Thi hài của cha tôi đã được an táng; và chúng tôi, với nét mặt u buồn cùng trang phục tang tóc, cứ ngồi lưu luyến bên bàn ăn sáng đạm bạc để bàn tính cho tương lai. Trí tuệ kiên định của mẹ tôi vẫn không gục ngã trước nỗi đau đớn tột cùng này: tinh thần của bà, dẫu trĩu nặng, nhưng không hề khuất phục. Mary muốn tôi quay lại Horton Lodge, còn mẹ sẽ đến sống cùng con bé và ông Richardson tại nhà xứ. Con bé khẳng định rằng chồng nó cũng mong mỏi điều đó không kém gì mình, và sự sắp xếp ấy chắc chắn sẽ mang lại lợi ích cho tất cả; bởi sự hiện diện cùng vốn kinh nghiệm của mẹ sẽ vô giá đối với họ, và họ sẽ làm mọi cách để mẹ được hạnh phúc. Thế nhưng, mọi lời lẽ thuyết phục hay nài nỉ đều vô ích; mẹ nhất quyết không đi. Không phải vì mẹ hoài nghi dù chỉ một kho khắc về lòng tốt và thiện ý của con gái, mà bà quả quyết rằng chừng nào Chúa còn ban cho sức khỏe và sự dẻo dai, bà sẽ tự dùng chúng để mưu sinh chứ không trở thành gánh nặng cho bất cứ ai, dù cho sự phụ thuộc ấy có bị cảm phiền là gánh nặng hay không. Nếu có đủ khả năng để ở trọ tại nhà xứ ——, bà sẽ chọn nơi đó hơn tất cả mọi chốn khác làm chỗ ẩn náu; nhưng vì hoàn cảnh không cho phép, bà sẽ không bao giờ bước chân qua ngưỡng cửa ấy dưới danh nghĩa nào khác ngoài một vị khách thỉnh thoảng ghé thăm—trừ phi bệnh tật hay tai ương khiến sự giúp đỡ của họ thực sự cần thiết, hoặc cho đến khi tuổi già sức yếu tước đi khả năng tự lập của bà.

“Không, Mary,” bà nói, “nếu anh em con có dư dả chút ít, hãy dành dụm lấy lo cho gia đình mình; còn mẹ con Agnes phải tự mật ngọt mà gom góp cho bản thân. Nhờ ơn trời là mẹ từng nuôi dạy các con nên người, mẹ vẫn chưa quên những tài lẻ của mình. Xin ơn Chúa, mẹ sẽ kìm nén nỗi sầu muộn vô ích này,” bà nói, trong khi những giọt nước mắt vẫn tuôn rơi trên gò má dẫu bà đã cố kìm lại. Nhưng rồi bà gạt đi, kiên quyết ngẩng đầu lên và tiếp tục: “Mẹ sẽ tự lực cánh sinh, tìm một ngôi nhà nhỏ nằm ở vị trí thuận tiện trong một khu vực đông đúc nhưng trong lành. Ở đó, chúng ta sẽ nhận vài thiếu nữ đến trọ và dạy học—nếu tuyển được—cùng với số học sinh ban ngày tùy theo sức đón nhận hoặc khả năng giảng dạy của chúng ta. Bè bạn thân thiết và họ hàng bên nội chắc chắn sẽ gửi gắm thêm học sinh cho chúng ta, hoặc hỗ trợ bằng những lời giới thiệu; còn bên ngoại, mẹ sẽ chẳng nhờ cậy gì đâu. Các con nghĩ sao, Agnes? Con có sẵn sàng rời bỏ công việc hiện tại để cùng thử sức không?”

“Con hoàn toàn sẵn sàng, thưa mẹ; và số tiền con tích cóp được sẽ đủ để sắm sửa đồ đạc trong nhà. Con sẽ rút từ ngân hàng ra ngay lập tức.”

“Khi nào cần hẵng hay: trước tiên chúng ta phải tìm nhà và thống nhất những bước chuẩn bị đã.”

Mary ngỏ ý muốn cho mượn số tiền ít ỏi mà con bé đang có, nhưng mẹ từ chối, bảo rằng chúng ta phải bắt đầu theo hướng tiết kiệm. Mẹ hy vọng rằng một phần hoặc toàn bộ số tiền của tôi, cộng với tiền bán đồ đạc trong nhà và chút ít khoản tiền mà người cha đáng kính đã cố dành dụm cho bà sau khi các khoản nợ đã trả xong, sẽ đủ trang trải cho đến lễ Giáng sinh; khi ấy, người ta hy vọng công sức chung của mẹ con sẽ bắt đầu sinh lời. Cuối cùng, kế hoạch này đã được định đoạt; những việc thăm dò và chuẩn bị được tiến hành ngay lập tức. Trong lúc mẹ bận rộn với những bề bộn ấy, tôi sẽ quay lại Horton Lodge khi kỳ nghỉ bốn tuần kết thúc, để báo trước về việc tôi sẽ chính thức rời đi ngay khi mọi thứ sẵn sàng cho ngày khai trường.

Chúng tôi đang bàn chuyện này vào buổi sáng mà tôi vừa nhắc tới, khoảng nửa tháng sau ngày cha qua đời, thì có người mang đến một bức thư gửi cho mẹ. Vừa trông thấy nó, sắc mặt mẹ liền bừng lên—vốn dĩ đã nhợt nhạt vì những đêm thức trắng lo âu và nỗi đau quá lớn. “Thư của cha tao!” bà thì thầm trong lúc vội vã xé phong bì. Đã nhiều năm trôi qua kể từ lần cuối cùng bà nhận được tin tức từ bất kỳ người thân nào bên ngoại. Tự nhiên cảm thấy tò mò không biết bức thư viết gì, tôi dõi theo nét mặt mẹ khi bà đọc, và không khỏi ngạc nhiên khi thấy bà cắn môi, nhíu mày như đang giận dữ. Đọc xong, bà có phần bất kính ném nó xuống bàn, miệng mỉm cười đầy khinh miệt,—

“Ông ngoại các con thật tốt bụng khi viết thư cho ta. Ổng bảo rằng chắc tao đã hối hận từ lâu về cái ‘cuộc hôn nhân bất hạnh’ của mình, và nếu tao chịu thừa nhận điều đó, thú nhận rằng mình đã sai lầm khi phớt lờ lời khuyên can của ổng, đồng thời đã phải chịu đựng những cay đắng xứng đáng cho việc ấy, thì ổng sẽ lại nâng đỡ tao thành một phu nhân—nếu điều đó còn có thể sau quãng thời gian dài trượt dốc—và sẽ nhớ đến các cháu gái trong di chúc của ông. Lấy hộp đựng giấy viết thư ra đây, Agnes, rồi dọn dẹp mấy thứ này đi: ta sẽ trả lời thư ngay lập tức. Nhưng trước hết, vì ta có thể tước đi quyền thừa kế của cả hai đứa, thật công bằng khi ta phải cho các con biết ta dự định viết gì. Ta sẽ nói rằng ổng đã lầm khi cho rằng ta có thể hối hận vì đã sinh ra những đứa con gái (những người từng là niềm kiêu hãnh trong đời ta, và giờ đây sẽ là chốn nương na trong tuổi xế chiều), hay hối hận vì ba mươi năm sống bên người bạn đời trân quý và thương yêu nhất;—rằng, giả sử những bất hạnh của chúng ta có lớn gấp ba lần đi nữa (trừ phi do chính tay ta gây ra), ta vẫn càng thấy hạnh phúc vì đã được chia sẻ chúng cùng cha các con, và gánh vác chút ít an ủi trong tầm tay; và dẫu những đau đớn bệnh tật của ông có nhân lên gấp mười, ta cũng chẳng mảy may hối hận vì đã tận tụy chăm sóc và dốc sức xoa dịu chúng;—rằng, nếu ổng lấy được một người vợ giàu có hơn, chắc chắn những giông bão và thử thách vẫn sẽ giáng xuống đời ông; trong khi ta đủ kiêu ngạo để tin rằng chẳng người phụ nữ nào khác có thể ở bên vực ông vượt qua những gian truân ấy tốt nhường ấy: không phải vì ta tài giỏi hơn người, mà bởi vì ta sinh ra là dành cho ông, và ông dành cho ta; và ta chẳng thể nào hối tiếc về những giờ phút, ngày tháng, năm dài hạnh phúc mà chúng ta đã sẻ chia bên nhau—điều mà mỗi người sẽ chẳng thể có được nếu thiếu vắng người kia—cũng như ta không thể hối tiếc về vinh dự được làm y tá cho ông trong lúc bệnh hoạn và là chỗ dựa tinh thần cho ông trong hoạn nạn.

“Các con thấy vậy có ổn không?—hay ta nên viết rằng tất cả chúng ta đều vô cùng hối hận vì những chuyện đã xảy ra trong suốt ba mươi năm qua, rằng các con gái của ta ước gì chúng chưa từng cất tiếng khóc chào đời; nhưng trót mang cái bất hạnh ấy rồi, chúng sẽ vô cùng biết ơn bất kỳ chút ân huệ nhỏ nhoi nào mà ông ngoại rộng lượng ban phát?”

Tất nhiên, cả hai chúng tôi đều hết lời ủng hộ quyết định của mẹ; Mary dọn dẹp sạch sẽ bàn ăn sáng; tôi lấy hộp đựng thư; bức thư nhanh chóng được hoàn thành và gửi đi. Kể từ ngày hôm đó, chúng tôi không còn nghe bất cứ tin tức gì về ông ngoại nữa, cho đến một thời gian khá lâu sau, khi chúng tôi đọc được cáo phó của ông trên báo—và tất nhiên, toàn bộ cơ ngơi của ông đã được để lại cho những người họ hàng giàu có mà chúng tôi chưa từng quen biết.