Lúc bạn xem kịch hoặc liên tục đứng mấy tiếng đồng hồ, ngoài đầu óc căng lên, còn có cảm giác hai chân căng ra. So với ngồi lâu, đứng lâu không vận động càng khó chịu hơn. Ví dụ khi bạn sắp đội hình để biểu diễn thể thao, hoặc đón khách, hoặc duyệt binh, đứng chưa đến 2 giờ hai chân đã căng lên, đứng lâu nữa thì hai chân có thể sẽ phù to.
Vì sao ngồi lâu hay đứng lâu thì chân căng to lên? Đó là vì cơ thể ta chứa rất nhiều nước, chiếm khoảng 60% trọng lượng toàn thân. Tuổi càng bé thì tỉ lệ nước trong cơ thể càng cao.
Thành phần nước này chảy trong cơ thể, phải bảo đảm phân bố cân bằng và không ngừng lưu động mới giữ cho tuần hoàn máu và quá trình hấp thu, đào thải được bình thường. Nếu vì một nguyên nhân nào đó khiến cho dịch nước trong cơ thể gặp tuần hoàn trở ngại thì nó sẽ đọng lại giữa các khe của các tổ chức, lúc đó nếu cơ thể có sự hoạt động thích hợp, thông qua sự co bóp và chùng lỏng của các cơ sẽ giúp cho dịch thể khôi phục trở lại trạng thái cân bằng. Ví dụ khi chi dưới hoạt động, cơ bắp co bóp sẽ ép các tĩnh mạch trong cơ bắp, máu trong tĩnh mạch sẽ được đẩy về tim. Nếu ngồi lâu không hoạt động, cơ bắp không co ép thì máu trong tĩnh mạch cơ dưới không dễ chảy về tim. Cho nên khi đứng lâu, vì sức hút của Trái Đất nên máu sẽ tích tụ lại trong tĩnh mạch chi dưới, khiến cho áp lực trong tĩnh mạch tăng lên, áp lực trong các mạch máu nhỏ cũng tăng cao, khiến cho thành phần nước trong máu sẽ chuyển vào các khe giữa các tổ chức nhanh hơn. Do đó, chất lỏng giữa các khe tuần hoàn ít, ngưng lại quá nhiều làm cho ta cảm thấy bắp chân căng lên, sau đó có thể xuất hiện phù chân.
Từ khoá: Cân bằng dịch thể.
132. Khi đi đường vì sao hai vai lại lắc?
Chỉ cần ta bước đi hai vai sẽ lắc rất tự nhiên. Nói chung hai vai lắc không mất sức, cho dù sau khi đi bộ một quãng đường dài hai chân đau mỏi, bắp chân đã kiệt sức, nhưng hai vai vẫn lắc đi lắc lại một cách nhẹ nhàng. Động tác này là do kết quả của cơ hai cánh tay được co lại một cách có nhịp điệu.
Khi đi đường vì sao hai tay đưa đi đưa lại? Ban đầu có người cho rằng làm như thế có thể giảm tiêu hao năng lượng khi đi bộ. Nhưng kết quả kiểm tra chứng tỏ hai cánh tay đưa đi đưa lại hay không thường không ảnh hưởng đến năng lượng tiêu hao khi đi bộ. Cũng có người cho rằng như thế có thể hiệu chỉnh vị trí của phần đầu. Vì khi đi bộ đầu luôn hướng về phía trước, nhưng cùng với chân thay nhau bước, phần mông sẽ chuyển động, sự chuyển động này thông qua vai truyền đến đầu, khiến cho đầu khi đi bộ chuyển động sang trái sang phải, tay và chân thay nhau lắc sẽ khiến cho chuyển động của đầu được triệt tiêu. Nhưng các nhà khoa học qua kiểm tra chính xác phát hiện thấy, khi đi bộ mặc dù hai cánh tay không lắc, góc độ chuyển động của cánh tay cũng chỉ khoảng 9 độ, đến phần vai góc chuyển động còn nhỏ hơn, cuối cùng phần đầu chỉ chuyển động sang trái, sang phải không quá 2 độ, cho nên không ảnh hưởng đến mặt hướng về phía trước. Đương nhiên, lí do này cũng không chính xác.
Có một số nhà khoa học đã liên tưởng đến con người là động vật tiến hoá từ loài vượn 4 chi mà ra. Động vật 4 chi khi đi bộ thì các chi trước và chi sau bước đi rất có quy luật. Con người khi bắt đầu đứng thẳng để đi thì hai chi trước của động vật 4 chi biến thành hai tay. Có người đã làm thí nghiệm khi người đi đường bó chặt hai tay lại, kết quả cơ bắp của cánh tay vẫn co bóp quy luật như cũ. Qua đó có thể thấy khi đi bộ, hai tay lắc lư là do ảnh hưởng của tư thế động vật tứ chi khi đi còn lưu lại. Tác dụng của nó chủ yếu là giữ cân bằng và hài hoà cho tư thế đi đường.
Từ khoá: Tư thế đi bộ.
133. Vì sao ngón tay cái chỉ có 2 đốt?
Bàn tay người có 5 ngón tay, chúng dài ngắn, to nhỏ khác nhau. Hơn nữa, mỗi ngón tay đều có tên gọi riêng, đó là: ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa, ngón đeo nhẫn và ngón út.
Điều thú vị là ngón trỏ, ngón giữa, ngón đeo nhẫn và ngón út đều có 3 đốt, duy chỉ có ngón cái chỉ có hai đốt. Kết cấu này có ý nghĩa gì?
Căn cứ thuyết tiến hoá luận người ta biết được con người từ loài vượn cổ tiến hoá ra. Loài vượn cổ sống trong rừng, dựa vào tứ chi để đi, ngón tay cái hoặc ngón chân cái tách khỏi 4 ngón khác, khi leo cây chỉ có các ngón có 3 đốt là thích hợp nhất, còn ngón cái có 2 đốt được dùng không nhiều. Về sau, loài vượn cổ xuống đất học đứng thẳng để đi, hai chi trên được giải phóng, đặc biệt là sau khi chúng tiến hoá thành con người, vì tay thường sử dụng công cụ nên ngón cái biến thành to khoẻ. Chỗ bàn tay người còn sản sinh ra một cơ sống cá rất phát triển, khiến cho ngón cái có thể phối hợp hoạt động với 4 ngón đối diện.
Chính là nhờ kết quả tiến hoá này mà ngón cái của người hiện đại đã có một tác dụng to lớn trong bàn tay. Hàm nghĩa của câu thành ngữ "ngón cái đứng đầu" là ý nói nó nổi trội nhất. Quả đúng như thế! Theo thống kê của các nhà khoa học, những công việc làm cần dùng đến ngón cái thì hầu như một nửa trở lên cần đến sự hỗ trợ của ngón cái. Ngón cái vừa độc lập, vừa có thể phối hợp với 4 ngón kia để làm việc. Ví dụ khi viết, cầm đũa hay cầm súng, vv..
Ngón cái quan trọng như thế vì sao lại chỉ có 2 đốt? Các nhà khoa học cho rằng kết cấu này của nó là thích hợp nhất. Vì ngón cái nếu chỉ có một đốt thì sự phối hợp để nắm bắt của nó với 4 ngón kia sẽ không đủ khoẻ, còn nếu ngón cái có 3 đốt thì lực của nó sẽ yếu đi, không thể nào có lực mạnh. Cho nên kết cấu này của ngón cái là một trong những kết quả hợp lí nhất của quá trình tiến hoá từ loài vượn đến loài người.
Từ khoá: Ngón cái.
134. Vì sao đa số mọi người tay phải lại mạnh hơn tay trái?
Trên 90% số người có thói quen dùng tay phải làm việc. Tay phải của họ về lực, kích thước hoặc về trọng lượng đều mạnh hơn tay trái. Tay phải phát triển hơn tay trái, thậm chí còn ảnh hưởng đến sự phát triển của chân phải so với chân trái. Vậy vì sao nhiều người lại có thói quen dùng tay phải?
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, người ta quen dùng tay phải, đó là thói quen được hình thành dần dần trong quá trình lao động lâu dài.
Từ xa xưa, ở thời đại đồ đá cũ, con người sống thành bầy đàn, tay nắm rìu đá, mũi tên đá để săn bắt loài thú. Khi giao chiến, người ta thường dùng tay phải để cầm vũ khí xông vào dã thú. Từ những bức tranh tường cổ Hy Lạp hơn 1000 năm trước còn lưu lại chúng ta cũng có thể thấy được tình trạng này. Con người dùng tay phải cầm cung và mũi tên, còn tay trái nắm thuẫn.
Trải qua năm tháng lâu dài, loài người dần dần có thói quen thuận tay phải. Sau đó trong lao động và chiến đấu, loài người thường dùng tay phải, mặc dù có lúc có những em bé cá biệt dùng tay trái để viết hoặc cầm đũa, nhưng thầy giáo và bố mẹ bắt em sửa. Dần dần hiện tượng "thuận tay phải" không còn là thói quen sau này nữa mà đã trở thành di truyền bẩm sinh.
Trong cơ thể người, mạng lưới kinh lạc của thần kinh đan xen nhau, tức là tay phải thuộc về bán cầu đại não trái "quản", tay trái thuộc về bán cầu đại não phải "quản". Có một số người vì bị tai biến mà nửa thân bên phải bất động, đó là do bán cầu đại não trái bị trở ngại, còn những người nửa thân bên trái bất động là do bán cầu phải của đại não bị khác thường. Vì con người thường dùng tay phải, dần dần làm cho hoạt động của bán cầu đại não trái trở thành phức tạp hơn, điều đó ngược lại đã thúc đẩy cho người ta quen dùng tay phải.
Từ khoá: Tay trái; Tay phải. Bán cầu đại não.
135. Hai nửa trái, phải của cơ thể có đối xứng không?
Nhìn bề ngoài mà xét, cơ thể người có 5 giác quan và 4 chi, có tính đối xứng trái, phải rất hoàn mĩ. Ví dụ hai tay, hai chân, hai mắt, vv.. hoàn toàn tuân theo quy luật đối xứng trái phải. Nhưng trong cơ thể còn có nhiều hiện tượng không đối xứng.
Nếu đi sâu vào trong cơ thể ta sẽ phát hiện có nhiều cơ quan nội tạng trong ngực và bụng không đối xứng với nhau. Ai cũng biết tim nằm hơi lệch trái trên ngực, còn gan nằm lệch phải trong bụng.
Lại xét đến khí quản, nó từ trên đi xuống dưới rồi chia thành một nhánh trái, một nhánh phải. Điều thú vị là hai nhánh khí quản này không giống nhau. Nhánh khí quản trái nhỏ và dài, hướng đi hơi lệch ngang; còn nhánh khí quản phải thì to và ngắn, hướng đi hơi thẳng xuống. Chính vì vậy khi không cẩn thận làm rơi vật gì vào khí quản thì hầu như đều rơi vào nhánh khí quản phải.
Hai chân người khi đứng thẳng, thông thường chân trái có diện tích tiếp xúc với mặt đất lớn hơn chân phải, cũng tức là trọng tâm hơi rơi về chân trái, chân trái trở thành chân trụ chính. Có một nhà khoa học, qua khảo sát lâu dài đã phát hiện, khi con người phát hiện phía trước có nguy hiểm thì đa số đều núp về phía bên trái, do đó ông cho rằng điều này có liên quan với chân trái đỡ trọng tâm, khiến cho chân phải dễ đạp lên mặt đất.
Trong cơ thể còn có nhiều bộ phận trái phải không đối xứng. Ví dụ, có người có một mắt hai mí, còn mắt kia một mí; hai lông mày: bên cao bên thấp; khi cười một bên có lúm đồng tiền, bên kia không có. Tất cả những điều này đều là những hiện tượng không đối xứng bình thường. Nhưng nếu khi một người xuất hiện một hiện tượng không đối xứng nào đó khác thường trong cơ thể thì thường thường đó là điềm dự báo bệnh tật. Ví dụ điển hình nhất là ra mồ hôi, nếu chỉ có nửa người ra mồ hôi, nửa khác không có thì đó là sự cảnh báo, nếu không chú ý thì sắp tới bạn có thể bị tai biến hoặc bại liệt nửa người.
Từ khoá: Đối xứng trái phải.
136. Vì sao khi ngủ phải chú ý tư thế nằm?
Ngủ là phương thức nghỉ ngơi quan trọng nhất của cơ thể. Chất lượng ngủ quan hệ đến hiệu suất học tập và làm việc ban ngày. Giấc ngủ có chất lượng cao không những được quyết định bởi thời gian ngủ, môi trường mà cũng liên quan đến tư thế ngủ.
Có người thích ngủ nằm sấp, ngực xuống dưới, lưng lên trên, hình như nằm thế yên tĩnh hơn. Nhưng khi nằm sấp thì một số cơ dây chằng của chân và thân người không được chùng lỏng và nghỉ ngơi hoàn toàn. Dưới sức nặng của cơ thể, hoạt động của ngực bị hạn chế, ảnh hưởng đến hô hấp của phổi và chức năng của tim. Bộ ngực và phần bụng bị đè, không có lợi cho sự phát triển của lứa tuổi thanh, thiếu niên. Khi nằm sấp, đầu thường lệch một bên để tránh lỗ mũi bị gối bịt, thời gian dài các cơ bên cổ dễ bị kéo căng, do đó nằm sấp là tư thế ngủ không khoa học nhất, nên thay đổi.
Không ít người có thói quen ngủ nằm ngửa, thân nằm thẳng, tứ chi mở ra thoải mái, họ cho rằng nằm ngửa có thể đề phòng lưng bị gù, có lợi cho cột sống và khung xương phát triển, thúc đẩy chiều cao phát triển. Nhưng sự phân bố cơ bắp trên toàn thân mà nói thì nằm ngửa cũng giống như nằm sấp, một bộ phận cơ bắp của thân và chân vẫn ở trạng thái không được buông lỏng, cho nên hiệu suất nghỉ ngơi không cao.
Khi nằm ngửa nếu đặt hai tay lên ngực hoặc bị chăn dày đè nặng lên ngực sẽ cản trở tim làm việc, thậm chí hay chiêm bao và có cảm giác kinh hoàng. Những người ngủ ngáy to khi ngủ nằm ngửa, vì hầu sa xuống bị khí thở kích thích nên dễ ngáy to.
Tư thế nằm nghiêng, thân hơi cong về phía trước, các khớp của chi được buông lỏng, hơi cong nên là trạng thái nghỉ ngơi tốt nhất. Vì vậy, người ta thường nói "nằm như cây cung" tức chỉ nằm nghiêng là tư thế ngủ hay nhất. Trừ thân và tứ chi, tư thế đầu và cổ cũng rất quan trọng. Các đốt sống cổ hơi nghiêng về phía trước, nếu không có gối hoặc gối quá thấp thì cơ cổ không được thư giãn, các mạch máu ở phần đầu dễ bị ứ huyết, sau khi ngủ dậy sẽ cảm thấy căng đầu, mí mắt hơi phù. Nhưng nếu gối quá cao sẽ làm cho cơ sau cổ bị kéo căng, động mạch cổ bị trở ngại, sau khi ngủ dậy cảm thấy mỏi cổ, choáng đầu, căng não. Kết quả nghiên cứu chứng tỏ gối dày 8 - 15 cm là thích hợp. Khi nằm ngửa gối cao khoảng bằng một nắm tay là vừa, nằm nghiêng gối cao khoảng 1 nắm tay rưỡi là thích hợp.
Tư thế ngủ tốt bảo đảm giấc ngủ tốt, giấc ngủ tốt khiến cho tinh thần ban ngày thoải mái hơn.
Từ khoá: Ngủ; Ngủ nằm sấp; Ngủ nằm ngửa; Ngủ nằm nghiêng.
137. Ngủ trưa có lợi gì?
Rất nhiều người có thói quen ngủ trưa, đặc biệt là về mùa hè.
Mục đích ngủ là để xoá bỏ mệt mỏi, khôi phục sức lực, ngủ trưa cũng là vì mục đích đó.
Buổi sáng sức lực con người vẫn còn dồi dào, đó là vì qua một đêm nghỉ ngơi, các cơ quan trong cơ thể được tu chỉnh lại, xoá bỏ hết sự mệt mỏi của ngày hôm trước. Nhưng sau một buổi sáng làm việc hoặc học tập, vì thể lực và đầu óc tập trung cao độ, căng thẳng, lại sinh ra sự mệt mỏi, hơn nữa nhiệt lượng trong cơ thể đã cạn, lúc đó các chức năng sinh lí ngoài yêu cầu được bổ sung nhiệt lượng, còn đòi hỏi được nghỉ ngơi thích đáng để tiêu trừ mệt mỏi, khôi phục sức lực, buổi chiều có thể làm việc hay học tập tiếp. Giữa trưa ngủ một chốc có thể đạt được mục đích đó. Về mùa đông, hay mùa xuân thì ngủ trưa tác dụng không rõ lắm, nói chung buổi trưa ngủ một chốc là được. Nhưng về mùa hè tác dụng ngủ trưa rất rõ rệt.
Mùa hè, đúng lúc chính trưa Mặt Trời chiếu nóng, nhiệt độ môi trường chung quanh rất cao, mạch máu da giãn nở, một lượng lớn máu tập trung ở mặt da, gây ra sự mất cân bằng phân phối máu trong cơ thể, nhất là máu chảy qua não ít. Do đó sinh ra hiện tượng não thiếu máu nhất thời, khiến cho tinh thần uể oải, lơ mơ buồn ngủ. Ngoài ra, mùa hè đêm ngắn ngày dài, cộng thêm nóng bức, cho nên mọi người thường ngủ muộn, dậy sớm, như vậy rất khó bảo đảm giấc ngủ đầy đủ. Cho nên đến buổi trưa thường hay ngáp ngắn, ngáp dài, đó là hiện tượng tất nhiên về sinh lí.
Đối với trẻ em, giấc ngủ trưa lại càng cần thiết, bởi vì tổ chức các cơ quan của trẻ em còn non yếu, chức năng sinh lí chưa hoàn thiện, nên dễ mệt mỏi. Qua giấc ngủ trưa, chức năng của các bộ phận trong cơ thể mới được tu chỉnh lại đầy đủ.
Từ khoá: Ngủ trưa.
138. Vì sao khi ngủ có người lại ngáy khò khò?
Chắc bạn đã từng gặp có người lúc ngủ tiếng ngáy rất to, làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của người khác, nhưng bản thân anh ta ngủ say nên không hề hay biết. Đó là nguyên nhân gì?
Nguyên là khi ngủ, đặc biệt là khi ngủ say thì cơ bắp toàn thân chùng giãn, ngay đến "lưỡi gà" ở cổ họng cũng sa xuống, bị không khí thở ra hít vào làm rung động sinh ra ngáy khò khò. Ngáy cũng có thể là vì sự lưu thông của không khí trong lỗ mũi gặp trở ngại. Khi mũi không thông, thở khó khăn, tự nhiên sẽ thở bằng miệng. Thở miệng, đặc biệt là khi hít thở vào sẽ làm chấn động hàm ếch mềm ở phía trên cuống họng. Hàm ếch mềm cùng với không khí và miệng cùng rung động sẽ phát ra tiếng ngáy khò khò.
Theo nguyên lí trên đây, có một số người sẽ hỏi: vì sao mũi không có bệnh mà lại không thông khí?
Đó là vì những người này khi ngủ, vị trí của đầu không nằm ngay ngắn. Đầu không ngay ngắn khiến cho mũi không thông, cho nên để tránh tiếng ngáy thì lúc ngủ vị trí của đầu phải ngay ngắn, không nên nằm ngửa mà nên nằm nghiêng, đừng để mũi bị tắc, nếu khi ngủ mà quen thở bằng miệng thì tiếng ngáy rất khó loại bỏ.
Ngoài ra, những người mũi to, các tuyến lympho ở cuống mũi sưng to cũng sẽ khiến cho mũi không thông nên ngáy to. Trường hợp này ở trẻ em càng hay gặp.
Khi ngáy to tốt nhất là đi bệnh viện kiểm tra, nếu ngáy là vì bệnh gây nên thì cần chữa trị kịp thời.
Từ khoá: Lưỡi gà sa xuống; Ngáy; Hàm ếch mềm.
139. Vì sao nói ngủ giường hơi cứng và phẳng là tốt hơn?
Con người khoảng 1/3 cuộc đời là ngủ trên giường, do đó giường đối với chúng ta rất quan trọng. Có nhiều loại giường, có loại giường phẳng, giường đệm, giường lò xo, giường chiếu, vv.. Vậy ngủ loại giường nào có lợi cho sức khoẻ?
Từ kết cấu sinh lí cơ thể mà nói, giường chiếu mềm, giường lò xo, giường đệm đều quá mềm, là loại giường ngủ không lí tưởng. Ngủ trên giường mềm này khi nằm ngửa, cột sống thành hình cong, khi nằm nghiêng thì cong theo chiều nghiêng, như vậy khiến cho dây chằng và các khớp hai bên cột sống sẽ chịu sức nặng quá mức. Lâu ngày dễ gây cho cột sống đau mỏi.
Nếu để trẻ em ngủ giường mềm, thì ngoài những điều không thể tránh khỏi được ở trên còn vì khung xương trẻ em phát triển chưa định hình nên dễ dẫn đến cột sống bị biến hình.
Cho nên bác sĩ nhắc nhở mọi người nên ngủ giường ván phẳng. Nói chung độ cứng của giường có tiêu chuẩn là nằm ngửa mà mông không bị lún nhiều. Nếu ngủ giường gỗ thì có thể khiến cho cột sống cơ bản giữ được ở trạng thái sinh lí bình thường. Cột sống bị lệch nhẹ chỉ cần ngủ giường phẳng qua một đêm nghỉ ngơi sẽ được uốn nắn lại.
Trẻ em ngủ giường phẳng có lợi cho khung xương phát triển bình thường. Phụ nữ ngủ giường phẳng sẽ có lợi cho đường cong thân thể đẹp.
Từ khoá: Ngủ; Giường phẳng.
140. Vì sao khi ngủ không nên trùm chăn kín đầu?
Không ít các bạn, đặc biệt có khi vì sợ hãi hoặc là để ấm hơn, cũng có người do những nguyên nhân khác, khi ngủ thường thích trùm chăn kín đầu, toàn thân đắp chăn kín mít.
Bác sĩ thường nhắc nhở chúng ta, ngủ trùm chăn kín đầu là một thói quen không tốt. Nó không những khiến ta không được nghỉ ngơi đầy đủ mà còn ảnh hưởng không tốt đối với sức khoẻ.
Vì sao như thế? Vì chúng ta luôn phải thở, hít không khí mới vào và thở ra khí CO2, như thế mới có thể khiến cho các cơ quan trong cơ thể duy trì được trạng thái tốt đẹp. Nhưng khi bạn vùi đầu trong chăn ngủ, chăn dày sẽ cách li bạn với môi trường bên ngoài, không thể nào trao đổi không khí được. Tuy ngủ say chúng ta vẫn phải thở đều, thời gian lâu kết quả sẽ không tốt. Đó là vì khí oxi trong chăn ngày càng ít đi, còn khí CO2 ngày càng nhiều lên. Vì không thở được khí oxi cho nên các cơ quan trong cơ thể không làm việc bình thường, cuối cùng gây ảnh hưởng không tốt cho sức khoẻ.
Người ngủ trùm chăn vì thiếu oxi sẽ cảm thấy tức ngực, thở gấp hoặc ngủ đến nửa đêm thì bỗng thấy ác mộng, lo sợ, toàn thân mồ hôi đầm đìa, giống như vừa trải qua một trận vật lộn kịch liệt.
Tóm lại, vì sức khoẻ, để nghỉ ngơi được tốt hơn, bạn không nên ngủ trùm chăn kín đầu.
Từ khoá: Thói quen ngủ không tốt.
