Một lúc lâu sau, Curdie vẫn miệt mài làm việc, ném toàn bộ quặng vừa đục ra sang một bên phía sau để sẵn sàng mang ra ngoài vào sáng hôm sau. Cậu nghe thấy khá nhiều tiếng gõ lạch cạch của lũ yêu tinh, nhưng tất cả đều vọng lại từ phía sâu trong lòng núi và cậu chẳng mấy bận tâm. Tới gần nửa đêm, cậu bắt đầu thấy đói bụng; thế là cậu buông chiếc cuốc chim, lấy ra một mẩu bánh mì hồi sáng đã giấu trong một hốc đá ẩm ướt, ngồi phịch xuống đống quặng và ăn bữa tối. Sau đó, cậu ngả người nghỉ ngơi năm phút trước khi tiếp tục công việc, rồi tựa đầu vào vách đá. Cậu chưa giữ nguyên tư thế được một phút thì nghe thấy một âm thanh khiến đôi tai cậu phải vểnh lên. Âm thanh ấy tựa như tiếng người nói phát ra từ bên trong vách đá. Một lúc sau, cậu lại nghe thấy. Đó chính là giọng của yêu tinh — điều đó không còn gì phải nghi ngờ — và lần này cậu có thể nghe rõ từng từ.

— Hay là chúng ta chuyển đi thôi? — tiếng đó vang lên.

Một giọng nói thô ráp và trầm đục hơn đáp lại:

— Chẳng có gì phải vội. Cái tên chuột chũi khốn khổ kia sẽ không đục thủng được tường vào đêm nay đâu, dù hắn có làm việc cực nhọc đến đâu đi nữa. Hắn còn lâu mới tới chỗ mỏng nhất.

— Nhưng anh vẫn nghĩ là mạch quặng này thông thẳng vào nhà chúng ta chứ? — giọng nói đầu tiên lên tiếng.

— Đúng vậy, nhưng ở xa hơn chỗ hắn tới một quãng. Giá mà hắn lệch sang bên thêm một chút ngay tại đây — yêu tinh nói, dường như đang gõ vào chính phiến đá mà đầu Curdie đang tựa vào — thì hắn đã đục thông rồi; nhưng bây giờ hắn đã đi qua chỗ đó mất mấy thước, và nếu cứ theo mạch quặng này thì phải một tuần nữa nó mới dẫn hắn vào đây. Em thấy đấy, nó quặt lại đằng kia — một đoạn đường dài. Dù sao đi nữa, đề phòng bất trắc, tốt nhất là chúng ta cứ rời khỏi nơi này. Helfer, con hãy khiêng chiếc rương lớn. Đó là việc của con, biết chưa.

— Vâng, thưa tía — một giọng thứ ba vang lên. — Nhưng tía phải giúp con đặt nó lên lưng chứ. Nó nặng khủng khiếp đấy, tía ạ.

— Ừm, tía công nhận nó đâu phải chỉ là một túi khói. Nhưng con khỏe như một quả núi cơ mà, Helfer.

— Tía nói thế thôi. Con tự thấy mình cũng ổn. Nhưng con có thể vác nặng gấp mười lần nếu không vì đôi bàn chân của mình.

— Tía thú nhận đó chính là điểm yếu của con, con trai ạ.

— Chẳng phải đó cũng là điểm yếu của tía sao?

— Thì nói thật lòng nhé, đó là điểm yếu chung của loài yêu tinh chúng ta. Chẳng hiểu sao chúng lại mềm nhũn ra được như thế cơ chứ, ta chịu chết không tài nào hiểu nổi.

— Nhất là khi cái đầu của tía lại cứng như đá, tía nhỉ.

— Đúng thế, con trai. Niềm kiêu hãnh của loài yêu tinh chính là cái đầu. Cứ nghĩ đến cảnh bọn ở trên mặt đất kia phải đội mũ sắt và đủ thứ đồ đạc khi ra trận mà xem! Ha! Ha!

— Nhưng sao chúng ta không đi giày giống bọn chúng hả tía? Con rất thích điều đó — nhất là khi con phải vác một cái rương thế này trên đầu.

— À, con thấy đấy, đó không phải là mốt. Nhà vua không bao giờ đi giày cả.

— Hoàng hậu thì có.

— Đúng thế; nhưng đó là để phân biệt đẳng cấp. Con thấy đấy, vị hoàng hậu đầu tiên — ý tía là người vợ đầu của nhà vua — đương nhiên có đi giày, bởi vì bà ấy vốn là người trên mặt đất; và thế là, khi bà ấy qua đời, vị hoàng hậu kế tiếp không muốn tỏ ra kém cõi hơn — theo cách nói của bà ấy — nên cũng đòi đi giày. Tất cả chỉ vì thói kiêu căng. Chính bà ấy là người nghiêm cấm ngặt nghèo nhất không cho những phụ nữ khác đi giày.

— Cháu chắc chắn là mình sẽ chẳng bao giờ đi giày đâu — không đời nào, cháu không bao giờ làm thế! — giọng nói đầu tiên vang lên, rõ ràng là của người mẹ trong gia đình. — Em không thể hiểu nổi tại sao hai người họ lại phải đi giày nữa.

— Thế tía đã chẳng nói với em là người vợ đầu vốn là người trên mặt đất hay sao? — giọng kia đáp. — Đó là điều ngớ ngẩn duy nhất mà Bệ Hạ từng mắc phải. Tại sao ngài lại đi lấy một người đàn bà xa lạ như thế — lại còn là một trong những kẻ thù truyền kiếp của chúng ta nữa chứ?

— Chắc là ngài đem lòng yêu bà ấy.

— Xì! Xì! Bây giờ thì ngài vẫn hạnh phúc bên một người cùng giống loài với chúng ta đấy thôi.

— Bà ấy mất sớm lắm phải không? Bọn chúng đã không hành hạ bà ấy đến chết đấy chứ?

— Ồ, trời ạ, không đâu! Nhà vua sùng bái từng bước chân của bà ấy cơ mà.

— Thế điều gì đã khiến bà ấy qua đời? Không lẽ khí hậu ở đây không hợp với bà ấy sao?

— Bà ấy qua đời khi hoàng tử chào đời.

— Thật ngốc nghếch làm sao! Chúng ta có bao giờ bị thế đâu. Chắc chắn là do bà ấy đi giày nên mới ra nông nỗi ấy.

— Tía cũng không rõ nữa.

— Tại sao bọn trên đó lại phải đi giày nhỉ?

— À, đó mới là một câu hỏi có lý, và tía sẽ trả lời. Nhưng để làm được điều đó, trước tiên tía phải kể cho các con nghe một bí mật. Tía đã từng tận mắt nhìn thấy bàn chân của hoàng hậu.

— Không đi giày á?

— Ừ — không đi giày.

— Thật á? Tía thấy thế nào? Thế quái nào mà thấy được?

— Các con không cần biết tía thấy bằng cách nào. Bà ấy không hề hay biết là tía nhìn thấy. Và các con đoán xem! — chúng có các ngón chân đấy!

— Ngón chân! Thế quái nào là ngón chân?

— Các con thắc mắc phải lắm! Tự tía có lẽ chẳng bao giờ biết được nếu không tận mắt trông thấy bàn chân của hoàng hậu. Thử tưởng tượng mà xem! Phần đầu bàn chân của bà ấy bị chẻ ra thành năm hoặc sáu mảnh nhỏ!

— Ồ, thật kinh tởm! Sao nhà vua có thể đem lòng yêu một kẻ như thế nhỉ?

— Các con quên mất là bà ấy có đi giày à. Chính vì thế nên bà ấy mới phải đi giày. Đó cũng là lý do tại sao tất cả đàn ông lẫn đàn bà trên mặt đất đều đi giày. Bọn chúng không tài nào chịu nổi khi phải nhìn thấy bàn chân trần của chính mình.

— À! Bây giờ thì em đã hiểu. Từ nay mà anh còn dám đòi đi giày nữa đấy, Helfer, em sẽ nện cho anh một trận vào chân — em nói thật đấy.

— Không, không, mẹ ơi; xin mẹ đừng làm thế.

— Thế thì đừng có mà đòi hỏi.

— Nhưng với cái hộp to thế này trên đầu con...

Một tiếng thét kinh hoàng vang lên sau đó, mà Curdie hiểu rằng đó là tiếng phản ứng khi bị người mẹ giáng cho một cú vào bàn chân của đứa con trai lớn.

— Chà, hôm nay con mới được biết nhiều điều thú vị đến thế! — một giọng thứ tư lên tiếng nhận xét.

— Kiến thức của con vẫn chưa uyên bác lắm đâu nhé — người tía nói. — Tháng trước con mới tròn năm mươi tuổi thôi đấy. Nhớ lo liệu kỹ lưỡng chuyện giường chiếu đấy. Ngay khi ăn tối xong, chúng ta sẽ thu xếp lên đường. Ha! Ha! Ha!

— Chàng đang cười cái gì thế hả chồng?

— Anh cười khi nghĩ đến cảnh lũ thợ mỏ sẽ rơi vào cảnh khốn cùng thế nào — vào một thời điểm nào đó trước mười năm nữa.

— Ơ hay, ý anh là gì cơ chứ?

— À, có gì đâu.

— Ơ hay, anh đang có điều gì giấu giếm phải không. Lúc nào anh chẳng có ẩn ý cơ chứ.

— Thế còn hơn em chứ lị, vợ ạ.

— Có thể là thế; nhưng em vẫn moi ra được những gì anh giấu đấy thôi, biết chưa.

— Ha! Ha! Em sắc sảo thật đấy. Helfer này, con có người mẹ thật cừ khôi!

— Vâng, thưa tía.

— Thôi được, chắc tía phải kể cho các con nghe vậy. Đêm nay tất cả bọn chúng đang tề tựu ở hoàng cung để bàn bạc về chuyện đó; và ngay khi chúng ta rời khỏi chỗ vách mỏng này, tía sẽ đến đó để nghe xem chúng ấn định vào đêm nào. Tên côn đồ trẻ tuổi ở phía bên kia mà rơi vào cảnh giãy giụa trong cơn thống khổ của...

Ông ta hạ giọng nhỏ đến mức Curdie chỉ nghe thấy tiếng gầm gừ. Tiếng gầm gừ cứ trầm đục kéo dài một lúc lâu, lúng búng chẳng khác nào cái lưỡi của yêu tinh đã biến thành một chiếc dồi lợn; và mãi cho đến khi người vợ cất lời lần nữa, giọng ông ta mới cao trở lại.

— Nhưng chúng ta sẽ làm gì khi anh ở hoàng cung? — bà ta hỏi.

— Anh sẽ đưa mẹ con các em đến ngôi nhà mới mà anh đã hì hục đào cho các em trong suốt hai tháng qua. Podge, con hãy trông nom bàn ghế nhé. Tía giao phó chúng cho con đấy. Cái bàn có bảy chân — mỗi cái ghế ba chân. Tờ mờ sáng mai tía sẽ đòi lại đủ số lượng đấy nhé.

Sau đó là một cuộc trò chuyện hỗn độn về các vật dụng gia đình và việc vận chuyển chúng; và Curdie không nghe thêm được điều gì quan trọng nữa.

Bây giờ thì cậu đã biết ít nhất một trong những lý do khiến người ta nghe thấy tiếng búa và cuốc chim của lũ yêu tinh vang lên suốt đêm. Chúng đang tự đào những ngôi nhà mới để có thể lui về đó khi nào lũ thợ mỏ có nguy cơ phá vỡ không gian sống của chúng. Nhưng cậu còn thu nhận được hai điều quan trọng hơn rất nhiều. Thứ nhất, một tai họa khủng khiếp đang được âm mưu chuẩn bị và sắp sửa giáng xuống đầu những người thợ mỏ; thứ hai — chính là điểm yếu chí mạng trên cơ thể yêu tinh; trước đây cậu chưa từng hay biết rằng bàn chân của chúng lại mềm mại đến thế như những gì cậu vừa nghi ngờ. Cậu từng nghe người ta đồn rằng chúng không có ngón chân: cậu chưa bao giờ có cơ hội quan sát chúng ở khoảng cách gần trong bóng tối mờ ảo nơi chúng luôn xuất hiện để tự khẳng định xem lời đồn đó có chính xác hay không. Quả thực, cậu thậm chí còn chưa thể chắc chắn liệu chúng có ngón tay hay không, mặc dù điều đó cũng được đồn đại là sự thật. Thật vậy, có một thợ mỏ từng được học hành tử tế hơn những người khác, vẫn thường tranh luận rằng đó ắt hẳn phải là tình trạng nguyên thủy của loài người, và rằng giáo dục cùng nghề thủ công đã phát triển nên cả ngón chân lẫn ngón tay — một quan điểm mà Curdie từng nghe cha mình mỉa mai đồng tình, khi viện dẫn để minh họa cho giả thuyết rằng găng tay trẻ em là một di sản truyền thống từ thời kỳ nguyên thủy đó; trong khi tất cả các loại tất vớ ở mọi lứa tuổi, vốn chẳng hề quan tâm đến các ngón chân, cũng chỉ theo cùng một hướng suy luận ấy. Thế nhưng, điều quan trọng chính là sự thật về độ mềm mại của đôi bàn chân yêu tinh, mà cậu tiên đoán rằng nó sẽ vô cùng hữu ích cho tất cả thợ mỏ. Dẫu vậy, việc trước mắt cậu phải làm là tìm ra, nếu có thể, âm mưu hiểm độc cụ thể mà lũ yêu tinh đang ấp ủ trong đầu.

Mặc dù biết rõ tất cả các tốp thợ và mọi đường hầm tự nhiên mà chúng liên thông với phần mỏ đã được khai thác trong lòng núi, cậu hoàn toàn không có manh mối nào về vị trí của vương cung vua yêu tinh; nếu không thì cậu đã lên đường ngay lập tức trong hành trình khám phá xem mưu đồ kia là gì. Cậu phán đoán, và hoàn toàn chính xác, rằng nó phải nằm ở một phần sâu hơn trong lòng núi, nơi mà hiện tại vẫn chưa có lối thông với mỏ. Tuy nhiên, hẳn phải có một lối đi sắp hoàn thành; bởi vì lúc này chỉ còn một vách ngăn mỏng manh phân cách giữa chúng. Giá như cậu có thể đục thông sang kịp thời để bám theo lũ yêu tinh khi chúng rút lui! Chắc chắn chỉ cần vài nhát cuốc là đủ — ngay tại chỗ mà tai cậu đang áp vào; nhưng nếu cậu cố đập phá ở đó bằng cuốc chim, cậu sẽ chỉ làm túng thế thúc đẩy cuộc di tản của gia đình chúng, khiến chúng cảnh giác, và có lẽ sẽ đánh mất luôn cơ hội được chúng vô tình dẫn đường. Do đó, cậu bắt đầu dùng tay rà soát bức tường, và nhanh chóng nhận ra có một vài viên đá đã lỏng lẻo đến mức có thể cất ra mà không gây ra tiếng động lớn.

Nắm lấy một viên đá lớn bằng cả hai tay, cậu nhẹ nhàng rút nó ra và đặt xuống thật khẽ khàng.

— Âm thanh gì thế nhỉ? — tên yêu tinh bố lên tiếng.

Curdie liền thổi tắt ngọn đèn của mình, sợ rằng ánh sáng sẽ lọt qua.

— Chắc là cái tên thợ mỏ nán lại sau mọi người lúc nãy thôi — người mẹ nói.

— Không; hắn đi từ đời thuở nào rồi. Suốt cả tiếng đồng hồ nay anh chẳng nghe thấy tiếng cuốc đập nào nữa. Hơn nữa, âm thanh vừa rồi không giống thế.

— Thế thì chắc là một hòn đá lăn xuống dòng suối bên trong rồi.

— Có lẽ thế. Chẳng mấy chốc mà nó sẽ có thêm không gian thôi.

Curdie nằm im thin thít. Chút lát sau, chẳng nghe thấy gì ngoài những âm thanh chuẩn bị cho cuộc dời đi, hòa lẫn với những lời chỉ đạo ngắt quãng, và vì quá nồng nhiệt muốn biết liệu việc tháo viên đá có tạo ra một lối mở dẫn vào hang ổ của lũ yêu tinh hay không, cậu bèn thò tay vào để dò dẫm. Bàn tay cậu lọt vào một đoạn khá sâu, rồi chạm phải một vật gì mềm mại. Cậu chỉ có đúng một khoảnh khắc để sờ nắn nó, bởi vật ấy đã rụt lại cực kỳ nhanh chóng: đó chính là một trong những bàn chân không ngón của yêu tinh. Chủ nhân của nó thét lên một tiếng đầy hoảng sợ.

— Có chuyện gì thế, Helfer? — người mẹ hỏi.

— Có một con quái vật từ trong vách tường chui ra liếm chân con.

— Nhảm nhí! Làm gì có con thú hoang nào ở xứ chúng ta — tía nó gạt đi.

— Nhưng đích thị là có mà, thưa tía. Con cảm nhận được rõ ràng.

— Ta bảo là nhảm nhí cơ mà. Con định bôi nhọ quê hương xứ sở của mình và hạ thấp chúng xuống ngang hàng với lũ người trên mặt đất à? Nơi đó mới đầy rẫy những loài dã thú đủ mọi chủng loại.

— Nhưng con thực sự cảm thấy mà, tía.

— Ta bảo con câm miệng ngay. Con chẳng có chút tinh thần yêu nước nào cả.

Curdie nén tiếng cười và nằm im như một chú chuột — nhưng chỉ giống ở chỗ im lặng thôi, bởi vì cứ mỗi giây trôi qua, cậu lại dùng các ngón tay cạo cạo xung quanh các mép của cái lỗ. Cậu đang chậm rãi nới rộng nó ra, vì ở chỗ này vách đá đã bị phá nát tơi bời bởi những trận mìn trước đó.

Có vẻ như gia đình chúng khá đông đúc, đánh giá qua mớ âm thanh trò chuyện hỗn độn chốc chốc lại lọt qua cái lỗ; nhưng khi tất cả cùng nhao nhao lên tiếng, cứ như thể trong cổ họng mỗi đứa — ít nhất là một đứa — đang ngậm một cái chổi cọ bình sữa, thì thật chẳng dễ gì nghe rõ chúng đang nói gì. Cuối cùng, cậu lại nghe thấy lời tên yêu tinh bố.

— Nào, thế thì mau chất hành lý lên lưng đi — ông ta giục. — Này Helfer, tía sẽ nâng cái rương giúp con.

— Ước gì đó là rương của con, tía nhỉ.

— Rồi sẽ đến lượt con sớm thôi! Nhanh chân lên. Tối nay tía phải đến cuộc họp ở hoàng cung. Khi xong việc đó, chúng ta có thể quay lại dọn nốt những món đồ cuối cùng trước khi đám kẻ thù quay lại vào buổi sáng. Bây giờ thì châm đuốc lên và đi thôi. Thật là một vinh dự khi được tự tạo ra ánh sáng cho mình, thay vì phải phụ thuộc vào một thứ cứ treo lơ lửng trên bầu trời — một thiết kế vô cùng khó chịu — chắc chắn là nhằm làm chúng ta lóa mắt khi mạo hiểm bước ra dưới ảnh hưởng tai hại của nó! Rực rỡ và lố bịch hết chỗ nói, ta gọi nó là thế, dẫu rằng nó chắc chắn rất hữu ích cho những sinh vật tội nghiệp chẳng có nổi chút khôn ngoan để tự tạo ra ánh sáng cho riêng mình.

Curdie suýt chút nữa đã cất tiếng gọi vọng sang để hỏi xem chúng dùng cái gì để nhóm lửa thắp đuốc. Nhưng chỉ một thoáng suy ngẫm đã cho cậu thấy rằng chúng sẽ đáp là có, bởi vì chúng đập hai hòn đá vào nhau và lửa sẽ lóe lên.