Cuối cùng thì ngày mùng một tháng Sáu cũng đã đến: và Rosalie Murray đã hóa thân thành Phu nhân Ashby. Trông nàng thật lộng lẫy và xinh đẹp trong bộ trang phục cô dâu. Khi từ nhà thờ trở về sau buổi lễ, nàng sải bước lao thẳng vào phòng học, gương mặt bừng sáng vì phấn khích, miệng cười vừa vui thích, lại vừa có gì đó liều lĩnh đến tuyệt vọng, theo như tôi cảm nhận.

“Nào, cô Grey, tôi đã là Phu nhân Ashby rồi đây!” nàng kêu lên. “Mọi chuyện đã rồi, số phận của tôi đã được định đoạt: giờ thì chẳng thể quay đầu lại nữa. Tôi đến để nhận lời chúc mừng từ cô và nói lời từ biệt; rồi tôi sẽ lên đường đi Paris, Rome, Naples, Switzerland, London—ôi trời! tôi sẽ được ngắm nhìn và nghe ngóng biết bao điều trước khi quay trở lại đây. Nhưng đừng quên tôi nhé: tôi sẽ không quên cô đâu, dẫu cho tôi từng là một đứa hư hỏng. Nào, sao cô lại không chúc mừng tôi chứ?”

“Tôi không thể chúc mừng cô,” tôi đáp, “cho đến khi tôi biết liệu sự thay đổi này thực sự có theo hướng tốt đẹp hơn hay không; nhưng tôi thành tâm hy vọng là thế; và tôi cầu chúc cho cô hạnh phúc thực sự cùng những ân phúc tốt lành nhất.”

“Thôi được, chào cô nhé, xe ngựa đang đợi rồi, và họ đang gọi tôi kìa.”

Nàng trao tôi một cái hôn vội vã, rồi vội vã quay đi; nhưng bất chợt quay trở lại, ôm chầm lấy tôi với sự trìu mến vượt xa những gì tôi tưởng nàng có thể bày tỏ, rồi cất bước ra đi với đôi mắt ngấn lệ. Tội nghiệp cô gái! Lúc ấy tôi thực sự yêu mến nàng; và từ tận đáy lòng, tôi tha thứ cho nàng mọi tổn thương mà nàng đã gây ra cho tôi—và cho cả những người khác nữa: nàng vốn chẳng nhận thức nổi một nửa trong số đó, tôi chắc chắn là thế; và tôi cũng cầu xin Chúa hãy tha thứ cho nàng.

Suốt khoảng thời gian còn lại của ngày lễ hội đượm buồn ấy, tôi bị bỏ lại với những suy nghĩ của riêng mình. Quá chao đảo để có thể làm bất cứ việc gì một cách tập trung, tôi lang thang cầm quyển sách trên tay suốt mấy tiếng đồng hồ, suy ngẫm nhiều hơn là đọc, bởi tôi có quá nhiều điều để bận tâm. Đến buổi tối, tôi tận dụng sự tự do hiếm hoi để đến thăm lại người bạn già Nancy; để xin lỗi vì sự vắng mặt kéo dài của mình (hẳn đã khiến bà cảm thấy bị bỏ bê và vô tâm) bằng cách kể cho bà nghe tôi đã bận rộn ra sao; và để trò chuyện, đọc sách, hay làm việc gì đó giúp bà, tùy theo điều gì khiến bà thấy thoải mái nhất, và tất nhiên, cũng để kể cho bà nghe tin tức về ngày trọng đại này; đồng thời hy vọng có thể nhân đó dò la đôi chút thông tin từ bà về việc ông Weston dự định rời đi. Nhưng có vẻ bà chẳng hay biết gì về chuyện đó, và tôi cũng hy vọng như bà, rằng đó chỉ là một tin đồn thất thiệt. Bà rất vui khi gặp lại tôi; nhưng may mắn thay, đôi mắt của bà giờ đã gần như lành hẳn nên bà chẳng còn phải phụ thuộc mấy vào sự giúp đỡ của tôi nữa. Bà vô cùng quan tâm đến đám cưới; nhưng trong lúc tôi hào hứng kể cho bà nghe những chi tiết về ngày lễ hội, sự lộng lẫy của đoàn đưa dâu và của chính cô dâu, bà cứ liên tục thở dài, lắc đầu và cầu mong điều tốt đẹp sẽ đến; có lẽ bà cũng giống như tôi, coi đó là một đề tài mang lại nỗi buồn hơn là niềm vui. Tôi ngồi trò chuyện với bà rất lâu về chuyện đó và nhiều điều khác nữa—nhưng chẳng có ai ghé qua cả.

Tôi có nên thú nhận rằng đôi khi tôi hướng về phía cửa với một chút hy vọng mong manh rằng nó sẽ mở ra và chào đón sự xuất hiện của ông Weston, như đã từng xảy ra trước đây; và rằng, khi bước đi trên những con đường làng và cánh đồng trên đường về, tôi thường dừng lại ngắm nhìn xung quanh, bước đi chậm rãi hơn mức cần thiết—bởi dù trời tối nhưng không hề oi bức—và cuối cùng, lại cảm thấy một khoảng trống rỗng và hụt hẫng khi về đến nhà mà không gặp hay thậm chí chẳng bắt gặp từ xa bóng dáng của bất kỳ ai, ngoại trừ vài người lao động đang trở về sau ngày làm việc.

Tuy nhiên, ngày Chủ nhật đang đến gần: khi ấy tôi sẽ được gặp ông; bởi giờ đây khi cô Murray đã đi rồi, tôi có thể ngồi lại góc quen thuộc của mình. Tôi sẽ được gặp ông, và qua ánh mắt, lời nói và tác phong, tôi có thể phán đoán xem việc cô ta kết hôn có khiến ông đau khổ nhiều hay không. May mắn thay, tôi chẳng nhận thấy mảy may sự khác biệt nào: ông vẫn giữ vẻ ngoài như cách đây hai tháng—giọng nói, ánh mắt, tác phong, tất cả đều không thay đổi: vẫn là sự minh bạch sắc sảo, sáng rõ trong lời nói, vẫn là sự rành mạch đầy sức nặng trong văn phong, vẫn là sự giản dị chân thành trong mọi lời nói và hành động, thứ khiến người ta không chỉ ghi nhận bằng mắt và tai, mà cảm nhận sâu sắc bằng chính trái tim của những người lắng nghe.

Tôi đi bộ về nhà cùng cô Matilda; nhưng ông không đi cùng chúng tôi. Matilda giờ đây vô cùng trống vắng vì thiếu chỗ giải trí, và cực kỳ khao khát có một người bạn đồng hành: các anh của nó thì đang đi học, chị nó thì đã lấy chồng và đi xa, nó thì còn quá trẻ để được bước chân vào các buổi giao tế xã hội; thế nhưng, noi gương Rosalie, nó cũng bắt đầu phần nào nảy sinh hứng thú với những điều đó—ít nhất là hứng thú với bầu bạn của một số tầng lớp đàn ông nhất định; vào cái thời điểm tẻ nhạt trong năm này—không có săn bắn, thậm chí chẳng có cả bắn chim—bởi dù nó không được tham gia, thì việc nhìn cha nó hoặc người giữ rừng đi cùng bầy chó, rồi trò chuyện với họ khi họ trở về về những chú chim mà họ đã hạ được cũng là một niềm vui. Giờ đây, niềm an ủi mà sự bầu bạn của người đánh xe, những kẻ hầu ngựa, những chú ngựa, chó săn thỏ và chó săn lông ngắn có thể mang lại cũng bị tước mất; bởi vì người mẹ, dẫu cho những bất lợi của cuộc sống điền viên, đã thành công mĩ mãn trong việc gả cô chị cả đi, nên niềm kiêu hãnh trong lòng bà đã bắt đầu chuyển hướng sang cô con gái út; và vì thực sự hoảng sợ trước sự thô lỗ trong cung cách của con bé, nghĩ rằng đã đến lúc phải tiến hành một cuộc cải tổ, bà cuối cùng đã vùng lên thực thi quyền lực của mình, cấm tiệt con bé bén mảng tới các khoảng sân, chuồng ngựa, chuồng chó và nhà xe. Dĩ nhiên, nó không hoàn toàn tuân lệnh một cách tuyệt đối; nhưng dẫu bà vốn dễ dãi bấy lâu nay, một khi tâm can đã nổi giận, tính khí của bà không còn hiền hòa như bà đòi hỏi ở những gia sư của con mình, và ý muốn của bà thì không thể bị thách thức mà không phải trả giá. Sau vô số màn đấu khẩu giữa mẹ và con gái, vô số lần bùng nổ dữ dội mà tôi cảm thấy xấu hổ khi chứng kiến, trong đó quyền lực của người cha thường được lôi vào để củng cố bằng những lời thề thốt và đe dọa cho những lệnh cấm bị phớt lờ của người mẹ—bởi chính ông cũng thấy rằng “Tilly, dẫu cho con bé có thể là một cậu thiếu niên khôi ngô, thì lại không hẳn là hình mẫu mà một tiểu thư nên có”—cuối cùng Matilda cũng nhận ra rằng cách khôn ngoan nhất là tránh xa những khu vực bị cấm; trừ khi thỉnh thoảng nó có thể lẻn đến thăm mà người mẹ cảnh giác không hay biết.

Giữa tất cả những điều đó, xin đừng nghĩ rằng tôi có thể thoát khỏi biết bao lời quở trách, và bao hàm ý trách móc chẳng hề vơi đi chút cay đắng nào dẫu không được nói ra một cách rành mạch; trái lại, chúng càng làm tổn thương sâu sắc hơn, bởi chính vì lý do đó, chúng dường như chặn đứng mọi khả năng tự vệ của tôi. Thường thì, tôi được bảo hãy dạo chơi cùng cô Matilda bằng những việc khác, và nhắc nhở con bé về những khuôn phép và lệnh cấm của mẹ nó. Tôi đã làm hết sức mình có thể: nhưng con bé sẽ chẳng chịu vui vẻ nếu nó không muốn, và không thể làm thế trái với gu thẩm mỹ của nó; và dù tôi có vượt qua cả việc chỉ nhắc nhở thông thường, những lời khuyên can nhẹ nhàng mà tôi có thể thốt ra đều hoàn toàn vô tác dụng.

“Cô Grey thân mến! Thật là kỳ lạ hết sức. Tôi đoán là cô chẳng thể làm khác được, nếu bản tính cô vốn thế—nhưng tôi tự hỏi sao cô lại không thể thu phục lòng tin của con bé đó, và khiến cho sự hiện diện của cô ít nhất cũng phải dễ chịu đối với nó như Robert hay Joseph chứ!”

“Họ có thể trò chuyện hay nhất về những thứ mà con bé quan tâm nhất,” tôi đáp.

“Chà! Quả là một lời thú nhận kỳ lạ khi phát ra từ miệng một nữ gia sư! Tôi tự hỏi ai sẽ là người nhào nặn nên gu thẩm mỹ của một thiếu nữ, nếu không phải là gia sư? Tôi từng biết những vị gia sư đã hoàn toàn hòa quyện danh tiếng của các tiểu thư nhà họ vào sự tao nhã, đúng mực trong tâm hồn lẫn phong thái, đến mức họ sẽ đỏ mặt khi phải thốt lên dù chỉ một lời phàn nàn về học trò; và việc nghe thấy dù chỉ một lời chê trách nhỏ nhặt nhắm vào học trò của mình còn tồi tệ hơn là bị khiển trách ngay trên thân mình—và phần mình, tôi thực sự thấy điều đó rất đỗi tự nhiên.”

“Thưa phu nhân, vậy sao?”

“Đương nhiên rồi: sự tiến bộ và nét tao nhã của tiểu thư quan trọng đối với gia sư hơn cả bản thân cô ta, cũng như đối với xã hội vậy. Nếu muốn thành công trong nghề nghiệp của mình, cô ta phải dốc toàn bộ năng lượng vào công việc: mọi ý tưởng và mọi hoài bão sẽ đều hướng về việc hoàn thành mục tiêu duy nhất đó. Khi chúng ta muốn phán xét về năng lực của một gia sư, chúng ta tự nhiên sẽ nhìn vào những thiếu nữ mà cô ta tuyên bố đã giáo dục nên, và đánh giá dựa trên đó. Người gia sư khôn ngoan thừa hiểu điều này: cô ta biết rằng, dẫu bản thân có sống trong cảnh vô danh đi chăng nữa, thì đức hạnh và khuyết điểm của học trò sẽ phơi bày trước mọi ánh mắt; và rằng, trừ khi cô ta quên đi bản thân mình trong quá trình mài giũa chúng, cô ta đừng hòng mong đợi thành công. Cô thấy đấy, cô Grey, nó cũng giống hệt như bất kỳ ngành nghề hay công việc nào khác: những ai muốn thành công phải dốc toàn thân xác lẫn tâm hồn cho sự nghiệp của mình; và nếu họ bắt đầu nhượng bộ sự lười biếng hay thói tự mãn, họ sẽ nhanh chóng bị bỏ lại phía sau bởi những đối thủ khôn ngoan hơn: chẳng có mấy ranh giới giữa một kẻ hủy hoại học trò vì sự cẩu thả, và một kẻ làm vẩn đục chúng bằng chính tấm gương của mình. Cô sẽ thứ lỗi cho tôi khi đưa ra những lời gợi ý nhỏ này nhé; cô biết tất cả chỉ vì lợi ích của chính cô mà thôi. Nhiều phu nhân sẽ nói với cô bằng giọng điệu gay gắt hơn nhiều; và nhiều người khác sẽ chẳng buồn bận tâm lên tiếng, mà sẽ lặng lẽ tìm kiếm một người thay thế. Dĩ nhiên, đó sẽ là con đường dễ dàng nhất; nhưng tôi hiểu rõ những lợi ích từ một nơi như thế này đối với một người ở hoàn cảnh của cô; và tôi không hề muốn phải chia tay cô, vì tôi chắc chắn cô sẽ làm rất tốt nếu cô chỉ cần suy nghĩ về những điều này và cố gắng nỗ lực hơn một chút nữa: khi đó, tôi tin chắc rằng chẳng mấy chốc cô sẽ đạt được sự tinh tế khéo léo mà hiện tại cô còn thiếu để có thể gây ảnh hưởng đúng đắn lên tâm trí của học trò mình.”

Tôian định đưa ra cho vị phu nhân ấy thấy sự sai lầm trong những kỳ vọng của bà; nhưng bà đã lướt đi mất ngay khi vừa dứt lời. Nói xong những gì mình muốn, việc chờ đợi câu trả lời của tôi hoàn toàn nằm ngoài dự tính của bà: nhiệm vụ của tôi là lắng nghe, chứ không phải lên tiếng.

Tuy nhiên, như tôi đã nói, cuối cùng Matilda cũng phần nào nhượng bộ trước quyền lực của mẹ nó (thật tiếc vì điều đó đã không được thực thi từ sớm); và vì thế bị tước đoạt hầu hết mọi nguồn giải trí, nó chẳng còn cách nào khác ngoài việc thực hiện những chuyến đi ngựa dài cùng người quản mã và những chuyến đi bộ dài cùng nữ gia sư, ghé thăm các ngôi nhà tranh và trang trại trong điền trang của cha nó, giết thời gian bằng cách trò chuyện với những ông lão bà cả sống ở đó. Trong một lần đi dạo như thế, chúng tôi tình cờ gặp ông Weston. Đây là điều tôi hằng mong mỏi từ lâu; nhưng giờ đây, trong khoảnh khắc, tôi lại ước gì tôi hoặc ông không có mặt ở đó: tôi cảm thấy tim mình đập thình thịch dữ dội đến mức sợ rằng những biểu hiện cảm xúc bên ngoài sẽ bị lộ ra; nhưng tôi nghĩ ông hầu như chẳng liếc nhìn tôi lấy một cái, và tôi nhanh chóng bình tĩnh trở lại.

Sau một lời chào ngắn gọn dành cho cả hai, ông hỏi Matilda xem dạo này con bé có nhận được tin tức gì từ chị nó không.

“Vâng,” nó đáp. “Lúc viết thư chị ấy đang ở Paris, và rất khỏe mạnh, cũng rất hạnh phúc.”

Nó nhấn mạnh từ cuối cùng, kèm theo một cái liếc mắt tinh ranh đầy xấc xược. Ông dường như không để ý đến điều đó, mà đáp lại với sự nhấn mạnh tương tự, và hết sức nghiêm túc—

“Tôi hy vọng cô ấy sẽ mãi được như vậy.”

“Ông có nghĩ điều đó là khả thi không?” tôi liều lĩnh gặng hỏi: bởi Matilda đã chạy biến đi để đuổi theo con chó đang rượt theo một chú thỏ rừng non.

“Tôi không thể nói trước,” ông đáp. “Ngài Thomas có thể là một người đàn ông tốt hơn tôi tưởng; nhưng qua tất cả những gì tôi đã nghe và thấy, thật đáng tiếc khi một người còn quá trẻ trung, vui tươi, và—và đầy thu hút, nếu chỉ dùng một từ để diễn tả nhiều điều—người mà khiếm khuyết lớn nhất, nếu không muốn nói là duy nhất, dường như là sự thiếu suy nghĩ—quả là một khuyết điểm không hề nhỏ chút nào, bởi nó khiến người ta dễ dàng sa vào hầu như mọi lỗi lầm khác và đẩy họ vào biết bao cám dỗ—nhưng thật đáng tiếc khi một người như thế lại phải chôn vùi cuộc đời bên cạnh một kẻ như vậy. Chắc hẳn đó là mong muốn của thân mẫu cô ấy chứ?”

“Vâng; và tôi nghĩ đó cũng là mong muốn của chính chị ấy, vì chị ấy luôn cười trừ trước những nỗ lực khuyên can của tôi.”

“Cô đã từng thử khuyên can ư? Thế thì, ít nhất cô cũng sẽ được an ủi khi biết rằng đó hoàn toàn không phải là lỗi của cô, dẫu có bất kỳ tai họa nào xảy ra đi chăng nữa. Còn về phần bà Murray, tôi không hiểu làm sao bà ấy có thể biện minh cho hành động của mình: nếu tôi quen biết bà ấy đủ rõ, tôi nhất định sẽ hỏi thẳng.”

“Nghe có vẻ trái với tự nhiên; nhưng một số người coi địa vị và sự giàu có là mục đích tối cao; và nếu họ có thể đảm bảo điều đó cho con cái mình, họ nghĩ rằng mình đã hoàn toàn làm tròn trách nhiệm.”

“Quả thật vậy; nhưng chẳng lẽ không kỳ lạ sao khi những người từng trải, những người bản thân đã bước chân vào hôn nhân, lại có thể phán đoán sai lầm đến thế?” Matilda lúc này thở hồng hộc quay trở lại, trên tay cầm cái xác đẫm máu của chú thỏ rừng non.

“Ý định của cô là giết chú thỏ đó, hay cứu nó vậy, thưa cô Murray?” ông Weston hỏi, dường như có chút khó hiểu trước vẻ mặt hớn hở của con bé.

“Tôi ra điều muốn cứu nó,” con bé thành thật đáp, “vì hiện tại chưa phải mùa săn thỏ; nhưng tôi lại cảm thấy vô cùng thích thú khi thấy nó bị tóm cổ. Tuy nhiên, hai người có thể làm chứng rằng tôi không hề muốn thế: Hoàng Tử khăng khăng muốn bắt cho bằng được con bé; và nó đã chộp lấy lưng con thỏ, kết liễu đời nó chỉ trong vòng một phút! Chẳng phải đó là một cuộc rượt đuổi tuyệt vời sao?”

“Tuyệt thật đấy! Đối với một tiểu thư đi săn thỏ rừng non.”

Giọng điệu trả lời của ông phảng phất một nét châm biếm kín đáo không qua mắt được con bé; nó nhún vai, quay lưng đi với một tiếng “Hừ!” đầy ẩn ý, rồi hỏi tôi rằng tôi có tận hưởng trò vui này không. Tôi đáp rằng tôi chẳng thấy có gì là vui nhộn trong chuyện này cả; nhưng cũng thừa nhận rằng mình đã không quan sát kỹ lưỡng sự việc.

“Cô không thấy cách nó lượn lòng vòng ư—giống hệt một con thỏ già ấy? Và cô không nghe thấy nó kêu thét lên sao?”

“Tôi rất vui vì mình đã không nghe thấy.”

“Nó kêu lên y hệt một đứa trẻ vậy.”

“Tội nghiệp sinh vật nhỏ bé! Em định làm gì với nó đây?”

“Đi thôi—em sẽ vứt nó vào ngôi nhà đầu tiên mình gặp trên đường. Em không muốn mang nó về nhà đâu, sợ tía mắng vì tội để chó cắn chết nó.”

Ông Weston lúc này đã rời đi, và chúng tôi cũng tiếp tục bước chân trên con đường của mình; nhưng khi quay trở lại, sau khi đã gửi lại con thỏ ở một trang trại và thưởng thức vài chiếc bánh gia vị cùng rượu lý chua để đổi lấy việc đó, chúng tôi lại bắt gặp ông cũng đang trên đường trở về sau khi hoàn thành nhiệm vụ của mình, bất kể đó là gì đi nữa. Trên tay ông cầm một bó hoa chuông xanh tuyệt đẹp, ông đưa cho tôi; kèm theo một nụ cười và nhận xét rằng, dẫu cho ông đã có rất ít cơ hội gặp tôi trong suốt hai tháng qua, ông vẫn không quên rằng hoa chuông xanh nằm trong số những loài hoa yêu thích của tôi. Đó chỉ là một hành động thiện chí đơn giản, không chút xã giao hay lịch thiệp thái quá, cũng chẳng có ánh mắt nào có thể bị diễn dịch thành “sự sùng bái dịu dàng, đầy kính cẩn” (theo lời Rosalie Murray); thế nhưng, dẫu vậy, thật tuyệt biết bao khi thấy lời nói không mấy quan trọng của mình lại được ghi nhớ kỹ đến thế; thật tuyệt khi biết rằng ông đã quan sát chính xác khoảng thời gian tôi vắng bóng.

“Tôi được bảo rằng,” ông nói, “cô là một mọt sách chính hiệu, thưa cô Grey: hoàn toàn đắm chìm vào những trang sách đến mức quên đi mọi niềm vui khác.”

“Vâng, và hoàn toàn là sự thật đấy!” Matilda kêu lên.

“Không, thưa ông Weston: xin đừng tin điều đó: đó là một lời vu khống tai hại. Những tiểu thư này quá ư thích đưa ra những lời khẳng định bừa bãi dựa trên uy tín của bạn bè họ; và ông nên cẩn trọng khi lắng nghe họ.”

“Tôi hy vọng lời khẳng định này hoàn toàn vô căn cứ.”

“Tại sao chứ? Ông đặc biệt phản đối việc các tiểu thư đọc sách ư?”

“Không; nhưng tôi phản đối việc bất kỳ ai đắm chìm quá mức vào việc học hành đến độ phớt lờ mọi thứ khác. Ngoại trừ trong những hoàn cảnh đặc biệt, tôi coi việc học tập quá mức và liên tục là một sự lãng phí thời gian, đồng thời là một sự tổn hại cho cả tâm trí lẫn thể xác.”

“Chà, tôi vốn chẳng có thời gian lẫn hứng thú cho những sự vi phạm đó đâu.”

Chúng tôi lại chia tay nhau.

Chà! Có điều gì đáng chú ý trong tất cả những chuyện này cơ chứ? Tại sao tôi lại ghi chép lại chúng? Bởi vì, bạn đọc ạ, chúng đủ quan trọng để mang lại cho tôi một buổi tối vui tươi, một đêm ngập tràn những giấc mơ ngọt ngào, và một buổi sáng với những niềm hy vọng tốt lành. Một sự vui tươi nông cạn, những giấc mơ ngốc nghếch, những niềm hy vọng vô căn cứ, bạn sẽ nói thế; và tôi sẽ không dám phủ nhận điều đó: những hoài nghi theo hướng ấy vẫn thường xuyên dấy lên trong tâm trí tôi. Nhưng những ước muốn của chúng ta chẳng khác nào bùi nhùi: hòn đá lửa và thanh thép của hoàn cảnh liên tục tóe ra những tia lửa, biến mất ngay lập tức, trừ khi chúng vô tình rơi vào đống bùi nhùi của những ước mong; khi đó, chúng sẽ bén lửa ngay lập tức, và ngọn lửa hy vọng được thắp bùng lên chỉ trong khoảnh khắc.

Nhưng than ôi! Ngay vào buổi sáng hôm đó, ngọn lửa hy vọng đang chập chờn của tôi đã bị dập tắt một cách thảm hại bởi bức thư từ mẹ tôi, bức thư thuật lại với giọng điệu đầy nghiêm trọng về căn bệnh ngày càng nặng của cha tôi, khiến tôi lo sợ rằng cơ hội để ông bình phục là vô cùng mong manh hoặc chẳng còn chút nào; và khi kỳ nghỉ đã cận kề đến thế, tôi gần như run rẩy sợ rằng chúng sẽ đến quá muộn để tôi có thể gặp lại ông trong cõi đời này. Hai ngày sau, một bức thư từ Mary báo tin rằng không còn chút hy vọng nào cứu chữa cho ông nữa, và sự sống của ông dường như đang cạn dần nhanh chóng. Ngay lập tức, tôi tìm cách xin phép được về nghỉ trước thời hạn và lên đường không chậm trễ. Bà Murray trợn tròn mắt, tỏ vẻ ngạc nhiên trước sự kiên quyết và bạo dạn khác thường mà tôi dùng để khẩn khoản xin phép, và cho rằng chẳng có lý do gì phải vội vàng; nhưng cuối cùng cũng đồng ý cho phép: tuy nhiên, bà vẫn không quên tuyên bố rằng “chẳng cần phải tỏ ra hoảng hốt thái quá về chuyện đó—biết đâu cuối cùng lại chỉ là một sự báo động giả; và nếu không phải thế—chà, đó chỉ là lẽ tự nhiên ở đời: sớm muộn gì thì ai rồi cũng phải chết; và tôi đừng có mà tưởng bầm rằng mình là kẻ đau khổ duy nhất trên cõi đời này;” rồi kết luận bằng cách nói rằng tôi có thể dùng chiếc xe ngựa nhẹ để chở mình đến O——. “Và thay vì ngồi đó than thân trách phận, thưa cô Grey, hãy biết ơn những đặc ân mà cô đang được hưởng. Có biết bao vị mục sư nghèo mà gia đình họ sẽ rơi vào cảnh khốn cùng nếu ông ấy qua đời; nhưng cô đấy thôi, cô thấy đấy, có những người đỡ đầu đầy thế lực luôn sẵn sàng tiếp tục bảo bọc và dành cho cô mọi sự quan tâm chu đáo.”

Tôi cảm ơn bà vì sự “quan tâm” ấy và lao vội về phòng mình để chuẩn bị gấp rút cho chuyến đi. Sau khi chiếc mũ và khăn choàng đã được cài lên người, cùng vài món đồ bị nhét vội vào chiếc rương lớn nhất, tôi bước xuống nhà. Lẽ ra tôi có thể thong thả hơn, bởi chẳng có ai khác vội vã cả; và tôi vẫn phải chờ một khoảng thời gian khá lâu chiếc xe ngựa mới tới nơi. Cuối cùng nó cũng đỗ trước cửa, và tôi lên đường: nhưng ôi, đó là một hành trình ảm đạm làm sao! Hoàn toàn khác biệt so với những lần tôi trở về nhà trước đây! Vì đã lỡ chuyến xe khách cuối cùng đi đến ——, tôi phải thuê một chiếc xe taxi chạy mười dặm đường, rồi sau đó lại phải thuê thêm một chiếc xe ngựa khác để vượt qua những ngọn đồi gập ghềnh.

Đã mười giờ rưỡi khi tôi về đến nhà. Họ vẫn chưa đi ngủ.

Cả mẹ và em gái đều đón tôi ở hành lang—buồn bã—lặng câm—tái mét! Tôi vô cùng bàng hoàng và hoảng sợ đến mức chẳng thể cất lời, không tài nào thốt lên nổi câu hỏi về tình hình mà tôi vừa khao khát vừa sợ hãi phải biết.

“Agnes!” mẹ tôi lên tiếng, cố gắng kìm nén một xúc cảm mạnh mẽ nào đó.

“Ôi, Agnes!” Mary kêu lên, rồi oà khóc nức nở.

“Cha thế nào rồi?” tôi hỏi, thở hổn hển chờ đợi câu trả lời.

“Mất rồi!”

Đó là câu trả lời mà tôi đã lường trước: nhưng sự bàng hoàng dường như chẳng vì thế mà bớt đi chút nào.