Khi chạy bạn sẽ cảm thấy tim đập rất nhanh, đó là vì sao?

Các nhà khoa học giải thích rằng: tim giống như một cái bơm tự động, ngày đêm không ngừng co bóp, đưa máu chứa oxi và chất bổ đến khắp cơ thể. Khi ngủ hoặc nghỉ ngơi, lượng máu từ tim đưa ra mỗi phút khoảng 3 - 5 lít là đủ, cho nên tim đập tương đối chậm, lực co bóp cũng không lớn lắm. Khi cơ bắp bắt đầu hoạt động đòi hỏi khí oxi và chất bổ nhiều hơn so với khi yên tĩnh, vì vậy lượng máu của tim đưa ra cũng phải tăng lên tương ứng mới đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Một động tác dù là rất nhẹ, ví dụ mỗi giây gập chân một lần cũng sẽ khiến cho lượng máu từ tim đưa ra tăng lên nhiều lần. Khi vận động mạnh như chạy, bơi lội, lượng máu tim đưa ra càng nhiều hơn. Nói chung, trong một phút tim của người có thể co bóp đưa ra khoảng 20 lít máu, nhiều gấp 5 hoặc 6 lần so với lúc nghỉ ngơi. Vận động viên qua rèn luyện thì tim co bóp càng mạnh mẽ hơn, một phút có thể đưa ra 30 - 35 lít máu, thậm chí vượt quá 40 lít. Bạn thử nghĩ xem, khi vận động lượng máu chạy tăng lên là từ đâu mà có? Biện pháp thứ nhất là phải điều động cấp tốc máu từ các nơi đến. Bình thường máu chứa trong gan, trong lá lách và ở các mạch máu dưới da, khi được điều động cấp tốc để cùng tham gia cung cấp oxi, chất bổ và vận chuyển chất thải, bảo đảm cho cơ bắp vận động linh hoạt và mạnh mẽ; biện pháp thứ hai là tăng tốc độ tuần hoàn máu trong cơ thể nhanh hơn. Nói chung, lúc nghỉ ngơi máu tuần hoàn trong cơ thể từ 4 - 5 lần trong một phút, còn lúc vận động có thể lên đến 7 lần, lượng máu qua tim cũng tăng lên, do đó lượng máu từ tim đưa ra sẽ tăng lên rất nhiều. Một quả tim khoẻ mạnh căn cứ vào những nhu cầu khác nhau mà hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc.

Tim dựa vào sức mạnh nào để vận chuyển máu tăng thêm? Chủ yếu là bằng hai biện pháp: một là tăng nhanh nhịp đập; hai là tăng cường nhịp co bóp. Như vậy lượng máu chảy qua động mạch và tĩnh mạch đều tăng.

Khi bạn chạy hoặc leo núi, vì vận động mạnh nên thần kinh giao cảm được hưng phấn, nhịp tim tăng nhanh, lực co bóp tăng, do đó bạn sẽ cảm thấy tim đập vừa nhanh vừa nặng, mạnh mẽ.

Nói như thế chắc là khi chạy đã tăng thêm gánh nặng cho tim chăng? Nó có lợi gì cho sức khoẻ của tim không? Có lợi rất lớn. Nguyên là tim đang cần có một phụ tải nhất định để tăng thêm sức khoẻ của mình, vì đồng thời với sự làm việc tăng lên thì động mạch vành của tim cũng đòi hỏi một lượng máu chảy qua phải nhiều hơn, nhờ đó mà tim cũng được cung cấp nhiều oxi và chất bổ hơn. Quả tim trong điều kiện "làm nhiều được hưởng nhiều" như thế nên sẽ khoẻ hơn.

Từ khoá: Tim; Lượng máu đưa ra. Tuần hoàn máu.

42. Vì sao sau khi giật mình mặt lại tái xanh?

Trong cuộc sống hầu như mọi người đều gặp những trường hợp khẩn cấp nào đó. Khi đột nhiên bị giật mình cơ thể sẽ có phản ứng mặt tái xanh, thậm chí có thể tứ chi lạnh, toát mồ hôi, sởn da gà. Đó là vì sao?

Đó là vì trong cơ thể có một hệ thống phòng ngự. Khi bị kích thích mạnh, cơ thể sẽ xuất hiện hàng loạt phản ứng do thần kinh phát ra. Ví dụ như hiện tượng thần kinh giao cảm sẽ hưng phấn, tuyến yên - tuyến vỏ thượng thận sẽ tiết ra nhiều hơn để thích ứng với sự kích thích mãnh liệt đó, nhằm nâng cao khả năng đề kháng của cơ thể đối với bên ngoài, trong y học gọi là "kích thích phản ứng".

Thần kinh giao cảm hưng phấn, tuyến yên - tuyến vỏ thượng thận tiết ra nhiều sẽ làm cho tim đập nhanh, lực co bóp mạnh, có lợi cho tim đưa máu ra nhiều, tăng huyết áp. Ngoài ra, nó còn thúc đẩy sự phân bố lại lượng máu trong cơ thể. Khi đó da, các phủ tạng trong bụng, mạch máu thận co lại, còn mạch máu ở não không bị co, bắp thịt cũng mở rộng bảo đảm cho tim, não và các cơ bắp được cung cấp nhiều máu hơn. Như vậy sẽ có lợi cho việc đề kháng lại những kích thích mạnh từ bên ngoài, bảo đảm cho cơ thể không bị tổn thương. Vì khi đó da và rất nhiều động mạch nhỏ trong các cơ quan nội tạng, các mạch máu li ti co hẹp lại, nên ở những bộ phận này phát sinh hiện tượng thiếu máu, thiếu oxi làm cho mặt tái xanh, tứ chi phát lạnh, toát mồ hôi và chân lông dựng lên.

Khi cơ thể gặp tình huống khẩn cấp, ví dụ khi giật mình hoặc bị lạnh, hoặc căng thẳng, vv.., nếu không quá mãnh liệt, thời gian xảy ra ngắn thì nói chung cơ thể rất mau chóng trở lại bình thường. Phản ứng ứng phó kích thích này có lợi cho việc điều động toàn thân nhằm hoàn thành nhiệm vụ khẩn cấp, hoặc tránh được tốt hơn những khả năng có thể gây nguy hiểm cho ta, cũng tức là nó sẽ khiến cho ta ứng phó có hiệu quả trước những khó khăn trong cuộc sống.

Nhưng nếu bị kích thích quá mạnh, thời gian lại kéo dài, hoặc luôn gặp phải tình trạng như thế thì cơ thể chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng.

Từ khoá: Thần kinh giao cảm; ứng phó kích thích; Tuyến yên; Tuyến vỏ thượng thận.

43. Vì sao khi da bị chảy máu thì máu sẽ tự động đông lại?

Trong cơ thể khắp nơi đều có mạch máu. Trong "dòng sông" đó, máu là chất nước màu hồng chảy đi cuồn cuộn.

Da bạn bị rách chỗ nào thì chỗ đó máu sẽ chảy ra. Nhưng máu sẽ đông kết lại thành đám rất nhanh để lấp kín chỗ "miệng sông" đó. Đó là nhờ trong máu chứa rất nhiều tiểu cầu.

Tiểu cầu đối với miệng vết thương có tác dụng cấp cứu rất kì diệu. Nó từ trong mạch máu chảy ra, lập tức biến thành "nát vụn", sau đó nó tiết ra nhân của tiểu cầu để cùng với men đông máu của huyết tương, dưới sự hỗ trợ của ion canxi, chúng sẽ tác dụng với nhau làm cho máu đông lại. Các sợi protein trong huyết tương dưới tác dụng của men đông máu và nhân của tiểu cầu sẽ biến thành mạng lưới protein xơ đông đặc.

Protein xơ là chất "xi măng" trong cơ thể, nó đông đặc rất nhanh và kết thành từng sợi vừa mịn vừa dài. Những sợi này lại đan xen vào nhau thành nhiều tầng lớp, cuối cùng lấp kín miệng vết thương, khiến cho máu không thể chảy ra được. Qua mấy ngày sau nó sẽ đông kết thành vảy cứng.

Từ khoá: Đông kết; Tiểu cầu.

44. Vì sao khi da bị va đập lại hình thành đám bầm tím?

Đi đường vấp ngã là việc bình thường. Có lúc không làm sao, đứng dậy tiếp tục đi, nhưng có lúc ngã xong, ngoài cảm giác đau, da bị sây xước và còn xuất hiện một đám bầm tím.

Da bầm tím là vì mạch máu da bị nứt vỡ, gây nên hậu quả ứ huyết dưới da.

Dưới da có rất nhiều mạch máu. Những mạch máu này có đặc điểm chung là: mạch nhỏ và thành mỏng. Những mạch máu nhỏ này không chịu được lực va đập mạnh. Nếu ngã ngồi xuống đất, thường không bị vết bầm vì phần da ở mông có rất nhiều mỡ, chống đỡ rất tốt. Nếu phía trước ống chân hoặc phía bên cánh tay là những nơi lớp mỡ dưới da ít, bị va đập mạnh, tất nhiên các mạch máu ở lớp tổ chức da sẽ bị phá hoại, máu sẽ chảy ra. Như ta đã biết, nếu da bị đứt tay, chỗ vết thương sẽ chảy máu. Còn trong trường hợp này, máu chảy ra bị lớp da ngăn lại không thoát ra được, nên máu tụ lại chung quanh chỗ bị dập.

Tất nhiên, máu vừa mới chảy ra cũng có màu đỏ, nhưng vì có một lớp da ngăn lại cộng thêm với hồng huyết tố trong máu biến màu dưới da cho nên ta chỉ thấy đó là một vết bầm tím. Đó chính là nguyên nhân hình thành vết bầm tím khi da bị va đập.

Từ khoá: Vết bầm tím; Máu ứ dưới da; Mạch máu nhỏ.

45. Vì sao có lúc mặt đỏ, tía tai?

Ta thường có lúc mặt đỏ, tía tai. Ví dụ, lúc gặp một người lạ cảm thấy e thẹn, lúng túng: khi làm bài thi gặp đề khó hoặc lần đầu lên bục giảng bài, hoặc khi tranh luận kịch liệt, vv... Tóm lại, có rất nhiều trường hợp chúng ta lâm vào tình trạng mặt đỏ, tía tai, tim đập rất nhanh.

Nguyên nhân gây ra mặt đỏ, tía tai và tim đập nhanh rất nhiều, nhưng phân tích kĩ thì phần nhiều đều là do tâm trạng bị xáo trộn.

Ví dụ khi mấy người cùng ngồi thảo luận, ban đầu mọi người còn vui vẻ, hoà thuận, mặt không biến sắc. Nhưng đến lúc ý kiến đối lập nhau, tranh luận lẫn nhau không thể thống nhất, càng tranh luận càng kịch liệt. Do tinh thần bị kích động, tinh thần căng thẳng cho nên vỏ não bị kích thích hưng phấn, gây nên sự hưng phấn cho hệ thần kinh giao cảm. Một khi hệ thần kinh giao cảm bị hưng phấn sẽ thúc đẩy tuyến thượng thận tiết ra càng nhiều hoocmôn. Cả hai cùng tác động, một mặt khiến cho tim đập nhanh, huyết áp tăng cao, mặt khác khiến cho cơ bắp và các mạch máu dưới da mở rộng. Mạch đập nhanh ta sẽ cảm thấy tim nhảy mạnh, mạch máu dưới da mở rộng sẽ khiến cho toàn thân phát nhiệt và mặt đỏ, tía tai. Chờ đến khi tranh luận kết thúc, tim trở lại bình thường, tinh thần được thư giãn, lúc đó mặt mới hết đỏ, vì quá trình hưng phấn của vỏ não đã ổn định trở lại cùng với trạng thái tinh thần nên hiện tượng mặt đỏ, tía tai cũng qua đi.

Từ khoá: Vỏ não; Thần kinh giao cảm; Tuyến thượng thận; Mạch máu giãn nở.

46. Vì sao mùa xuân người dễ mệt mỏi?

Trung Quốc ngày xưa có câu "Mùa xuân ngủ không buồn dậy". Nghĩa là mùa xuân tuy trời ấm, hoa đua nhau nở, nhưng người thường cảm thấy mệt mỏi, đã ngủ là không muốn dậy. Mùa xuân vạn vật tươi tỉnh trở lại, ánh nắng đầy sức sống, vậy vì sao con người lại cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ?

Nguyên nhân là máu tuần hoàn trong cơ thể có quy luật nhất định. Lượng máu cung cấp cho mỗi cơ quan cũng có một sự ổn định tương đối. Ví dụ một người nặng 60 kg, khi yên tĩnh lượng máu cung cấp cho não mỗi phút khoảng 750 ml, lượng máu cung cấp cho da khoảng 450 ml. Một người cảm thấy mệt mỏi hay không có liên quan với lượng máu cung cấp cho não có đầy đủ hay không. Nếu lượng máu cung cấp cho não không đạt được một mức nhất định thì người đó dễ cảm thấy lơ mơ, buồn ngủ.

Mùa đông kéo dài, gió lạnh nhiều, chức năng phòng ngự của cơ thể sẽ khiến cho những mạch máu nhỏ li ti dưới da thường co lại lâu dài. Như vậy, lượng máu cung cấp cho da tiết kiệm được sẽ cung cấp cho các cơ quan khác, lượng máu cung cấp cho não do đó mà tăng lên, cho nên khi bị lạnh người thường tỉnh táo, không buồn ngủ. Đến mùa xuân, khi trời bắt đầu ấm áp, các mạch máu nhỏ dưới da sẽ mở ra, máu đi vào các mạch máu da càng nhiều, làm cho máu trước đây cung cấp cho não và các cơ quan khác bị giảm ít, do đó người dễ bị mệt mỏi. Sự biến đổi về lượng máu cung cấp này ở giai đoạn mùa đông và mùa xuân giao nhau, hoặc khi khí hậu biến đổi rất rõ ràng. Qua một thời gian, khi cơ thể thích ứng được với sự biến đổi này thì hiện tượng mệt mỏi sẽ mất đi. Mùa xuân mệt mỏi không phải do bệnh tật, cũng không phải do thiếu ngủ. Khi phát sinh hiện tượng mệt mỏi này chỉ cần cởi áo ngoài để cho hơi lạnh một chút, hoặc dùng nước lạnh rửa mặt, hoặc đi ra ngoài trời hoạt động thì sẽ hết mệt mỏi ngay. Đương nhiên, tăng cường rèn luyện thể dục sẽ đề cao khả năng co bóp của tim, cải thiện tuần hoàn máu sẽ có lợi cho não thích ứng nhanh với sự biến đổi tuần hoàn máu khi thời tiết thay đổi, khiến cho hiện tượng mùa xuân cảm thấy mệt mỏi sẽ giảm nhẹ hoặc mất đi.

Từ khoá: Tuần hoàn máu; Lượng máu cung cấp.

47. Vì sao người cho máu không ảnh hưởng đến sức khoẻ?

Trong tim và mạch máu của cơ thể đầy máu tươi. Máu chủ yếu do huyết tương và tế bào máu tổ chức nên. Tế bào máu bao gồm tế bào hồng cầu, tế bào bạch cầu và tiểu cầu cấu tạo nên. Tế bào máu giống như một sinh thể nhỏ, luôn tiến hành hấp thụ và đào thải. Những tế bào suy thoái sẽ mất đi, tế bào mới sẽ trưởng thành. Ví dụ tế bào hồng cầu từ lúc ra đời đến lúc mất đi, chu kì cần khoảng 120 ngày. Trong điều kiện bình thường, tổng lượng máu trong cơ thể cơ bản không thay đổi. Nói chung, lượng máu của một người trưởng thành chiếm khoảng 7 - 8% trọng lượng cơ thể, hoặc tương đương mỗi kilôgam trọng lượng cơ thể là 60 – 80 ml máu. Nói một cách cụ thể, nam giới nặng 70 kg thì lượng máu ước khoảng 5500 ml, nữ giới lượng máu thấp hơn nam giới một ít.

Vì tổng lượng máu trong cơ thể tương đối cố định, cho nên dù ta uống nhiều nước, hoặc suốt ngày không uống nước thì lượng máu biến đổi vẫn không đáng kể. Điều đó thực hiện được là nhờ thần kinh và các nhân tố chất lỏng trong cơ thể điều tiết hài hoà. Các kết quả nghiên cứu của y học cho thấy: nếu lượng máu bị mất không quá 10% tổng lượng máu thì cơ thể thông qua sự điều tiết của hệ thần kinh và các dịch thể sẽ khiến cho tổng lượng máu rất nhanh khôi phục trở lại, không gây ra trở ngại gì đối với chức năng của máu hoặc những hậu quả không tốt khác. Như vậy đối với một người trưởng thành bình thường, mỗi lần hiến 200 ml máu, chỉ chiếm 4 - 5% tổng lượng máu, cơ thể có thể hoàn toàn tự điều tiết để bù đắp, không gây ảnh hưởng đến sức khoẻ.

Sau khi cho máu, có lúc ta cảm thấy tim đập nhanh, thấy khát, muốn uống nước. Những phản ứng này đều là do sự điều tiết của hệ thần kinh và các dịch thể trong cơ thể phát huy tác dụng, khiến cho sau một thời gian nhất định lượng huyết tương sẽ được bổ sung. Ngoài ra, khi mất máu, tế bào hồng cầu bị tổn thất, tuỷ là tổ chức tạo máu sẽ tăng thêm tốc độ sinh máu, nhưng quá trình này tương đối chậm, nói chung cần mấy tuần mới có thể bù đắp số lượng hồng cầu trở lại bình thường. Cơ thể dưới sự nỗ lực chung của các phản ứng để bù đắp, khiến cho tổng lượng máu vừa duy trì được ở mức bình thường, vừa phát huy chức năng vốn có của nó.

Sau khi cho máu nên nghỉ ngơi mấy ngày, không nên vận động mạnh. Ngoài ra, nên uống nhiều nước và chú ý bổ sung dinh dưỡng cho hợp lí, điều đó rất có lợi để khôi phục nhanh sức khoẻ.

Từ khoá: Huyết tương; Tế bào máu; Tổng lượng máu.

48. Vì sao cơ bắp của vận động viên mạnh hơn cơ bắp người bình thường?

Vận động viên cử tạ xuất sắc có thể nâng được một trọng lượng lớn gấp đôi trọng lượng cơ thể; vận động viên đẩy tạ có thể đẩy quả tạ rất nặng xa mấy chục mét; vận động viên nhảy cao có thể nhảy qua xà cao trên 2 m. Vận động viên làm nên những thành tích xuất sắc đó, ngoài việc họ nắm vững kĩ thuật chuyên môn ra, thì điều then chốt là họ có cơ bắp rất phát triển, có thể sản sinh ra lực lớn vượt xa người bình thường.

Như ta đã biết, cơ thể người có hơn 600 cơ bắp trong đó bao gồm hơn 300 triệu sợi dây cơ, chúng phân bố khắp nơi trên cơ thể, mỗi cơ có tác dụng riêng. Vì nguồn lực được sản sinh ra từ sự co lại của cơ, nếu các sợi cơ này đồng thời co cùng một hướng thì sẽ sản sinh ra một lực khoảng 25 tấn, có thể so sánh với một cần cẩu. Đương nhiên cơ bắp phân bố trên toàn cơ thể, vì vậy không thể thực hiện được điều đó.

Các nhà khoa học khi nghiên cứu về chức năng vận động của cơ bắp phát hiện thấy: khi cơ bắp co lại, vì các sợi cơ từ dài biến thành ngắn, từ mảnh biến thành thô, trong quá trình đó sẽ phát sinh ra một lực lớn, trong vật lí gọi là sinh công. Đồng thời với việc sinh ra lực, cơ bắp cũng tiêu hao một năng lượng lớn trong cơ thể.

Đương nhiên, lực của một sợi cơ co lại sinh công nhỏ không đáng kể, nhưng vô số sợi cơ liên kết với nhau co lại sẽ sinh ra một công rất lớn. Theo kết quả đo đạc, 1 cm2 mặt cắt ngang của cơ bắp con cóc, khi nó co lại hết sức sẽ đủ lực đẩy được một vật nặng 3 kg, 1 cm2 lực cơ bắp của con người co lại tối thiểu đẩy được một vật nặng 3,65 - 4 kg, có những người còn có thể đạt đến 8 kg. Ngoài ra, lực co của cơ bắp còn được quyết định bởi độ dài của sợi cơ. Sợi cơ càng dài, biên độ co duỗi càng lớn thì lực càng mạnh. Ngược lại, sợi cơ càng ngắn, biên độ co duỗi nhỏ, thì lực cũng nhỏ. Từ đó có thể thấy cơ bắp to khoẻ, diện tích mặt cắt ngang lớn, sợi cơ dài thì lực co duỗi sẽ lớn, ngược lại lực sẽ nhỏ.

Cơ bắp của vận động viên có lực rất lớn, nguyên nhân chủ yếu là do cơ bắp của họ thường được rèn luyện. Khi cơ ở thể trạng yên tĩnh, những mạch máu nhỏ trong cơ bắp (mỗi milimet vuông có đến hàng nghìn mạch) đại bộ phận đều đóng lại. Khi vận động, vì sức hoạt động của cơ bắp tăng lên, cần tiêu hao nhiều năng lượng, cho nên các mạch mao quản trong cơ bắp đều mở ra (nhiều gấp 20 - 50 lần so với khi yên tĩnh) khiến cho tốc độ tuần hoàn máu trong toàn thân tăng nhanh, lượng máu thông qua các tổ chức cơ bắp tăng lên. Như vậy quá trình hấp thụ và đào thải của cơ bắp tăng, làm cho cơ bắp nhận được nhiều chất dinh dưỡng. Những vận động viên thường tập luyện thì hàm lượng chất protein trong cơ sẽ tăng lên, dẫn đến các sợi cơ to hơn, tổ chức kết đế trong cơ dày thêm, hơn nữa số mạch máu mao quản trong cơ cũng tăng lên, kết quả thể chất toàn cơ bắp tăng lên, trọng lượng gia tăng.

Vì số lượng sợi cơ của mọi người gần như nhau, nhưng vận động viên nhờ rèn luyện, thể tích cơ bắp tăng lên, cũng có nghĩa là từng sợi cơ của họ trở nên thô hơn, cho nên có thể sản sinh ra một lực mạnh hơn. Ngoài ra, những cơ bắp thường được rèn luyện, các chất protein có tính co duỗi được tăng lên, làm tăng thêm sức chứa năng lượng, khiến cho cơ bắp co duỗi linh hoạt, nhanh nhẹn, có lực và có sức chịu bền bỉ hơn.

Từ khoá: Cơ bắp; Sợi cơ.

49. Vì sao khi người ta gặp tình huống khẩn cấp thì có sức lực rất lớn?

Khí lực của con người từ đâu mà có?

Khí lực là do cơ bắp co duỗi sản sinh ra. Muốn cho cơ bắp co duỗi mạnh thì phải cung cấp năng lượng lớn, nguồn năng lượng này do mỡ, chất protein và đường phân giải của cơ thể mà thu được. Thí nghiệm chứng tỏ 1 gam mỡ phân giải có thể cung cấp một nhiệt năng 36.000 Jun, 1 gam chất protein hoặc 1 gam đường sau khi phân giải có thể cung cấp một nhiệt lượng 16.000 Jun. Con người nhờ sự phân giải của các chất này mà có được năng lượng, từ đó sản sinh ra khí lực.

Vậy vì sao khi khẩn cấp thì lực rất lớn?

Ngoài hệ thần kinh hoạt động mạnh có thể gây nên cơ bắp phát sinh sự co duỗi mạnh ra, trên hai quả thận có tuyến thượng thận lớn bằng quả trăn, nó có thể tiết ra chất hoocmôn. Chỉ cần một lượng nhỏ chất này đi vào máu thì tim sẽ đập nhanh, huyết áp tăng, một lượng lớn đường dự trữ sẽ được điều vào máu, cung cấp nguồn năng lượng lớn, chuẩn bị ứng phó với tình huống khẩn cấp bất cứ lúc nào. Khi con người gặp tình huống nguy hiểm hoặc tình thế khẩn cấp, thần kinh giao cảm sẽ hưng phấn, hai tuyến thượng thận lập tức tiết ra một lượng lớn chất hooc môn để đưa vào máu, khiến cho bạn có thêm sức lực để ứng phó với những sự kiện bất ngờ. Các nhà sinh lí học gọi những hiện tượng này là "kích thích ứng phó". Qua đó có thể thấy chất hooc môn của tuyến thượng thận tiết ra và lượng đường trong máu đột ngột tăng nhanh có quan hệ rất chặt chẽ với sức mạnh con người có được khi gặp tình thế khẩn cấp.

Từ khoá: Hooc môn của tuyến thượng thận; Phản ứng; Kích thích ứng phó.

50. Khung xương cơ thể gồm có mấy thành phần?

Nhà cao tầng cần có giá thép đỡ, thân người cũng cần phải nhờ vào khung xương làm nòng cốt. Trong cơ thể ta có tất cả 206 xương to nhỏ, hình dạng khác nhau, nhưng kết hợp khéo léo với nhau làm thành hệ thống giá đỡ kiên cố và hoàn chỉnh.

Trong số 206 xương này, có xương rất cứng, ví dụ xương đùi, độ cứng của nó thậm chí còn vượt quá kim cương, còn một số xương lại rất mềm, ví dụ những xương mỏng trong tai. Trong hệ thống xương, ngoài bốn xương đùi và xương sọ não dùng để bảo vệ não ra, còn có một thành phần rất quan trọng là xương cột sống. Cột sống giống như nóc nhà, từ sáng đến tối đỡ lấy phần thân, vì vậy người ta mới gọi là "xương sống".

Cột sống từ trên xuống dưới có tất cả 24 đốt hợp thành, giữa các đốt còn có xương đĩa đệm. Vì xương đĩa đệm có độ đàn hồi tốt như lò xo, nên nó có tác dụng giảm chấn, khiến cho khi ta đi hoặc nhảy, não sẽ không bị chấn động.

Hai bên cột sống còn có 12 cặp xương sườn, được bố trí ngay ngắn xung quanh khung ngực, nó kiên cố như vành đai thùng và cũng có tính đàn hồi nhất định, có thể chịu đựng được lực va đập từ bên ngoài. Tác dụng lớn nhất của xương sườn là bảo vệ các cơ quan quan trọng như tim, phổi, gan trong lồng ngực. Một bộ phận quan trọng khác trong hệ thống khung xương là các khớp, đó là chỗ các đầu xương tiếp hợp nhau. Nhờ có khớp mà các đầu xương mới có thể tiếp hợp với nhau một cách hoàn hảo, tứ chi và thân người mới có thể vận động cong gập lên xuống, vặn sang trái sang phải.

Đặc điểm lớn nhất của khớp là có thể chuyển động tuỳ ý, đó là vì ở chỗ lồi lõm của khớp có một lớp xương sụn, bề mặt của nó trơn và ướt, khi chuyển động lực ma sát rất nhỏ cho nên hằng ngày dù các khớp phải chuyển động hàng trăm, hàng nghìn lần nhưng vẫn không bị tổn thương. Điều thú vị là khung xương không những có tác dụng nâng đỡ mà còn gánh sứ mệnh tạo huyết đặc biệt.

Ngày nay người ta đã biết được tuỷ ở trong xương chính là "nhà máy" tạo huyết cho cơ thể, nó có thể liên tục sản sinh ra một lượng lớn tế bào hồng cầu và tế bào bạch cầu.

Từ khoá: Khung xương; Xương mềm. Cột sống; Xương sườn; Khớp; Tuỷ.