Tất cả những gì chúng tôi còn nhìn thấy là vài vạt cỏ cùng hoa dại. Dấu vết của mùa xuân càng ngày càng thưa thớt khi chúng tôi đi theo hướng Bắc đến Tsibeya và tiến vào rừng rậm, nơi Mal tin rằng chúng tôi có thể tìm thấy con hươu đực. Cánh rừng thông dày đặc đã nhường chỗ cho những cây bạch dương thưa thớt và những đồng cỏ mênh mang.
Mal sớm phải thú nhận rằng chuyến đi vào làng của chúng tôi quả thật cần thiết dù cậu ấy từng luôn hối hận về nó trước đó. Đêm dần lạnh lẽo hơn khi tiến về phía bắc, và chúng tôi không thể nhóm lửa khi ở gần tiền đồn Chernast. Chúng tôi cũng không muốn ngày nào cũng tốn thời gian săn bắn hoặc đặt bẫy, thế nên cả hai sống dựa vào số lương khô mang theo và lo lắng nhìn chúng dần cạn kiệt.
Chúng tôi phần nào đã cởi mở hơn với nhau, và chúng tôi nói chuyện trong lúc đi thay vì im lặng xa cách như hồi còn ở Petrazoi. Cậu ấy có vẻ tò mò muốn nghe về đời sống ở Tiể’u Điện, lối hành xử kì lạ của triều thần, và kể cả lý thuyết của Grisha.
Cậu ấy chẳng thấy sốc chút nào khi nghe về nỗi khinh miệt của Grisha đối với Đức vua. Rõ ràng là những người dò đường đã công khai than phiền với nhau về sự vô dụng của Đức vua.
“Người Fjerda có những khẩu súng trường nạp đạn ở khóa nòng có thể bắn ra hai mươi tám vòng đạn một phút. Binh sĩ của chúng ta đáng ra cũng có thể sở hữu chúng. Nếu Đức vua vui lòng để ý đến Thượng Quân một chút thì chúng ta đã không phải dựa vào những Grisha nhiều như vậy. Nhưng điều đó sẽ không bao giờ xảy ra,” cậu ấy bảo tôi. Rồi cậu ấy lẩm bẩm, “Chúng ta đều biết ai là người đang cai trị đất nước mà.”
Tôi chỉ im lặng. Tôi cố không nhắc đến Hắc Y càng nhiều càng tốt.
Khi tôi hỏi Mal về khoảng thời gian cậu ấy theo dấu con hươu đực, cậu ấy luôn tìm cách chuyển hướng cuộc đối thoại về tôi. Tôi không ép cậu ấy. Tôi biết đội của Mal đã vượt biên giới Fjerda. Tôi ngờ rằng họ đã phải chiến đấu dữ dội để thoát ra, và vết sẹo trên cằm của Mal xuất hiện từ lúc đó, nhưng cậu ấy nhất quyết không nói thêm gì nữa.
Chúng tôi đi qua một rặng liễu khô héo, băng tuyết kêu lạo rạo dưới chân, Mal chỉ cho tôi xem một tổ chim bồ cắt, và tôi ước gì cả hai có thể tiếp tục đi mãi mãi. Tôi sợ phải đối mặt với kết thúc của chuyến hành trình này dù bản thân mong mỏi được ăn ngon ngủ ấm biết bao nhiêu. Nếu chúng tôi tìm được con hươu đực và lấy được nhánh gạc thì sao? Bộ khuếch đại quyền năng ấy sẽ thay đổi tôi thế nào? Có đủ để giải phóng chúng tôi khỏi Hắc Y không? Giá như chúng tôi có thể giữ nguyên hiện trạng như bây giờ, mỗi ngày cùng sóng đôi, đêm đến lại rúc vào cạnh nhau bên dưới vòm trời đầy sao. Biết đâu vùng đồng bằng trống trải và những cánh rừng u tịch này lại có thể che chở cả hai như chúng đã che chở cho bầy Morozova, đồng thời bảo vệ chúng tôi khỏi đoàn người truy đuổi.
Đó là những suy nghĩ dại dột. Tsibeya là nơi rừng thiêng nước độc, một thế giới hoang dại và trống vắng cùng mùa đông khắc nghiệt và mùa hạ rã rời. Chúng tôi lại chẳng phải sinh vật thần thoại cổ xưa hay rong chơi khắp nơi khi ngày tàn nhập nhoạng. Chúng tôi chỉ là Mal và Alina, và chúng tôi không thể dẫn trước những người đang truy đuổi mình cả đời được. Thoáng suy nghĩ tăm tối trong tâm trí tôi mấy ngày nay cuối cùng cũng được quyết định. Tôi thở dài vì biết rằng mình đã trì hoãn việc nói rõ với Mal về vấn đề này quá lâu. Điều đó thật vô trách nhiệm, và với tình trạng cả hai đang mạo hiểm quá nhiều thứ như hiện nay thì tôi không thể để nó tiếp diễn nữa.
Đêm ấy, khi Mal sắp sửa đi vào giấc ngủ say, nhịp thở của cậu ấy sâu và đều đặn, thì tôi gom hết can đảm cất tiếng.
“Mal,” tôi mở lời. Ngay lập tức, cậu ấy tỉnh giấc, cả người tràn ngập căng thẳng trong lúc ngồi dậy và với tay lấy dao.
“Không,” tôi đặt tay lên cánh tay cậu ấy và nói. “Mọi chuyện đều ổn. Nhưng mình có chuyện cần nói với bồ.”
“Bây giờ sao?” cậu ấy càu nhàu, nằm phịch xuống và quàng tay ôm lấy tôi.
Tôi thở dài. Tôi chỉ muốn nằm yên trong bóng tối, lắng nghe tiếng sột soạt của gió ngàn lướt trên bãi cỏ và vùi mình ấm áp trong cảm giác an toàn này dù nó có hão huyền thế nào chăng nữa. Nhưng tôi biết mình không thể. “Mình cần bồ giúp mình một việc.”
Cậu ấy khịt mũi. “Ý bồ là ngoài việc đào ngũ, leo núi và chịu giá rét trên nền đất lạnh vào mỗi đêm?”
“Ừ.”
“Hừm,” cậu ấy cằn nhằn lấp lửng, hơi thở đã trở về từng nhịp sâu và ổn định trong cơn ngái ngủ.
“Mal,” tôi nói rõ hơn, “nếu tụi mình không thể... nếu họ bắt được tụi mình trước khi hai đứa tìm được con hươu đực, cậu không thể để anh ta có được mình.”
Cậu ấy sững cả người. Đến mức tôi có thể nghe thấy tim cậu ấy đang đập. Mal im lặng lâu đến nỗi tôi bắt đầu nghĩ rằng cậu ấy đã ngủ lại rồi.
Rồi cậu ấy nói, “Bồ không thể nhờ mình việc đó được.”
“Mình phải làm thế.”
Cậu ấy ngồi dậy và đẩy tôi ra xa, một tay đưa lên xoa mặt. Tôi cũng ngồi dậy theo rồi siết chặt bộ lông thú trên vai, ngắm nhìn cậu ấy dưới ánh trăng.
“Không.”
“Bồ không thể chỉ nói ‘không’ là được, Mal à.”
“Bồ hỏi, mình trả lời. Không.”
Cậu ấy đứng dậy và đi xa chừng vài bước.
“Nếu anh ta đeo chiếc vòng cổ ấy cho mình, bồ biết nó có nghĩa là gì mà, bao nhiêu người sẽ chết vì mình. Mình không thể để điều đó xảy ra được. Mình không thể chịu trách nhiệm về việc đó.”
“Không.”
“Bồ phải biết đây là một nguy cơ khi chúng ta tiến về phía Bắc, Mal à.”
Cậu ấy quay lại và trở về chỗ cũ, ngồi xuống trước mặt để có thể nhìn vào mắt tôi.
“Mình sẽ không giết bồ, Alina à.”
“Bồ có thể sẽ phải làm thế.”
“Không,” cậu ấy lặp lại, lắc đầu và quay đi chỗ khác. “Không, không, không.”
Tôi đưa đôi tay lạnh lẽo của mình ôm lấy mặt cậu ấy và quay nó lại đến khi ánh mắt hai đứa chạm nhau.
“Có.”
“Mình không thể, Alina. Mình không thế.”
“Mal, đêm đó ở Tiểu Điện, bồ đã nói Hắc Y sở hữu mình.”
Cậu ấy hơi nhăn mặt. “Lúc đó mình đang tức giận. Mình không có ý...”
“Nếu anh ta đeo cho mình chiếc vòng cổ đó, anh ta sẽ thực sự sở hữu mình. Hoàn toàn. Và anh ta sẽ biến mình thành một con quái vật. Làm ơn đi Mal. Mình cần biết là bồ sẽ không để chuyện đó xảy ra với mình.”
“Làm sao bồ có thể yêu cầu mình làm vậy?”
“Mình còn có thể yêu cầu ai khác được sao?”
Cậu ấy nhìn thẳng vào tôi, khuôn mặt đầy đau thương và giận dữ, và thứ gì khác mà tôi không thể gọi tên. Cuối cùng, cậu ấy gật đầu.
“Hứa với mình đi Mal.” Môi cậu ấy mím chặt đầy tức tối, và cằm cậu ấy run lên. Tôi ghét phải làm điều này với cậu ấy, nhưng tôi phải chắc chắn. “Hứa với mình đi.”
“Mình hứa,” cậu ấy khàn giọng đáp lời.
Tôi để thoát ra tiếng thở dài thườn thượt, cảm thấy cả người nhẹ nhõm hẳn. Tôi nghiêng người về phía trước và chạm trán mình lên trán cậu ấy rồi nhắm mắt lại. “Cảm ơn bồ.”
Chúng tôi giữ nguyên như vậy một lúc lâu, rồi cậu ấy ngả người về phía tôi. Khi tôi mở mắt ra, cậu ấy đang nhìn chằm chằm vào tôi. Khuôn mặt chỉ cách tôi một khoảng nhỏ, gần đến mức tôi có thể cảm thấy hơi thở nóng ấm của cậu ấy. Tôi buông tay khỏi hai bên má lún phún râu của cậu ấy vì chợt nhận ra cả hai đang ở gần nhau đến thế nào. Cậu ấy nhìn tôi một lúc rồi đột ngột đứng dậy và đi về phía bóng đêm.
Tôi trằn trọc ngước nhìn bầu trời đêm trong khoảng thời gian dài, lạnh lẽo và khổ sở. Tôi biết cậu ấy đang ở ngoài kia, băng qua từng thảm cỏ tươi mới và mang trên vai gánh nặng tôi vừa trao. Tôi cảm thấy hối tiếc nhưng cũng rất mừng vì đã làm vậy. Tôi chờ cậu ấy quay trở về, nhưng cuối cùng lại thiếp đi, một mình bên dưới bầu trời đầy sao.
***
Chúng tôi dành liền mấy ngày sau sục sạo khu vực bao quanh Chernast, càn quét hàng dặm địa hình để tìm kiếm dấu vết của bầy Morozova, tiếp cận tiền đồn gần đến mức có thể. Nhiều ngày trôi qua, tâm trạng của Mal càng xấu đi. Cậu ấy trở mình trằn trọc trong giấc ngủ và hầu như không ăn gì. Thi thoảng tôi thức dậy vì cậu ấy vùng vẫy dưới tấm lông thú và lẩm bẩm. “Mày ở đâu? Mày ở đâu rồi?”
Cậu ấy nhìn thấy dấu vết của những người khác - những nhánh cây bị gãy, đất đá để lung tung, những dấu hiệu vô hình đối với tôi nếu như cậu ấy không chỉ ra,nhưng vẫn không tìm thấy manh mối của con hươu đực.
Rồi một sáng nọ, cậu ấy lay tôi tỉnh dậy trước khi mặt trời mọc.
“Dậy đi,” cậu ấy bảo. “Chúng ở gần đây rồi, mình có thể cảm thấy điều đó.” Cậu ấy chưa gì đã lôi tấm lông thú khỏi người tôi và nhét nó vào lại ba lô.
“Nè!” tôi than phiền vì chưa tỉnh hẳn và cố giật lại chăn đắp trong vô vọng. “Còn bữa sáng thì sao?”
Cậu ấy quăng cho tôi một mẩu lương khô. “Ăn rồi đi mau. Hôm nay mình muốn đi về phía Tây. Mình có linh cảm thế.”
“Nhưng hôm qua bồ nghĩ rằng chúng ta nên đi về phía Đông mà.”
“Đó là hôm qua,” cậu ấy nói trong khi đeo ba lô lên vai và đi vào vùng cỏ mọc cao. “Nhanh lên. Chúng ta cần phải tìm ra con hươu đực để mình khỏi phải chặt đầu bồ.”
“Mình chưa bao giờ nói bồ phải chặt đầu mình nha,” tôi càu nhàu, dụi mắt cho tỉnh ngủ và lảo đảo chạy theo sau.
“Lấy kiếm đâm bồ hả? Hay là dùng súng bắn?”
“Mình đang nghĩ đến thứ gì yên tĩnh hơn, như là chút thuốc độc ngọt ngào ấy.”
“Bồ chỉ nói là mình cần phải giết bồ. Bồ đâu có nói là làm thế nào.”
Tôi thè lưỡi trêu sau lưng cậu ấy, nhưng tôi mừng khi thấy cậu ấy năng nổ đến thế, và tôi cho rằng việc cậu ấy có thể đùa bỡn về cái chết của tôi là một dấu hiệu tốt. Ít nhất là, tôi mong rằng cậu ấy chỉ đang đùa thôi.
Lối đi phía Tây dẫn chúng tôi đi qua những cánh rừng thông rụng lá thấp bé và những đồng cỏ đầy địa y đỏ. Mal đi với mục tiêu rõ ràng, bước chân nhẹ hẫng như thường lệ.
Không khí mát lạnh và ẩm ướt, và một vài lần tôi bắt gặp Mal lo lắng liếc nhìn bầu trời u ám trên cao, nhưng cậu vẫn tiến về phía trước. Vào trưa muộn, chúng tôi đến một ngọn đồi thoai thoải dẫn xuống cao nguyên rộng lớn được bao phủ bởi những trảng cỏ nhạt màu. Mal đi tới đi lui dọc theo đỉnh dốc, hết sang đông lại về tây. Cậu ấy đi xuống và đi lên dốc, rồi lại đi xuống lần nữa, cho tới khi tôi tưởng mình sẽ phải hét lên. Cuối cùng, cậu ấy dẫn cả hai đến phía cuối gió sau một đống tảng đá lớn rồi cởi ba lô khỏi vai và nói, “Đây này.”
Tôi giũ tấm lông thú ra trên nền đất lạnh và ngồi xuống chờ đợi, quan sát Mal lo lắng đi đi lại lại. Cuối cùng, cậu ấy ngồi xuống bên cạnh tôi, căng mắt nhìn về phía cao nguyên, một tay đặt hờ trên cung tên. Tôi biết cậu ấy đang tưởng tượng chúng ở đó, đang hình dung bầy hươu bước ra từ phía chân trời, thân hình màu trắng sáng lên giữa tranh tối tranh sáng, hơi thở phà thành từng cụm khói giá băng. Có thể cậu ấy đang cầu khẩn chúng xuất hiện. Nơi đây dường như là địa điểm thích hợp cho con hươu đực __ trảng cỏ tươi mới được điểm xuyết bằng những hồ nước nhỏ xanh trong sáng lấp lánh như những đồng xu mới coóng dưới ánh hoàng hôn.
Mặt trời dần nhạt đi trong lúc chúng tôi ngắm nhìn cao nguyên chuyển màu xanh thẫm trong khoảnh khắc chạng vạng. Chúng tôi tiếp tục chờ đợi, lắng nghe tiếng thở của chính mình và gió ngàn rên xiết giữa Tsibeya hoang vu. Nhưng kể cả khi nắng chiều đã tắt thì cao nguyên trước mắt vẫn hoàn toàn trống trải.
Mặt trăng nhô lên giữa mây trắng bao phủ. Mal vẫn không nhúc nhích. Cậu ấy ngồi vững như đá và nhìn chăm chăm vào cao nguyên rộng lớn, đôi mắt xanh hướng về xa xăm. Tôi lấy tấm lông thú còn lại ra khỏi ba lô và khoác nó lên vai cậu ấy và tôi. Chúng tôi được bảo vệ khỏi những cơn gió mạnh nhất trong chỗ trú bằng đá tảng này, nhưng cái lạnh cũng không giảm đi bao nhiêu.
Rồi cậu ấy thở dài thườn thượt và nheo mắt nhìn bầu trời đêm. “Tuyết sắp rơi rồi. Đáng ra mình nên dẫn bồ vào rừng, nhưng mình nghĩ...” Cậu ấy lắc đầu. “Mình đã quá tự tin.”
“Không sao đâu,” tôi nói và dựa đầu lên vai cậu ấy. “Có lẽ để mai.”
“Lương thực của chúng ta sẽ không còn mãi, và mỗi ngày ở ngoài đây là thêm một nguy cơ bị bắt lại của tụi mình.”
“Ngày mai,” tôi lặp lại.
“Chúng ta không thể biết được, có khi anh ta đã tìm ra bầy hươu rồi. Anh ta đã giết con hươu đực và bây giờ họ chỉ săn đuổi tụi mình.”
“Mình không tin.”
Mal không nói gì nữa. Tôi kéo tấm lông thú cao hơn và triệu hồi một đốm sáng nhỏ xíu bừng lên trong tay.
“Bồ đang làm gì vậy?”
“Mình lạnh quá.”
“Không an toàn đâu,” cậu ấy nói và kéo tấm lông thú cao hơn nữa để che khuất đốm sáng vàng rực ấm áp đang hắt lên mặt.
“Chúng ta đã không thấy người sống hơn một tuần rồi. Và trốn tránh cũng chẳng ích lợi gì nếu chúng ta chết cóng cả.”
Cậu ấy cau mày nhưng rồi cũng vươn tay ra và để ngón tay vờn quanh đốm sáng, “Hay thật.”
“Cảm ơn,” tôi cười nói.
“Mikhael chết rồi.”
Ánh sáng bùng lên trong tay tôi. “Cái gì?”
“Cậu ấy chết rồi. Cậu ấy bị giết ở Fjerda. Dubrov cũng vậy.”
Tôi cứng đơ người vì sốc. Tôi chưa bao giờ thân với Mikhael hoặc Dubrov, nhưng lúc này điều đó không quan trọng. “Chuyện xảy ra như thế nào?”
Trong thoáng chốc, tôi không biết liệu Mal có trả lời câu hỏi mà tôi đáng ra không nên hỏi hay không. Cậu ấy nhìn chăm chăm vào đốm sáng vẫn còn lập lòe trong lòng bàn tay tôi với vẻ mặt xa xăm.
“Khi đó tụi mình ở phía Bắc gần vùng đất đóng băng, cách xa tiền đồn Chernast,” cậu ấy khẽ nói. “Tụi mình đã theo dấu con hươu đực đến gần lãnh địa Fjerda. Đội trưởng đề nghị vài người trong đội nên cải trang thành người Fjerda để vượt qua biên giới và tiếp tục tìm kiếm bầy hươu. Ý tưởng đó thật ngu ngốc, thậm chí là nực cười. Kể cả khi tụi mình qua được biên giới mà không bị phát hiện thì cả bọn biết phải làm gì nếu bắt kịp đàn hươu? Chúng mình được lệnh không được giết con hươu đực, vậy nên chúng mình phải bắt nó và bằng cách nào đó đem nó về biên giới Ravka. Chuyện đó thật điên rồ.” Tôi gật đầu. Đúng là điên rồ thật.
“Vậy nên đêm đó, Mikhael, Dubrov và mình đã cười nhạo việc đó và nói về nó như thể đó là nhiệm vụ đâm đầu vào chỗ chết, rằng đội trưởng rõ là một thằng ngu, rồi cả đám uống mừng tên xấu số nào lãnh phải công việc đó. Và sáng hôm sau mình tình nguyện đăng kí.”
“Tại sao?” tôi giật mình hỏi.
Mal lại im lặng lần nữa. Cuối cùng, cậu ấy nói, “Bồ đã cứu mạng mình khi ở trong Vực Tối, Alina ạ.”
“Và bồ cũng cứu mình,” tôi đáp lại dù vẫn không hiểu chuyện đó thì có gì liên quan đến chuyện tiến vào Fjerda để tự sát như thế. Nhưng Mal dường như không nghe thấy tôi.
“Bồ đã cứu mạng mình, vậy mà lúc họ dẫn bồ đi trong lều của Grisha mình đã chẳng làm gì cả. Mình chỉ đứng đó và để anh ta đem bồ đi mất.”
“Bồ làm được gì chứ, Mal?”
“Điều gì đó. Bất kì điều gì.”
“Mal...”
Cậu ấy bực dọc vò rối tóc. “Mình biết điều này thật vô lý. Nhưng đó là cảm giác của mình. Mình không thể ăn. Mình không thể ngủ. Mình cứ nhớ lại cảnh bồ rời đi, cảnh bồ biến mất.”
Tôi nghĩ về những đêm thức trắng trong Tiểu Điện để nhớ về thoáng chốc khuôn mặt của Mal biến mất sau đám đông trong lúc vệ sĩ của Hắc Y dẫn tôi đi, lúc ấy tôi đã tự hỏi không biết mình có thể gặp lại cậu ấy lần nữa hay không. Tôi đã nhớ cậu ấy đến điên dại, nhưng tôi chưa bao giờ thật sự tin rằng Mal cũng nhớ tôi nhiều như thế.
“Mình biết cả đội đang săn lùng con hươu đực cho Hắc Y.” Mal tiếp tục. “Mình đã nghĩ...mình cho rằng nếu mình tìm được bầy hươu thì mình có thể giúp được bồ. Mình có thể giúp bồ chấn chỉnh mọi việc.” Cậu ấy nhìn tôi và cả hai đều nhận ra cậu đã lầm đến thế nào. “Mikhael không biết điều đó. Nhưng cậu ấy là bạn mình nên cậu ấy cũng tình nguyện đăng kí, ngốc thế chứ. Và rồi, tất nhiên, Dubrov cũng phải đi theo. Mình đã bảo họ đừng làm thế, nhưng Mikhael chỉ cười và bảo rằng cậu ấy sẽ không để mình độc chiếm công lao đâu.”
“Chuyện gì đã xảy ra?”
“Chín người trong đội vượt qua biên giới, sáu binh sĩ và ba người dò đường. Chỉ có hai người trở lại.”
Ngôn từ của cậu ấy vờn quanh trong không trung, lạnh lẽo và dứt khoát. Bảy người đã chết vì đuổi theo con hươu đực. Và bao nhiêu người nữa mà tôi không biết? Và kể cả trong lúc nghĩ về điều ấy, một ý nghĩ khó chịu khác lại xuất hiện trong đầu tôi: Năng lượng của con hươu đực có thể cứu được bao nhiêu người? Mal và tôi là trẻ tị nạn, những đứa trẻ sinh ra trong cuộc chiến đã giằng xé biên giới Ravka bao lâu nay. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu Hắc Y và quyền năng vô hạn của Vực Tối có thể chặn đứng tất cả chuyện đó? Có thể đẩy lùi kẻ thù của Ravka và bảo vệ chúng tôi mãi mãi?
Không chỉ kẻ thù của Ravka, tôi tự nhắc nhở. Bất kì ai chống lại Hắc Y, bất kì ai dám phản kháng anh ta. Hắc Y sẽ biến cả thế giới thành hoang mạc trước khi chịu nhượng lại một chút quyền lực của mình.
Mal đưa tay xoa xoa khuôn mặt mệt mỏi của mình. “Dù sao tất cả cũng chỉ là vô ích. Bầy hươu đã vượt đường quay lại Ravka khi thời tiết thay đổi. Chúng mình đáng lẽ có thể chờ con hươu đực tự đến nộp mạng.”
Tôi nhìn Mal, nhìn vào đôi mắt xa xăm và quai hàm có vết sẹo đang nghiến chặt của cậu ấy. Mal nhìn không giống người con trai tôi đã từng biết. Cậu ấy cố giúp tôi khi đuổi theo con hươu đực. Điều đó có nghĩa là tôi phải chịu phần nào trách nhiệm vì sự đổi thay của cậu ấy, và tim tôi tan nát khi nghĩ đến đó.
“Mình xin lỗi, Mal. Mình thành thật xin lỗi.”
“Không phải tại bồ đâu, Alina. Mình tự đưa ra quyết định mà. Nhưng chính những quyết định ấy đã khiến bạn bè mình bỏ mạng.”
Tôi muốn dang tay ôm lấy cậu ấy thật chặt. Nhưng tôi không thể, không thể làm thế với con người mới này của Mal. Có lẽ với con người cũ của cậu ấy cũng vậy, tôi tự thú nhận. Chúng tôi không còn là những đứa trẻ nữa. Những gần gũi vô tư là điều sớm đã thuộc về quá khứ. Tôi giơ tay và chạm vào cánh tay cậu ấy.
“Nếu đó không phải lỗi của mình, thì đó cũng không phải lỗi của bồ, Mal à. Mikhael và Dubrov cũng đã tự quyết định mà. Mikhael muốn làm một người bạn tốt của bồ. Và biết đâu đấy, cậu ấy cũng có lý do riêng để tình nguyện theo dấu con hươu đực. Cậu ấy không phải, và cũng không muốn được nhớ đến như một đứa trẻ không biết nghĩ đâu.”
Mal không nhìn vào tôi, nhưng một lát sau cậu ấy đặt tay mình lên tay tôi. Chúng tôi ngồi yên như thế cho đến khi những bông tuyết đầu mùa bắt đầu rơi.
