Ăn thức ăn là để hấp thụ các chất dinh dưỡng, duy trì sự sống.

Sau khi thức ăn vào miệng, trước hết phải dùng răng nhai kĩ, nghiền nát, sau đó mới nuốt xuống dạ dày, biến thành chất hồ lỏng, cuối cùng chuyển sang ruột non để tiêu hoá. Khi hệ thống tiêu hoá làm việc bình thường thì cơ thể có thể hấp thụ đầy đủ các chất dinh dưỡng, thể hiện tinh thần tràn trề, khí huyết thịnh vượng.

Nhưng có người khi ăn hay nuốt vội vàng. Thức ăn vừa vào miệng chưa nhai kĩ đã nuốt. Thức ăn chưa được nhai kĩ đã nuốt xuống dạ dày sẽ tăng thêm gánh nặng cho dạ dày. Dạ dày không tiêu hoá tốt thức ăn sẽ ảnh hưởng đến sự tiêu hoá và hấp thụ của đường ruột. Chính vì vậy ta phải căn cứ vào đặc điểm làm việc của hệ thống tiêu hoá để ăn cho đúng cách. Trước hết phải tận dụng răng nhai nghiền đầy đủ. Thức ăn ở trong miệng nhai càng kĩ thì càng giảm nhẹ gánh nặng cho dạ dày, giúp dạ dày gia công càng tốt hơn. Đồng thời với nhai kĩ còn cần phải nuốt chậm. Điều lợi nhất của nuốt chậm là khiến cho dạ dày dung nạp thức ăn dần dần, không phải một lúc phình to nhanh, như vậy dạ dày có cảm giác thoải mái, không gây ra cảm giác ức chế làm cho cơ thể không thoải mái.

Từ khoá: Nhai kĩ; Tiêu hoá; Lượng dung nạp của dạ dày.

62. Trẻ em ăn cá nhiều có trở nên chậm chạp không?

Có một số người già thấy trẻ em ăn cá nhiều thì ngăn lại, vì họ sợ "ăn cá nhiều sẽ chậm chạp". Thực ra cách nghĩ đó không có cơ sở khoa học. Xưa nay cá là thức ăn quan trọng. Các món thức ăn cá không những ngon mà dinh dưỡng còn phong phú, hợp khẩu vị. Nói chung, trứng cá chứa khoảng 15-20% protêin, ăn vào dễ được cơ thể hấp thụ, hơn nữa thành phần hoá học của loại protêin này gần giống với thành phần hoá học trong cơ thể nên rất có lợi cho sức khoẻ. Trong cá còn có 5-10% chất mỡ, có thể cung cấp năng lượng cho cơ thể. Ngoài ra, cá còn chứa các chất như đường, vitamin, canxi, photpho, vv... Ví dụ kg trứng cá chiên chứa 81,5 g protêin, 44,5 g mỡ, 15 g đường, 5 mg canxi, 15,3 mg photpho, gần 10 g các loại vitamin. Do đó có thể thấy các thành phần dinh dưỡng của cá rất cao.

Trẻ em đang ở thời kì sinh trưởng, trong ăn uống chú ý bổ sung đầy đủ dinh dưỡng là vô cùng cần thiết. Ăn cá đối với sức khoẻ rất có lợi, không những không làm cho người chậm chạp mà ngược lại còn nâng cao sự phát triển của đại não, bởi vì các chất như protêin, canxi, photpho, vitamin, vv.. ở trong cá đều là những chất rất cần thiết cho đại não phát triển.

Cá được kho hoặc luộc rất tươi, nhưng khi ăn phải nhai kĩ, nghiền nát để tránh xương, hơn nữa một lần không nên ăn quá nhiều, vì ăn như thế thì tiêu hoá sẽ không tốt.

Từ khoá: Cá.

63. Vì sao ăn cơm chan nước nóng không tốt cho tiêu hoá?

Ở Thượng Hải và một số vùng phương Nam Trung Quốc rất nhiều người ăn sáng thích chan cơm với nước nóng, vì ăn như thế vừa nhanh, vừa đơn giản. Nhưng ăn cơm chan nước nóng không có lợi cho tiêu hoá.

Vì sao lại thế? Bởi vì thức ăn mà chúng ăn vào trước hết phải được nhai kĩ. Bộ răng là máy nghiền rất tốt, vừa cắt vừa nghiền làm cho thức ăn biến thành nhỏ mịn, đồng thời nước bọt sẽ không ngừng tiết ra, lưỡi không ngừng đảo trộn thức ăn, khiến cho thức ăn và nước bọt trộn đều. Sau khi trộn lẫn thì chất men amylase trong nước bọt sẽ cùng với chất amylase trong thức ăn xảy ra phản ứng hoá học, biến chất amylase thành đường mạch nha, giúp cho dạ dày và đường ruột hấp thụ được tốt. Ngoài ra, khi lưỡi đảo trộn thức ăn thì vị ngon của thức ăn sẽ kích thích thần kinh vị giác ở đầu lưỡi. Thần kinh vị giác phản ánh lên đại não, đại não tiếp được thông tin lập tức ra lệnh cho dạ dày và lá lách tiết ra dịch tiêu hoá để chuẩn bị tiếp thụ thức ăn.

Ăn cơm chan nước nóng đã phá hoại trình tự làm việc trên. Cơm lẫn với nước nóng không được nhai kĩ đã đưa vào dạ dày. Vì không nhai kĩ nên nước bọt tiết ra ít, men amylase bị nước làm loãng, cộng thêm thần kinh vị giác không được kích thích đầy đủ cho nên dạ dày không nhận được tín hiệu, do đó dịch vị tiết ra ít, hoặc dù dịch vị có được tiết ra thì cũng bị nước làm loãng, như vậy, các công đoạn của hệ thống tiêu hoá đều bị đảo lộn. Nếu cứ ăn như thế lâu dài sẽ dẫn đến bệnh dạ dày.

Nói như thế có phải là cũng không nên ăn cơm húp canh chăng? Không phải! Ăn cơm húp canh và ăn cơm chan nước nóng là hai việc khác nhau. Khi ăn cơm, đặc biệt là trước khi ăn, nếu húp mấy thìa canh có thể làm nhuận khoang miệng và đường tiêu hoá, dễ cho nhai và nuốt thức ăn, còn có thể kích thích miệng và dạ dày tiết ra nước bọt và dịch vị, rất có lợi cho việc tiêu hoá thức ăn. Đương nhiên, trước khi ăn không nên húp nhiều canh, bởi vì nó sẽ làm loãng dịch tiêu hoá, giảm thấp khả năng tiêu hoá làm cho tiêu hoá không tốt.

Hiểu được nguyên lí này, chúng ta không những không nên ăn cơm chan nước nóng hoặc ăn cơm chan canh, hơn nữa dù ăn kiểu gì cũng phải chú ý nhai kĩ nuốt chậm.

Từ khoá: Cơm chan nước nóng; Tiêu hoá.

64. Vì sao trước và sau khi ăn nên nghỉ ngơi?

Dạ dày và ruột hằng ngày phải tiêu hoá 3 bữa ăn. Trong quá trình tiêu hoá, dạ dày và ruột nhào trộn đều thức ăn thành dạng hồ, ngoài ra còn cần các loại dịch tiêu hoá giúp đỡ. Nếu không làm như thế thì chất amylaza, mỡ và protêin trong thức ăn sẽ không thể phân giải thành những chất dinh dưỡng để cho ruột non hấp thụ. Dịch tiêu hoá có nhiều loại. Ví dụ nước bọt trong miệng, dịch vị trong dạ dày, dịch ruột trong ruột non, vv... Những loại dịch này bình thường đều có, nhưng tương đối ít, chỉ khi chuẩn bị ăn mới tiết ra được nhiều.

Dịch tiêu hoá không phải cứ cần đến là có ngay mà phải trải qua một thời gian nhất định. Cho nên trước khi ăn tốt nhất là nghỉ ngơi phút chốc, như vậy có lợi cho việc chuẩn bị tiết ra dịch tiêu hoá được đầy đủ hơn, lúc ăn cảm thấy ngon, nuốt vào dễ tiêu hoá.

Sau khi ăn dạ dày no căng, ruột cũng sắp khẩn trương làm việc. Dạ dày và ruột làm việc đòi hỏi phải có máu giúp đỡ, tăng thêm lực để cho chúng làm việc tốt. Nếu ăn xong lập tức lao động nặng hoặc làm việc trí não khẩn trương thì máu trong cơ thể sẽ dồn ra cơ bắp, hoặc đại não, phần còn lại để giúp đỡ dạ dày và ruột rất ít. Như vậy dạ dày và ruột làm việc yếu, ăn không được tiêu hoá tốt, lâu ngày sẽ gây nên các bệnh về tiêu hoá như chướng bụng hoặc đau dạ dày.

Cho nên trước và sau khi ăn đều nên nghỉ ngơi một chốc, đặc biệt là ăn xong không nên làm việc nặng, cũng không nên đọc sách báo, suy nghĩ nhiều. Tốt nhất là đi dạo, cần lắm thì làm những việc nhẹ nhàng, như thế sẽ có ích cho ruột và dạ dày tiêu hoá.

Từ khoá: Tiêu hoá.

65. Vì sao ngày nay trẻ em bị bệnh đường ruột nhiều hơn trước?

Trước kia trẻ em mắc bệnh tiêu hoá rất ít. Nhưng mấy năm gần đây, số bệnh nhân trẻ em mắc bệnh tiêu hoá tăng lên. Nguyên nhân vì sao?

Theo nghiên cứu của các nhà y học, điều này liên quan mật thiết với sự ăn uống của trẻ em. Ngày nay nhiều gia đình có tủ lạnh, đồ uống ngọt, thức ăn ngọt và nước giải khát rất dồi dào đã làm tăng gánh nặng cho đường tiêu hoá của trẻ em. Theo điều tra, trẻ em ngày nay rất thích các thức sau: kem, thức ăn nhanh, sôcôla, nước giải khát, sữa chua, bánh mặn ăn vặt, nước hoa quả, kẹo, sữa điểm tâm, bánh ăn vặt. Tất cả những thứ này là nguyên nhân chủ yếu gây ra bệnh đường ruột cho trẻ em. Về mặt sinh lí thì hệ thống tiêu hoá của trẻ em chưa phát triển hoàn thiện, năng lực tiêu hoá còn yếu. Dịch vị dạ dày của trẻ em có độ axit còn thấp, năng lực kháng khuẩn chưa mạnh, ăn nhiều sẽ tạo nên tiêu hoá không tốt. Thức ăn chưa được tiêu hoá đầy đủ đã phải hấp thụ sẽ khiến cho vi khuẩn vốn có trong đường ruột sinh sôi nảy nở, làm ảnh hưởng đến chức năng tiêu hoá. Lúc đó, thức ăn sẽ phân giải thành một lượng lớn chất độc, gây cho trẻ em các chứng nôn oẹ, ỉa chảy và mất nước.

Để đề phòng mắc bệnh đường ruột, các em nên kiềm chế ăn uống, không ăn lạnh, đương nhiên hoàn toàn không ăn những thức ăn này là không thực tế. Ngoài ra bình thường các em không nên ăn no quá. Một khi đã bị bệnh đường ruột thì nên kịp thời đến bệnh viện kiểm tra và chữa trị, không nên coi thường, bỏ qua.

Từ khoá: Bệnh đường tiêu hoá.

66. Vì sao một số người thường có cảm giác đi ngoài không hết?

Ai đi ngoài xong cũng cảm thấy nhẹ nhõm. Nhưng có một số người sau khi đi ngoài vẫn có cảm giác đi chưa hết, hình như chưa bài tiết hết phân. Lúc đó, mặc dù ngồi lâu vẫn cảm thấy chưa thoải mái. Vì sao lại như thế?

Như ta đã biết, phân là cặn bã thức ăn sau khi đã được ruột non hấp thụ thải ra, từ ruột non đi sang ruột già, sau một thời gian nhất định lưu lại ở đó, cuối cùng đi đến đoạn cuối của ruột già là trực tràng, sinh ra phản xạ có điều kiện khiến cho đại não xuất hiện cảm giác "muốn đi ngoài".

Trong điều kiện bình thường, một khi có cảm giác "muốn đi ngoài" thì nên đi ngay. Nhưng có lúc vì nguyên nhân công tác hoặc học tập, ví dụ lúc đó đang lên lớp hoặc đang làm một việc gì không thể dừng ngay được, đành phải miễn cưỡng nín lại, khiến cho phản xạ của trực tràng bị ức chế. Nếu tình trạng đó xảy ra thường xuyên thì phản xạ của trực tràng sẽ trở nên chậm chạp, thậm chí dần dần mất đi, dẫn đến sự nhu động của kết tràng chậm hơn, do đó mà phát sinh cảm giác "đi không hết".

Để khôi phục lại thói quen bình thường, tốt nhất là hằng ngày nên tập đi ngoài theo thời gian nhất định, ví dụ vào sáng sớm hoặc trước khi đi ngủ. Điều đó sẽ đưa lại hiệu quả tốt cho cơ thể.

Từ khoá: Trực tràng; Phản xạ đi ngoài.

67. Vì sao trong thời kì thi phải đặc biệt chú ý về mặt ăn uống?

Rất nhiều học sinh để đạt được thành tích học tập tốt, giai đoạn gần thi tỏ ra căng thẳng, ăn không ngon, ngủ không yên, sức khoẻ và trí não giảm sút nhiều, có người thậm chí còn giảm cân, huyết áp tăng cao, tiêu hoá không tốt, ảnh hưởng đến tư duy của đại não. Vì vậy, trong giai đoạn ôn thi, ngoài việc sắp xếp hợp lí thời gian, điều chỉnh sinh hoạt và chú ý cung cấp đầy đủ dinh dưỡng là điều vô cùng quan trọng. Các hợp chất của hydrat cacbon là nguồn dinh dưỡng chủ yếu để cung cấp năng lượng cho cơ thể hoạt động, công tác và học tập. Cơm, mì, thức ăn và hoa quả đều chứa các hợp chất của cacbon và nước.

Trong giai đoạn ôn thi, về mặt ăn uống, trước hết phải bảo đảm cung cấp đầy đủ các hợp chất này, chỉ có như thế mới bảo đảm lượng dự trữ đường gluco cho cơ thể, giúp não và các tế bào cơ tim được đảm bảo, từ đó nâng cao hiệu suất ôn tập, có lợi cho điều chỉnh trạng thái tâm lí, giảm chậm và làm nhẹ mức độ mệt mỏi.

Chất protêin có thể nâng cao khả năng hoạt động của não. Khi não hoạt động đòi hỏi sự tham gia của một số môi chất của thần kinh. Những môi chất này trong quá trình hợp thành cần một lượng lớn chất protêin. Thời gian thi, vì lao động trí óc ở cường độ cao so với lúc bình thường, nên lượng protêin cần được cung cấp nhiều hơn. Những thực phẩm động vật như thịt nạc, cá, sữa bò, gia cầm và các chế phẩm của đậu nành đều chứa protêin phong phú.

Lecithin là một chất quan trọng, nó tham gia hoạt động tư duy của đại não. Lecithin sẽ chuyển hoá thành chất acetyl-cholin là chất giúp đỡ cho thần kinh truyền thông tin và tăng thêm sức nhớ. Trong đậu nành, trứng gà, sữa bò và lòng chay động vật chứa khá nhiều lecithin, vì vậy nên chú ý ăn đầy đủ.

Ngoài ra, nên ăn thêm một số rau tươi và hoa quả chứa nhiều loại vitamin. Vitamin tham gia vào quá trình hấp thụ và đào thải của các tổ chức trong cơ thể, nó còn là một bộ phận cấu thành quan trọng của các loại men trong cơ thể. Vitamin có lợi cho việc giúp đỡ chức năng hệ thống thần kinh và đại não làm việc bình thường. Cung cấp vitamin đầy đủ có lợi cho việc tiêu trừ sự mệt mỏi và hoà hoãn cho thần kinh đại não.

Trong những ngày ôn thi, bữa sáng nên ăn no và ăn thêm hoa quả. Giữa hai đợt thi có thể ăn thêm socola và nước hoa quả, như vậy vừa bổ sung được nhiệt lượng, vừa giảm thấp sự tiêu hao đường nguyên trong gan, đề phòng phát sinh đường huyết thấp, còn làm hưng phấn đại não, khiến cho nó có tác dụng duy trì trạng thái làm việc tốt hơn.

Trong giai đoạn ôn thi cần phải xoá bỏ tâm lí căng thẳng, lo lắng, tinh thần phải thoải mái, nhẹ nhàng, chú ý kết hợp học tập và nghỉ ngơi. Buổi tối nên ngủ sớm để bảo đảm ngủ đủ thời gian và có chất lượng. Như vậy, cộng thêm với sự cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết sẽ nâng cao hiệu suất học tập, thực hiện "bỏ công ít mà hiệu quả nhiều".

Từ khoá: Các hợp chất hyđrat cacbon; Protêin; Lecithin; Vitamin.

68. Vì sao uống thuốc cũng có thể gây ra dinh dưỡng không tốt?

Thuốc là loại vũ khí có uy lực để con người đấu tranh với bệnh tật. Thuốc thông qua chức năng ảnh hưởng đến cơ thể, hoặc khống chế sự phát triển của bệnh tật mà có tác dụng chữa bệnh. Thuốc không những có thể khống chế bệnh phát triển mà đồng thời cũng có thể thông qua công hiệu điều chỉnh cơ thể để đạt được tốc độ phục hồi sức khoẻ nhanh. Nhưng sử dụng thuốc cũng có thể gây ra những hậu quả không tốt. Ví dụ, trong các loại thuốc ta thường dùng, có một số thuốc có thể làm cho sự hấp thụ dinh dưỡng không tốt, nghiêm trọng hơn còn có thể gây ra chứng thiếu dinh dưỡng.

Về mặt này có rất nhiều ví dụ. Như tetracyclin có thể gây ra hấp thụ không tốt các chất axit folic (một loại vitamin B), mỡ và đường sữa. Dùng viên hydrochlorid phenphormin để chữa bệnh đái đường có thể dẫn đễn sự hấp thu không tốt các chất đường gluco, axit amin, mỡ, vitamin B12 và natri. Thuốc chữa lao phổi gây ra hấp thụ không tốt chất mỡ, vitamin B12 và vitamin B; uống thuốc chữa bệnh ỉa chảy sẽ làm mất chất protêin, hấp thụ không tốt đường gluco và kali trong máu thấp.

Do đó trong quá trình sử dụng các loại thuốc trên cần phải bổ sung thêm một số chất dinh dưỡng, đồng thời phải chú ý quan sát, nếu sớm có biểu hiện thiếu chất dinh dưỡng nào đó thì phải giảm lượng thuốc dùng hoặc thay thuốc, thậm chí ngừng dùng ngay.

Từ khoá: Thuốc; Dinh dưỡng không tốt.

69. Vì sao khi bụng no ăn thức ăn ngon nhưng không cảm thấy ngon?

Mọi người đã từng có lúc bụng đói, ăn gì cũng cảm thấy ngon, nhưng lúc bụng no thì cho dù thức ăn ngon cũng không cảm thấy ngon miệng. Đó là vì lẽ gì?

Nguyên là trong não của ta có hai trung khu thần kinh khống chế hành vi thèm ăn, tức là có hai khu quyết định "thèm ăn và không thèm ăn". Khi bụng đói, "trung khu thần kinh thèm ăn" sẽ hưng phấn cao, nên nhu cầu thèm ăn rất mạnh, ăn gì cũng cảm thấy ngon; lúc bụng no, "trung khu thần kinh thèm ăn" bị khống chế, trung khu thần kinh no hưng phấn nên nó quyết định ngừng hoạt động thèm ăn, do đó sự thèm ăn giảm xuống, vì vậy mà ta không thích ăn nữa.

Vậy đại não làm thế nào để nhận được các thông tin đói hay no của bụng truyền lên? Điều này có liên quan trực tiếp với độ căng của cơ trơn trên thành dạ dày bị giảm, thì cảm giác thèm ăn sẽ mất đi. Khi độ căng của cơ trơn trên thành dạ dày tăng lên thì cảm giác thèm ăn cũng tăng lên. Độ căng của cơ trơn trên thành dạ dày được quyết định bởi sự co bóp của dạ dày. Khi dạ dày tiêu hoá thức ăn thì chỉ có bộ phận ở gần thập nhị chí tràng (cuống trên dạ dày) co bóp. Khi dạ dày rỗng dần thì phạm vi co bóp cũng tăng lên, chờ đến khi dạ dày hoàn toàn rỗng thì toàn bộ dạ dày sẽ co bóp và lực co bóp mạnh dần lên. Dạ dày trống rỗng co bóp mạnh làm hưng phấn cơ quan cảm thụ trong thành dạ dày, tín hiệu được truyền đến đại não làm trỗi dậy cảm giác đói, từ đó mà kích thích "trung khu thèm ăn".

Trong trường hợp co bóp đói thì độ căng của cơ trơn trên thành dạ dày đạt đến đỉnh cao. Do đó cảm giác thèm ăn lúc này rất mạnh. Ngược lại với quá trình trên, khi bụng đã no, lực co bóp của dạ dày giảm xuống, độ căng của các cơ trơn trên thành dạ dày cũng giảm thấp, tín hiệu truyền đến trung tâm no của đại não, cho nên cảm giác thèm ăn sẽ mất đi.

Từ khoá: Thèm ăn; Trung khu thèm ăn. Trung khu no; Cơ trơn trên thành dạ dày.

70. Vì sao thức ăn rán khó tiêu?

Thức ăn rán thơm, giòn, hợp khẩu vị, nhưng khó tiêu hoá. Một lần ăn quá nhiều, hoặc ăn nhanh quá sẽ ảnh hưởng không tốt đối với dạ dày. Vì sao lại như thế?

Như ta đã biết, sự tiêu hoá và hấp thụ thức ăn phải trải qua một quá trình xử lí rất phức tạp. Trong khoang miệng, răng nhai và nghiền nát, đầu lưỡi đảo thức ăn trộn đều. Trong nước bọt có men amylase có thể biến chất amylase thành đường mạch nha, trong dạ dày có men protêin dùng để phân giải chất protêin. Ruột non là "nhà máy gia công hoá học" lớn nhất của thức ăn. Trong ruột các dạng men tiêu hoá khác nhau có đầy đủ các chất protêin, amylase và mỡ chưa qua xử lí sẽ được gia công xử lí ở đây.

Thức ăn rán vì tương đối cứng, không dễ nhai nát và khó được trộn đều cho nên đã ảnh hưởng đến sự tiêu hoá trong dạ dày và ruột non.

Thức ăn sau khi rán, đại bộ phận các hạt đều được bao bọc một lớp dầu, hoặc mỡ, làm giảm sự tiếp xúc của nó với men protêin hoặc men amylase, vì vậy những chất protêin và amylase đã được rán này sẽ khó tiêu hoá.

Các nhà khoa học đã làm thí nghiệm, chứng minh dịch vị đã tiết ra nhiều hay ít có liên quan với tính chất của thức ăn ăn vào. Khi ăn bánh bao, dịch vị tiết ra tương đối nhiều nên sức tiêu hoá mạnh; khi thức ăn chứa mỡ dịch vị tiết ra ít và chậm, nên sức tiêu hoá yếu. Sau khi ăn thịt ta không cảm thấy đói, đó là vì trong thịt chứa nhiều mỡ nên khó tiêu hoá, nó lưu lại trong dạ dày lâu nhất. Tương tự, thức ăn rán phía ngoài được bao bọc một lớp mỡ nên ảnh hưởng đến tiết dịch vị, do đó lâu tiêu.

Thức ăn rán tuy khó tiêu, nhưng cũng chưa đến nỗi ảnh hưởng đến tiết dịch vị như là thức ăn thuần mỡ. Chỉ cần khi ăn nhai kĩ, mỗi lần không ăn quá nhiều thì thức ăn rán vẫn còn tiêu hoá được.

Từ khoá: Thức ăn rán; Tiết dịch vị.