Nhân tiện đang có hứng thú thổ lộ, tôi cũng xin thú nhận rằng, vào khoảng thời gian này, tôi chú ý đến y phục nhiều hơn bao giờ hết. Nói thế cũng không hẳn là đúng—vì trước nay tôi vẫn vốn hờ hững với chuyện ăn mặc; nhưng dạo ấy, việc đứng ngắm dung nhan chính mình trong gương suốt hai phút đồng hồ đã trở thành chuyện cơm bữa; dẫu rằng tôi chẳng bao giờ tìm thấy chút an ủi nào từ việc ngắm nghía đó. Tôi chẳng thể tìm ra chút vẻ đẹp nào ở những đường nét góc cạnh, gò má xanh xao trũng sâu, và mái tóc nâu sẫm bình thường ấy; vầng trán kia có thể ẩn chứa sự thông minh, đôi mắt xám sẫm có thể dạt dào biểu cảm, nhưng thì đã sao chứ?—một vầng trán thấp theo kiểu Hy Lạp và đôi mắt đen to tròn vô hồn mới là những thứ được người ta đánh giá cao hơn nhiều. Thật ngớ ngẩn khi cứ ước ao có được nhan sắc. Những người khôn ngoan chưa bao giờ mong cầu điều đó cho bản thân hay bận tâm đến nó ở người khác. Chỉ cần tâm hồn được trau dồi chu đáo và tấm lòng đoan trang ngay thẳng, thì chẳng ai thèm bận tâm đến vẻ bề ngoài cả. Những bậc thầy thời thơ ấu của chúng ta đã dạy như thế; và chúng ta cũng đang dạy trẻ em ngày nay như vậy. Tất cả đều rất khôn ngoan và phải lẽ, không có gì để bàn cãi; nhưng ngặt nỗi, liệu những lời khẳng định ấy có được thực tế chứng minh hay không?
Chúng ta vốn có bản tính yêu mến những gì mang lại niềm vui cho mình, và còn gì làm cho lòng người sung sướng hơn một gương mặt đẹp—ít nhất là khi ta chưa biết rõ người sở hữu nó có tâm địa xấu xa nào? Một cô bé yêu chú chim nhỏ của mình—Tại sao vậy? Vì nó sống và có cảm giác; vì nó nhỏ bé yếu đuối và vô hại chăng? Một con cóc, cũng vậy, nó cũng sống và có cảm giác, cũng yếu đuối và vô hại chẳng kém gì ai; nhưng dẫu cô bé không nỡ hại con cóc, thì cô cũng không thể yêu nó như yêu chú chim với dáng vẻ duyên dáng, bộ lông mềm mại và đôi mắt sáng long lanh biết nói. Nếu một người phụ nữ vừa xinh đẹp vừa khả ái, cô ấy sẽ được ca tụng vì cả hai phẩm chất đó, nhưng đa số thiên hạ thường chuộng cái trước hơn; ngược lại, nếu cô ấy kém sắc và tính nết khó chịu, sự xấu xí của cô thường bị mạt sát như thể là trọng tội lớn nhất, bởi đối với những kẻ quan sát hời hợt, nó mang lại sự chướng tai gai mắt nhiều nhất; trong khi đó, nếu một người vừa kém sắc vừa hiền lành, mà lại có lối sống khép kín lặng lẽ, thì chẳng ai hay biết về lòng tốt của cô, ngoại trừ những người thân thiết nhất. Ngược lại, thiên hạ dễ có cái nhìn bất lợi về trí tuệ và tính cách của cô, cốt chỉ để tự biện minh cho sự ghét bỏ theo bản năng đối với một kẻ chẳng được thiên nhiên ưu ái ấy; và điều ngược lại cũng đúng với những kẻ mang thân hình thiên thần nhưng ẩn giấu một tâm hồn độc ác, hay kẻ dùng vẻ quyến rũ giả tạo, phỉnh phờ để che đậy những khiếm khuyết và thói hư tật xấu mà nếu ở người khác thì sẽ không bao giờ được dung thứ. Những ai có nhan sắc, hãy biết ơn vì điều đó và tận dụng nó cho tốt, cũng như bất kỳ tài năng nào khác; những ai không có, hãy tự an ủi bản thân và cố gắng sống thật tốt dù thiếu vắng nó: dẫu dễ bị đánh giá quá cao, thì đó quả thật là một món quà của Thiên Chúa và không nên bị rẻ rúng. Nhiều người sẽ thấm thía điều này, là những ai từng biết yêu và có trái tim mách bảo rằng họ xứng đáng được yêu thương trở lại; thế mà họ lại bị ngăn trở, chỉ vì thiếu đi nhan sắc hoặc một vài thứ vụn vặt bề ngoài tương tự, khiến họ không thể trao đi và đón nhận thứ hạnh phúc mà dường như họ sinh ra là để cảm nhận và ban phát. Chẳng khác nào con đom đóm khiêm nhường có thể khinh miệt khả năng phát sáng của chính mình—thứ ánh sáng mà nếu không có nó, chú ruồi bay lượn ngoài kia có thể sượt qua cô cả ngàn lần mà chẳng bao giờ dừng chân bên cạnh: cô có thể nghe tiếng gào thét vo ve của người tình có cánh đang bay lượn phía trên và xung quanh mình; chàng thì hoài công tìm kiếm nàng, nàng thì mỏi mòn khao khát được tìm thấy, nhưng lại chẳng có nổi một cách nào để đánh động sự hiện diện của mình, chẳng có tiếng gọi, chẳng có đôi cánh để bay theo hướng chàng tung hoành;—ruồi ta đành phải tìm một bạn đời khác, còn đom đóm đành lủi thủi sống và chết một mình.
Đó là một vài suy ngẫm của tôi vào khoảng thời gian này. Tôi có thể tiếp tục triết lý dài dòng hơn nữa, có thể lặn ngụp sâu hơn nữa và bộc lộ những tâm tư khác, đặt ra những câu hỏi khiến người đọc phải đau đầu tìm lời đáp, và đưa ra những lập luận có thể làm rung chuyển định kiến của họ, hoặc có lẽ, khơi gợi sự chế giễu của họ, bởi họ chẳng thể tài nào hiểu thấu; nhưng tôi xin kiềm chế lại.
Bây giờ, vì thế, chúng ta hãy quay lại với Miss Murray. Cô đã tháp tùng thân mẫu đến buổi vũ hội vào hôm thứ Ba; tất nhiên là xiêm y lộng lẫy, vô cùng phấn khích trước viễn cảnh tương lai và sức hút của chính mình. Vì Ashby Park cách Horton Lodge ngót nghét mười dặm, họ phải khởi hành từ khá sớm, và tôi đã định dành buổi tối hôm đó ở bên Nancy Brown—người mà tôi đã lâu không gặp; nhưng cô học trò tử tế của tôi đã khéo léo sắp đặt để tôi chẳng thể đặt chân đến đó hay bất kỳ chốn nào ngoài khuôn khổ lớp học, bằng cách giao cho tôi một bản nhạc để chép, việc này đã giữ chân tôi bận rộn tối tăm mặt mày cho đến tận giờ đi ngủ. Khoảng mười một giờ trưa hôm sau, ngay khi vừa bước ra khỏi phòng, cô liền đến để kể cho tôi nghe tin vui. Sir Thomas quả thực đã ngỏ lời cầu hôn cô tại buổi vũ hội; một sự kiện cho thấy sự cáo già sắc sảo của thân mẫu cô, nếu không muốn nói là tài thao lược trong việc dàn xếp. Tôi nghiêng về giả thuyết rằng bà đã vạch sẵn kế hoạch từ trước, rồi sau đó mới tiên đoán sự thành công của chúng. Lời cầu hôn tất nhiên đã được chấp thuận, và vị hôn phu tương lai sẽ đến trong ngày hôm nay để dàn xếp mọi chuyện với Mr. Murray.
Rosalie vô cùng đắc ý khi nghĩ đến viễn cảnh trở thành bà chủ của Ashby Park; cô phơi phới niềm vui trước viễn cảnh lễ cưới cùng sự lộng lẫy và tiếng tăm đi kèm, tuần trăng mật trải qua ở nước ngoài, và những cuộc vui chơi tưng bừng mà cô hòng tận hưởng ở London hay bất cứ đâu sau đó; lúc bấy giờ, cô cũng có vẻ khá hài lòng với chính Sir Thomas, bởi cô vừa mới gặp lại anh, vừa khiêu vũ cùng anh, và vừa được anh nịnh nọt ca tụng; thế nhưng, suy cho cùng, cô vẫn có vẻ rụt rè trước ý nghĩ sẽ sớm phải kết hôn: cô muốn hoãn buổi lễ lại vài tháng, ít nhất là thế; và tôi cũng mong như vậy. Thật là một điều khủng khiếp khi cứ thúc đẩy một cuộc hôn nhân bất hạnh, mà không cho tội nghiệp con người ta thời gian để suy nghĩ và đắn đo về bước ngoặt không thể vãn hồi mà cô sắp sửa bước vào. Tôi chẳng hề vờ vĩnh tỏ ra có "sự quan tâm lo lắng đầy cảnh giác của một người mẹ," nhưng tôi thực sự kinh hoàng và sững sờ trước sự vô cảm của Mrs. Murray, hoặc sự thiếu nghĩ suy của bà đối với hạnh phúc đích thực của con gái mình; và dẫu cho những lời cảnh cáo cùng khuyên răn của tôi chẳng ai thèm đếm xỉa tới, tôi vẫn hoài công cố gắng cứu vãn tình hình. Miss Murray chỉ cười trừ trước những lời tôi nói; và tôi sớm nhận ra rằng sự miễn cưỡng của cô trong việc kết hôn ngay lập tức chủ yếu xuất phát từ ham muốn gây án mạng tình trường nhiều nhất có thể trong số những thanh niên quen biết, trước khi cô bị tước đi khả năng gây thêm những rắc rối kiểu đó. Chính vì lý do này mà trước khi thổ lộ bí mật đính hôn với tôi, cô đã bắt tôi phải thề độc rằng sẽ không hé lộ nửa lời về vấn đề này với bất kỳ ai. Và khi chứng kiến cảnh tượng ấy, khi nhìn thấy cô lao đầu vào chốn sâu thẳm của thói lẳng lơ vô cảm một cách bất chấp hơn bao giờ hết, tôi hoàn toàn cạn sạch lòng trắc ẩn dành cho cô. "Mặc thây cô ta muốn ra sao thì ra," tôi thầm nghĩ, "cô ta hoàn toàn xứng đáng nhận lấy điều đó. Sir Thomas có tệ đến đâu đi nữa thì cũng vẫn còn quá tốt cho cô ta; và cô ta càng sớm bị tước đi khả năng lừa gạt hay hãm hại người khác thì càng hay."
Đám cưới được ấn định vào ngày mùng một tháng Sáu. Khoảng thời gian từ lúc đó cho đến buổi vũ hội định mệnh ấy chỉ vỏn vẹn hơn sáu tuần lễ; thế nhưng, với kỹ năng thượng thừa và sự quyết tâm cao độ của Rosalie, khối việc có thể được hoàn thành, ngay cả trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy; nhất là khi Sir Thomas dành phần lớn thời gian nghỉ ngơi đó ở London; người ta đồn rằng anh lên thủ đô để giải quyết chuyện buôn bán với luật sư của mình và chuẩn bị những thứ khác cho hôn lễ cận kề. Anh đã cố gắng bù đắp cho sự vắng mặt của mình bằng một loạt những bức thư tình được gửi đi đều đặn; nhưng những thứ đó không thu hút sự chú ý của hàng xóm và làm sáng mắt họ như những chuyến thăm viếng trực tiếp; và bản tính kiêu kỳ, chua cay đầy dè dặt của góa phụ Lady Ashby đã ngăn cản bà đi loan tin, trong khi tình trạng sức khỏe kém cỏi lại cản trở bà đến thăm con dâu tương lai; thế nên, xét cho cùng, vụ việc này được giấu kín hơn nhiều so với những chuyện tương tự thường thế.
Thỉnh thoảng Rosalie vẫn mang những bức thư của tình nhân ra khoe với tôi, nhằm thuyết phục tôi rằng anh ta sẽ trở thành một người chồng chu đáo và tận tụy biết nhường nào. Cô còn khoe cả những lá thư của một cá nhân khác nữa, đó là Mr. Green tội nghiệp—người không đủ dũng khí, hoặc theo cách nói của cô là thiếu đi sự "liều lĩnh," để tự mình đến bày tỏ nỗi lòng, nhưng lại là kẻ dẫu bị từ chối một lần cũng không chịu buông tha: anh ta cứ viết thư hết lần này đến lần khác. Hẳn anh ta sẽ chẳng bao giờ làm thế nếu được tận mắt chứng kiến những nét mặt nhăn nhó, gớm ghiếc mà thần tượng xinh đẹp của anh ta dành cho những lời kêu gọi cảm xúc đầy bi lụy của mình, hay được nghe tiếng cười nhạo báng cùng những lời mạt sát cay độc mà cô trút lên đầu anh ta vì sự bám dai như đỉa đó.
"Sao cô không nói thẳng cho anh ta biết là cô đã đính hôn rồi?" tôi hỏi.
"Ồ, tôi đâu muốn anh ta biết chuyện đó," cô đáp. "Nếu anh ta biết, mấy bà chị của anh ta và tất cả mọi người sẽ cùng biết, và thế là chấm dứt cái thời kỳ—ahem! Thêm nữa, nếu tôi nói thế, anh ta sẽ tưởng rằng việc đính hôn chỉ là trở ngại duy nhất, và rằng tôi sẽ lấy anh ta nếu tôi còn độc thân; điều mà tôi tuyệt đối không thể chịu đựng được khi nghĩ có bất kỳ gã đàn ông nào dám suy diễn như vậy, và nhất là hắn ta, một kẻ thuộc diện khó ưa nhất. Vả lại, tôi chẳng thèm đếm xỉa gì đến thư từ của anh ta," cô nói thêm với giọng đầy khinh miệt; "anh ta thích viết bao nhiêu thì cứ việc viết, và cứ việc làm ra vẻ ngốc nghếch hết mức có thể mỗi khi tôi chạm mặt; điều đó chỉ làm tôi thêm buồn cười mà thôi."
Trong khi đó, cậu thanh niên Meltham vẫn thường xuyên đến thăm nhà hoặc đi ngang qua đây; và nếu đánh giá qua những lời nguyền rủa cùng trách móc của Matilda, thì cô chị gái đã dành cho anh ta nhiều sự quan tâm hơn mức độ lịch sự thông thường đòi hỏi; nói cách khác, cô ta tiến hành một màn ve vãn nhiệt tình hết mức có thể trong giới hạn cho phép của các bậc sinh thành. Cô đã thực hiện vài nổ lực nhằm đưa Mr. Hatfield trở lại dưới chân mình một lần nữa; nhưng khi thấy chúng chẳng đem lại kết quả gì, cô liền đáp trả sự dửng dưng kiêu kỳ của anh ta bằng thái độ khinh miệt còn cao ngạo hơn, đồng thời lớn tiếng chê bai và căm ghét anh ta hệt như cách cô từng làm với vị trợ tế của anh ta trước kia. Thế nhưng, giữa tất cả những chuyện đó, cô chưa từng quên bẵng đi Mr. Weston dù chỉ trong khoảnh khắc. Cô chớp lấy mọi cơ hội để được chạm mặt anh, thử trăm ngàn mưu chước để mê hoặc anh, và theo đuổi anh với sự kiên trì lớn lao như thể cô thực sự yêu anh sâu đậm và chẳng cần ai khác, và hạnh phúc cuộc đời cô phụ thuộc hoàn toàn vào việc khơi gợi lại tình cảm từ phía anh. Hành động như vậy hoàn toàn vượt quá tầm hiểu biết của tôi. Nếu tận mắt chứng kiến cảnh đó trong một cuốn tiểu thuyết, tôi đã cho rằng nó thật phi tự nhiên; nếu được nghe người khác kể lại, tôi sẽ đinh ninh đó là sự nhầm lẫn hoặc phóng đại; nhưng khi trực tiếp chứng kiến bằng xương bằng thịt, lại còn phải chịu đựng những hệ lụy từ nó, tôi chỉ có thể đúc kết ra một điều rằng lòng kiêu hãnh thái quá, cũng giống như chứng say xỉn, sẽ làm chai đá tâm hồn, tước đoạt lý trí và làm lu mờ những tình cảm tốt đẹp; và loài chó không phải là sinh vật duy nhất mà khi đã ăn no căng diều vẫn cứ hầm hậm nhòm ngó những thứ mình không tài nào nuốt nổi, đồng thời tiếc rẻ từng mẩu vụn nhỏ nhoi dành cho người anh em đang chết đói.
Giờ đây, cô ta bỗng trở nên vô cùng hào phóng đối với những dân làng nghèo khổ. Mối quan hệ rộng rãi của cô với họ được mở rộng hơn, những chuyến viếng thăm của cô tới túp lều khiêm nhường của họ trở nên thường xuyên và đi xa hơn bao giờ hết. Nhờ vậy, cô đã giành được tiếng tăm là một thiếu nữ vô cùng từ thiện và dễ gần trong mắt họ; và những lời ca tụng của họ chắc chắn sẽ được truyền tai đến tai Mr. Weston—người mà nhờ đó cô có thêm cơ hội chạm trán hằng ngày tại nhà của người này người nọ, hoặc trên những nẻo đường cô đi qua đi lại; và đồng thời, cô cũng thường xuyên thu thập được, qua những lời bà tám hàng xóm, những nơi mà anh có khả năng ghé đến vào một thời điểm nào đó, chẳng hạn như để làm lễ rửa tội cho một đứa trẻ, hoặc để thăm hỏi người già, người đau ốm, người sầu khổ, hay người đang hấp hối; và thế là cô vô cùng mưu mô vạch ra các kế hoạch cho phù hợp. Trong những chuyến đi này, đôi khi cô đi cùng cô em gái—người mà bằng cách nào đó cô đã thuyết phục hoặc mua chuộc để lôi kéo vào mưu đồ của mình—đôi khi đi một mình, và giờ đây, tuyệt đối không bao giờ đi cùng tôi; nhờ thế mà tôi bị tước đoạt cái diễm phúc được nhìn thấy Mr. Weston, hay được nghe giọng nói của anh dẫu chỉ trong một cuộc trò chuyện với người khác: điều đó chắc chắn sẽ là một niềm vui lớn lao biết bao, dẫu có đớn đau hay ngập tràn cay đắng đi chăng nữa. Tôi thậm chí chẳng thể gặp anh ở nhà thờ: vì Miss Murray, dưới một cái cớ ngớ ngẩn nào đó, đã quyết định chiếm đoạt góc khuất trong chiếc ghế băng của gia đình vốn dĩ thuộc về tôi từ ngày tôi mới đến; và trừ khi tôi có gan lì xí chỗ chen vào giữa Mr. và Mrs. Murray, nếu không tôi buộc phải ngồi quay lưng về phía bục giảng, và tôi đành phải làm như vậy.
Kể từ dạo đó, tôi cũng chẳng bao giờ được đi bộ về nhà cùng các học trò của mình nữa: chúng bảo rằng thân mẫu nghĩ việc ba người trong gia đình đi bộ trong khi chỉ có hai người ngồi xe ngựa trông không đẹp mắt chút nào; và vì chúng rất thích đi bộ khi thời tiết đẹp, nên tôi hãy vinh hạnh đi cùng với những người lớn tuổi. "Vả lại," chúng nói thêm, "cô đâu thể đi nhanh bằng chúng tôi; cô biết thừa là mình lúc nào cũng lê lết tụt lại phía sau mà." Tôi thừa biết đó chỉ là những lời ngụy biện, nhưng tôi chẳng thèm phản đối hay đôi co với những lời khẳng định đó, bởi tôi quá hiểu động cơ nào đã xui khiến chúng nói ra câu ấy. Và vào những buổi chiều trong sáu tuần lễ đáng nhớ ấy, tôi hoàn toàn không đến nhà thờ lần nào. Nếu tôi bị cảm lạnh, hay mắc chút bệnh vặt nào đó, chúng liền chớp lấy cơ hội để ép tôi ở nhà; và thường thì chúng sẽ thông báo rằng bản thân chúng hôm đó cũng không đến nhà thờ nữa, rồi sau đó giả vờ thay đổi ý định, tót đi mất mà chẳng buồn báo cho tôi hay; chúng dàn xếp chuyến đi sao cho tôi chẳng bao giờ phát hiện ra sự thay đổi ý đồ ấy cho đến khi mọi chuyện đã quá muộn. Khi trở về nhà trong một lần như thế, chúng hào hứng kể cho tôi nghe về một cuộc trò chuyện chúng đã có với Mr. Weston trên đường đi. "Và anh ấy có hỏi thăm xem cô có bị ốm không, Miss Grey," Matilda nói, bất chấp cái lườm nguýt câm lặng nhưng đầy quyền uy ra lệnh cho cô em phải ngậm miệng lại từ phía người chị. "Anh ấy thắc mắc không hiểu tại sao chẳng bao giờ thấy cô đi cùng chúng tôi, và nghĩ rằng chắc sức khỏe của cô không được tốt lắm vì thấy cô hiếm khi ra ngoài."
"Anh ấy nào có hỏi thế, Matilda—cô đang bịa đặt chuyện nhảm nhí gì thế hả!"
"Ôi, Rosalie, đồ nói dối! Anh ấy có hỏi thế mà, chị thừa biết điều đó cơ mà; và chị đã bảo là—Đừng mà, Rosalie—khỉ thật!—tôi không thích bị cấu véo thế đâu! Và này Miss Grey, Rosalie đã bảo với anh ấy rằng cô hoàn toàn khỏe mạnh, chỉ là cô lúc nào cũng cắm mặt vào đống sách vở đến nỗi chẳng còn chút hứng thú với bất kỳ chuyện gì khác trên đời."
"Hắn ta sẽ có ấn tượng tồi tệ thế nào về mình đây!" tôi thầm nghĩ.
"Và," tôi hỏi, "cụ Nancy già có bao giờ hỏi thăm tôi không?"
"Có chứ; và chúng tôi bảo rằng cô mê đọc sách với vẽ vời đến mức chẳng làm nổi việc gì khác nữa."
"Nhưng thực tế đâu phải thế; nếu các cô bảo rằng tôi bận bịu đến mức không thể đến thăm cụ, thì điều đó còn sát với sự thật hơn."
"Tôi không nghĩ vậy đâu," Miss Murray đáp lại, bỗng nổi khùng lên; "tôi chắc chắn rằng bây giờ cô có khối thời gian rảnh rỗi cho riêng mình đấy thôi, khi mà công việc dạy học nhẹ nhàng đi nhiều như thế."
Tranh cãi với những sinh vật được nuông chiều và vô lý như vậy chẳng mang lại ích lợi gì: thế nên tôi im lặng. Giờ đây, tôi đã quen với việc ngậm miệng làm thinh mỗi khi những lời lẽ chướng tai gai mắt lọt vào tai; và lúc này đây, tôi cũng quen với việc trưng ra một bộ mặt mỉm cười điềm tĩnh dẫu cõi lòng đang cay đắng trăm bề. Chỉ những ai từng trải qua cảm giác tương tự mới có thể hình dung được tâm trạng của tôi, khi tôi ngồi đó với vẻ dửng dưng tươi cười giả tạo, lắng nghe những lời kể lể về những buổi gặp gỡ và trò chuyện với Mr. Weston—những thứ mà chúng dường như vô cùng thích thú khi miêu tả cho tôi nghe; và phải nghe những lời khẳng định về anh mà xuất phát từ tính cách con người anh, tôi thừa biết đó chỉ là những sự phóng đại và bóp méo sự thật, nếu không muốn nói là hoàn toàn bịa đặt—những điều hạ thấp phẩm giá của anh, nhưng lại tôn sùng chúng—đặc biệt là Miss Murray—những thứ khiến tôi sôi gan muốn phản bác, hoặc ít nhất là bày tỏ sự hoài nghi của mình, nhưng lại chẳng dám hé răng; bởi tôi sợ rằng nếu thể hiện sự không tin tưởng, tôi sẽ vô tình bộc lộ cả sự quan tâm của mình. Lại có những điều khác lọt vào tai tôi, mà tôi cảm thấy hoặc e sợ rằng chúng quả thật quá đỗi chân thực; nhưng tôi vẫn phải che đậy nỗi lo lắng của mình dành cho anh, sự phẫn nộ của mình dành cho chúng, dưới một lớp vỏ vô tư lự; còn những thứ khác nữa, chỉ là dăm ba lời ám chỉ bóng gió về một việc gì đó đã nói hoặc đã làm, mà tôi rất khao khát được nghe thêm nhưng lại chẳng dám gặng hỏi. Cứ thế, khoảng thời gian mệt mỏi trôi qua. Tôi thậm chí chẳng thể tự an ủi bản thân bằng câu nói, "Cô ta sẽ sớm kết hôn thôi; và khi đó hy vọng sẽ đến."
Chẳng bao lâu sau đám cưới của cô ta sẽ là kỳ nghỉ lễ; và khi tôi từ quê trở lại, rất có khả năng Mr. Weston đã rời đi, bởi tôi được nghe kể rằng anh và vị cha xứ không thể dung hòa được với nhau (tất nhiên là lỗi tại vị cha xứ), và anh sắp sửa thuyên chuyển đến một giáo xứ khác.
Không—ngoài niềm hy vọng đặt nơi Thiên Chúa, niềm an ủi duy nhất của tôi nằm ở suy nghĩ rằng, dẫu anh không hề hay biết, tôi vẫn xứng đáng với tình yêu của anh hơn Rosalie Murray, dẫu cho cô ta có duyên dáng và cuốn hút đến đâu đi nữa; bởi tôi biết trân trọng những phẩm chất cao quý của anh, điều mà cô ta chẳng thể làm nổi: tôi sẽ hiến dâng cả cuộc đời mình để vun đắp cho hạnh phúc của anh; trong khi cô ta sẽ hủy hoại hạnh phúc ấy chỉ để đổi lấy sự thỏa mãn nhất thời cho thói hư vinh của bản thân. "Ồ,ách chi anh ấy có thể nhận ra sự khác biệt!" tôi thiết tha thốt lên. "Nhưng không! Tôi chẳng đời nào muốn anh ấy thấu suốt cõi lòng mình: thế nhưng, giả sử anh ấy có thể nhận ra bộ mặt trống rỗng, sự phù phiếm vô tích sự và vô cảm đến tột cùng của cô ta, thì khi ấy anh ấy sẽ được bình an vô sự, và tôi sẽ—gần như hạnh phúc, dẫu cho có chẳng bao giờ được gặp lại anh thêm lần nào nữa!"
Tôi e rằng đến lúc này, người đọc đã suýt cảm thấy phát ốm trước sự ngốc nghếch và yếu đuối mà tôi đã phơi bày một cách không giấu giếm trước mặt họ. Lúc đó tôi chưa từng hé lộ nó, và sẽ chẳng bao giờ làm thế ngay cả khi có chính chị ruột hay thân mẫu ở bên cạnh trong ngôi nhà này. Tôi là một kẻ che giấu tâm sự cực kỳ kín kẽ và kiên quyết—ít nhất là trong trường hợp này. Những lời cầu nguyện, những giọt nước mắt, những ước ao, nỗi sợ hãi và niềm than vãn của tôi, chỉ có bản thân tôi và trời cao chứng giám.
Khi chúng ta bị vùi dập bởi những nỗi buồn hay niềm âu lo, hoặc bị đè nén lâu ngày bởi những cảm xúc mãnh liệt mà ta buộc phải chôn giấu trong lòng, những thứ mà ta không thể và không tìm kiếm được sự đồng cảm từ bất kỳ sinh linh sống nào, thế nhưng lại không thể hoặc không chịu dập tắt chúng đi hoàn toàn—chúng ta thường tự nhiên tìm kiếm sự giải thoát nơi thi ca—và thường tìm thấy nó thật—dù là trong những vần thơ của người khác, những vần thơ dường như cộng hưởng với hoàn cảnh hiện tại của chúng ta, hay trong những nỗ lực của chính mình nhằm cất lên tiếng lòng cho những suy nghĩ và cảm xúc ấy bằng những giai điệu có lẽ kém phần du dương hơn, nhưng lại phù hợp hơn, và vì thế có sức thấu cảm và xuyên thấu mạnh mẽ hơn, và trong chốc lát, mang lại sự xoa dịu lớn hơn, hay có sức mạnh lớn hơn trong việc lay động và trút bỏ gánh nặng cho một trái tim đang thổn thức và oằn mình vì đau khổ. Trước thời điểm này, tại Wellwood House và ở đây, khi phải chịu đựng nỗi buồn u uất vì nhớ nhà, tôi đã từng tìm kiếm sự giải thoát hai hoặc ba lần tại nguồn cội an ủi thầm kín này; và giờ đây tôi lại lao đầu vào nó, với sự khao khát lớn lao hơn bao giờ hết, bởi tôi cảm thấy mình cần đến nó nhiều hơn. Tôi vẫn lưu giữ những tàn tích của những đau khổ và trải nghiệm trong quá khứ ấy, tựa như những cột mốc chứng nhân được dựng lên trên hành trình băng qua thung lũng cuộc đời, nhằm đánh dấu những sự kiện đặc biệt. Dấu chân giờ đây đã phai mờ; bộ mặt của làng quê có thể đã đổi thay; thế nhưng cây cột vẫn còn đó, để nhắc nhở tôi mọi sự ra sao vào thời điểm nó được dựng lên. Kẻo người đọc lại tò mò muốn ngắm nghía bất kỳ vần thơ nào trong số đó, tôi xin dâng lên một đoạn trích ngắn: dẫu những câu thơ có vẻ lạnh lùng và ủ rũ đến đâu, thì chúng cũng được sinh ra từ một niềm đau quằn quại tựa như cơn bão lòng:—
Ôi, chúng đã cướp đi niềm hy vọng
Mà tâm hồn tôi hằng ấp ủ nâng niu;
Chúng không để tôi được nghe giọng nói
Mà cõi lòng tôi khao khát đợi chờ yêu.
Chúng chẳng để tôi nhìn gương mặt ấy
Khuôn mặt ngập tràn khao khát ngắm nhìn;
Và chúng đã cướp nụ cười của bạn,
Cùng cả tình yêu từ cõi lòng tin.
Thôi được, cứ để chúng vơ vét những gì có thể;
—Một báu vật duy nhất vẫn thuộc về tôi,—
Là một trái tim yêu say đắm nghĩ về bạn,
Và thấu hiểu trọn vẹn giá trị của người.
Phải, ít nhất thì chúng không thể tước đoạt điều đó khỏi tôi: tôi có thể nghĩ về anh ngày lẫn đêm; và tôi có thể cảm nhận rằng anh hoàn toàn xứng đáng để được nghĩ đến. Chẳng ai hiểu rõ anh như tôi; chẳng ai biết trân trọng anh như tôi; chẳng ai có thể yêu anh như tôi—nếu như tôi được phép: nhưng ngặt nỗi rắc rối nằm ở chỗ đó. Tôi là cái thá gì mà cứ tơ tưởng đến một kẻ chưa từng mâu thuẫn hay hoài niệm về tôi cơ chứ? Chẳng phải điều đó rất ngớ ngẩn sao? Chẳng phải đó là điều sai trái sao? Thế nhưng, nếu tôi tìm thấy niềm hạnh phúc sâu sắc đến thế khi nghĩ về anh, và nếu tôi giữ kín những suy nghĩ ấy cho riêng mình chứ chẳng làm phiền đến ai khác, thì đâu có gì là tội lỗi? Tôi tự nhủ với lòng mình như vậy. Và chính những lý luận kiểu đó đã ngăn cản tôi thực hiện bất kỳ nỗ lực đầy đủ nào để rũ bỏ xiềng xích của mình.
Thế nhưng, nếu những suy nghĩ ấy mang lại niềm vui, thì đó cũng là một thứ niềm vui đau đớn và đầy dằn vặt, chẳng khác nào sự thống khổ; và nó gây ra cho tôi nhiều tổn thương hơn tôi tưởng tượng. Đó là sự nuông chiều bản thân mà một người khôn ngoan hơn hoặc từng trải hơn chắc chắn sẽ biết cách từ chối. Vậy mà, thật là ảm đạm biết bao khi phải quay mặt đi khỏi sự chiêm ngưỡng đối tượng rực rỡ ấy và ép đôi mắt mình phải dán chặt vào khung cảnh xám xịt, lạnh lẽo và hoang vu xung quanh: con đường cô độc, không niềm vui, không hy vọng đang trải dài trước mắt. Thật sai lầm khi cứ đắm chìm trong sự ủ dột và không niềm vui ấy; đáng lẽ tôi nên coi Thiên Chúa là bầu bạn, và biến việc thực thi thánh ý Ngài thành niềm vui cùng lẽ sống cuộc đời mình; nhưng niềm tin thì quá ư yếu đuối, trong khi cảm xúc lại quá đỗi mãnh liệt.
Trong khoảng thời gian khốn đốn này, tôi còn vướng phải hai nỗi thống khổ khác. Nỗi thứ nhất thoạt nhìn có vẻ chỉ là chuyện cỏn con, nhưng nó lại khiến tôi rơi không biết bao nhiêu nước mắt: Snap, chú cún câm lặng, mặt mũi xù xì nhưng đôi mắt sáng rực và trái tim ấm áp của tôi, sinh vật duy nhất bầu bạn yêu thương tôi, đã bị cướp đi và giao phó cho bàn tay tàn nhẫn của tay bắt chuột trong làng—một kẻ nổi tiếng với hành vi đối xử tàn bạo với những chú chó khốn khổ dưới tay hắn. Nỗi thứ hai thì đủ nghiêm trọng: những bức thư từ quê nhà gửi ra hé lộ rằng sức khỏe của cha tôi đang chuyển biến tồi tệ hơn. Chẳng có điềm gở nào được thốt lên trực tiếp, nhưng tôi đã trở nên nhút nhát và chán nản, không tài nào kìm được nỗi sợ hãi rằng một tai họa khủng khiếp nào đó đang chờ đón chúng tôi ở nhà. Tôi dường như nhìn thấy những đám mây đen đang vần vũ bao quanh những ngọn đồi quê hương, và nghe thấy tiếng gầm gừ giận dữ của một cơn bão sắp sửa bùng nổ, quét sạch và tàn phá tổ ấm của chúng tôi.
