Bình thường mũi không nên chảy máu. Mũi bị chảy máu có thể là do bản thân lỗ mũi có bệnh, cũng có thể là do nguyên nhân khác gây nên.

Từ bản thân mũi mà nói, có mấy nguyên nhân chủ yếu sau thường khiến cho mũi chảy máu: hoặc là ngã, hoặc là bị va chạm làm cho những mạch máu nhỏ li ti trong mũi xuất huyết; những người hay dùng ngón tay ngoáy mũi cũng dễ làm tổn thương các mạch máu; hoặc là do các mạch máu trong mũi quá nhiều, những mạch máu này lại nằm ngay trên bề mặt, vì bị khô mà mạch máu vỡ ra. Ngoài ra, sau khi lỗ mũi mắc bệnh nào đó, như viêm niêm mạc cấp tính thì niêm mạc mũi cũng bị xuất huyết.

Mũi hay chảy máu có thể còn do những bệnh khác gây ra, trong đó thường gặp nhất là bệnh truyền nhiễm cấp tính như thương hàn, sốt cao, vv.. Trong quá trình bị bệnh, vì thân nhiệt quá cao khiến cho niêm mạc mũi đầy máu, chỉ cần va chạm nhẹ là máu sẽ chảy. Đối với những bệnh nhân máu trắng hoặc các bệnh đường máu khác, vì máu khó đông nên cũng thường gây mũi chảy máu. Khi cơ thể thiếu vitamin C khiến cho sự hợp thành giữa các chất của tế bào gặp trở ngại, tính thẩm thấu của các mạch máu nhỏ tăng lên, gây ra giòn, chỉ cần bị ma sát nhẹ là sẽ chảy máu mũi.

Cuối cùng, điều cần nói đến là bệnh nhân cao huyết áp khi ho hoặc hắt hơi cũng dễ chảy máu mũi, vì khi ho, hoặc hắt hơi huyết áp tăng lên rất nhiều.

Từ khoá: Chảy máu mũi.

112. Vì sao không thể đồng thời xì mũi bằng hai lỗ?

Khoang mũi được che phủ bởi một lớp niêm mạc hồng nhuận, có tiết ra một chất nước màu trong, khiến cho niêm mạc mũi luôn nhuận ướt, đó gọi là nước mũi. Bình thường một ngày một người tiết ra khoảng một lít nước mũi. Nhưng ai cũng không cảm thấy được điều đó là vì thành phần nước trong nước mũi biến thành hơi, khiến cho không khí hít vào trở thành ấm và ướt, chỉ có một phần nhỏ còn lại biến thành nước mũi, được thải ra ngoài.

Các bác sĩ cho rằng, khi xì mũi không nên dùng lực mạnh quá mà nên cẩn thận, trước hết dùng một ngón tay ấn bịt một bên, xì mũi từ lỗ bên kia, sau đó lại đổi bên. Nếu không thì rất dễ gây ra viêm tai giữa hoặc viêm xoang mũi.

Vì sao lại thế? Ngày nay người ta biết được phía sau xoang mũi là yết mũi, mỗi bên có một đường ống thông với tai giữa. Nếu khi xì mũi, ta đồng thời bịt chặt hai lỗ mũi thì khoang mũi và yết mũi sẽ chịu một áp lực rất lớn, khiến cho một phần mũi sẽ thông qua đường ống đi vào tai giữa, như vậy vi khuẩn trong nước mũi sẽ làm cho tai giữa viêm lên.

Ngoài ra, chung quanh khoang mũi có một số xoang được cấu tạo bởi các chất sụn chứa không khí. Những xoang này đều thông với khoang mũi. Cho nên khi đồng thời bịt chặt hai lỗ mũi thì dễ khiến cho nước mũi và vi khuẩn trong đó đi vào xoang mũi, gây nên viêm xoang.

Từ khoá: Nước mũi; ống tai. Tai giữa; Xoang mũi.

113. Vì sao khi khóc to, mũi chảy nhiều theo nước mắt?

Khi bạn bị oan uổng trong lòng cảm thấy hờn tủi, nhịn không được sẽ khóc to. Từ bé đến lớn bạn chắc đã khóc to nhiều lần, nhưng không hề nghĩ rằng khi khóc to ngoài nước mắt giàn giụa thì nước mũi cũng tăng lên rất nhiều. Vì sao lại như thế?

Theo lí mà nói, khi khóc to, nước mắt ra nhiều là hiện tượng bình thường, không hề liên quan đến nước mũi, nhưng quái lạ là chính lúc đó nước mũi cũng tiết ra rất nhiều. Điều đó chắc chắn là do nguyên do nào đó.

Để giải thích bí mật này, trước hết chúng ta phải tìm hiểu cơ quan tuyến lệ. Tuyến lệ là nơi sản sinh ra nước mắt. Khi không khóc nó cũng đã liên tục tiết ra một ít nước mắt để bôi trơn nhãn cầu. Ví dụ, chúng ta hằng ngày phải chớp mắt vô số lần là để bôi đều nước mắt lên bề mặt nhãn cầu. Mỗi lần chớp mắt giống như một lần lau gương để nhãn cầu của ta luôn luôn sạch và sáng.

Tuyến lệ gồm có hai phần. Một là phần sản sinh ra nước mắt; hai là phần đường ống để dẫn nước mắt ra, nó vừa thông đến khoang mắt, cũng được nối thông với khoang mũi.

Bình thường vì nước mắt tiết ra rất ít cho nên nó không chảy đến khoang mũi, vì vậy mà ta không cảm thấy được. Nhưng khi bạn khóc to, nước mắt tiết ra rất nhiều, trong đó một phần thông ra khoang mắt, còn một phần nữa là chảy đến khoang mũi. Trên thực tế, nước mũi từ mũi chảy ra, trong đó có cả nước mắt.

Từ khoá: Nước mũi; Cơ quan tuyến lệ. Tuyến lệ; Đường ống tuyến lệ; Khoang mũi.

114. Vì sao tiếng nói từ máy ghi âm phát ra khác với tiếng nói của mình?

Chúng ta thường gặp hiện tượng thú vị sau: đó là khi ta nói hoặc hát, ghi băng lại, cho dù máy ghi âm tốt bao nhiêu thì khi phát lại băng, âm thanh mà ta nghe được không hoàn toàn giống với tiếng nói của mình. Nhưng điều kì lạ thì người khác nghe là vẫn cảm giác được đó là giọng nói của bạn, nó không khác gì âm thanh bạn nói thường ngày.

Vì sao lại như thế? Bí mật then chốt ở đây là đường tiếp nhận âm thanh khác nhau.

Mọi người đều biết, người ta thông qua tai để tiếp thu âm thanh từ bên ngoài. Nhưng nếu bạn nói thì âm thanh phát ra, ngoài việc thông qua không khí chấn động truyền vào tai mình, còn có một con đường mà rất ít người biết được, đó là còn thông qua xương sọ của mình để truyền tín hiệu âm thanh đến thần kinh thính giác. Trên thực tế, âm thanh của mình nghe được là thông qua hai con đường: "đường truyền qua không khí" và "đường truyền qua xương " cùng đồng thời truyền đến.

Khi bạn dùng máy ghi âm để phát lại tiếng nói của mình thì bạn chỉ nghe được tiếng nói truyền đến tai qua không khí mà không nghe được bằng con đường "truyền qua xương". Do đó, mặc dù âm thanh không hề thay đổi, nhưng bạn vẫn cảm thấy không còn giống tiếng nói của mình nữa.

Từ khoá: Truyền qua không khí. Truyền qua xương.

115. Vì sao hầu như không hề có tiếng nói giống nhau?

Khi ta nói hoặc hát, âm thanh do yết hầu phát ra, chính xác hơn là do thanh đới của yết hầu phát ra.

Thanh đới là một tập hợp các lớp niêm mạc trong hầu, hai bên phải trái đều có, nó dai và có tính đàn hồi, giống như các dây đàn màu trắng bạc. Khi phát âm, dưới sự kích thích của dòng khí, niêm mạc của thanh đới sẽ rung lên như làn sóng, phát ra những âm sắc muôn màu muôn vẻ.

Vì thanh đới của mỗi người dài ngắn khác nhau, cho nên âm thanh phát ra cũng cao thấp khác nhau. Ví dụ, thanh đới của trẻ em dài 6 - 8 mm, của con gái ở tuổi thành niên dài 15 - 20 mm, của con trai ở tuổi thành niên dài 20 - 25 mm. Vì vậy, tiếng nói của trẻ em vừa sắc vừa cao, của nam giới vừa thấp vừa trầm, khác nhau rất rõ. Nhưng trên thế giới này có hơn 6 tỉ người, những người có thanh đới dài ngắn hoàn toàn giống nhau chắc là rất nhiều, vậy thì sao tiếng nói của mọi người lại không hoàn toàn giống nhau?

Các nhà khoa học khi xác định tiếng nói của người đã căn cứ vào thanh điệu cao thấp và âm sắc để phân thành "thanh phổ". Từ trong thanh phổ họ phát hiện thấy hầu như không có người nào âm thanh hoàn toàn giống nhau. Đó là vì khi người ta phát âm, tuy thanh đới có vai trò cực kì quan trọng, nhưng không phải do nó hoàn toàn quyết định mà còn liên quan đến hệ thống cộng hưởng.

Khi con người phát âm, ngoài thanh đới sản sinh chấn động ra thì hầu, yết, khoang miệng, khoang mũi, lồng ngực, vv.. đều cùng tham gia. Vì các cơ quan và bộ vị của mỗi người không hoàn toàn giống nhau, cho nên ở mức độ to nhỏ và hình dạng của chúng khó tránh khỏi những khác biệt nho nhỏ, cộng thêm đầu lưỡi, hàm răng, môi, gò má đều có khác biệt cũng như tuổi tác, giới tính, khí chất và sự giáo dục về văn hoá có khác nhau khiến cho âm sắc, âm điệu, cường độ, tiết tấu muôn hình muôn vẻ, hình thành nên đặc trưng âm thanh riêng của từng người.

Từ khoá: Thanh đới; Tiếng nói.

116. Vì sao khi máy bay cất cánh hoặc hạ cánh, thính lực của hành khách biến đổi?

Những người từng đi máy bay thường có cảm giác sau: khi máy bay cất cánh, nhất là khi hạ cánh cảm thấy lỗ tai như có vật gì nút chặt, những âm thanh xung quanh trở nên yếu hơn, nghe không rõ, đồng thời lỗ tai cảm thấy tức bí, có lúc còn có cảm giác đau. Nhưng sau khi máy bay hạ cánh thì cảm giác không thoải mái này rất nhanh mất đi, thính lực trở lại bình thường. Vì sao lại có hiện tượng kì lạ đó?

Trước hết, chúng ta hãy xét đến cấu tạo của tai. Từ bề ngoài mà nói, lỗ tai chỉ là những vành tai, nhưng trên thực tế, bên trong lỗ tai có đường ống; đường ống và vành tai là những tổ chức của tai ngoài, chức năng chủ yếu của nó là tập trung âm thanh lại, truyền đến màng tai. Màng tai là khởi điểm của tai giữa, tai giữa còn bao gồm buồng nhĩ, búa, các cơ quan của tai giữa và ống nhĩ. Những âm thanh tai ngoài tập trung làm chấn động màng nhĩ, thông qua xương búa truyền đến tai trong, trong tai trong có một kết cấu giống như ống tù và sừng trâu. Trong ống đó có rất nhiều tế bào cảm thụ âm thanh, có thể dịch những chấn động của âm thanh truyền đến thành các tín hiệu mà thần kinh thính giác hiểu được, cuối cùng được trung khu thính giác của vỏ não tiếp nhận làm cho ta nghe được âm thanh. Trong hệ thống thính giác của người, màng nhĩ là một kết cấu quan trọng, nó có một màng rung giống như màng rung trong máy điện thoại. Phía trong của màng nhĩ là buồng nhĩ, trong điều kiện bình thường áp lực phía ngoài buồng nhĩ tăng giảm theo áp suất không khí bên ngoài, còn áp lực trong buồng nhĩ vì không kịp điều chỉnh nên lúc đó sản sinh ra chênh áp giữa hai bên màng nhĩ. Vì áp lực ở bên ngoài lớn hơn áp lực trong buồng nhĩ, khiến cho màng nhĩ bị ép lõm vào, cho nên chúng ta có cảm giác như lỗ tai bị bịt lại và âm thanh nghe không rõ.

Vì vậy, khi máy bay cất cánh hoặc hạ cánh, nhân viên hàng không thường nhắc ta phải nhai kẹo hoặc há miệng ra là để cho áp lực ở trong buồng nhĩ cân bằng với áp lực ở phía ngoài màng nhĩ, nhằm giảm nhẹ áp lực đối với màng nhĩ.

Từ khoá: Màng nhĩ; Buồng nhĩ; Chênh áp.

117. Ngoáy tai tốt hay không tốt?

Rất nhiều bạn nhỏ có thói quen ngoáy tai thậm chí có lúc còn dùng cả cọng que cứng hoặc vật cứng khác cho vào lỗ tai ngoáy mới cảm thấy thoả mãn. Thực ra dáy tai không có hại đối với sức khoẻ con người, có lúc còn có tác dụng bảo vệ tai là đằng khác.

Nói đến dáy tai, ta nên tìm hiểu xem nó được sản sinh ra như thế nào. Ai cũng biết, dưới mặt da của cơ thể có nhiều tuyến mỡ thường tiết ra chất dầu. Tương tự, trong ống tai cũng có tuyến mỡ tiết ra chất dầu. Chất dầu này có thể dính kết các chất bẩn, hoặc các vẩy nhỏ trong tai lại với nhau kết thành từng mẩu làm thành dáy tai.

Những chất bẩn trên cơ thể có thể thông qua tắm hay rửa để tẩy sạch, nhưng lỗ tai sâu, không dễ làm sạch, thời gian càng lâu, chất bẩn tích luỹ càng nhiều. Vì vậy ngoáy tai giống như là động tác rửa mặt hay tắm, không thể thiếu được. Bởi vì trong trường hợp bình thường, dáy tai tích luỹ nhiều sẽ tự rơi ra. Ví dụ bình thường khi ta ăn hoặc nói, miệng nhai, xương cằm sẽ làm cho lỗ tai bị động đậy nên dần dần làm cho dáy tai bong ra.

Một số lượng dáy tai nhất định nằm trong tai, có lúc còn có tác dụng tốt. Ví dụ, khi có con sâu nhỏ chui vào lỗ tai, nếu nó cứ thế đi thẳng vào thì sẽ gặp tai giữa, có thể gây tổn thương cho màng nhĩ. Một khi màng nhĩ bị làm rách sẽ phát sinh viêm tai giữa, làm cho thính lực giảm sút. Nhưng nếu trong tai có dáy tai thì có thể ngăn ngừa được tai hoạ bất thường này. Vì dáy tai có vị đắng đặc biệt, con sâu gặp phải sẽ phải bò ra.

Điều nguy hại lớn nhất của ngoáy tai là dễ gây tổn thương cho ống taiVì da trong ống tai rất mềm và non, nếu không cẩn thận thì dễ làm cho ống tai bị nhiễm vi khuẩn, phát sinh viêm thành mủ. Đương nhiên, nếu làm rách màng nhĩ thì vấn đề càng trở nên nghiêm trọng hơn.

Cho nên nói ngoáy tai không phải là một thói quen tốt. Có lúc dáy tai tích tụ lại rất nhiều, gây ngứa rất khó chịu, cần phải ngoáy tai, nhưng tốt nhất là dùng đầu que tăm cuốn bông sạch, tuyệt đối không dùng những que cứng hoặc nhọn để ngoáy tai.

Từ khoá: Ráy tai.

118. Vì sao nước vào tai thì không nghe rõ?

Khi bơi, nước rất dễ vào tai. Lúc đó bạn lên bờ sẽ cảm thấy những âm thanh xung quanh nghe không rõ. Đó là vì bình thường sở dĩ ta có thể nghe được âm thanh là nhờ hệ thống truyền âm của tai giữa chuyển âm thanh đó vào tai trong.

Tai giữa gồm có màng nhĩ, xương búa và đường ống tổ chức thành. Phía ngoài buồng nhĩ có một lớp màng rất mỏng, gọi là màng nhĩ. Khi âm thanh từ bên ngoài đi vào tai giữa gặp màng nhĩ, màng nhĩ sẽ rung lên. Sóng âm thanh càng mạnh màng nhĩ rung động càng lớn, ngược lại sóng âm thanh yếu thì màng nhĩ rung động nhỏ. Âm thanh cao, màng nhĩ rung động nhanh, âm thanh thấp, màng nhĩ rung động chậm. Căn cứ sóng âm thanh mạnh hay yếu, cao hay thấp mà màng nhĩ phát sinh rung động và đưa những tín hiệu này vào tai trong, từ tai trong truyền lên não cho nên ta mới nghe được tiếng động. Nếu sóng âm thanh không đi vào tai thì màng nhĩ không rung động, ta không nghe được tiếng nói.

Khi bơi lội, nước vào tai sẽ ngăn cản âm thanh đi vào, sóng âm thanh không vào được thì màng nhĩ không thể rung động, hoặc là sóng âm thanh đi vào bị cản yếu đi nên màng nhĩ rung động yếu, vì vậy ta nghe không rõ. Nếu ta dùng bông nút chặt hai tai hoặc dùng tay bịt hai tai cũng sẽ không nghe thấy tiếng động, đó là vì nguyên nhân tương tự.

Khi nước vào tai nên làm thế nào? Có thể nghiêng đầu khiến cho nước trong tai chảy ra, hoặc nhấc chân đối diện lên, nhảy mấy cái nước cũng có thể chảy ra. Khi cần thiết có thể dùng que diêm quấn bông cho vào tai cẩn thận để thấm nước.

Từ khoá: Tai giữa; Màng nhĩ.

119. Vì sao có người nói lắp?

Nói lắp thường đưa lại nhiều phiền phức và đau khổ. Có một số người nói lắp, khi nhìn thấy người khác đọc lưu loát hoặc nói rất hùng hồn, còn bản thân lắp ba lắp bắp không nói rõ được ý tứ của mình trong lòng cảm thấy bị ức chế. Đặc biệt là khi họ bị người khác cười đùa thì tỏ ra căng thẳng, càng nói không ra lời.

Nói lắp là sự trở ngại về nói năng. Nó được sản sinh như thế nào? Các bác sĩ cho rằng chủ yếu có mấy nguyên nhân dưới đây. Có những trẻ em vì tò mò, thích bắt chước người khác nói lắp, hoặc thường tiếp xúc với những người nói lắp cho nên tiếp thu phải những ám thị không tốt, kết quả tự mình dần dần cũng biến thành nói lắp. Có một số người vì bị quở phạt hay bị uy hiếp quá mức, hoặc tinh thần bị tổn thương mà gây nên nói lắp. Ngoài ra, có người sau khi bị các bệnh truyền nhiễm như dịch cảm, ho gà, vv.. vì chức năng vỏ đại não bị giảm yếu, tinh thần dễ bị kích thích, dẫn đến căng thẳng quá mức cũng sẽ nói lắp. Người nói lắp khi nói, tinh thần thường gấp gáp, thậm chí lắc đầu hoa chân, múa tay, trừng mắt, méo miệng, môi run, nói một câu phải tốn rất nhiều sức. Nghiêm trọng hơn là phần đông người nói lắp đều là thanh niên. Vì họ nói năng khó khăn lâu ngày mà trở nên cô độc, co mình lại, xấu hổ và mặc cảm, do đó cần có biện pháp để uốn nắn kịp thời.

Muốn bỏ được nói lắp trước hết phải xoá bỏ trở ngại về tâm lí. Nếu xem nói lắp là vấn đề quá nghiêm trọng thì trở ngại tâm lí sẽ tăng lên, ngược lại nếu cho nói lắp là một tật bình thường, có thái độ coi thường thì sẽ dễ uốn nắn, thậm chí không chữa cũng khỏi.

Phương pháp hữu hiệu để chữa bệnh nói lắp là tốc độ nói phải chậm, khi nói phải mạnh dạn, vừa phải bình tĩnh, hoà nhã, tự nhiên, cố gắng phát âm chậm và dịu dàng.

Ngoài ra, khi nói cố giữ tiết tấu, có thể chia lời nói thành các ý đơn giản, mỗi ý nói một lần. Câu nói phải nối với nhau, không cần chia ý thành nhiều phần mà khiến cho người nghe cảm thấy như bị đứt quãng. Chỉ có phát âm chậm và có tiết tấu mới có thể khiến cho ngôn ngữ nhẹ nhàng, dịu dàng, liên tục mà không bị đứt đoạn.

Ngoài ra, người nói lắp tốt nhất mỗi ngày tập đọc to một lần, trước hết là đọc cho mình nghe, sau đó dần dần mở rộng phạm vi, có thể tham gia ngâm thơ, biểu diễn văn nghệ trước bạn bè. Như vậy vừa có thể khắc phục trở ngại về ngôn ngữ, vừa có thể khắc phục trở ngại về tâm lí. Người nói lắp phải dám mạnh dạn thể hiện mình, cố ý nói chuyện ở chỗ đông người để cho tâm lí căng thẳng được giải toả. Đồng thời vì tập trung tinh thần vào tiết tấu và âm luật cho nên sẽ chuyển được sự chú ý của người nói lắp đối với động tác phát âm, nói lắp do đó dần dần chuyển thành nói tự nhiên hơn.

Từ khoá: Nói lắp.

120. Người câm có nhất định là điếc không?

Người điếc không nhất định là câm, nhưng người câm hầu như đều là điếc. Rất nhiều người tai không nghe thấy người khác nói, nhưng tự mình nói lên lại rất rõ giống như người khác cũng là người điếc vậy. Còn người câm thì không như thế, trừ khi anh ta đang nói chuyện với bạn, nếu không thì dù có hét vỡ họng anh ta vẫn không biết để trả lời.

Con người sở dĩ biết nói hoàn toàn là do học nhau mà ra. Học nói là một quá trình phức tạp. Trẻ em đều thông qua tiếp xúc với những người chung quanh, nói chuyện với họ, bắt chước người lớn dần dần mới biết nói. Nếu một người sinh ra đã không thể nghe được, hoặc ở thời kì bắt đầu học nói bi bô mà mất đi thính lực thì không thể nghe thấy tiếng nói của người khác, như thế sẽ không biết nói, nhiều nhất chỉ có thể phát âm một số từ đơn điệu.

Nói chung, người điếc bẩm sinh thường ít gặp, nó chủ yếu là do cơ quan thính giác phát triển không đầy đủ gây nên, hoặc trong thời kì người mẹ mang thai đã uống một lượng lớn các loại thuốc streptromixin, kanamixin làm tổn thương thần kinh thính giác, hoặc khi sinh phần đầu bị kẹp tổn thương làm cho cơ quan thính giác hỏng đi.

Người điếc thứ phát thường là do một loại bệnh nào đó sau khi sinh ra, khiến cho bộ máy truyền âm của lỗ tai bị hỏng, hoặc là bệnh khiến cho tai trong và thần kinh thính giác bị thay đổi gây nên. Nhưng điếc có phải sẽ biến thành câm không? Điều đó còn phải xem người khác giúp đỡ người đó như thế nào. Nếu bố mẹ đối với con bị điếc thiếu kiên nhẫn giáo dục, cho rằng dù sao con mình đã không nghe thấy thì không thể nói chuyện với nó được, như vậy khiến cho tai trẻ em ban đầu có thể nghe thấy một ít nhưng vì không được luyện tập nên dần dần biến thành câm. Nếu cha mẹ đối với trẻ em bị điếc kiên trì giúp đỡ, huấn luyện con chú ý nhìn vào miệng nói của mình thì dù con điếc tương đối nặng cũng có thể khiến cho nó dần dần hiểu được ý câu nói của mình. Thời gian lâu đưa con đến trường câm điếc để học phát âm và học nói thì có thể không phải dùng tay ra mẫu mà vẫn diễn đạt được ý muốn của mình, hoặc trẻ em sau khi sinh ra mới bị điếc là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến câm, nhưng cũng có khả năng huấn luyện điếc mà không bị câm.

Từ khoá: Câm; Điếc.