“Mùa gặt đã qua và mùa hạ đã tàn,” Anne Shirley khẽ lẩm bẩm, thẫn thờ phóng tầm mắt nhìn qua những cánh đồng vừa gặt hái. Cô và Diana Barry vừa mới hái táo trong vườn trái cây của trang trại Green Gables, giờ đây đang nghỉ mệt ở một góc ngập nắng, nơi những chùm tơ cỏ bồng bềnh trôi theo làn gió hãy còn vương vấn hương thơm ngọt ngào của loài dương xỉ từ Khu rừng Bị Ám.

Thế nhưng, mọi cảnh vật quanh họ đều thấm đẫm hơi thở của mùa thu. Ngoài khơi xa, tiếng sóng vỗ âm u vang vọng; những cánh đồng trơ trụi và vàng úa, điểm xuyết từng dải hoa cúc vàng; thung lũng suối bên dưới Green Gables ngập tràn sắc hoa cúc dại tím ngắt tựa sương mờ; và Hồ Nước Sáng Ngời thì xanh ngắt — một sắc xanh thẳm đến tận cùng. Đó không phải là thứ sắc xanh đổi thay của mùa xuân, cũng chẳng phải màu xanh lơ nhạt nhòa của mùa hạ, mà là một nét xanh trong trẻo, tĩnh lặng và vững bền, như thể làn nước đã vượt qua mọi cung bậc cùng thời của cảm xúc để chìm vào một cõi yên bình không gợn bóng những giấc mơ phù du.

“Đó là một mùa hè thật đẹp,” Diana vừa nói vừa mỉm cười xoay xoay chiếc nhẫn mới trên ngón tay trái. “Và đám cưới của cô Lavendar dường như chính là điểm nhấn hoàn hảo cho mùa hè ấy. Tớ đoán bây giờ vợ chồng anh chị Irving đang ở bờ biển Thái Bình Dương rồi.”

“Tớ có cảm giác họ đã đi đủ lâu để đi vòng quanh thế giới rồi ấy chứ,” Anne thở dài.

“Tớ khó mà tin nổi mới chỉ có một tuần trôi qua kể từ ngày họ cưới. Mọi thứ đã đổi thay quá nhiều. Cô Lavendar cùng vợ chồng anh chị Allan đều đã đi cả — ngôi nhà mục sư trông mới quạnh hiu làm sao với mấy khung cửa sổ đóng kín mít! Tối qua tớ đi ngang qua đó, và nó mang lại cho tớ cảm giác như thể tất cả mọi người trong nhà đều đã qua đời vậy.”

“Chúng ta sẽ chẳng bao giờ có được một vị mục sư nào tuyệt vời như anh Allan nữa đâu,” Diana khẳng định với vẻ ảm đạm. “Tớ đoán mùa đông này chúng ta sẽ phải đón đủ các vị mục sư tạm quyền đến đây, và phân nửa số Chủ Nhật sẽ chẳng có lấy một buổi giảng đạo nào. Rồi cậu và Gilbert đều đi vắng —mọi thứ sẽ buồn tẻ đến chết mất.”

“Fred vẫn ở đây mà,” Anne lém lỉnh ám chỉ.

“Khi nào thì bà Lynde chuyển lên đây nhỉ?” Diana hỏi, phớt lờ câu nói vừa rồi của Anne.

“Ngày mai. Tớ rất vui vì bà ấy đến —nhưng đó lại là một sự đổi thay nữa. Hôm qua Marilla và tớ đã dọn sạch sẽ căn phòng dành cho khách rồi đấy. Cậu biết không, tớ cứ thấy áy náy thế nào ấy chứ! Dĩ nhiên là ngớ ngẩn thật —nhưng quả thực tớ có cảm giác như thể chúng tớ đang phạm phải điều báng bổ vậy. Từ xưa đến nay, căn phòng khách cũ kỹ ấy vẫn luôn tựa như một chốn thiêng liêng đối với tớ. Hồi còn là một đứa trẻ, tớ từng nghĩ đó là căn phòng kỳ diệu nhất trên đời. Cậu còn nhớ tớ từng khao khát đến cháy bỏng được ngủ trên chiếc giường ở phòng khách ấy thế nào không —nhưng tuyệt nhiên không phải phòng khách của Green Gables nhé! Ồ không, chưa bao giờ là ở đó cả! Thật quá sức kinh khủng —tớ sẽ chẳng tài nào chợp mắt nổi vì lòng kính sợ. Tớ chưa từng đi qua căn phòng ấy khi được Marilla sai vâng lời làm một việc vặt nào —không đời nào, tớ toàn nhón gót rón rén đi qua và nín thở, cứ như thể mình đang ở trong nhà thờ vậy, và chỉ cảm thấy nhẹ nhõm khi đã bước ra ngoài. Bức chân dung của George Whitefield và Công tước xứ Wellington treo ở đó, mỗi người một bên gương, lúc nào cũng đăm đăm nhìn tớ với vẻ nghiêm nghị suốt thời gian tớ ở trong phòng, nhất là khi tớ dám liếc trộm vào chiếc gương —chiếc gương duy nhất trong nhà không làm gương mặt tớ bị méo mó đôi chút. Tớ luôn tự hỏi sao Marilla lại dám tổng vệ sinh căn phòng đó. Và giờ đây, nó không chỉ được lau dọn mà còn bị tước sạch đồ đạc. George Whitefield và ngài Công tước đã bị đày ra hành lang trên lầu. ‘Thế là vầng hào quang của cõi đời này trôi qua,’ Anne kết luận, kèm theo một tiếng cười thoảng chút tiếc nuối. Chẳng bao giờ dễ chịu gì khi chứng kiến những chốn thiêng xưa cũ của mình bị vấy bẩn, ngay cả khi chúng ta đã vượt qua thời kỳ gắn bó với chúng.

“Tớ sẽ cô đơn biết bao khi cậu đi,” Diana rên rỉ lần thứ không biết bao nhiêu. “Và nghĩ đến việc tuần sau cậu đã đi rồi kìa!”

“Nhưng chúng ta vẫn ở bên nhau cơ mà,” Anne tươi vui đáp. “Chúng ta không được để tuần tới cướp đi niềm vui của tuần này. Bản thân tớ cũng chẳng thích thú gì với ý nghĩ phải rời đi —nhà cửa và tớ vốn là những người bạn tri kỷ cơ mà. Lại còn bày đặt than thở chuyện cô đơn nữa chứ! Tớ mới là người phải rên rỉ mới đúng. Cậu sẽ được ở đây cùng biết bao nhiêu người bạn cũ —và cả Fred nữa chứ! Trong khi tớ sẽ phải thui thủi một mình giữa những kẻ lạ mặt, chẳng quen lấy một bóng người!”

“Ngoại trừ Gilbert —và Charlie Sloane,” Diana nói, nhại lại giọng điệu nhấn nhá và nét lém lỉnh của Anne.

“Charlie Sloane chắc chắn sẽ là một nguồn an ủi lớn lao rồi,” Anne mỉa mai hùa theo; lập tức cả hai cô nàng tinh nghịch ấy đều bật cười. Diana biết rõ Anne nghĩ gì về Charlie Sloane; nhưng bất chấp những buổi trò chuyện tâm sự đủ điều, cô vẫn không tài nào đoán được Anne thực sự có suy nghĩ gì về Gilbert Blythe. Thậm chí, bản thân Anne đôi khi cũng chẳng rõ điều đó.

“Biết đâu mấy cậu con trai lại trọ ở tút tận đầu bên kia của Kingsport ấy chứ,” Anne nói tiếp. “Tớ rất vui vì được đến Redmond, và tớ chắc chắn mình sẽ mến nơi đó sau một thời gian. Nhưng tớ biết chắc trong vài tuần đầu tiên thì không đâu. Tớ thậm chí sẽ chẳng có nổi niềm an ủi là được trông ngóng chuyến về thăm nhà vào cuối tuần như hồi đi học ở Queen’s. Ngày Giáng sinh chắc sẽ còn cách xa đến cả ngàn năm dặm.”

“Mọi thứ đều đang thay đổi —hoặc sắp sửa thay đổi,” Diana buồn rầu nói. “Tớ có linh cảm mọi thứ sẽ chẳng bao giờ trở lại như trước được nữa đâu, Anne ạ.”

“Chắc là chúng ta đã đến ngã rẽ cuộc đời rồi,” Anne đăm chiêu đáp. “Sớm muộn gì cũng phải đến lúc ấy thôi. Cậu có nghĩ rằng, Diana, việc trở thành người lớn thực sự thú vị như những gì chúng ta từng tưởng tượng hồi còn bé không?”

“Tớ cũng không rõ nữa —mọi thứ cũng có dăm ba điểm hay ho đấy chứ,” Diana đáp, lại vuốt ve chiếc nhẫn của mình với nụ cười thoảng qua —nụ cười luôn khiến Anne cảm thấy mình bỗng chốc trở nên lạc lõng và non dại. “Nhưng cũng có quá nhiều điều rắc rối nữa. Thỉnh thoảng tớ có cảm giác việc lớn lên khiến tớ sợ hãi —và những lúc ấy tớ sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để được làm một cô bé con một lần nữa.”

“Tớ đoán rồi dần dần chúng ta cũng quen với việc làm người lớn thôi,” Anne vui vẻ bảo. “Đến lúc đó sẽ chẳng còn quá nhiều chuyện bất ngờ xảy ra nữa đâu —dẫu sao đi nữa, tớ vẫn nghĩ chính những điều bất ngờ mới là thứ gia vị làm cho cuộc sống thêm phần thi vị. Chúng ta mười tám tuổi rồi đấy, Diana ạ. Thêm hai năm nữa là chúng ta tròn đôi mươi. Hồi mười tuổi, tớ từng nghĩ tuổi hai mươi là cái tuổi già khú đế rồi cơ đấy. Chớp mắt một cái là cậu sẽ trở thành một người phụ nữ trung niên đoan trang, nền nã, còn tớ sẽ là một bà cô già độc thân dễ mến tên là Anne, đến thăm cậu vào những kỳ nghỉ. Cậu sẽ luôn chừa lại một góc nhỏ cho tớ chứ, Di yêu dấu? Dĩ nhiên là không phải phòng khách rồi —mấy bà cô già độc thân nào dám mơ tưởng đến phòng khách, tớ sẽ nhu mì hệt như Uriah Heep và hoàn toàn mãn nguyện với một góc xó nhỏ xíu trên hiên nhà hoặc ngoài phòng khách thôi.”

“Cậu toàn nói mấy chuyện tào lao thôi, Anne,” Diana bật cười. “Cậu sẽ lấy một người nào đó thật tuyệt vời, đẹp trai và giàu có —và khi ấy chẳng có căn phòng khách nào ở Avonlea đủ lộng lẫy xứng tầm với cậu đâu —rồi cậu sẽ vênh mặt lên với tất cả những người bạn thuở niên thiếu cho mà xem.”

“Thế thì đáng tiếc quá nhỉ; mũi tớ tuy khá xinh, nhưng tớ sợ vênh mặt lên sẽ làm hỏng dáng mũi mất,” Anne nói, vừa đưa tay vuốt ve chiếc mũi thanh tú của mình. “Tớ chẳng có mấy nét đẹp trên gương mặt để mà dám làm hỏng những gì mình đang có; thế nên, dẫu cho tớ có lấy cả Vua xứ Ăn thịt người đi chăng nữa, tớ cũng xin hứa với cậu là tớ sẽ không bao giờ vênh mặt lên với cậu đâu, Diana ạ.”

Sau một tràng cười giòn giã, hai cô gái chia tay nhau, Diana quay về Orchard Slope, còn Anne rảo bước ra Bưu điện. Cô tìm thấy một bức thư đang chờ mình ở đó, và khi Gilbert Blythe bắt kịp cô trên chiếc cầu bắc qua Hồ Nước Sáng Ngời, gương mặt cô đã bừng lên vì phấn khích.

“Priscilla Grant cũng sẽ đến Redmond đấy,” cô thốt lên. “Tuyệt quá phải không? Tớ đã hy vọng cậu ấy đi, nhưng lại nghĩ bố cậu ấy sẽ không đồng ý. Thế mà ông ấy lại đồng ý rồi, và bọn tớ sẽ ở chung phòng trọ với nhau. Tớ cảm thấy mình có thể đương đầu với cả một đạo quân giương cờ ngợp trời —hay toàn bộ các giáo sư của Redmond hợp lại thành một binh đoàn —khi có một người bạn chí cốt như Priscilla sát cánh bên mình.”

“Tớ nghĩ chúng ta sẽ thích Kingsport cho mà xem,” Gilbert nói. “Người ta bảo đó là một thị trấn cổ kính tuyệt đẹp, lại có công viên tự nhiên đẹp nhất thế giới. Tớ nghe nói phong cảnh ở đó vô cùng hùng vĩ.”

“Không biết nó có được —hay có thể được —đẹp hơn nơi này không nhỉ,” Anne thì thầm, đưa mắt nhìn quanh với ánh mắt trìu mến, đắm say của những kẻ luôn xem “quê hương” là chốn tuyệt mỹ nhất trên đời, mặc cho ngoài kia có bao nhiêu vùng đất tươi đẹp hơn nằm dưới những vì tinh tú xa xôi.

Họ đang tựa người vào chiếc cầu của cái ao cũ, tận hưởng trọn vẹn vẻ mê hoặc của chạng vạng, ngay tại đúng chổ mà Anne từng trèo lên từ chiếc xuồng sắp chìm vào ngày nàng Elaine trôi dạt về thành Camelot. Sắc màu hoàng hôn tím thẫm vẫn còn vương vấn trên bầu trời phương tây, nhưng vầng trăng đã nhô lên và mặt nước tỏa sáng lung linh như một giấc mơ bạc dưới ánh trăng. Ký ức dệt nên một thứ bùa chú ngọt ngào và tinh tế lên tâm hồn của hai người trẻ tuổi.

“Sao cậu yên lặng thế, Anne?” cuối cùng Gilbert lên tiếng.

“Tớ không dám nói hay nhúc nhích vì sợ rằng tất cả vẻ đẹp tuyệt vời này sẽ biến mất như một khoảng lặng vừa bị phá vỡ,” Anne thì thầm thở nhẹ.

Gilbert bất chợt đặt tay lên bàn tay mảnh dẻ, trắng ngần đang đặt trên thanh chắn cầu. Đôi mắt màu hạt dẻ của cậu sẫm lại, đôi môi hãy còn mang nét thiếu niên hé mở để thổ lộ đôi điều về những giấc mơ và hoài bão đang rung động trong sâu thẳm tâm hồn. Thế nhưng Anne vội rụt tay lại và quay phắt đi. Phép màu của buổi chạng vạng đã tan biến đối với cô.

“Tớ phải về nhà đây,” cô thốt lên với vẻ dửng dưng có phần hơi quá trớn. “Chiều nay Marilla bị đau đầu, và tớ chắc là giờ này mấy đứa sinh đôi lại đang gây ra trò quậy phá khủng khiếp nào đó rồi. Lẽ ra tớ không nên đi lâu đến thế.”

Cô huyên thuyên không dứt và chẳng đâu vào đâu cho đến khi họ tới lối rẽ dẫn vào Green Gables. Tội nghiệp Gilbert, anh hầu như chẳng có lấy một cơ hội để chen ngang vào câu nói. Anne cảm thấy nhẹ nhõm hơn hẳn khi họ chia tay. Đã có một thứ cảm giác tự ý thức mới mẻ và thầm kín nảy sinh trong tim cô đối với Gilbert, kể từ khoảnh khắc tỏ tình chớp nhoáng trong khu vườn ở Echo Lodge. Có một cái gì đó xa lạ đã len lỏi vào tình bạn học trò vốn dĩ hoàn mỹ ngày nào —một thứ đe dọa sẽ làm rạn nứt nó.

“Chưa bao giờ tớ lại cảm thấy vui mừng khi thấy Gilbert bỏ đi như lúc này,” cô thầm nghĩ với một chút hờn dỗi, một chút xót xa khi bước đi một mình trên con đường nhỏ. “Tình bạn của chúng ta sẽ bị hủy hoại mất nếu cậu ấy cứ tiếp tục trò ngớ ngẩn này. Không được phép để nó bị hủy hoại —tớ sẽ không đời nào cho phép điều đó xảy ra. Ồ, sao bọn con trai không thể cứ hồn nhiên, tỉnh táo cơ chứ!”

Anne mang một nỗi hoài nghi đầy bất an rằng việc cô vẫn còn cảm nhận rõ rệt hơi ấm từ bàn tay Gilbert lưu lại trên tay mình —y hệt như cái cách cô cảm nhận nó trong khoảnh khắc ngắn ngủi khi tay anh chạm vào —hình như không hẳn là một điều “tỉnh táo” cho lắm; và còn kém tỉnh táo hơn nữa là cảm giác ấy chẳng hề khó chịu chút nào —khác xa một trời một vực so với cái cảm giác trong một tình huống tương tự do Charlie Sloane gây ra, khi cô phải ngồi nép cạnh anh ta trong một buổi khiêu vũ ở bữa tiệc tại White Sands cách đó ba đêm. Anne rùng mình khi nhớ lại ký ức khó chịu ấy. Nhưng mọi rắc rối xoay quanh những anh chàng si tình đều bay biến khỏi tâm trí cô khi cô bước vào bầu không gian bình dị, chẳng chút sướt mướt của căn bếp Green Gables, nơi cậu bé tám tuổi đang khóc lóc thảm thiết trên chiếc ghế dài.

“Có chuyện gì thế, Davy?” Anne vừa hỏi vừa bế thốc cậu bé lên lòng. “Marilla và Dora đâu rồi?”

“Marilla đang cho Dora đi ngủ,” Davy nức nở, “còn... còn em khóc vì con Dora ngã nhào từ bậc thềm hầm rượu ngoài nhà xuống, lộn mèo một vòng, và trầy tróc hết cả da mũi, rồi...”

“Ồ, thôi nào, đừng khóc nữa em yêu. Dĩ nhiên là em thương con bé rồi, nhưng khóc lóc cũng chẳng giúp ích gì cho nó đâu. Ngày mai con bé sẽ lại khỏe thôi. Khóc lóc chẳng bao giờ giúp được ai cả, Davy bé bỏng ạ, và...”

“Em có khóc vì con Dora ngã hầm rượu đâu,” Davy quả quyết cướp lời bài giảng đạo đầy thiện ý của Anne với giọng ngày càng ấm ức. “Em khóc vì em không có mặt ở đấy để chứng kiến lúc nó ngã. Dường như lúc nào em cũng bỏ lỡ mấy trò vui thì phải.”

“Trời ạ, Davy!” Anne phải nén lại một tiếng cười khúc khích đầy tội lỗi. “Em lại gọi việc con bé Dora tội nghiệp ngã cầu thang rồi bị thương là trò vui á?”

“Nó có bị thương nặng đâu,” Davy bất chấp đáp lại. “Dĩ nhiên, nếu nó chết thì em đã thực sự buồn rồi, Anne ạ. Nhưng nhà Keith đâu có dễ chết thế. Chắc bọn chúng cũng giống nhà Blewets thôi. Hôm thứ Tư tuần trước, Herb Blewett ngã từ gác chứa cỏ khô xuống, lăn tút qua cái máng đổ củ cải để vào chuồng ngựa —nơi có một con ngựa dữ dằn, hung ác vô cùng —thế mà vẫn lăn thẳng vào ngay dưới chân con ngựa ấy. Vậy mà nó vẫn bò ra được mà sống nhăn, chỉ gãy có ba chiếc xương thôi đấy. Bà Lynde bảo có những kẻ mà cậu dùng dao chặt thịt cũng chẳng giết nổi cơ mà. Mai bà Lynde có tới đây không hả Anne?”

“Có chứ, Davy, và chị hy vọng em sẽ luôn ngoan ngoãn và thật tử tế với bà ấy nhé.”

“Em sẽ ngoan và tử tế mà. Nhưng liệu có khi nào tối đến bà ấy bắt em đi ngủ không, hả Anne?”

“Có lẽ đấy. Sao thế?”

“Bởi vì,” Davy đáp với vẻ vô cùng quả quyết, “nếu bà ấy bắt em đi ngủ thì em sẽ không chịu đọc kinh trước mặt bà ấy như lúc đọc trước mặt chị đâu, Anne.”

“Sao lại thế?”

“Bởi vì em nghĩ nói chuyện với Chúa trước mặt người lạ là không hay ho gì, Anne ạ. Con Dora thích đọc kinh trước mặt bà Lynde thì cứ việc, còn em thì không. Em sẽ đợi lúc bà ấy đi rồi mới đọc. Thế có được không hả Anne?”

“Được chứ, nếu em chắc chắn là mình sẽ không quên đọc chúng nhé, Davy bé bỏng.”

“Ôi, em đố mà quên được đấy. Em nghĩ đọc kinh là một trò vô cùng thú vị. Chỉ có điều đọc một mình thì không vui bằng đọc cho chị nghe thôi. Em ước gì chị ở nhà, Anne ạ. Em chẳng hiểu chị muốn đi xa và bỏ tụi em lại làm gì nữa.”

“Chị không hẳn là muốn đi, Davy, nhưng chị cảm thấy mình phải đi.”

“Nếu chị không muốn đi thì chị không cần phải đi. Chị lớn rồi cơ mà. Khi lớn lên, em sẽ không bao giờ làm dù chỉ một việc duy nhất mà em không muốn làm đâu, Anne.”

“Suốt cả cuộc đời này, Davy, em sẽ luôn thấy mình phải làm những việc mà bản thân chẳng hề muốn chút nào.”

“Em á, còn lâu nhé!” Davy phũ phàng đáp. “Đừng hòng bắt được em! Bây giờ em phải làm mấy việc em chẳng thích vì chị và Marilla sẽ bắt em đi ngủ nếu em không nghe lời. Nhưng khi em lớn rồi thì hai người chẳng thể làm thế được nữa, và sẽ chẳng có ai bảo em không được làm cái này cái nọ cả. Lúc đấy tha hồ mà sướng nhé! Này Anne, Milty Boulter bảo rằng mẹ cậu ấy nói chị lên đại học là để mồi chài đàn ông đấy. Có phải thế không, Anne? Em muốn biết cơ.”

Trong một giây, Anne tức giận đến phát run. Rồi cô bật cười, tự nhủ rằng cái sự thô tục, kém văn minh trong suy nghĩ lẫn lời nói của bà Boulter chẳng thể nào làm hại được mình.

“Không đâu Davy, chị không phải thế. Chị đi để học hỏi, để trưởng thành và tìm hiểu về rất nhiều điều.”

“Điều gì cơ ạ?”

“‘Những chiếc giày, chiếc tàu và sáp niêm phong

Cùng bắp cải và các vị vua,’”

Anne trích dẫn.

“Nhưng nếu chị muốn mồi chài đàn ông thì chị sẽ làm thế nào? Em muốn biết,” Davy gặng hỏi, dường như chủ đề này có một sức hút mãnh liệt đối với cậu nhóc.

“Tốt nhất là em nên đi hỏi bà Boulter đi,” Anne ngây thơ đáp. “Chị nghĩ có lẽ bà ấy rành về quy trình đó hơn chị đấy.”

“Lần tới gặp bà ấy, em nhất định sẽ hỏi,” Davy nghiêm túc nói.

“Davy! Nếu em dám làm thế!” Anne kêu lên khi nhận ra mình vừa lỡ lời.

“Nhưng chính chị vừa bảo em thế còn gì,” Davy ấm ức cãi lại.

“Đã đến giờ em đi ngủ rồi đấy,” Anne phán quyết nhằm đánh trống lảng qua chuyện khác.

Sau khi Davy đã đi ngủ, Anne lang thang ra đảo Victoria và ngồi đó một mình, được bao bọc trong tấm màn u tối dệt bằng ánh trăng, trong khi tiếng nước róc rách quanh cô như một bản hòa ca giữa dòng suối và ngọn gió. Anne vẫn luôn yêu dòng suối ấy. Biết bao giấc mơ từng được cô dệt nên trên dòng nước lấp lánh ấy trong những ngày tháng cũ. Cô quên bẵng đi những chàng trai đau khổ vì tình, những lời cay nghiệt của những kẻ láng giềng hiểm độc, và mọi rắc rối trong cuộc đời thiếu nữ của mình. Trong trí tưởng tượng, cô giương buồm vượt qua những vùng biển huyền thoại từng vỗ vào bờ bến lấp lánh xa xôi của “những xứ sở thần tiên hoang vắng,” nơi chốn Atlantis chìm khuất và miền Elysium đang ẩn hiện, với ngôi sao hôm làm bạn lái dẫn đường, để đến với miền đất của Khát Vọng Trái Tim. Và trong những giấc mơ ấy, cô giàu có hơn cả ngoài đời thực; bởi những gì hữu hình rồi sẽ qua đi, nhưng những điều vô hình mới là vĩnh cửu.