“Nào, cô Grey, cô nghĩ thế nào về vị phó tế mới?” Miss Murray cất tiếng hỏi khi chúng tôi từ nhà thờ trở về vào ngày Chủ nhật tiếp theo sau khi công việc gia sư của chúng tôi bắt đầu lại.

“Tôi khó mà nói được,” tôi đáp: “Tôi thậm chí còn chưa nghe ông ấy giảng.”

“Ồ, nhưng cô có thấy ông ấy chứ nhỉ?”

“Vâng, nhưng tôi không thể cả gan phán đoán tính cách của một người chỉ qua một cái liếc mắt thoáng qua khuôn mặt anh ta.”

“Nhưng chẳng lẽ ông ta xấu xí lắm sao?”

“Ông ấy không gây ấn tượng với tôi là quá mức xấu xí; tôi không ghét kiểu đường nét khuôn mặt đó: nhưng điều duy nhất tôi đặc biệt chú ý ở ông ấy là phong cách đọc; điều đó đối với tôi có vẻ tốt — ít nhất là tốt hơn vô cùng so với ông Hatfield. Ông ấy đọc các bài Kinh thánh như thể ông ấy quyết tâm truyền tải trọn vẹn hiệu lực cho từng đoạn; có vẻ như người bất cẩn nhất cũng không thể không chú tâm, còn người dốt nát nhất cũng không thể không hiểu; và những lời cầu nguyện được ông đọc như thể ông không hề đọc, mà đang khẩn khoản và chân thành cầu nguyện từ chính trái tim mình.”

“Ờ, vâng, đó là tất cả những gì ông ta giỏi: ông ta có thể lầm lũi hoàn thành buổi lễ cho xong chuyện; nhưng trong đầu ông ta chẳng có nổi một ý tưởng nào vượt ra ngoài khuôn khổ đó.”

“Sao cô lại biết?”

“Ối! Tôi biết rõ lắm chứ; tôi là một kẻ phán rạch ròi trong những chuyện thế này. Cô có thấy cách ông ta bước ra khỏi nhà thờ không? Chân bước thình thịch — cứ như thể chẳng có ai ở đó ngoài chính mình — chẳng bao giờ thèm nhìn sang phải hay sang trái, và rõ ràng chẳng nghĩ đến điều gì khác ngoài việc mau chóng chuồn khỏi nhà thờ, và có lẽ là về nhà để ăn tối: cái đầu ngu ngốc to lớn của ông ta chẳng thể chứa nổi ý tưởng nào khác.”

“Chắc cô muốn ông ấy phải liếc mắt nhìn vào ghế của ngài địa chủ,” tôi nói, mỉm cười trước sự gay gắt trong thái độ thù địch của cô.

“Thật chứ! Tôi sẽ vô cùng phẫn nộ nếu ông ta dám làm một chuyện như thế!” cô đáp, kiêu kỳ hất đầu; đoạn, sau một thoáng suy nghĩ, cô nói thêm — “Thôi, mặc kệ! Tôi nghĩ ông ta cũng đủ tốt cho cái vị trí của mình rồi: nhưng tôi mừng là mình không phải trông cậy vào ông ta để tìm kiếm sự giải trí — thế thôi. Cô có thấy cách ông Hatfield vội vã chạy ra để nhận một cái cúi chào từ tôi và kịp lúc xếp chúng tôi lên xe ngựa không?”

“Vâng,” tôi đáp, thầm nhủ thêm trong lòng, “và tôi thấy việc tung tăng bay từ trên bục giảng xuống với vẻ đầy háo hức để bắt tay ngài địa chủ rồi đưa vợ con ngài ấy lên xe ngựa là một hành động có phần hạ thấp phẩm giá của một mục sư; hơn nữa, tôi còn mang mối hờn với ông ta vì suýt nữa đã gạt tôi ra ngoài” — bởi vì, thực ra, mặc dù tôi đang đứng trước mặt ông ta, sát ngay bên bậc bước lên xe ngựa, chờ để bước vào, thế mà ông ta vẫn cứ khăng khăng gấp bậc lên và đóng cửa lại, cho đến khi một người trong gia đình gọi lên rằng cô gia sư vẫn chưa vào xe; bấy giờ, chẳng mảy may một lời xin lỗi, ông ta quay lưng rời đi, chúc họ một buổi sáng tốt lành và để mặc người hầu gác cổng hoàn tất nốt việc đó.

Nota bene.— Ông Hatfield chưa từng nói chuyện với tôi, Sir Hugh hay Lady Meltham cũng vậy, ngài Harry hay Miss Meltham cũng không, hay ngài Green cùng các chị em của ông, hay bất kỳ quý ông quý bà nào thường lui tới nhà thờ đó: và trên thực tế, chẳng có bất kỳ ai từng đến thăm Horton Lodge mảy may đếm xỉa đến tôi.

Vào buổi chiều, Miss Murray lại gọi xe ngựa cho cô và em gái: cô bảo trời quá lạnh để họ có thể dạo chơi trong vườn; và hơn nữa, cô tin rằng Harry Meltham sẽ có mặt ở nhà thờ. “Vì,” cô vừa nói vừa mỉm cười đầy ẩn ý với hình bóng xinh đẹp của chính mình trong gương, “anh ấy là một kẻ đi lễ chăm chỉ đến mức gương mẫu trong vài Chủ nhật gần đây; cô sẽ tưởng anh ấy là một Cơ Đốc nhân ngoan đạo thực thụ. Và cô có thể đi cùng chúng tôi, cô Grey: tôi muốn cô nhìn thấy anh ấy; anh ấy đã thay đổi tiến bộ biết nhường nào kể từ khi trở về từ nước ngoài — cô không thể ngờ được đâu! Và hơn nữa, khi đó cô sẽ có cơ hội được chiêm ngưỡng lại ngài Weston tuấn tú, và được nghe ông ấy giảng đạo.”

Quả thực tôi đã được nghe ông ấy giảng, và vô cùng hài lòng với chân lý phúc âm trong giáo lý của ông, cũng như sự chân thành giản dị trong phong cách và sự rõ ràng, mạnh mẽ trong văn phong của ông. Thật sự rất sảng khoái khi được nghe một bài giảng như thế, sau khi đã quá quen thuộc với những bài diễn thuyết khô khan, dài dòng của vị phó tế trước, và những lời lẽ thậm chí còn kém phần bổ ích hơn của vị chánh xứ. Ông Hatfield thường ung dung tiến dọc lối đi, hay đúng hơn là lướt qua như một trận cuồng phong, với chiếc áo choàng lụa quý phái tung bay phía sau và sột soạt cọ vào cánh cửa ghế ngồi, bước lên bục giảng như một kẻ chinh chiến đang tiến lên cỗ xe khải hoàn của mình; rồi, buông mình xuống chiếc đệm nhung với một tư thế duyên dáng được tính toán kỹ lưỡng, chìm trong sự phủ phục lặng thầm trong một khoảng thời gian nhất định; rồi lầm rầm đọc một lời kinh Collect và đọc nhanh như nuốt chữ bài Kinh Lạy Cha, đứng dậy, tháo một chiếc găng tay màu oải hương sáng rực để ban cho giáo đoàn đặc ân được chiêm ngưỡng những chiếc nhẫn lấp lánh của mình, nhẹ nhàng luồn những ngón tay qua mái tóc uốn xoăn tươm tất, vung vẩy chiếc khăn tay bằng vải cambric, ngâm nga một đoạn rất ngắn, hoặc có lẽ chỉ là một cụm từ Kinh Thánh làm lời đề đầu cho bài giảng của mình, và cuối cùng, cất lên một bài văn mà xét về mặt cấu trúc thì có thể coi là hay, dẫu quá mức trau chuốt và giả tạo đến mức chẳng thể làm tôi vừa lòng: các luận điểm được bố cục chặt chẽ, các lý lẽ được dẫn dắt theo logic; thế mà, đôi khi thật khó lòng kiên nhẫn lắng nghe cho trọn vẹn mà không có chút biểu hiện nhỏ nào tỏ ý bất mãn hoặc thiếu kiên nhẫn.

Những chủ đề ưa thích của ông là kỷ luật nhà thờ, các nghi thức và lễ nghi, sự kế vị tông đồ, bổn phận tôn kính và vâng phục hàng giáo phẩm, tội ác tồi tệ của sự ly giáo, sự cần thiết tuyệt đối phải tuân thủ mọi hình thức đạo đức, sự cả gan đáng trách của những cá nhân dám tự suy nghĩ về những vấn đề liên quan đến tôn giáo hoặc để bản thân dẫn dắt bởi sự giải giải Kinh Thánh của chính họ, và thỉnh thoảng (để làm vừa lòng các giáo dân giàu có của mình) sự cần thiết phải có thái độ vâng lời kính cẩn của người nghèo đối với người giàu — xuyên suốt bài giảng, ông củng cố các châm ngôn và lời khuyên răn của mình bằng các trích dẫn từ các Giáo phụ: những người mà có vẻ như ông am hiểu tường tận hơn nhiều so với các Tông đồ và các Tiên tri, và tầm quan trọng của họ dường như được ông đánh giá ít nhất là ngang bằng với các vị ấy.

Nhưng thỉnh thoảng ông lại mang đến cho chúng tôi một bài giảng thuộc một tầng lớp khác — điều mà một số người sẽ gọi là một bài giảng rất hay; nhưng lạnh lẽo và nghiêm khắc: mô tả Đấng Tối Cao như một kẻ sai nha khắc nghiệt hơn là một người cha nhân từ. Thế nhưng, khi lắng nghe, tôi lại nghiêng về ý nghĩ rằng con người ấy rất chân thành trong mọi lời mình nói: chắc hẳn ông đã thay đổi quan điểm, và trở nên kiên định với tôn giáo, u ám và khắc khổ, nhưng vẫn vô cùng sùng đạo. Thế nhưng những ảo tưởng như vậy thường nhanh chóng tiêu tan ngay khi bước ra khỏi nhà thờ, khi nghe thấy giọng nói của ông đang vui vẻ trò chuyện rôm rả với một số thành viên nhà Meltham hay Green, hoặc có lẽ là chính gia đình Murray; có lẽ ông đang tự cười cợt chính bài giảng của mình và hy vọng rằng mình đã gieo vào đầu đám dân đen khốn kiếp ấy dăm ba điều để suy ngẫm; biết đâu lại đang hả hê trước ý nghĩ rằng bà già Betty Holmes giờ đây sẽ phải dẹp bỏ cái thú vui tội lỗi là tẩu thuốc — vốn là niềm an ủi hằng ngày của bà trong suốt hơn ba mươi năm qua: rằng George Higgins sẽ sợ hãi mà bỏ dở những buổi dạo chơi chiều Chủ nhật, và Thomas Jackson sẽ bị dằn vặt khôn nguôi trong lương tâm, đồng thời bị lung lay niềm tin chắc chắn không thể lay chuyển về một sự phục sinh tràn ngập niềm vui vào ngày tận thế.

Do đó, tôi không khỏi đi đến kết luận rằng ông Hatfield chính là một trong số những kẻ “buộc những gánh nặng nặng nề, khó chịu, rồi đặt lên vai người ta, còn bản thân họ thì đến một ngón tay cũng chẳng buồn nhúc nhích”; và là những kẻ “làm cho lời của Chúa ra vô hiệu bằng những truyền thống của họ, lấy mệnh lệnh của loài người làm giáo lý để dạy dỗ”. Tôi vô cùng hài lòng khi nhận thấy rằng vị phó tế mới, theo những gì tôi có thể thấy, hoàn toàn không có điểm nào giống ông ta trong tất cả những điều kể trên.

“Nào, cô Grey, bây giờ thì cô nghĩ thế nào về ông ấy?” Miss Murray cất lời hỏi khi chúng tôi ổn định chỗ ngồi trên xe ngựa sau buổi lễ.

“Vẫn chẳng có gì đáng chê trách cả,” tôi đáp.

“Chẳng có gì đáng chê trách!” cô lặp lại với vẻ ngỡ ngàng. “Ý cô là sao?”

“Ý tôi là, tôi chẳng thấy ông ấy tệ hơn lúc trước chút nào.”

“Không tệ hơn! Tôi thì chắc chắn không nghĩ thế đâu — hoàn toàn ngược lại là đằng khác! Chẳng lẽ anh ấy không tiến bộ lên rất nhiều sao?”

“Ối, vâng; rất nhiều là đằng khác,” tôi đáp; bởi vì lúc này tôi mới nhận ra rằng người cô đang nhắc đến là Harry Meltham, chứ không phải ngài Weston. Vị quý ông đó đã hăng hái bước lên để trò chuyện với các tiểu thư: một điều mà có lẽ anh ta sẽ chẳng đời nào dám làm nếu có mặt mẹ của họ; anh ta cũng đã lịch sự đỡ họ lên xe ngựa. Anh ta đã không tìm cách gạt tôi ra như ông Hatfield; tất nhiên, anh ta cũng chẳng chìa tay giúp đỡ tôi (tôi cũng chẳng đời nào thèm nhận nếu anh ta làm thế), nhưng chừng nào cửa xe còn mở thì anh ta vẫn đứng đó cười cợt và tán gẫu với họ, rồi mới ngả mũ chào và quay về dinh cơ của mình: thế nhưng suốt quãng thời gian ấy tôi hầu như chẳng thèm để ý gì đến anh ta. Tuy nhiên, những người bạn đồng hành của tôi thì tinh tường hơn nhiều; và trong suốt dọc đường xe lăn bánh, họ không chỉ bàn tán về diện mạo, lời nói và hành động của anh ta, mà còn mổ xẻ từng đường nét trên khuôn mặt và từng món trang phục anh ta mặc.

“Cô đừng có hòng chiếm trọn anh ấy cho riêng mình đấy, Rosalie,” Miss Matilda cất lên khi cuộc thảo luận này khép lại; “tôi thích anh ấy: tôi biết anh ấy sẽ là một bạn đồng hành tuyệt vời và vui tính đối với tôi.”

“Được thôi, cô cứ thoải mái nhận lấy anh ta đi, Matilda,” người chị đáp lại với giọng điệu giả vờ dửng dưng.

“Và tôi dám cá,” người kia tiếp lời, “rằng anh ấy ngưỡng mộ tôi chẳng kém gì cô đâu; có phải thế không, cô Grey?”

“Tôi không biết; tôi nào có thông thuộc tâm tư của anh ta.”

“Thì đấy, nhưng anh ta đúng là thích tôi thật mà.”

“Trời ạ, Matilda! Sẽ chẳng có ma nào thèm ngưỡng mộ cô cho đến khi cái nết thô lỗ, vụng về của cô biến đi đâu mất đã.”

“Ối dào, nhảm nhí! Harry Meltham thích những nét tính cách đó; và bạn bè của tía cũng vậy thôi.”

“Thôi đi, cô có thể mê hoặc mấy ông già, và mấy gã con trai thứ; chứ tôi dám chắc chẳng có ai khác thèm để mắt đến cô đâu.”

“Tôi thèm vào: tôi có lúc nào cũng nhoe nhoét đi vơ vét tiền bạc như cô và má đâu. Chỉ cần chồng tôi đủ khả năng nuôi vài con ngựa tốt và dăm con chó khôn là tôi mãn nguyện lắm rồi; còn tất cả những thứ khác muốn biến đi đâu thì biến!”

“Này, nếu cô cứ vạ miệng thốt ra những lời lẽ khủng khiếp như thế, tôi chắc chắn sẽ chẳng có một quý ông chân chính nào dám bén mảng đến gần cô đâu. Thật đấy, cô Grey, cô không nên để em ấy ăn nói như thế chứ.”

“Tôi hoàn toàn không có cách nào ngăn cản được đâu, Miss Murray ạ.”

“Và cô hoàn toàn lầm to rồi đấy, Matilda, khi cứ ảo tưởng rằng Harry Meltham ngưỡng mộ cô: tôi đảm bảo với cô là anh ta chẳng đời nào có chuyện đó đâu.”

Matildaan chớm cất lời giận dữ đáp trả; nhưng may thay, hành trình của chúng tôi lúc này đã kết thúc; và cuộc cãi vã bị cắt ngang khi người đánh xe mở cửa xe và hạ bậc thang xuống để chúng tôi bước xuống.