Sáng hôm sau, tôi xuống nhà khi chưa tới tám giờ, theo tiếng chuông đồng hồ từ xa vọng lại. Chẳng có chút tăm hơi nào của bữa sáng. Tôi đợi hơn một tiếng đồng hồ mới thấy thức ăn được dọn lên, lòng vẫn mòn mỏi ước ao được bước vào thư viện. Sau bữa ăn cô độc ấy, tôi lại phải kiên nhẫn chờ đợi thêm khoảng một tiếng rưỡi nữa trong sự thấp thỏm và khó chịu, chẳng biết phải làm gì cho phải phép. Cuối cùng, phu nhân Ashby cũng đến chúc tôi buổi sáng tốt lành. Bà thông báo rằng mình vừa mới ăn sáng xong, và giờ muốn mời tôi cùng đi dạo sớm trong công viên. Bà hỏi tôi đã thức dậy từ lúc nào, và khi nghe câu trả lời, bà bày tỏ sự tiếc nuối khôn nguôi, đồng thời lại hứa sẽ dẫn tôi đi xem thư viện. Tôi bèn gợi ý rằng tốt hơn hết là nên ghé qua đó ngay bây giờ, để khỏi phải bận tâm nhớ trước quên sau nữa. Bà đồng ý, với điều kiện tôi không được nghĩ đến chuyện đọc sách hay bận tâm gì đến đống sách vở lúc này; bởi bà muốn dẫn tôi đi thăm các khu vườn và đi dạo trong công viên trước khi trời quá bức bối không thể tận hưởng được nữa—mà thực ra, tình cảnh lúc ấy cũng gần như vậy rồi. Dĩ nhiên là tôi vui vẻ nhận lời, và chúng tôi bắt đầu buổi dạo chơi.
Khi chúng tôi đang thong thả bước đi trong công viên, trò chuyện về những gì người bạn đồng hành của tôi từng thấy và nghe được trong những chuyến du lịch, một quý ông cưỡi ngựa thong thả tiến đến và vượt qua chúng tôi. Lúc quay người lại khi đi ngang qua và trừng trừng nhìn thẳng vào mặt tôi, ông ta tạo cho tôi cơ hội rõ mười mươi để quan sát dung mạo của mình. Đó là một kẻ cao gầy, thân hình tọp lại, đôi vai hơi gù, khuôn mặt tái nhợt nhưng loang lổ vài vết mụn, vùng da quanh mí mắt đỏ ngầu đến gai mắt, đường nét thô kệch, toát lên vẻ phờ phạc và chán chường chung, lại thêm nét mặt nham hiểm cùng ánh mắt đờ đẫn, vô hồn.
“Tôi căm ghét con người đó!” Phu nhân Ashby thì thầm, giọng nhấn mạnh đầy cay đắng khi hắn thong thả phi ngựa qua.
“Ai vậy ạ?” Tôi hỏi, không muốn nghĩ rằng cô lại có thể nói về chồng mình như thế.
“Sir Thomas Ashby,” cô đáp với vẻ bình thản đến nao lòng.
“Và cô căm ghét anh ta sao, tiểu thư Murray?” Tôi thốt lên, vì quá bàng hoàng nên tôi quên bẵng mất tên họ mới của cô lúc ấy.
“Vâng, tôi căm ghét anh ta, tiểu thư Grey, và còn khinh bỉ nữa; nếu cô biết rõ con người hắn, cô sẽ chẳng trách tôi đâu.”
“Nhưng cô đã biết anh ta là người thế nào trước khi kết hôn cơ mà.”
“Không; tôi chỉ tưởng thế thôi: thực ra tôi chưa hiểu nổi một nửa con người hắn. Tôi biết cô từng cảnh báo tôi về chuyện đó, và tôi ước gì mình đã nghe lời cô; nhưng giờ có hối hận thì cũng quá muộn rồi. Hơn nữa, mẹ lẽ ra phải là người hiểu rõ hơn cả hai chúng tôi, vậy mà bà chẳng hề nói một lời ngăn cản nào—trái lại là đằng khác. Khi ấy tôi cứ nghĩ anh ta sủng ái mình và sẽ chiều theo mọi ý muốn của tôi: ban đầu hắn giả vờ làm thế thật, nhưng giờ thì hắn chẳng mủi lòng hay bận tâm chút nào đến tôi nữa. Tuy nhiên, tôi cũng chẳng thèm quan tâm chuyện đó; hắn muốn làm gì mặc xác hắn, miễn là tôi được tự do vui chơi, được ở lại London, hoặc đón vài người bạn đến đây chơi: nhưng không, hắn muốn làm gì thì làm, còn tôi phải chịu cảnh làm tù nhân và nô lệ. Ngay khoảnh khắc hắn thấy tôi có thể vui vẻ mà không cần hắn, và những người khác biết nhìn nhận giá trị của tôi hơn hắn, thì cái tên ích kỷ tởm lợm ấy bắt đầu buộc tội tôi là kẻ lẳng lơ, phung phí; lại còn quay sang mạt sát Harry Meltham, kẻ mà đến chiếc giày hắn xỏ chân cho Meltham cũng không đáng.”
“Rồi hắn còn bắt tôi phải về vùng quê này để sống cuộc đời của một nữ tu, sợ rằng tôi sẽ làm nhục hắn hoặc đẩy hắn đến cảnh khánh kiệt; cứ làm như hắn tử tế lắm không bằng, với cái sổ cá cược, sòng bạc, mấy ả đào hát opera, rồi nào là phu nhân này bà nợ nọ—chưa hết, cả những chai rượu vang lẫn những ly brandy pha nước của hắn nữa chứ! Ồ, tôi sẵn sàng đánh đổi cả mười ngàn thế giới để được làm tiểu thư Murray như trước! Thật quá sức tồi tệ khi phải chứng kiến cuộc sống, sức khỏe và sắc đẹp cứ thế lụi tàn mà chẳng hề được cảm nhận hay tận hưởng, chỉ vì một tên thú vật như thế!” Cô kêu lên, bật khóc nức nở trong nỗi uất hận cay đắng.
Dĩ nhiên, tôi vô cùng thương cảm cho cô; vừa vì quan niệm sai lầm về hạnh phúc và sự thờ ơ với bổn phận của cô, vừa vì người bạn đời khốn khổ mà số phận cô đã gắn bó. Tôi nói những lời có thể để an sự cô, đưa ra những lời khuyên mà tôi nghĩ cô đang cần nhất: trước hết, tôi khuyên cô hãy dùng sự ôn tồn, lòng nhân hậu, sự nêu gương và tính thuyết phục để cố gắng cảm hóa chồng mình; rồi sau đó, khi đã làm hết sức có thể mà vẫn thấy hắn chứng nào tật nấy, cô hãy tìm cách tách rời khỏi hắn—tự bao bọc lấy bản thân trong sự chính trực của chính mình, và bớt bận tâm về hắn càng nhiều càng tốt. Tôi giục cô tìm kiếm sự khuây khỏa qua việc làm tròn bổn phận đối với Thiên Chúa và con người, đặt trọn niềm tin vào ơn trên, và tự an ủi bản thân bằng việc chăm sóc, nuôi dạy đứa con gái bé bỏng; tôi đoan chắc rằng cô sẽ được đền đáp xứng đáng khi chứng kiến con bé lớn khôn từng ngày cả về thể chất lẫn trí tuệ, đồng thời nhận lại tình cảm chân thành từ đứa trẻ.
“Nhưng tôi không thể dâng hiến toàn bộ tâm trí cho một đứa trẻ được,” cô nói; “nó có thể chết—điều đó hoàn toàn có khả năng xảy ra mà.”
“Nhưng nếu được chăm sóc cẩn thận, biết bao đứa trẻ ốm yếu sau này đã trưởng thành thành những nam thanh nữ tú khỏe mạnh.”
“Nhưng nhỡ nó lớn lên mà giống hệt người cha đáng ghét của nó thì sao, lúc đó chắc tôi căm ghét nó mất.”
“Chuyện đó khó xảy ra lắm; nó là một bé gái, và rất giống mẹ.”
“Mặc kệ chứ; nếu là con trai thì tôi còn thấy thích hơn—chỉ có điều cha nó sẽ chẳng để lại cho nó chút gia tài nào ngoài những thứ hắn có thể ném qua cửa sổ. Tôi có thể tìm thấy niềm vui gì khi nhìn một đứa con gái lớn lên để rồi lấn lướt mình, và tận hưởng những niềm vui mà tôi vĩnh viễn bị tước đoạt? Nhưng giả sử tôi có thể rộng lượng đến mức tìm thấy niềm vui trong chuyện đó đi chăng nữa, thì nó cũng chỉ là một đứa trẻ; và tôi không thể dồn mọi hy vọng của mình vào một đứa bé: điều đó chẳng khá hơn việc cưng nựng một con chó là bao. Còn về tất cả những đạo lý và sự tốt lành mà cô vẫn cố nhồi nhét vào đầu tôi—tôi dám cá là mọi thứ đều đúng đắn và phải phép cả, và nếu tôi già hơn độ chừng hai chục tuổi, có lẽ tôi đã thấm thía được những điều ấy rồi: nhưng khi còn trẻ thì con người ta phải biết tận hưởng cuộc sống chứ; và nếu người khác không cho phép họ làm điều đó—thì hà cớ gì họ lại không căm ghét những kẻ ngáng đường cơ chứ!”
“Cách tốt nhất để tận hưởng cuộc sống là làm những điều đúng đắn và không căm ghét bất cứ ai. Mục đích của Tôn giáo không phải là dạy chúng ta cách chết thế nào, mà là cách sống ra sao; và cô càng sớm trở nên khôn ngoan, lương thiện bao nhiêu, thì cô càng nắm giữ nhiều hạnh phúc bấy nhiêu. Và giờ đây, thưa phu nhân Ashby, tôi còn một lời khuyên nữa dành cho cô, đó là đừng biến mẹ chồng thành kẻ thù của mình. Đừng tập thói quen giữ bà ấy ở khoảng cách xa ngàn thước, hay nhìn bà với ánh mắt nghi kỵ đầy đố kỵ. Tôi chưa từng gặp bà, nhưng tôi đã nghe những lời hay ý đẹp cũng như điều tai tiếng về bà; và tôi hình dung rằng, dẫu cho bà có vẻ lạnh lùng, kiêu kỳ trong cung cách ứng xử đời thường, thậm chí còn khắt khe trong các yêu cầu của mình, nhưng bà vẫn có tình cảm sâu sắc dành cho những ai chạm đến được trái tim bà; và dẫu có mù quáng yêu thương con trai đến mấy, bà vẫn là người có nguyên tắc sống tốt, không phải là kẻ không biết nghe lẽ phải. Nếu cô chịu khó làm hòa với bà đôi chút, áp dụng một thái độ cởi mở, thân thiện—thậm chí thổ lộ với bà những nỗi niềm của mình—những nỗi niềm thực sự, những điều mà cô có quyền than thở—thì tôi tin chắc rằng, theo thời gian, bà sẽ trở thành một người bạn trung thành của cô, là chỗ dựa và niềm an ủi cho cô, thay vì là một gánh nặng tâm lý như cách cô miêu tả.” Nhưng tôi e rằng lời khuyên của mình chẳng tác động mấy đến vị thiếu phu nhân bất hạnh ấy; và khi nhận ra bản thân chẳng thể giúp ích gì nhiều, việc tôi lưu lại Ashby Park lại càng trở nên nặng nề gấp bội. Dẫu vậy, tôi vẫn phải ở lại cho hết ngày hôm đó và ngày tiếp theo như đã hứa; dẫu cho mọi lời nài nỉ hay cám dỗ níu kéo tôi ở lại lâu hơn nữa, tôi vẫn kiên quyết đòi ra đi vào sáng hôm sau; tôi khẳng định rằng mẹ tôi sẽ cô đơn khi vắng bóng tôi, và bà đang mong mỏi từng giờ tôi trở về. Tuy nhiên, lòng tôi vẫn nặng trĩu ưu tư khi nói lời từ biệt với tội nghiệp phu nhân Ashby, và rời bỏ chốn điện ngọc cung vàng của cô. Việc cô cứ tha thiết bám víu lấy sự an ủi từ sự hiện diện của tôi, khao khát có được bầu bạn với một kẻ có gu thẩm mỹ và tư tưởng vốn chẳng mảy may hòa hợp với mình—một kẻ mà cô từng hoàn toàn quên lãng trong buổi hoàng kim danh vọng, và sự hiện diện ấy chỉ mang lại phiền toái nhiều hơn là niềm vui nếu cô được toại nguyện dẫu chỉ một nửa ước nguyện trong tim—đó chính là minh chứng bổ sung rõ rệt cho nỗi bất hạnh ê chề của cô.
