Cuối cùng hắn cũng vào nhà; nhưng tôi cho rằng phần lớn là nhờ trận mưa; lúc đó trời đang đổ mưa với một sức mạnh dữ dội, rồi dịu dần trong lúc chúng tôi trò chuyện. Thái độ của hắn rất điềm đạm và kiên quyết; dáng điệu của một kẻ vốn ít nói nhưng đang bị ám ảnh bởi một ý nghĩ nào đó. Tôi nói về khía cạnh vật chất trong hoàn cảnh của hắn; với mục đích duy nhất là cứu hắn khỏi sự suy sụp, hủy diệt và tuyệt vọng – những thứ ở ngoài kia đang nhanh chóng vây lấy một kẻ không bạn bè, không nhà cửa; tôi đã tha thiết van xin hắn chấp nhận sự giúp đỡ của tôi; tôi lý luận một cách hợp lý: và mỗi khi tôi ngước nhìn gương mặt chăm chú, phẳng lặng ấy, vừa nghiêm nghị lại vừa trẻ trung, tôi lại mang một cảm giác bất an rằng mình chẳng giúp ích gì mà dường như còn là một trở ngại cho sự đấu tranh kỳ lạ, không thể giải thích và mơ hồ nào đó trong tâm hồn bị tổn thương của hắn.
“Tôi cho rằng anh vẫn muốn ăn uống và ngủ nghỉ dưới mái hiên theo cách thông thường chứ,” tôi nhớ mình đã nói với vẻ bực bội. “Anh bảo sẽ không đụng đến số tiền lương đáng lẽ thuộc về về anh.” . . . Hắn có cử chỉ gần như kinh hãi – trong giới của hắn. (Hắn còn ba tuần năm ngày tiền lương chưa nhận với tư cách là thuyền phó tàu Patna.) “Chà, dù sao thì số đó cũng quá ít để bận tâm; nhưng ngày mai anh sẽ làm gì? Anh sẽ đi đâu? Anh phải sống chứ . . .” “Đó không phải là vấn đề,” câu lẩm bẩm ấy bật ra từ miệng hắn. Tôi phớt lờ, tiếp tục phản bác cái mà tôi cho là sự câu nệ của một tính kiêu kỳ thái quá. “Dù xét theo bất cứ lý do gì đi nữa,” tôi kết luận, “anh cũng phải để tôi giúp.” “Anh không giúp được đâu,” hắn nói rất đơn giản, dịu dàng, đồng thời bám chặt lấy một tư tưởng sâu kín nào đó mà tôi có thể lờ mờ nhận ra đang lấp lánh như một vũng nước trong đêm tối, nhưng tôi tuyệt vọng chẳng tài nào đến gần đủ để dò thấu. Tôi đảo mắt nhìn thân hình cân đối của hắn. “Dù sao đi nữa,” tôi nói, “tôi có thể giúp phần thể xác mà tôi nhìn thấy được ở anh. Tôi không có ý làm hơn thế.” Hắn lắc đầu hoài nghi mà không nhìn tôi. Tôi bắt đầu thấy nóng ruột. “Nhưng tôi làm được,” tôi khăng khăng. “Tôi thậm chí còn làm được nhiều hơn thế. Tôi đang làm nhiều hơn thế. Tôi đang đặt niềm tin vào anh . . .” “Số tiền đó . . .” hắn bắt đầu nói. “Thề có chúa, anh xứng đáng bị bảo là hãy biến đi cho khuất mắt,” tôi kêu lên, cố tỏ ra phẫn nộ. Hắn giật mình, mỉm cười, và tôi nhân cơ hội đó bồi thêm một đòn. “Hoàn toàn không phải là vấn đề tiền bạc. Anh quá nông cạn,” tôi nói (và trong thâm tâm lúc này tôi đang nghĩ: Mặc kệ nó vậy! Biết đâu rốt cuộc hắn lại chính là kẻ nông cạn thật). “Hãy nhìn bức thư mà tôi muốn anh mang đi. Tôi đang viết cho một người mà tôi chưa từng mở lời nhờ vả điều gì, và tôi viết về anh bằng những lời lẽ mà người ta chỉ dám dùng khi nói về một người bạn thân cốt thiết. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về anh. Đó là những gì tôi đang làm. Và thực sự, nếu anh chịu ngẫm nghĩ một chút xem điều đó có ý nghĩa gì . . .”
Hắn ngẩng đầu lên. Cơn mưa đã ngớt; chỉ còn chiếc ống thoát nước bên ngoài cửa sổ vẫn nhỏ giọt một cách vô lý. Căn phòng vô cùng tĩnh lặng, những bóng tối tụm lại với nhau ở các góc phòng, cách xa ngọn nến vẫn đang cháy thẳng đứng hình ngọn giáo; một lát sau, khuôn mặt hắn dường như được bao phủ bởi phản chiếu của một thứ ánh sáng dịu nhẹ như thể trời đã hửng sáng từ lúc nào.
“Trời ơi!” hắn thốt lên. “Anh thật cao thượng làm sao!”
Nếu lúc đó hắn đột nhiên lè lưỡi ra chế nhạo tôi, chắc tôi cũng không cảm thấy nhục nhã hơn là bao. Tôi tự nhủ – Đáng đời cho cái thói giả nhân giả nghĩa lén lút của mày. . . Đôi mắt hắn nhìn thẳng vào mặt tôi, nhưng tôi nhận ra đó không phải là một ánh nhìn giễu cợt. Bỗng nhiên, hắn chồm dậy với những cử động giật cục, giống như một trong những con rối gỗ được giật dây. Hai tay hắn giơ lên, rồi đập xuống một cái bốp. Hắn hoàn toàn biến thành một con người khác. “Vậy mà tôi chưa từng thấy,” hắn hét lên; rồi đột nhiên cắn môi, cau mày. “Tôi mới ngốc nghếch làm sao,” hắn nói rất chậm với giọng đầy kinh sợ. . . “Anh đúng là một người tuyệt vời!” tiếp đó hắn kêu lên bằng một giọng nghẹn ngào. Hắn chộp lấy tay tôi như thể vừa mới nhìn thấy nó lần đầu tiên, rồi thả ra ngay lập tức. “Sao cơ! Đây chính là điều mà tôi—anh—tôi . . .,” hắn lắp bắp, rồi với sự trở lại của cái vẻ lì lợm cũ, phải nói là bướng bỉnh, hắn nặng nề cất lời, “Bây giờ tôi sẽ là một tên khốn nếu tôi . . .” và rồi giọng hắn nghẹn lại. “Không sao đâu,” tôi nói. Tôi gần như hoảng hốt trước sự bộc lộ cảm xúc này, ẩn sâu bên trong đó là một niềm hân hoan kỳ lạ. Tôi vô tình giật chiếc dây cót, như thế đấy; tôi không hiểu hết cách vận hành của món đồ chơi ấy. “Tôi phải đi bây giờ đây,” hắn nói. “Trời ơi! Anh đã giúp tôi. Không thể ngồi yên được. Đúng là thứ tôi cần . . .” Hắn nhìn tôi với vẻ ngưỡng mộ ngỡ ngàng. “Đúng là thứ tôi cần . . .”
Dĩ nhiên đó chính là thứ hắn cần. Mười ăn một là tôi đã cứu hắn khỏi nạn đói – cái thứ đói khát đặc quánh thường đi liền với rượu chè. Chỉ có vậy thôi. Tôi không hề ảo tưởng về điều đó, nhưng khi nhìn hắn, tôi lại tự ngẫm về bản chất của cái ảo tưởng mà chỉ ba phút trước thôi, hắn đã ôm ấp một cách rõ ràng trong lòng. Tôi đã nhét vào tay hắn phương tiện để tiếp tục đàng hoàng làm những việc nghiêm túc của cuộc sống, để có được thức ăn, thức uống và chỗ ở thông thường trong lúc tâm hồn bị tổn thương của hắn, giống như một con chim gãy cánh, có thể lủi thủi bay nhảy vào một xó xỉnh nào đó để lặng lẽ chết mòn vì kiệt sức ở đó. Đó là những gì tôi đã ép hắn nhận: một thứ nhỏ nhặt rõ màng; thế mà—kỳ lạ thay!—qua cách hắn đón nhận nó, trong ánh nến mờ ảo, nó lại hiện lên như một cái bóng lớn lao, mơ hồ và có lẽ đầy nguy hiểm. “Anh đừng trách vì tôi chẳng nói được lời nào cho phải phép nhé,” hắn thốt lên. “Chẳng có gì mà người ta có thể nói được cả. Ngay từ tối hôm qua anh đã giúp tôi quá nhiều rồi. Lắng nghe tôi nói—anh biết đấy. Tôi xin lấy danh dự ra thề rằng đã không ít lần tôi tưởng đầu mình sắp nổ tung rồi ấy chứ . . .” Hắn lao đi—thực sự là lao đi—hết chỗ này đến chỗ khác, thọc tay vào túi quần, rồi lại rút ra, đội sụp chiếc mũ lên đầu. Tôi không thể ngờ hắn lại có thể nhanh nhẹn và thanh thoát đến thế. Tôi liên tưởng đến một chiếc lá khô bị cuốn trong vòng xoáy của gió, trong khi một nỗi sợ hãi mơ hồ, một gánh nặng của sự hoài nghi vô định, đè nặng tôi trên chiếc ghế. Hắn đứng sững lại, như thể bị chết trân trước một phát hiện nào đó. “Anh đã cho tôi sự tự tin,” hắn tuyên bố với giọng điềm đạm. “Ôi! Vì Chúa, bạn hiền—đừng nói nữa!” tôi nài nỉ, như thể hắn vừa làm tôi tổn thương. “Được rồi. Từ nay về sau tôi sẽ ngậm miệng lại. Dù sao thì cũng không ngăn được tôi suy nghĩ... Thôi kệ! ... Tôi sẽ cho anh thấy...” Hắn vội vã tiến ra cửa, khựng lại với cái đầu cúi thấp, rồi quay gót bước đều đặn trở lại. “Tôi vẫn luôn nghĩ rằng nếu một kẻ có thể bắt đầu với một tờ giấy trắng... Và bây giờ anh... ở một mức độ nào đó... phải... một tờ giấy trắng.” Tôi phất tay, và hắn sải bước ra đi mà không hề ngoảnh lại; tiếng bước chân của hắn nhỏ dần phía sau cánh cửa khép kín—bước chân kiên quyết của một người đang đi giữa ban ngày ban mặt.
Còn tôi, bị bỏ lại một mình với ngọn nến đơn độc, vẫn mang một sự mù mờ đến kỳ lạ. Tôi không còn đủ trẻ để nhận ra ở mỗi khúc cua sự láng lẩy vẫn luôn bao bọc những bước chân nhỏ bé của chúng ta trong cả điều thiện lẫn điều ác. Tôi mỉm cười khi nghĩ rằng, rốt cuộc, trong hai chúng tôi, chính hắn mới là người có được ánh sáng. Và tôi cảm thấy buồn. Một tờ giấy trắng, hắn vừa nói thế phải không? Tựa như nét chữ đầu tiên trong vận mệnh của mỗi chúng ta không hề được khắc bằng những ký tự vĩnh cửu trên bề mặt một khối đá vậy.
