để lấp đầy bức tường vây của đại viện Huyện ủy.

Đại viện Huyện ủy rất lớn, bức tường vây hai bên cổng theo đó cũng rất lớn. Lúc ban đầu chỉ mải cân nhắc đến khẩu hiệu lập thể trên trán cửa lớn, mà không cân nhắc đến hai bức tường vây dài dằng dặc này. Tường vây là giáp mặt đường. Trên con phố đã được trang hoàng vô cùng náo nhiệt này, hai khoảng trống cô đơn dài như vậy cực kỳ chói mắt.

“Đúng lúc có hai câu khẩu hiệu rất quan trọng, viết trên tường vây là thích hợp nhất, cậu thấy sao?” Trưởng ban Tuyên truyền nói với người họa sĩ khắp tay toàn sơn còn chưa kịp lau sạch bằng giọng điệu thương lượng. Hai câu khẩu hiệu quan trọng này lần lượt là hai khẩu hiệu chiến đấu. Một câu do Trung ương đề ra: “Một năm mới thấy hiệu quả, ba năm thấy hiệu quả lớn.” Một câu do Huyện ủy đề ra: “Năm thứ nhất vươn lên, năm thứ hai thay đổi, năm thứ ba xây dựng xong huyện Đại Trại.”

“Chỉ sợ thời gian làm không kịp.” Họa sĩ cúi đầu, dùng mẩu giấy lau tay.

“Dùng nước vôi để viết.”

Cái này tự nhiên sẽ nhanh hơn nhiều so với viết bằng sơn.

Họa sĩ không còn gì để nói. Anh ta là sinh viên tốt nghiệp chính hiệu của học viện mỹ thuật. Bố anh ta là họa sĩ có sức ảnh hưởng ở tỉnh, từ nhỏ đã được bồi dưỡng rất tốt, viết được chữ đẹp một tay, tác phẩm thư pháp từng tham gia triển lãm toàn tỉnh. Người này có bản lĩnh, nhưng cái đuôi cũng có chút vểnh lên. Sau khi thư pháp của anh ta tham gia triển lãm tỉnh, Bí thư Huyện ủy đã bảo Văn phòng Huyện ủy gọi điện thoại, mời anh ta viết một câu đối cho gian giữa tòa nhà Thường vụ mà ông ta mới chuyển vào. Gọi điện mấy lần, anh ta ngoài miệng thì đáp ứng rất hay, nhưng đợi mãi chẳng thấy người tới. Bí thư Huyện ủy bèn bảo văn phòng phái người tới Nhà văn hóa mời.

“Bảo tôi bù vách tường tất nhiên là coi trọng tôi, thế nhưng kinh phí nghiệp vụ của Nhà văn hóa có hạn, bút mực coi như chúng tôi lót trước, nhưng giấy xuyến và việc đóng khung là phải tốn tiền đấy.” Họa sĩ nói với người đến mời.

“Vậy chúng tôi về xin chỉ thị đã.” Người tới chỉ nghĩ họa sĩ ra vẻ ta đây, không ngờ tới còn có một vấn đề kinh tế — đây vốn là vấn đề không đáng thành vấn đề nhất.

Kết quả xin chỉ thị là, Bí thư Huyện ủy nói, toàn bộ tiền vật liệu chi trả đủ. Đồng thời, ông ta bảo người mang nội dung câu đối tới:

“Bốn biển cuồn cuộn mây nước giận, năm châu chấn động gió mưa gào.”

“Không dám viết.” Họa sĩ dứt khoát nói, “Chữ này, bút tích của lãnh tụ là được công khai phát biểu. Tôi mà viết nữa thì mạo muội rồi. Tuyệt đối không dám.” Anh ta cuối cùng đề xuất người tới đi đến Tiệm Tân Hoa sách huyện xem thử, anh ta nhớ ở đó có bản in bút tích câu đó của lãnh tụ. Tiệm Tân Hoa sách huyện nếu không có, tiệm sách Tân Hoa của thành phố nhất định là có.

Công khai bác bỏ mặt mũi cá nhân của Bí thư Huyện ủy, chuyện này trong lịch sử của huyện e là lần đầu tiên. Thế nhưng, giống như nhiệm vụ chính trị trọng đại như hiện tại, họa sĩ vẫn không dám thoái thác. Chỉ là nén cục tức trong lòng, nén nhiều rồi, lại không nhịn được phát tác.

Bên ngoài tường vây đại viện Huyện ủy, là rãnh thoát nước bên đường cái. Đất nổi múc lên từ dưới rãnh chất đống ở chân tường vây, tạo thành độ dốc cao thấp không đều. Đừng nói là đặt thùng vôi không phẳng, đứng thôi cũng rất khó khăn, chứ đừng nói là viết chữ. Mới chốc lát, cơn giận của họa sĩ liền bốc lên: “Hôm nào tôi đi đề xuất một ý kiến với Huyện ủy, kiến nghị bọn họ đề xuất một ý kiến với Trung ương, tường thành Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh dài như thế, đem bốn quyển hùng văn của lãnh tụ viết lên trên đó, nhân dân trong và ngoài nước học tập đều thuận tiện, trung tâm cách mạng thế giới chẳng phải sẽ càng tỏa sáng rực rỡ hơn sao!”

5. Báo cáo đại hội.

Phòng họp Ủy viên Thường vụ Huyện ủy trang nghiêm túc mục.

Tường chính diện là tượng lãnh tụ, hai gian hai bên là tượng Mác, Ân (Ăng-ghen) và Liệt (Lênin), Tư (Stalin). Bọn họ vừa thân thiết vừa nghiêm khắc nhẹ nhàng cúi người về phía trước trên tường, quan tâm theo dõi từng cuộc thảo luận và quyết định có tính chất trọng đại nhất đối với một huyện.

Ngoài cán bộ tin tức của Ban Tuyên truyền Huyện ủy, Trưởng nhóm tài liệu hội nghị bốn cấp đương nhiệm ra, mấy tay bút được rút tạm từ các đơn vị trực thuộc cấu thành nhóm tài liệu này chưa từng có ai bước vào phòng họp này. Hàng năm báo cáo tương tự đều do tổ thư ký của Huyện ủy, Huyện chính phủ viết, năm nay bởi vì yêu cầu đặc biệt cao (Bí thư Huyện ủy nói nhất định phải viết ra một bản báo cáo có trình độ nhất trong lịch sử hội nghị bốn cấp), mới rút bọn họ tới. Bọn họ là những người nổi bật trong số các tay bút của toàn huyện, chỉ là vì điều kiện chính trị đều không quá lý tưởng, không thích hợp làm công tác thư ký trong các cơ quan đảng chính. Hồi đó viết ba trăm ví dụ cũng là tình huống này. Hiện tại, ngoài Trưởng nhóm tài liệu nghênh ngang vừa bước vào đã lún sâu vào ghế sô-pha ra, những người khác đối mặt với chiếc bàn họp hình elip được phủ khăn trải bàn không nhiễm một hạt bụi, không nhìn thấy lấy một nếp gấp nào, đối mặt với vòng ghế mây quét sơn trắng xung quanh bàn họp, và chiếc ghế sô-pha chạy vòng quanh tường, đều có chút câu nệ, cảm thấy tay chân không biết để vào đâu.

Bí thư Huyện ủy thong thả bước vào. Cho dù bận đến đâu, ông ta cũng giữ cái vẻ điềm tĩnh này, nói: “Để các đồng chí đợi lâu rồi, ngồi đi.”

Sau khi mọi người lần lượt ngồi vững, Bí thư Huyện ủy lại hỏi tiếp: “Biết tại sao mời các đồng chí tới không!” Ánh mắt ông ta nhìn về phía Trưởng nhóm tài liệu.

“Đã nói với bọn họ rồi.” Trưởng nhóm tài liệu hời hợt đứng dậy khỏi ghế sô-pha. Anh ta có chút cậy tài. Từng có một khoảng thời gian, anh ta có nhiều hy vọng hơn Bí thư Huyện ủy. Chỉ là chịu thiệt vì người vợ. Năm đó, chuẩn bị đề bạt anh ta đảm nhiệm chức Chủ nhiệm phòng thư ký Huyện ủy, anh ta vừa bắt đầu quấn quýt lấy người vợ hiện tại. Cấp trên tìm anh ta nói chuyện, bảo anh ta lựa chọn thận trọng giữa tiền đồ chính trị và vấn đề cá nhân — vợ anh ta là con gái của ngụy huyện trưởng — thế nhưng anh ta lại chọn vế sau. Lúc này mới đến lượt Bí thư Huyện ủy lúc đó làm cán bộ bình thường ở phòng thư ký Huyện ủy cùng anh ta trèo lên.

“Vậy tốt. Tôi nói ý kiến của tôi trước, bài văn vẫn phải dựa vào các đồng chí viết.”

Bí thư Huyện ủy tiếp tục bàn về ý tưởng của ông ta đối với báo cáo. Toàn văn chia thành mấy phần lớn, mỗi phần chia ra mấy điểm; mỗi điểm chia ra mấy tầng, vân vân. Cực kỳ tường tận, hoàn chỉnh.

“Rất hay, rất hay.” Ý kiến của Bí thư Huyện ủy còn chưa ghi chép xong, Trưởng nhóm tài liệu đã kêu lên, “Báo cáo ra được một nửa rồi.”

“Đừng có kêu bậy.” Bí thư Huyện ủy liếc xéo anh ta một cái, “Tôi chỉ dựng cái khung thôi, được hay không các đồng chí còn có thể châm chước. Mời các đồng chí đến, chính là để các đồng chí đều động não vào. Về phương diện này, các đồng chí là chuyên gia.”

“Bản thân anh chính là chuyên gia.” Trưởng nhóm tài liệu kiên trì nịnh nọt nói.

“Tôi tính là chuyên gia gì chứ, biết được một con đường là cùng.” Bí thư Huyện ủy vẫn xị mặt. Thế nhưng, trong lòng không hề cảm thấy lời của Trưởng nhóm tài liệu là nịnh hót gì, bởi vì những gì nói cơ bản là sự thật. Anh ta trước kia từng viết vô số các loại báo cáo ở phòng thư ký, rất tinh thông về đạo này. “Đương nhiên, cái đó không đủ làm gương,” anh ta nói, “Nên nhìn về phía trình độ quốc gia mà noi theo.” Những tay bút lớn của Trung ương đó đem ghi chép lời nói của lãnh đạo chỉnh lý lại thành các điều khoản chính sách, lô-gic cực kỳ nghiêm mật, mà văn chữ lại vô cùng sinh động.

Yêu cầu cao như thế, mọi người vô cùng phấn khởi. Điều này chẳng khác nào đặt bọn họ lên ngang hàng với trình độ quốc gia. Mấy tài tử được rút từ trường học và đơn vị văn hóa vô cùng kích động, mang theo tình hoài tráng liệt kiểu sĩ vì tri kỷ mà chết.

Phần còn lại chính là lo lắng, lo sợ phụ lòng sự tin tưởng của lãnh đạo Huyện ủy. Chỉ có Trưởng nhóm tài liệu bày ra tư thế Gia Cát Lượng mượn tên cỏ, một trăm hai mươi phần trăm không thèm để ý. Sau khi nghe xong ý kiến của Bí thư Huyện ủy, còn cách giờ tan tầm hơn một tiếng, lẽ ra có thể bàn bạc một chút, thậm chí phân công một chút. Nhưng Trưởng nhóm tài liệu bảo mỗi người về đi, an tâm nghỉ ngơi, sáng mai lại tập trung. Văn chương là việc muôn đời, không vội được đâu. Sớm vội ba năm, cháu chắt đều sinh ra rồi kìa.

Trưởng nhóm tài liệu nắm chắc phần thắng. Ngày hôm sau sau khi người của nhóm tài liệu đến đủ, anh ta phát cho mỗi người một tờ báo, lần lượt là báo đảng của mấy tỉnh liền, đều dùng trang này qua trang khác để đăng tải báo cáo của các đồng chí lãnh đạo chủ chốt tỉnh nhà tại đại hội học Đại Trại toàn tỉnh. Các điểm chính của báo cáo đều đã được dùng bút đỏ khoanh ra từ trước.

“Xem trước một chút. Xem điểm chính là được. Xem xong rồi, báo cáo của chúng ta ra được một nửa rồi.” Trưởng nhóm tài liệu lặp lại câu nói nịnh nọt Bí thư Huyện ủy ngày hôm qua.

Mọi người hồ nghi nhìn anh ta, sau đó cúi đầu dốc lòng nghiên cứu tờ báo trên tay. Sau đó lần lượt ngẩng đầu, vẻ mặt đăm chiêu. Mặc dù các tỉnh khác nhau, người báo cáo khác nhau, các điểm chính của những báo cáo đó đại khái đều giống nhau. Mà tất cả những điểm chính giống nhau này lại đều giống như đã từng gặp ở đâu từ lâu rồi. Bọn họ vội vàng lấy sổ tay ra, lật đến chỗ ghi chép ý kiến của Bí thư Huyện ủy ngày hôm qua. Lúc này mới hiểu được nguồn gốc những ý kiến đó của Bí thư Huyện ủy. Nơi cao tay hơn của Bí thư Huyện ủy chính là đại thành của tất cả các điểm chính trên báo chí đó.

“Thế nào, tôi nói không sai chứ. Tiêu đề lớn nhỏ là do Bí thư định, phần tường thuật cứ chiếu theo báo này mà làm. Chỗ lấy ví dụ chỉ cần đổi tên địa danh, tên người là được, đương nhiên, chúng ta vẫn có rất nhiều việc phải làm. Tỷ như các loại số liệu, thì không thể chép hùa theo người ta được.” Trưởng nhóm tài liệu chỉ huy rành mạch. Ai phụ trách đi thống kê số liệu có liên quan; ai phụ trách kéo, hồ dán; ai phụ trách sao chép. Anh ta quản tổng thể — cắt dán thế nào, chèn những lời nào để biến sự không liên tục giữa các chỗ cắt dán thành liên tục.

Trưởng nhóm tài liệu làm việc vô cùng căng thẳng, vô cùng gian khổ. Đèn của phòng làm việc Ban Tuyên truyền sáng liên tục mấy đêm liền.

Bọn họ đang chơi mạt chược. Bản thảo sơ khai của báo cáo sớm đã viết xong rồi. Trưởng nhóm tài liệu không chịu đưa đi duyệt. “Đưa sớm quá, trăm phần trăm là phải làm lại. Bắt cậu làm lại là trách nhiệm của lãnh đạo. Không có ý kiến gì, lãnh đạo cũng không còn là lãnh đạo nữa.”

Thế nhưng, bọn họ vẫn đánh một ca đêm đàng hoàng.

Bí thư Huyện ủy vẫn bận rộn không dứt. Phải đến chiều ngày bản thảo sơ khai báo cáo được đưa đi duyệt ông ta mới có thời gian ngồi xuống nghiêm túc đọc. Đọc xong, ông ta bảo Văn phòng Huyện ủy gọi điện thoại thông báo mấy vị tài tử của nhóm tài liệu tối nay vẫn tập trung ở phòng họp Thường vụ, mài giũa lại báo cáo một chút, ông ta sẽ tự mình tham gia.

Cái gọi là "mài giũa", chính là thông qua phương thức thảo luận tập thể, tô điểm cho báo cáo. Một người đọc, những người khác nghe, câu nào nên xóa mấy chữ, đoạn nào cần thêm mấy chữ, vừa đọc vừa nghe vừa sửa, định đoạt ngay tại chỗ. Đây là công đoạn cuối cùng của việc soạn thảo báo cáo. Bất luận là hài lòng hay không hài lòng với bản thảo sơ khai, đều bắt buộc phải tiến hành.

Còn lại một ngày nữa là đến lúc đọc báo cáo. Sau khi báo cáo được định hình, còn phải mất một ngày để đánh máy, in ấn, đóng thành sách. Cho nên bắt buộc phải làm đêm.

Công đoạn này tiến triển rất chậm. Báo cáo cũng dài dằng dặc giống như cái đêm mùa đông dài đằng đằng này. Sau nửa đêm, mới vừa mài giũa xong một nửa. Tấm lưng của đa số mọi người dần dần không chống đỡ nổi cơ thể nữa, bắt đầu ngả xuống trên ghế sô-pha. Đến cuối cùng, bên cạnh chiếc bàn họp hình elip chỉ còn lại ba người.

Trong ba người, người vất vả nhất là một giáo viên được rút từ trường tiểu học trung tâm huyện thành đến. Anh ta dạy ngữ văn, lúc đọc bài văn thì trầm bổng nhịp nhàng, rất rõ ràng. Cho nên ngay từ đầu đã được chỉ định một mặt đọc, một mặt theo ý kiến của mọi người sửa đổi trên bản thảo gốc. Anh ta vẫn luôn ngồi ngay ngắn, vẻ mặt thấu triệt trọng trách nặng nề trên vai; người thứ hai tập trung tinh thần là Bí thư Huyện ủy. Ông ta nheo mắt, nửa ngủ nửa thức, nửa tỉnh nửa mê, lưng áp sát vào thành ghế, không ngừng ngả người ra sau ghế. Ngả ra rồi lại, đột nhiên chồm về phía trước, hét lên một tiếng "Được rồi" với thầy giáo tiểu học đang đọc bài. Sau đó nói ra ý kiến sửa đổi, rồi lại nheo mắt lại, ngả người ra sau ghế. Gần như là châm chước từng chữ một, ngay cả một dấu câu cũng không bỏ qua. Ông ta đã hạ quyết tâm vì người tụy tụy mà tiêu đắcy; chỉ tội nghiệp cho Trưởng nhóm tài liệu. Mấy ngày nay, vận đỏ đánh bài của anh ta vẫn luôn không tốt. Bốc bài nửa ngày cũng không định hình được cửa. Mới vất vả bốc được một ván bài có vẻ sảng khoái một chút, tính toán lại là một ván bài nhỏ. Thế nhưng lại đành nhẫn tâm, muốn đợi tự múc nhân đôi, lại bị người khác cướp mất. Cho nên cảm thấy vô cùng xui xẻo, nhưng lại không thể không bồi tiếp. Anh ta cực kỳ không đồng tình với sự nghiêm cẩn của Bí thư Huyện ủy. Báo cáo này là kết tinh trí tuệ của bao nhiêu tay bút, có đáng để mài giũa thế này không? Thế nhưng anh ta chỉ có thể mắng thầm trong bụng. Đến cuối cùng, đến cả sức mắng thầm trong bụng cũng không còn nữa. Mí mắt dùng tay cạy cũng không cạy nổi lên. Đầu cứ gật lên gật xuống như gà mổ thóc, đột nhiên một cái đụng vào chén trà, làm đổ nguyên một chén đầy trà Vân Vụ.

Bí thư Huyện ủy vừa hay nói một câu vào lúc này: "Chỗ này phải nghĩ cách xoay chiều lại." Tiếng phổ thông của ông ta mang theo giọng địa phương đậm đặc, đem chữ "xoay chiều" nói thành "ngắn".

“Cái gì, còn ngắn nữa á?” Trưởng nhóm tài liệu kêu lên, hơn nửa là để che giấu sự lúng túng khi làm đổ chén trà của mình.

“Xoay chiều.” Bí thư Huyện ủy lườm anh ta một cái, tăng thêm ngữ khí nhấn mạnh một chút, nhưng nghe có vẻ vẫn là "ngắn".

Báo cáo đã mài giũa đến phần cuối cùng. Lời dẫn của phần này trong bản thảo sơ khai đại khái là "Phải kết hợp chí hướng vĩ đại ngút trời với thái độ khoa học vững chắc..." vân vân. Bí thư Huyện ủy chê có chút khô khan, yêu cầu tốt nhất nên có một hai câu vô cùng tinh tế, vô cùng sinh động, vô cùng hình tượng để chuyển ý.

“Mọi người đều suy nghĩ đi.” Ông ta nhìn quanh những người bị tiếng làm đổ chén trà của Trưởng nhóm tài liệu đánh thức, đứng dậy bước ra khỏi phòng họp. Tiếp theo đó, trong nhà vệ sinh đối diện chéo phòng họp, vang lên tiếng chất lỏng bắn tóe trên vách sứ của bệ tiểu. Sau đó là một khoảng im lặng khó hiểu. Mọi người cứ tưởng ông ta đi rồi, đang định đứng dậy đi xem rốt cuộc thế nào, thì ông ta lại quay trở lại phòng họp với một mùi am-mô-ni-ắc thoang thoảng, thần sắc trên mặt rất hưng phấn:

“Tôi nghĩ ra một câu thế này, các đồng chí xem có được không... ‘Học Đại Trại phải cúi đầu làm việc thực tế giống như giun đất, mà không thể chỉ biết kêu chít chít giống như sẻ đồng’."

Trong lúc nói chuyện, hai tay ông ta vẫn để ở chỗ đũng quần, cho đến khi nói xong câu đó, mới cài nốt chiếc cúc cuối cùng.

“Hay! Hay lắm.” Trưởng nhóm tài liệu lập tức biểu thái. Bên dưới theo đó vang lên một tiếng tung hô lộn xộn không rõ.

“Vậy thì viết vào đi.” Bản thân Bí thư Huyện ủy cũng cực kỳ hài lòng. Dán mắt nhìn thầy giáo tiểu học vô cùng phấn khởi múa bút. Viết xong câu này, thầy giáo tiểu học đã bắt đầu đọc đoạn tiếp theo, ở góc nào đó lại đột nhiên vang lên một tiếng tung hô đến muộn:

“Hay, hay, hay lắm.”

Mọi người vì thế mà kinh ngạc. Người nọ lại tự mình dùng sức lau khóe miệng một cái. Trên đó có một dải nước dãi cực kỳ đậm đặc mang theo một chút mùi thối.

Báo cáo cuối cùng cũng mài giũa xong trước khi trời sáng. Bí thư Huyện ủy bảo thầy giáo tiểu học đọc lại từ đầu những gì đã mài giũa. Bất giác phương đông đã hửng sáng.

“Đều về ngủ cho thật ngon đi, tôi cho các đồng chí nghỉ một ngày.” Bí thư Huyện ủy tinh thần phấn chấn. Mục đích làm ra một bản báo cáo trình độ cao đã đạt được, ông ta vô cùng nhẹ nhõm. “Không tồi, bản báo cáo này.” Ông ta giơ xấp bản thảo dày cộm lên lắc lắc, “Cảm ơn mọi người.”

“Cảm ơn chúng tôi làm gì, nhờ có cậu mài giũa chứ.” Trưởng nhóm tài liệu có chút nịnh bợ nói.

“Sao lại có thể nói thế được, cậu cái đồ quỷ sứ này.” Bí thư Huyện ủy rõ ràng là rất vui vẻ. “Cậu vẫn vất vả một chút, quay đầu lại, báo cáo đánh máy ra rồi, lập tức đưa đến nhà in. Phải tranh thủ in chì ra trước khi đại hội kết thúc. Các cậu dự định ban đầu in bao nhiêu bản thế?”

“Ba trăm.” Toàn huyện hai trăm mấy chục đội sản xuất, cộng thêm các đơn vị trực thuộc huyện, lưu trữ, cùng với sao báo cho các cơ quan có liên quan của địa ủy, chuyên thự, con số ba trăm bản này được đánh giá rất rộng rãi.

Bí thư Huyện ủy đăm chiêu nhìn góc nhà chớp chớp mắt, ho khan một tiếng:

“In hai nghìn ba, phải phát thẳng đến đội sản xuất. Ngoài ra, phải sao báo cáo cho Tỉnh ủy, Tỉnh cách vĩ (Ủy ban cách mạng tỉnh).”

Trong đại hội thứ hai

1. Học tập thảo luận.

Huyện thành bỗng chốc thu nhỏ lại một nửa. Cán bộ bốn cấp của toàn huyện chen chúc nhét đầy những con phố trấn chật hẹp.

Tùy ý khoác hờ bộ đồ Trung Sơn đã giặt phơi đến mức hơi bạc màu, là cán bộ công xã. Bọn họ rất thản nhiên, không sợ sự giản dị này sẽ khiến người ta không nhận ra họ là cán bộ nhà nước; so sánh với đó, cán bộ đại đội chú trọng hơn nhiều. Bọn họ đại đa số mặc quân phục chất liệu hóa học, trên túi ngực, bút có nắp thường cắm đến hơn hai cây. Một khi vào huyện thành, trong lòng bọn họ luôn có chút e thẹn, có chút lo lắng người khác không biết bọn họ là thoát sản (thoát sản - không làm ruộng mà hưởng lương) ở chốn thôn quê; đội sản xuất thì nhiều nhất, nhiều rồi thì cũng chẳng có giá trị gì nữa. Bản thân bọn họ cũng không coi ra gì. Người trẻ tuổi mặc một bộ quân phục cũ nhăn nhúm, năm chiếc cúc áo ngực rơi mất ba chiếc, không có chút kiêng kỵ nào lớn tiếng nói cười. Người lớn tuổi mặc chiếc áo bông cũ đánh miếng vá cứng ngắc như tấm ván, tay cứ thọc vào trong ống tay áo, ra vẻ già đời ổn trọng khom lưng, thỉnh thoảng ho mấy tiếng.

Bọn họ đi thuyền, đi tàu hỏa, ngồi xe tải và máy kéo, tụ họp từ bốn phương tám hướng của toàn huyện về huyện thành. Toàn huyện có học thành Đại Trại hay không, đành trông vào việc kỳ họp này mở ra thế nào. Cho nên kỷ luật đại hội yêu cầu rất nghiêm, lịch trình sắp xếp cũng rất gấp: bảy buổi tối trong một tuần chỉ có hai buổi tối được xem kịch hoặc xem phim, một buổi là tối ngày đến báo cáo, một buổi là tối trước ngày bế mạc. Các buổi tối khác đều là học tập thảo luận.

Công xã Hạ Mã Sơn là đơn vị làm trò cười nhất trong đại hội lần này. Bọn họ "Một năm một bước lớn, diện mạo đổi thay lớn". Nửa cuối năm ngoái, bọn họ lấy đại phê phán mở đường, chặn đứng được làn sóng tồi tệ sức lao động chảy ra ngoài. Năm nay, công xã có mức bình quân đầu người chỉ có hai phân một ly ruộng này không có một ai ra ngoài làm nghề phụ, cho nên sản lượng lúa hai vụ trên một mẫu một bước nhảy vọt từ năm trăm cân của những năm trước tăng lên tám trăm cân, thực hiện được 《Cương yếu》. Sản lượng trên một đơn vị diện tích tuyệt đối mặc dù không được tính là cao nhất trong số mấy công xã khu vực lúa gạo của toàn huyện, nhưng biên độ tăng sản lớn, thay đổi kinh ngạc. Bọn họ xưa nay vẫn là đơn vị lạc hậu, bây giờ một bước vươn lên thành người xuất sắc trong số những người xuất sắc, lần đầu tiên được coi trọng như thế, cán bộ toàn công xã vì thế vô cùng tự hào, họp hành cực kỳ nghiêm túc. Mỗi lần đại hội, bọn họ luôn luôn tập hợp thật sớm, vào hội trường thật sớm, giữa lúc họp, tuyệt đối không thì thầm to nhỏ từng tốp ba tốp năm. Hút thuốc quẹt lửa đều cố gắng hết sức cẩn thận, sợ làm ra điều gì khác thường, ảnh hưởng đến trật tự hội nghị. Dường như hội nghị này là mở ra chuyên để biểu dương bọn họ vậy. Tan họp rồi, bọn họ cũng luôn đi thành một cụm, đích thị là một tập thể vinh quang.

Bản tin đại hội họ là người được lên nhiều nhất. Ngoài việc là lá cờ đỏ đầu tiên của toàn huyện ra, việc học tập thảo luận của bọn họ quả thực cũng là có chất lượng nhất.

Bí thư đảng ủy công xã Hạ Mã Sơn là Tiểu Phùng, chính là Trưởng nhóm tuyên truyền Ủy ban cách mạng huyện trước kia. Sau khi việc viết "Ba trăm ví dụ" đạt được thành tích, anh ta được phái xuống dưới rèn luyện, hiển nhiên là sắp gánh vác trọng trách. Sau khi làm công tác ở cơ sở mấy năm, trong giọng điệu lúc nói chuyện lại tăng thêm rất nhiều ngôn ngữ quần chúng:

“Đèn không khêu không sáng, lời không nói không rõ. Học Đại Trại, bám chặt giáo dục tuyến đường cơ bản của đảng là căn bản. Không thể chỉ cúi đầu kéo xe, không ngẩng đầu nhìn đường. Chặn không được con đường tư bản chủ nghĩa, thì không bước nổi bước đi chủ nghĩa xã hội. Cán dân toàn công xã chúng ta nhất định phải đoàn kết lại với nhau, chiến đấu lại với nhau, chiến thắng lại với nhau. Xoắn thành một sợi thừng, lòng nghĩ về một chỗ, sức dùng về một hướng, mồ hôi chảy về một dòng. Phải học cây nến một lòng, chớ học lồng đèn ngàn mắt. Đơn vị tiên tiến, nhất định phải khiêm tốn cẩn thận, kiêu ngạo nóng vội chớ mang, có thành tích không nói chạy không thoát, có khuyết điểm không nói không xong đâu. Phải đem sự cổ vũ làm động lực, không để vinh dự thành lực cản, sinh mệnh không dứt, chiến đấu không ngừng, chưa tới Vạn Lý Trường Chuyết thề không thôi, tiếp tục cách mạng tiến mãi không lùi. Bằng không mà nói, chúng ta sẽ lưỡi liềm cùn cắt lúa mì — kéo cái mông ngã nhào.”

Câu nói cuối cùng có chút đường đột, nhưng ý nghĩa mọi người đều hiểu, tức là không làm theo những điều nói ở trước, học Đại Trại thì sẽ học không thành. Còn về một số thói tục nông thôn, đó là thứ mọi người đã quen thuộc từ nhỏ. Thứ mà bọn họ cảm nhận được chính là sự nhiệt tình của bí thư.

Tiếp theo là cán bộ đại đội phát biểu. Bọn họ đều nỗ lực mô phỏng phong cách của bí thư công xã. Lúc bí thư công xã dẫn đầu phát biểu, bọn họ đều vô cùng sùng bái nhìn cái miệng lúc há lúc khép đó, trong lòng thầm coi cái miệng đó làm khuôn mẫu.

“Vì có hy sinh nhiều chí khí, dám dạy nhật nguyệt đổi trời mới. Chịu khổ lớn, bỏ sức lớn, đổ mồ hôi lớn, thề đem non sông Hạ Mã Sơn sắp xếp lại từ đầu...” Các cán bộ đại đội vô cùng hăng hái. Rất nhiều người trong số bọn họ phát hiện ra một cuốn sách hay ở Tiệm Tân Hoa sách huyện trong huyện thành, gọi là 《Tuyển tập những lời hào hùng tráng ngữ của công nông binh》, bèn chuyên môn mua đến, chuẩn bị cho việc phát biểu.

Chỉ là có chút làm khó những vị đội trưởng đội sản xuất lớn tuổi mà lại không có văn hóa ấy mà. Thế nhưng, đã có một loại phong khí rồi, thì bọn họ nói ra một hai câu có trình độ, cũng không phải là vấn đề không thành công.

“Trước giải phóng, năm tháng Chạp đó, tuyết là chưa từng có lớn, gió giống như dao giết người...” Nói xong, nước mắt già giàn giụa. Cán bộ phụ nữ có mặt lúc nãy vành mắt đỏ hoe, tiếp theo liền dùng tiếng nức nở và tiếng hỉ mũi át cả tiếng phát biểu.

Bí thư Huyện ủy và một số lãnh đạo khác lần lượt đến công xã Hạ Mã Sơn nghe qua mấy lần thảo luận, lần nào cũng vô cùng cảm động.

Cũng có ví dụ trái ngược với công xã Hạ Mã Sơn.

Đại biểu công xã Cờ Đỏ ở tại Công ty Tư liệu Nông nghiệp huyện. Công ty nhường cho bọn họ một nhà kho chất đống phân hóa học, thuốc trừ sâu, không chỉ không có sàn nhà, thậm chí đến xi măng cũng không lát. Vừa ẩm ướt, vừa khó ngửi, đúng là chịu tội nhục hình. Toàn thể bọn họ căm phẫn tột độ, thế nhưng lại có nỗi khổ không nói nên lời. Ai bảo bọn họ là công xã đứng bét bảng của toàn huyện chứ! Lại cứ ngẫu nhiên lấy được một cái tên hay, lãnh đạo Huyện ủy vừa nhắc tới chính là: Cờ Đỏ bị các người làm hỏng bét hết rồi!

Vậy thì, bây giờ, bản thân bọn họ cũng đành không tránh khỏi việc phải chịu đựng một chút sự giày vò.

Thế nhưng, bọn họ biết yêu quý bản thân. Lúc công xã học tập thảo luận, bọn họ đem hơn nửa cơ thể chôn vùi trong chăn, chỉ để lộ phần từ bả vai trở lên, cực kỳ thoải mái tựa vào chân tường, ấm áp, lười biếng, bàn tán về những chuyện bên lề của đại hội lần này.

“Này, các cậu có biết không, Hàn Anh đang tư thông (tư gian nuôi trai) với Bành Bá Thiên đấy.”

Tối ngày báo cáo, hoạt động văn nghệ được sắp xếp là Đoàn kịch huyện biểu diễn 《Hồng Hồ xích vệ đội》. Hai ngày sau, bọn họ đã nắm rõ mọi chi tiết về việc hai diễn viên đóng vai Hàn Anh và Bành Bá Thiên của Đoàn kịch huyện từng phát sinh quan hệ nam nữ không chính đáng.

“Còn ra thể thống gì nữa, chẳng phải thành điều hòa giai cấp rồi sao?” Có người từ trên giường đất ngồi phắt dậy, hăng hái phê phán. Cả nhà kho lập tức ngập tràn tiếng cười nói vui vẻ. Đủ loại phiền não do không khí ẩm ướt và hôi thối của phân hóa học thuốc trừ sâu mang lại tạm thời bị vứt ra sau đầu.

Kiến thức ở huyện thành rốt cuộc có hạn. Kể xong, liền đánh bài phé. Chia thành mấy đống trên giường đất, dùng chăn cuộn chân lại, ngoài đi họp đại hội ra, thì ngày đêm chiến đấu kịch khổ, đánh đến mức trời đất tối tăm, đem một bộ bài mới tinh kêu lách cách đánh cho biến dạng không còn ra hình người.

Bọn họ cũng có những lời hào hùng tráng ngữ: ngồi ăn, nằm nói, không có để ăn, tìm huyện trưởng (huyện trưởng tự mình phụ trách công tác hậu cần của đại hội).

2. Cơm nước và giai nhân.

Hội nghị bốn cấp cũng là hội chợ triển lãm. Bộ mặt của các công xã đều được triển lãm ở đây. Tiến bộ hay tụt hậu trong sản xuất, cái đó đã có số liệu làm căn cứ rồi, không thể bàn cãi. Thế nhưng đôi khi, một đơn vị rốt cuộc có mặt mũi hay không, chưa chắc đã cứ phải nhìn xem cậu có phải xã Đại Trại, đội Đại Trại hay không, sản lượng vượt qua "Cương yếu", một người một con lợn.

Phương diện phải so sánh có rất nhiều.

Ví dụ như ăn mặc. Những người đến từ các công xã gần thành phố, luôn luôn tương đối tùy ý phóng khoáng. Tóc của các cô gái búi một cục ở sau đầu trông giống như đống rơm. Mũ của đàn ông không đội lệch trên mày thì lúc nào cũng có chút méo mó. Cho dù có người chuyên mặc quần áo mới đến họp, bộ quần áo đó cũng được may vừa vặn, chỉ làm tăng thêm vẻ đẹp chứ không làm tổn hại đến dung mạo. Mà những người đến từ vùng núi hẻo lánh, thì giống như đến dự đám cưới tập thể vậy. Đàn ông từng người một cạo mặt nhẵn nhụi. Bên ngoài áo bông cũ khoác một bộ áo vạt chéo vải mộc xanh tinh tươm, khuy áo vừa cài lên, khuy trên cùng thắt một vòng khít trên cổ. Phụ nữ từng người một đều cạo mặt, lông mày thanh mảnh, da dẻ nhẵn nhụi. Tóc buộc chặt đến mức kéo căng cả da đầu, dốc hết công sức vào hình dáng của búi tóc. Mỗi đầu ít nhất dùng nửa cân dầu gội đầu, sáng bóng không giống tóc, mà giống như mũ sắt. Nhìn qua là biết quan niệm thẩm mỹ của bọn họ, cùng với văn hóa do quan niệm này thể hiện, hãy còn vô cùng cổ xưa.

Ví dụ như cử chỉ. Người ở vùng đồng bằng, châu thổ đi đường luôn có vẻ lê la, điềm nhiên không có gì quan trọng. Người vùng núi đi đường thì lại giống như xuất thao, cho dù ở trên đường cái xi măng, chân cũng nhấc lên rất cao, giống như đang leo dốc, giống như sợ bị thứ gì đó vướng vào.

Mặc dù hai kiểu ăn mặc cử chỉ này đều có lý do riêng của mình, nhưng so sánh lại, ai nên tự hào, ai nên tự ti, lại vô cùng rõ ràng. Dù sao thì lấy chữ "thô" làm vinh quang rất ít người.

Mà điều có thể gây ảnh hưởng lớn nhất đến bộ mặt, thứ nhất là cơm nước, thứ hai là giai nhân.

Cơm nước của hội nghị bốn cấp do các công xã tự biện (lập). Tiêu chuẩn trợ cấp cơm nước của hội nghị là thống nhất, còn cơm nước làm thế nào, thì phải xem thực lực kinh tế của các công xã. Lúc các công xã nghiên cứu các công việc có liên quan đến việc tham gia hội nghị bốn cấp, vấn đề cơm nước thường được bàn bạc cụ thể nhất. Từ việc phần vượt quá tiêu chuẩn phân bổ thế nào cho đến việc chọn ai đứng bếp, đều nhất định phải thực hiện đến nơi đến chốn. Dân dĩ thực vi tiên. Có được ăn không, ăn thế nào, là việc quan trọng bậc nhất liên quan đến danh dự. Quy định bốn món một canh chưa bao giờ có thể thực hiện được. Mọi người lườm liếc lẫn nhau, sáu món một canh, tám món một canh, mười món hai canh, hai món mặn chính, ba món mặn chính, bốn món mặn chính, ngày ngày tăng tiến, từng bước dâng cao, ngươi đuổi ta theo, tình hình vô cùng phấn khởi. Trong cuộc so tài cạnh tranh này, các công xã đều dốc toàn lực.

Sự so sánh rõ rệt nhất là công xã Giang Thượng và công xã Trường Lĩnh cùng ở trong sân Đảng hiệu Huyện ủy.

Công xã Trường Lĩnh làm cơm nước có điều kiện vô cùng có lợi. Bọn họ là công xã vùng núi xa xôi nhất của toàn huyện. Món ăn hoang dã trở thành một nét đặc sắc lớn trong bữa ăn của bọn họ. Đáng tiếc là, trân quý hiếm hoi thế nào đi nữa hễ qua tay vị đại sư nấu nướng của công xã Trường Lĩnh đó, thì đều biến thành một mầu đen như cứt bò. Không biết vị đại sư này nghe ngóng được từ đâu, món ăn do người thành phố làm sở dĩ ngon, chủ yếu là nhờ công của xì dầu. Điều này khiến cho ông ta coi xì dầu thành bảo bối duy nhất. Còn về mùi vị ư, có người hình dung nói giống như lật thuyền muối trong nồi.

Công xã Giang Thượng ở chung một phòng bếp với bọn họ thì khác. Công xã Giang Thượng ở trên một vùng châu thổ, bởi vì "lấy lương thực làm chủ đạo" mà hủy bỏ đội đánh cá. Cứ như vậy, nguyên liệu có sẵn để lựa chọn cho bữa ăn cũng rất hạn chế. Ngoại trừ thịt lợn, thì chính là cải trắng đậu phụ. Nhưng bọn họ gần thành phố, người mà công xã chọn làm đầu bếp, là một người từng làm chân phụ bếp ở một quán ăn trong thành phố mấy năm trời, hiểu biết chút ít về màu sắc và hương vị. Mặc dù không tính là món ngon vật lạ gì, rốt cuộc cũng có hương vị thành phố.

Nói chung, bọn họ mỗi người có một thế mạnh riêng.

Tuy nhiên, ở một điểm quan trọng khác hầu như tương đương, công xã Giang Thượng lại chiếm ưu thế tuyệt đối.

Tổ phục vụ hội nghị của công xã Giang Thượng toàn là nữ thanh niên trí thức đồng đều một màu. Những nữ thanh niên trí thức này từng người một đều trông giống như được chọn lọc kỹ càng, cao thấp, mập ốm đều xấp xỉ nhau, không một ai kém hơn cái cô "Hàn Anh" chưng diện lòe loẹt của Đoàn kịch huyện cả. Đảng hiệu Huyện ủy nằm ở ngoại ô huyện thành. Nhà cửa rách nát, cây cối thưa thớt, ngày thường vô cùng hoang vu. Từ khi có bọn họ, nơi này bỗng nhiên bừng sáng. Khiến cho mấy thanh niên của Tổ bản tin đại hội lúc nào cũng không sợ mỏi chân chạy đến đây, nhắm mắt viết cho công xã Giang Thượng thêm mấy kỳ bản tin học tập văn kiện nhiệt liệt hừng hực thế nào, bày tỏ quyết tâm chí khí ngút trời ra sao.

Còn đám con gái của tổ phục vụ công xã Trường Lĩnh, mặc dù cũng là được chọn lựa cẩn thận, mặc dù ở trong núi cũng là một cành hoa, nhưng tuyệt đối không thể so sánh với đám giai nhân của công xã Giang Thượng được. Sự việc bày rành rành ra đó, không phục không được. Công xã Trường Lĩnh rất nghèo, huyện luôn chiếu cố bọn họ, không phân bổ thanh niên trí thức cắm đội cho bọn họ.

Mà hiện nay, cán bộ của công xã Trường Lĩnh đã hạ quyết tâm sắt đá: nghèo thì phải thay đổi, nghèo cũng phải nghèo cho có chí khí. Hễ huyện có chỉ tiêu thanh niên trí thức, nhất định không cần chiếu cố bọn họ nữa. Khó khăn đến đâu cũng phải nuôi một nhóm thanh niên trí thức, chủ yếu là nữ thanh niên trí thức.

3. Bảo trưởng.

Đại hội vừa mở, nhóm người làm báo cáo của nhóm tài liệu coi như được giải phóng cơ bản. Giữa đại hội, bọn họ còn phải chịu trách nhiệm làm một bản báo cáo tổng kết. Báo cáo tổng kết dễ làm, vẫn là ba phần: phần một là bàn về thu hoạch của đại hội; phần hai là quy nạp ra mấy kinh nghiệm có ý nghĩa phổ biến; phần ba là từ góc độ tăng cường lãnh đạo bàn một vài điểm yêu cầu cũng như dặn dò một số sự hạng (sự việc) cụ thể về việc quán triệt thực hiện tinh thần hội nghị. Ba phương diện này, trong lòng Trưởng nhóm tài liệu sớm đã nắm chắc. Phần thu hoạch theo nhu cầu phân bổ cho bí thư các công xã, để bọn họ cung cấp ví dụ từ các góc độ khác nhau. Không sợ bọn họ không chịu tốn sức, ai mà không muốn lên hình cho sáng sủa trong báo cáo. Phần thứ hai thực ra là sự lặp lại của phần thứ nhất trong báo cáo đại hội, chỉ là sửa lại khẩu khí, đổi cách nói khác mà thôi. Phần thứ ba không viết, lãnh đạo làm tổng kết bản thân cũng nói ra được, chẳng qua cũng chỉ là đừng chỉ để tinh thần hội nghị nói ở trên miệng, viết ở trên giấy, mà phảilạc thực (quản triệt thực hiện) vào hành động, nhất định phải làm cho nhà nhà đều biết, người người đều hiểu vân vân.

Cho nên, bọn họ có thể mặc sức công phá tứ phương thành. Ngày thường hiếm khi có nhiều thời gian rảnh rỗi tụ tập lại với nhau như vậy, lại càng không có điều kiện tốt như vậy: ban ngày có ba bữa cơm thượng hạng, nửa đêm còn có bữa khuya. Bọn họ đánh vô cùng sảng khoái. Có hôm sau nửa đêm, một người nhiệt tình kéo chậu lửa dưới gầm bàn ra, đổi vào một chậu nước lạnh lớn, sau đó ngâm mấy đôi bàn chân vào trong đó, chủ nhân của mấy đôi bàn chân này mãi một thời gian lâu sau vẫn không hề phát hiện ra.

Người duy nhất không tham gia chiến dịch chính là giáo viên tiểu học. Giáo viên tiểu học đã ăn bụi phấn bảng ngót nghét mấy chục năm, vẫn luôn vô danh tiểu tốt ở thị trấn, không ngờ có một ngày lại được trọng dụng như thế, trong lòng vô cùng thụ sủng nhược kinh. Ngay từ ngày đầu tiên đến tổ tài liệu đại hội báo cáo, ông đã dọn đến căn phòng mà đại hội sắp xếp cho nhân viên công tác tại nhà khách, tuyệt không về nhà lấy một chuyến. Mặc dù nhà khách cách nhà họ chỉ có một ném lao. Công việc được phân cho ông chủ yếu là chép lại các loại tài liệu (có lúc phải đọc). Ông là một thầy giáo nghèo, từ trước đến nay vẫn luôn kính trọng việc nước. Nhìn nhận cái gọi là "tài liệu", trong lòng luôn có chút cảm giác thần bí, kính cẩn sợ sệt, cảm thấy bản thân đã tham gia vào cơ mật trọng đại nào đó. Ông chép cực kỳ cẩn thận. Thỉnh thoảng vô ý sai một chữ, quyết không dùng bút xóa. Giả sử chưa chép được nửa trang giấy, ông sẽ xé đi chép lại; nếu đã qua một nửa, lại sợ không kịp thời gian, bèn dùng dao lam cạo ô có chữ sai đi, viết đè một chữ khác thật phẳng phiu để bù vào. Cả ngày ông không biết mệt mỏi chúi đầu vào bàn, kiên nhẫn, tập trung cặm cụi kẻ ô. Tối đến gặp lúc mất điện, ông lại thắp nến hết cây này đến cây khác. Kết quả là sáp nến chồng chất trên mặt bàn thành những ngọn núi nhỏ, khiến nhân viên phục vụ đến dọn phòng phải liên tục phàn nàn, không biết sao sáp nến lại chảy nhiều thế! Mấy người trong tổ tài liệu thỉnh thoảng cũng cười nhạo ông. Ông không hề tức giận, ngược lại còn cảm thấy đó là sự khen ngợi, càng thêm hăng hái cày cuốc trên từng ô giấy. Sáp nến cứ thế chảy mãi không thôi.

Sau khi chép xong bản báo cáo lớn, giáo viên tiểu học tiếp tục chép các loại tài liệu tổng kết kinh nghiệm điển hình. Từ cấp công xã, cấp đại đội, cấp đội sản xuất cho đến sự tích tiên tiến của cá nhân, cộng lại có tới một hai trăm bản. Những tài liệu này đều phải gửi đến nhà máy in để in rập chì. Trưởng tổ tài liệu căn dặn: "Cứ xem đại khái thôi, chỗ nào không rõ thì cứ đánh dấu cho rõ là được, không nhất thiết phải chép lại hết đâu. Chép lại hết chắc anh muốn chép chết người ta à!"

Giáo viên tiểu học đinh ninh rằng, nếu không qua tay ông chép lại một lượt thì tuyệt đối không thể gửi nhà máy in. Đây là một thủ tục bắt buộc phải trải qua. Bỏ cái thủ tục này đi thì gọi ông đến làm gì? Ông tin rằng, chép tài liệu tuyệt đối không thể chép chết người.

Thế nhưng, bản thân một số tài liệu lại khiến ông không có cách nào chép tiếp được. Ông dạy quốc văn mười mấy hai mươi năm, cực kỳ coi trọng văn pháp. Nếu một trang đầy lỗi ngữ pháp mà cứ thế lọt qua tay ông, há chẳng phải chuốc lấy tiếng cười cho thiên hạ. Hơn nữa, nếu gác chuyện vinh nhục cá nhân sang một bên mà làm hỏng việc học Đại Trại, há chẳng phải tội ác tày trời sao! Thế là, ngoài việc sao chép, ông còn tự ôm thêm một nhiệm vụ: Sửa chữa. Tuy nhiên, có những chỗ dễ sửa, nhưng có những chỗ lại chẳng dễ sửa chút nào. Đơn cử như "khẩu hiệu chiến đấu", vốn là qua bao lần thảo luận trọng thị, cân nhắc đi nhắc lại của đông đảo cán bộ quần chúng địa phương, cuối cùng do tập thể lãnh đạo cao nhất quyết định. Một giáo viên văn tiểu học mà lại có thể tùy tiện sửa đổi sao? Nhưng có những chỗ, nếu không sửa, lương tâm của một người làm thầy giáo như ông tuyệt đối không cho phép. Điều này cuối cùng đã dẫn đến bi kịch của ông.

Bi kịch bắt nguồn từ khẩu hiệu chiến đấu của công xã Hạ Mã Sơn:

So tư tưởng: Cờ đỏ Đại Trại mãi tung bay;

So khí thế: Hoàn thành ba mươi vạn phương đất đá;

So cống hiến: Một người một lợn, một mẫu một lợn;

So sản lượng: Phấn đấu năm nay vượt "hai chỉ tiêu".

Tạm chưa bàn đến việc "bốn so" này liệt kê có thỏa đáng hay không, ít ra thì ý nghĩa của hai vế so không được rõ ràng cho lắm. Hạ Mã Sơn là công xã tiên tiến số một số hai trong toàn huyện. Giáo viên tiểu học ngẫm nghĩ hồi lâu, chần chừ mãi không dám tùy tiện sửa sang, đành ôm tài liệu đi tìm lãnh đạo công xã Hạ Mã Sơn.

"'Hoàn thành ba mươi vạn phương đất đá' là chỉ công trình thủy lợi..." Phó bí thư Tiểu Phùng nói chuyện mang điệu vè giải thích.

"Trên này có chỉ rõ đâu, người khác làm sao biết được? Hơn nữa, chỉ có công trình thủy lợi mới thể hiện khí thế chắc, cấy lúa, gặt lúa chẳng lẽ không cần khí thế sao..."

"Chắc chắn là biết chứ. Miền quê mà không làm công trình thủy lợi thì còn khối lượng đất đá nào vào đây nữa? Còn về việc so khí thế, chẳng lẽ có gì sai sao?" Tiểu Phùng vốn cực kỳ hài lòng với "khẩu hiệu chiến đấu" này. Anh ta từng lãnh đạo viết bài lớn mang tính toàn tỉnh "Ba trăm ví dụ", lại từng viết cả kịch lớn, suýt chút nữa thành kịch mẫu, nay bị một ông thầy mọt sách vô duyên vô cớ xới móc, trong lòng vô cùng bực bội.

"Vậy..." Giáo viên tiểu học chần chừ một lúc, nhưng vẫn kiên quyết ngẩng đầu lên lần nữa, "'Một người một lợn, một mẫu một lợn' thì sao?"

"Ý là tính theo đầu người, mỗi người nộp bán cho nhà nước một con lợn. Có mấy đại đội không làm được, thì ít nhất cũng phải tính theo mẫu ruộng, mỗi mẫu nộp một con lợn." Tiểu Phùng cố nén giận. Hết cách, cái ông thầy mọt sách này rõ ràng là chẳng hiểu tí gì về công tác nông thôn.

"Câu này có thể khái quát được ý nghĩa đó không?"

"Anh thấy thế nào?"

"Tôi thấy là không."

"Không thì phải làm sao?"

"Phải sửa."

"Còn không sửa thì sao?"

"Không sửa... thì không thể mang đi in rập chì."

"Thật là vô lý hết sức." Tiểu Phùng cuối cùng cũng nổi giận, "Khẩu hiệu này của chúng tôi đã được huyện ủy phê chuẩn rồi."

"...Huyện ủy cũng phải nói chuyện ngữ pháp chứ."

Đúng lúc ấy, bí thư huyện ủy đến Hạ Mã Sơn nghe thảo luận, đã đứng vững ở một bên từ nãy đến giờ. Sự việc đi vào bế tắc, ông ta mới bước vào giảng hòa:

"Khẩu hiệu đó tôi thấy vấn đề không lớn lắm đâu. Cán bộ nông thôn tự nhiên sẽ hiểu, không cần phải bẻ chữ bắt hình dong đâu."

"Sao lại là bẻ chữ bắt hình dong?" Giáo viên tiểu học kinh ngạc mở to đôi mắt nhìn vị bí thư huyện ủy mà ông vô cùng sùng kính, rồi lại rụt rè cúi đầu xuống, "Là ngữ pháp cơ mà!"

Trong phòng bỗng chốc im phăng phắc.

"Ở đây chúng ta không bàn chuyện ngữ pháp." Bí thư huyện ủy phá vỡ sự im lặng trước, "Anh về đi, cứ chép theo đúng nguyên bản. Vấn đề ngữ pháp để sau hãy bàn." Giọng điệu không cho phép nghi ngờ.

"Không, dứt khoát không được." Giáo viên tiểu học ngẩng đầu lên, trong mắt đong đầy nước mắt. Ở trường học, nếu gặp phải học sinh không nói lý lẽ, nhất quyết không chịu sửa lỗi như thế này, ông nhất định sẽ phạt.

"Vậy tùy anh xử lý đi."

Giáo viên tiểu học biết là không còn chỗ để bàn chuyện ngữ pháp nữa, quay người, chậm rãi bước ra ngoài. Đi đến cửa, đầu ông bỗng sụp xuống ngang vai. Ông nghe thấy tiếng bàn tán phía sau: "Sao lại rước cái tên bảo trưởng này đến thế không biết."

"Bảo trưởng" là chỉ ông. Nghe nói Đảng Cộng sản sắp nam tiến, không ai chịu làm bảo trưởng, người trong thôn bèn nghĩ ra cách luân phiên đảm nhiệm. Đến lượt ông, mới làm được một tháng thì Giải phóng quân đã vượt sông. Lúc ấy ông đang dạy học tư thục, làm bảo trưởng thì cũng chỉ dạy học tư thục của mình, vậy mà lại vướng phải cái lịch sử "bảo trưởng" không trắng không đen, qua các đợt vận động đã làm phiền biết bao nhiêu người.

Giáo viên tiểu học hôm đó liền thu dọn văn phòng tứ bảo rời khỏi nhà khách. Ông đến với lòng trung thành phơi phới, tuyệt đối không ngờ lại ra đi thế này. Cho nên lúc rời đi có chút lưu luyến, ngẩn ngơ nhìn đống sáp nến chất thành núi hồi lâu. Ông không về nhà ngay mà đi thẳng đến khoa nội trú bệnh viện huyện thăm vợ. Vợ ông nhập viện chỉ ít ngày sau khi ông dọn vào nhà khách. Con trai từng đến báo tin cho ông, nhưng ông mãi vẫn không dán thời gian qua thăm.

Vì giáo viên tiểu học tự ý rời đi, nên khi kết thúc đại hội, cuốn sổ tay, chiếc khăn mặt lớn, chiếc ca tráng men vốn được phát để thưởng cho sự vất vả của nhân viên công tác đại hội, cũng tự động không được phát cho ông nữa.

4. Ghi chép ngoài hội nghị.

Tác dụng mà hội nghị Tứ cán lần này mang lại cho phong trào học Đại Trại toàn huyện, hầu như ngay lúc đó đã có thể nhìn thấy, sờ thấy. Chỉ xin lấy nhà máy in huyện và các cửa hàng trong thành huyện làm ví dụ.

Do in các loại tài liệu hội nghị, cùng với những cuốn sách được biên soạn từ các tài liệu đó, nhà máy in huyện đã đổi ca ngày dài thành chế độ hai ca, mỗi ca mười hai tiếng, người nghỉ máy không nghỉ, tạo ra thành tích sản xuất tốt nhất kể từ khi thành lập nhà máy. Giá trị sản lượng của một tháng trong quý IV này, tương đương với tổng sản lượng của ba quý trước gộp lại.

Doanh thu tháng này của các cửa hàng trong thành huyện cũng là mức chưa từng có. Thậm chí cả vật tư cung ứng dịp Tết còn tồn trong kho cũng được đem ra bán sạch sành sanh, khiến họ phải luống cuống tay chân tổ chức lại nguồn hàng.

Lại có một kỷ lục đặc biệt đáng nhắc tới là một số đội sản xuất gần thành huyện, nhờ hội nghị Tứ cán mà thu được lượng lớn phân chuồng hiệu quả cao, đến nỗi dẫu có kẻ mang nặng lòng tư ích táo tợn hắt cả phân người nước tiểu ra mảnh vườn tư, cũng chẳng có ai tìm họ đến để mở cuộc tranh luận xem phân tốt rốt cuộc nên đưa ra vườn tư hay đưa về tập thể, rốt cuộc nên đi theo con đường nào.

Sau đại hội thứ ba

Về việc truyền đạt tinh thần Đại hội đại biểu nông nghiệp toàn quốc học Đại Trại và hội nghị Tứ cán toàn huyện lần này, bí thư huyện ủy đã nhấn mạnh đi nhấn mạnh lại trước khi kết thúc đại hội, nhất định phải chú trọng thực hiệu, tuyệt đối không được làm theo hình thức chủ nghĩa, không được tạo ra biển văn núi hội, lan tràn thành tai họa. Đã là cán bộ bốn cấp đều họp rồi, sau khi trở về, ngoại trừ việc do công xã và đại đội tổ chức lập một số lớp học tập cho cốt cán đoàn viên, phụ nữ, dân binh, thì không cần phải tổ chức đại hội tầng tầng lớp lớp nữa, mà giao thẳng cho đội sản xuất truyền đạt đến đông đảo quần chúng xã viên là được.

Đội trưởng đội sản xuất số một đại đội Đông Phương Hồng, trấn nhỏ, Ân Nguyên Trung, chiều hôm từ huyện trở về đội sản xuất, lập tức chạy một vòng đến từng nhà từng hộ, trịnh trọng thông báo tối nay sẽ mở đại hội toàn thể xã viên, anh ta muốn truyền đạt tinh thần hội nghị cán bộ toàn quốc và hội nghị cán bộ toàn huyện. Khiến mọi người không rõ rốt cuộc anh ta tham gia hội nghị cán bộ toàn quốc hay tham gia hội nghị cán bộ toàn huyện trở về. Anh ta là cháu trai của bí thư đại đội Ân Đạo Nghiêm, nói năng từ trước đến nay vẫn luôn cổ to giọng lớn.

Sự tình suy cho cùng không tầm thường. Người đến sớm hơn ngày thường một chút, cũng đông hơn một chút. Tản mác rải rác khắp một nhà kho. Xà ngang ở giữa nhà kho treo một chiếc đèn lồng bằng dây thừng. Ân Nguyên Trung đứng dưới ngọn đèn. Anh ta đã cởi chiếc áo Trung Sơn vải dacron màu xám sắt được may gấp cho dịp họp hội, mặc lại chiếc áo bông đen vạt chéo vẫn mặc hằng ngày. Mấy chỗ có viền có góc trên đó đều lòi cả ra những chùm bông xù trông như tép mỡ lợn.

"Đến hết rồi chứ, hả, vậy thì họp thôi, hả, cuộc họp lần này, tình hình đại tốt, hả, đội ta cũng giống như toàn quốc..."

Ân Nguyên Trung trông có vẻ gầy, khuôn mặt giống như được dao gọt. Hai mắt rất sáng. Anh ta ấn hai lòng bàn tay vào thắt lưng, khuỷu tay đội vạt sau chiếc áo bông rách nhô lên thật cao, khiến dáng người cao lêu khêu của anh ta trông rất có khí thế. Ánh đèn hắt bóng anh ta lên bức tường trắng, khiến dáng vẻ này của anh ta trở nên to lớn vô cùng.

"Đầu tiên, cơm nước thì khỏi phải bàn, ăn hai ngày là bảo đảm đít mấy người tươm mỡ, hả, hại bố mày tào tháo đuổi hai ngày, hả, nhưng mà, cũng chỉ hai ngày thôi, hả..."

Ân Nguyên Trung mặt lạnh tanh, liên tiếp "hả" hết tiếng này đến tiếng khác.

Cách chân anh ta không xa, mấy ông già đang luân phiên rít tẩu thuốc lào. Vừa lầm bầm: "Quốc Dân đảng lắm thuế, Cộng sản đảng lắm hội". Bình thường giờ này, họ đã sớm rúc vào chăn ấm nệm êm rồi. Còn bây giờ, họ lại đành phải cắn răng chịu đựng trong cái giá lạnh gần nửa đêm này. Phía sau mấy ông già là từng cụm các bà thím ngồi sát bên nhau. Họ kéo sợi dây khâu đế giày kêu rột roạt. Có đứa bé đang được bỗng bỗng chốc tỉnh dậy, "oà" lên khóc. Người làm mẹ vội buông đế giày, vạch vạt áo trước, chìu một bầu vú to như cái túi gạo từ trong lòng ra, tiếng khóc lập tức nín bặt. Xen kẽ giữa những người phụ nữ ấy là những tráng đinh, họ hoặc lẳng lặng nhìn chằm chằm ngọn đèn lồng, nghĩ ngợi tâm sự gì đó, hoặc ngửa mặt lên trời, tựa vào những vật dụng như sọt lúa khẽ ngáy o o. Phía sau bức tường chắn gồm đàn ông và phụ nữ ấy là những thanh niên trai tráng và cô gái chưa chồng chưa vợ. Họ vô tư thoải mái véo qua véo lại. Bỗng có cô gái không biết chỗ nào bị véo thật đau, không kìm được kêu thét lên một tiếng "á", khiến màn truyền đạt của Ân Nguyên Trung đang hăng say bỗng chèn thêm một tiếng quát lớn: "Ồn ào cái gì!" Thế rồi, kẻ ồn ào không ồn ào nữa, người truyền đạt lại tiếp tục truyền đạt. Thế rồi, một bàn tay tội ác lại lén lút luồn vào dưới vạt áo bông của cô gái vừa thét lên ấy. Phía sau nhóm người vui vẻ tột cùng này, ở góc khuất nhất, là hai trí thức thanh niên cuối cùng của đội chưa về thành phố. Họ đang soi đèn pin đọc sách, chuẩn bị thi đại học. Nếu không đến nghe truyền đạt, lại sợ đến lúc đó không có giấy lý lịch tốt.

"...Mẹ kiếp, muốn hất cẳng tao à, hả, mù mắt chó của chúng nó rồi, hả." Ân Nguyên Trung vừa mở miệng là tuôn ra tràng giang đại hải. Tình hình cơm nước của hội nghị Tứ cán được truyền đạt hơn một tiếng đồng hồ, mới nói đến bữa ăn lúc bế mạc đại hội. Đó là bữa tối cuối cùng, đại hội cho phép uống rượu. Ân Nguyên Trung trổ hết tài năng, liên tiếp đấu tửu khiến mấy cán bộ công xã và cán bộ đại đội say khướt ngã gối ngay dưới gầm bàn.

"...Bố mày vứt luôn cái ca đi, đổi thành cái bát tô đại, hả, có bản lĩnh thì bay lên đây..."

Ân Nguyên Trung hào khí ngút trời, làm ra tư thế tạo dáng trên sân khấu kịch.

"Đội trưởng, nói chuyện sản xuất đi." Phó đội trưởng ngồi bên nãy giờ yên lặng thật không chịu nổi cơn buồn ngủ, nhắc nhở một tiếng, "Sắp nửa đêm rồi."

"Sản xuất, hả, chúng ta phải chiến thiên địa học Đại Trại, hả," Ân Nguyên Trung thậm chí còn chẳng buồn chuyển động óc, đã tiếp lời phó đội trưởng, "Ngày mai, hả, đàn ông, làm cỏ, hả, đàn bà, bện thừng. hả, xong việc, giải tán."

Trong nhà kho vang lên một tiếng động hỗn độn. Giữa tiếng động hỗn độn ấy, Ân Nguyên Trung lại bổ sung dặn dò một câu:

"Bện thừng, hả, là bện thừng cỏ, chứ không phải bện... hả..." Anh ta làm một động tác mà ai ai cũng hiểu, rồi tự cười lên hì hì.

Mấy bà thím đang đi ngang qua người anh ta, bèn giơ chiếc đế giày trên tay lên, gõ vào đầu anh ta:

"Đồ đực rựa lẳng lơ, đực rựa lẳng lơ chết tiệt, sinh con không có lỗ đít."

Ngoài nhà kho, tuyết lất phất rơi. Dù sao cũng đã sang xuân, hơi đất ấm áp, tuyết vừa rơi xuống đất đã tan ngay. Mọi người giữa đêm đội tuyết ra về, làm dấy lên tiếng chó sủa ba ba năm năm; có người bỗng trượt chân ngã, gây ra tiếng cười tiếng mắng; tiếp đó là tiếng đóng cửa "kẽ két" của từng nhà.

Bốn bề tối tăm. Tuyết vẫn rơi. Tuyết đang tan.

Không còn một chút âm thanh nào nữa.