- Cha bố tiên sư mày! Mày định thắt cổ để trốn ông phỏng? Mày bảo ông đào mỏ phỏng? Ừ, ông đào mỏ đấy! Cho mày biết tay ông.
Thừa xông vào vợ, giật tóc vợ ngã xuống, rồi cứ giày tây, đá thúc vào mạng mỡ.
- Ông không cho mày chết thoát. Ông bắt mày sống để ông đánh cho sướng tay.
- Ối hàng phố ơi! Nó đánh chết tôi!… Hự! Hự! Ôi hàng phố ơi, cứu tôi với!
Thừa trừng mắt:
- À, mày kêu hàng phố phỏng?
Hắn chạy ra đóng cửa, gài then lại, rồi hầm hầm:
- Kêu hàng phố nữa đi!
Hắn quật cô Lễ ngã ngửa ra, ngồi trên bụng, tát lấy tát để vào má:
- Kêu đi! Kêu đi!
Cô Lễ cố cựa quậy:
- Ối hàng phố ơi!
- À, lại kêu!
Hắn móc túi, lấy khăn mù-soa, nhét đẩy vào mồm cô Lễ, rồi giơ nắm tay, thụi vô hồi vào mặt. Cô Lễ quào, cắn, cắn được vào tay Thừa. Hắn đứng dậy. Cô cũng đứng dậy. Nhưng nhanh tay, hắn lại giật tóc cô ngã xuống:
- Mày định chạy đi đâu?
Hắn buộc tóc cô vào chân giường, rồi vớ cái ba-toong. Hắn quật. Cô giơ tay ra đỡ:
- Ôi hàng phố ơi! Cứu tôi với! Nó đánh chết tôi mất!
Giày tây lại đá thục vào mạng mỡ:
- Cứu này! Cứu này! Văn tự nhà đâu? Bỏ ngay ra! Rồi muốn thắt cổ thì thắt!
- Tòa chưa duyệt! Chưa lấy về!
- Mày nói dối. Thằng bố mày khai với tao là mày lấy về rồi.
Cô Lễ dứt đầu khỏi chân giường:
- À, đồ đểu! Gọi ai bằng thằng?
- Ai à?Ai à?
Bốp! Bốp!
- Văn tự đâu? Mày có bán nhà không?
- Không bán.
Dứt không nổi, cô đành nằm xuống.
- Này không bán! Này không bán!
- Hự! Hự!
Cô Lễ thở hồng hộc.
- Đồ thân lừa ưa nặng. Tao vẫn bảo là có tiền thì còn vợ vợ chồng chồng. Không tiền thì bước! Mày còn về đây làm gì, để trêu ngươi tao?
- Đồ bạc tình! Đồ vũ phu! Quân phu kíp! Quân cu-li kéo quạt!
- À, mày chửi ai?
Thừa cầm ba-toong vụt lia lịa vào đầu, vào vai và vào hai cánh tay vợ. Cái ba-toong đụng vào thành giường, gãy cấc làm đôi. Cô Lễ vớ được, quăng vào mặt Thừa. Nhưng hắn tránh được. Lại đá vào mạng mỡ. Cô rú lên:
- Ối giời ơi! Ối giời ơi!
Ngoài sân đã có mấy cái mặt nhìn qua kẽ cửa. Cô kêu:
- Các ông các bà ơi! Cứu tôi với!
Thừa lại tát, thụi, đá.
Cánh của rung thình thình. Nhưng không mở được. Thừa vẫn như con thú dữ. Cô Lễ mỗi lúc một thất thanh.
Bỗng choang! Mặt kính cửa sổ vỡ toang. Một người thò tay vào vặn chốt, rồi mở cửa, nhảy được vào.
- Ông Thừa! Không được quá lắm thế. Ngày nào cũng đánh bà ấy. Ông tàn nhẫn quá!
Người ấy vặn khóa, mở cửa ra vào. Trong khi ấy, Thừa đánh vớt. Hắn phang mẩu ba-toong túi bụi vào đầu, vào mặt, vào bất cứ đâu trong người vợ.
Năm sáu người chạy ùa vào, ôm lấy Thừa. Hắn còn với tay, đấm xuống ngực cô Lễ một cái nữa, mới chịu theo tay mọi người đẩy đứng ra xa.
- Ông Thừa! Không có phép đánh nhau thế!
- Vợ tôi, tôi dạy. Các ông không có quyền ngăn!
Một người cởi tóc cho cô Lễ, vực cô lên giường. Cô phì phò thở.
- Đưa chị ta về nhà chị ta, không có chốc nữa, nó đánh chết.
Thừa cãi:
- Các ông không có quyền can thiệp vào việc gia đình của tôi!
- Quyền nhân đạo chứ quyền gì!
Một số người túm giữ Thừa. Một số người vực cô Lễ đứng dậy, rồi dìu cô xuống gác.
Cô về Hàng Đào.
Đèn đường phố đã bật.
* * *
Cụ bà hớt hơ hớt hải.
- Ôi! Làm sao thế hở con!
Cô Lễ không nói được. Người đưa cô kể lại cho cụ nghe tấn thảm kịch.
Cả cụ ông lẫn vợ chồng cậu Nghĩa định khênh cô vào nhà. Nhưng cô cau mặt, xua tay. Cô đi lấy. Năm người ôm đỡ cô. Cô nhăn nhó, còng lưng xuống, hai tay ôm bụng.
Cô xuýt xoa:
- Chà! Đau quá!
Cô bước từng bước một.
- Chà! Đau quá!
Đến giường, mợ Nghĩa bế cô lên. Cô ngồi, chống hai tay. Cậu Nghĩa đặt cái gối. Cô nói:
- Chị nằm.
Mợ Nghĩa nâng lưng cô, từ từ hạ cô nằm ngửa xuống. Nhưng cô không nằm ngửa, Cô nhăn nhó, hai tay ôm bụng, và vẫn còng lưng, cô gục sấp, lao cái đầu từ từ xuống giường trước, để đỡ cho tấm thân khỏi đổ mau, nhưng không đủ sức, cô kệ cho cái mình vật xuống. Cô nằm nghiêng, run rẩy, co dần hai tay chân lại. Hai tay cô vẫn ôm lấy bụng.
- Chao đau quá!
Cả hai cụ lẫn vợ chồng cậu Nghĩa cũng nhăn nhó, như chính mình bị đau. Mợ Nghĩa lấy khăn lau máu ở miệng và ở mũi cho chị.
Cụ bà thút thít khóc. Cụ ông thở dài. Cậu Nghĩa nói:
- Thầy đẻ đừng hỏi chuyện vội. Để chị con nghỉ, khỏi mệt, rồi hãy hay.
Mợ Nghĩa mời người đi với cô Lễ ăn miếng trầu, rồi tiễn người ấy ra cửa. Người ấy lắc đầu:
- Đàn ông tàn nhẫn quá! Đánh vợ mà buộc tóc vào chân giường, rồi cứ giày tây đá vào mạng mỡ, với ba-toong quật vào mặt, thì còn gì là người! Cô nên nói với các cụ đưa cô ta vào nhà thương ngay, không khéo không sống được đâu.
Cụ bà đã thấy ngay chai rượu chổi. Cụ xoa bóp cho con. Nhưng cô Lễ kêu thét lên:
- Đừng đụng! Đau lắm!
Cụ hỏi:
- Đau ở chỗ nào?
Cô trỏ tay vào hai cạnh sườn:
- Chỗ nào cũng đau, nhất là hai chỗ này.
Cậu Nghĩa nói:
- Thế thì chắc nó đánh vào mạng mỡ.
Cô Lễ ôm hai bên bụng, quặp hẳn hai chân lại, và gò còng hẳn lưng lại.
- Chà! Chà! Đau!
Mợ Nghĩa nói:
- Thầy đẻ nên đưa chị con vào nhà thương ngay. Người ban nãy dặn thế.
Cụ ông chỉ tay vào bên phải và bên trái bụng mình, hỏi cậu Nghĩa:
- Chỗ này là gì nhỉ?
Và:
- Chỗ này là gì nhỉ?
Cậu Nghĩa đáp:
- Bên trái là lá lách. Bên phải là gan.
Cụ thở dài:
- Nó toàn đánh vào lá lách với gan!
Cô Lễ thều thào:
- Hôm qua nó cũng đánh vào đấy.
Cụ bà trợn mắt:
- Cả hôm qua nữa?
- Vâng. Cả hôm kia, hôm kìa. Nó đánh toàn vào ngực với vào chỗ hiểm. Mỗi hôm một trận, sống thế nào được!
Cậu Nghĩa phàn nàn:
- Sao chị không về nhà?
- Về sợ thầy đẻ buồn.
Cụ bà đập tay xuống chiếu:
- Giời!
Cô Lễ nhìn mợ Nghĩa:
- Bảo u già cho chị thúng gio.
Cụ bà hỏi:
- Con buồn đi sau à?
- Cả đi tiểu lẫn đi sau.
U già mang thúng gio ra, cùng mợ Nghĩa vực cô Lễ dậy. Cụ ông và cậu Nghĩa vào nhà trong. Cậu nói hết những điều cậu biết về anh rể cho cha nghe. Cụ chỉ thở dài.
Bỗng có tiếng cô Lễ kêu:
- Ái, ái! Từ từ chứ!
Cô được nâng lên giường. Cụ bà lắc đầu, nói với cụ ông:
- Buồn đi, nhưng không đi được.
Cô Lễ nằm, lại cử chỉ ban nãy. Cô chúc đầu xuống gối trước, rồi ngả cái mình cho đổ nghiêng xuống giường, hai tay ôm bụng, hai chân co. Cụ bà thấy kiểu nằm xấu, thì đỡ cô nằm ngửa lại, và kéo hai cẳng cho duỗi thẳng. Nhưng cô giật mạnh:
- Giời ơi!
Tự cô quay phắt nghiêng lại, gò còng lưng, và co quắp hai cẳng tay ôm bụng.
- Chao! Chao! Đau! Chết mất!
Cô hổn hển thở một lát, rồi gọi:
- Ống nhổ.
Cô cố nhấc đầu để nôn, nhưng không nôn được.
Một lát, cô lại buồn đại tiểu tiện. Cô được vực xuống đất. Nhưng cũng như lần trước, cô ngồi đến mười phút, cô không đi được và chỉ nôn khan. Cô đòi lên giường, và lại nằm như con tôm.
Cậu Nghĩa nói:
- Nên đưa chị con vào nhà thương ngay thôi.
Cụ bà ngần ngại:
- Hay để sáng mai, ban ngày ban mặt.
- Không chậm được đâu, đẻ ạ. Gần chín giờ rồi.
Cụ ông gật đầu.
- Phải đấy. Nên cho ngay đi nhà thương, cấp cứu thì phải thuốc Tây.
Nói đoạn, cụ vội vàng vào buồng thờ, lấy số tử vi của cô Lễ ra xem lại. Lần này cụ bấm kỹ và trầm ngâm rất lâu.
Trong khi ấy, mợ Nghĩa lấy quần áo của mình, bọc vào một bọc, để đem đi cho chị mượn, u già thì chạy ra phố thuê ba chiếc xe.
Mợ Nghĩa ngồi một xe, tay ôm cô Lễ. Cậu Nghĩa ngồi một xe, đưa chị đi. Còn một xe, cụ bà lên. Cụ đã sửa soạn hương nến, định đến đền Ngọc Sơn kêu đức Thánh Trần, xin quẻ thẻ, rồi xuống Khâm Thiên, nhờ thầy Đắc bói xem bản mệnh cô Lễ ra sao.
Cụ ông đứng ở hè, nhìn theo ba chiếc xe. Cụ thở dài.
* * *
Hồi này cả thành phố Hà Nội có mỗi một nhà thương chữa cho người Việt Nam. Ta gọi là nhà thương Phủ Doãn. Nhưng các quan bảo hộ đặt cho cái mỹ tự là nhà thương Bảo Hộ. Người ốm Việt Nam phó thác tính mệnh mình cho sự tận tâm của mấy bác sĩ Pháp. Bởi vì họ tin rằng, dù khác giống nòi, nhưng cũng như các cố đạo mà Ma-ri phục, bác sĩ cũng là người làm việc tu nhân tích đức. Vả lại, nhà thương có bốn hạng buồng, trả bốn giá tiền khác nhau, để mua lấy cách đối xử khác nhau về vật chất, và nhất là về tinh thần. Hạng hai mươi bốn đồng, hạng mười hai đồng, hạng sáu đồng, và hạng không mất đồng nào, gọi nôm na là hạng làm phúc. Chỉ có những người nghèo khó, vô phúc mà vào chỗ làm phúc, để muốn ăn không cơm và thuốc của nhà nước, mới phải nhận thêm nhiều câu chửi và ngọn roi mà thôi.
Ban ngày, cố nhiên trong nhà thương Bảo hộ có bác sĩ Tây, có y sĩ dược sĩ ta, có y tá, có cô đỡ, và có bệnh nhân đàn bà, đàn ông, từ người ốm gần chết, đến người khỏe mạnh vào nằm để trốn nợ.
Ban đêm, các bác sĩ, y sĩ, dược sĩ, y tá, cô đỡ, ai về nhà nấy. Bệnh nhân thì đi ngủ. Nhà thương trở nên tĩnh mịch. Song, tựu trung, luôn luôn có những nơi nổi lên tiếng người: tiếng cười, tiếng hát làm rợn tóc gáy, và tiếng khóc tiếng chửi, tiếng thét rất vô lý, ở nơi nhốt người điên; tiếng rú, tiếng rên rất có lý, làm sốt ruột kẻ khác, ở những buồng có người ốm nặng; tiếng cãi nhau thầm, nhưng cạn tình, của những bệnh nhân nằm buồng hạng nhất, đánh bạc lén lút để sát phạt nhau; và tiếng cười đùa tình tứ trong buồng thường trực. Buồng thường trực, những đêm vô sự, thường là nơi tụ họp, để những người đến phiên thường trực ban đêm, tán chuyện với nhau trước khi đi ngủ. Cô sinh viên trường thuốc thực tập làm quan đốc, có cô đỡ, có thầy ký, cô ký, tức là y tá. Sinh viên thực tập thường là hai người. Một người học năm thứ tư sắp thi ra, là phụ trách chính, một người học năm thứ ba, là phụ trách phụ. Hoặc một người chuyên học bệnh nội, một người chuyên học bệnh ngoại.
Tối hôm ấy, thường trực ở nhà thương Bảo hộ, là hai sinh viên, tên là Tường, nội và Liêm, ngoại. Những người coi các buồng gần phòng thường trực, là thầy y tá Lam, cô y tá Tuyến, coi xa hơn một tí, là cô đỡ Trinh và hai cô y tá là Nho và Sử.
Cái quan sinh viên tên là Liêm, thường lợi dụng mỗi phiên thường trực để lẻn để chơi. Quan bảo người gác cổng là ra phố mua gói thuốc lá. Đúng chín giờ, người này không cần biết quan đã về hay chưa, cứ làm đúng bổn phận là đóng cổng và khóa lại. Quan về muộn, vẫn phải trèo qua giậu sắt.
Cái giờ mà cô Lễ đến bệnh viện, lại đúng vào lúc quan Liêm vừa ra phố. Và trong phòng thường trực, quan Tường, thầy Lam đương đánh cờ ăn tiền. Còn cô Tuyến, cô Trinh, cô Nho, cô Sử, thì túm nhau lại để rút bất. Hai chiếc xe tay kéo tới cổng nhà thương.
Cậu Nghĩa nhảy xuống đất, gọi to người gác cổng. Cậu gọi mãi, một lát mới có tiếng đáp:
- Ma-lách[1] thì sáng mai đến.
Cậu Nghĩa nói càng to:
- Ông cho vào ngay, cấp cứu! Cấp cứu!
Tiếng ở trong nói ra:
- Đau nhọt cũng cấp cứu, đứt tay cũng cấp cứu! Loạn xạ cấp cứu! Sốt cả ruột.
Đèn trong buồng gác bật lên. Cậu Nghĩa đứng chờ. Nhưng bồn chồn chân tay, cậu không yên, phải đi đi lại lại, cho đỡ sốt ruột.
Ở trong có tiếng súc miệng, có tiếng tạch tạch điếu thuốc lào, rồi sau một hồi ho dài, cánh cửa mới mở ra. Người gác thong thả ra cổng, dí mắt vào tận cái lỗ khóa, mới đút thìa vào được. Tháo ba vòng xích cổng xong, người ấy choãi chân, đẩy một cánh cửa, hé cho vừa chiếc xe qua lọt.
- Bệnh gì?
Cậu Nghĩa đáp:
- Bị đánh vào gan, vào lá lách, đau lắm.
Người gác làu nhàu:
- Ban ngày thì chả vào.
Cậu Nghĩa không đáp, bảo xe kéo tuột vào trong. Nhưng người gác giơ tay ra ngăn:
- Khoan.
Người ấy dòm vào mặt mợ Nghĩa, rồi nói:
- Ồ! Thế này mà đã gọi nhặng lên. Cấp cứu! Cấp cứu! Nhẹ thôi, không hề gì đâu. Cứ yên tâm.
Cô Lễ rên lên. Người ấy dòm vào mặt cô Lễ:
- Được, yên trí, để tôi báo.
Một hồi chuông kêu rè rè.
Độ năm phút sau, một người mặc áo trắng lốp đi ra, tay cầm chiếc đèn pin. Đó là cô Tuyến. Cô Tuyến đương vào lúc thua cay. Bây giờ cô được cầm trang, nhưng chưa xong một ván. Bắt buộc phải đứng dậy, cô bực mình lắm. Cô hỏi bằng giọng cáu kỉnh:
- Ai? Bệnh gì?
Cậu Nghĩa trỏ vào xe cô Lễ:
- Thưa, chị tôi, bị đánh vào gan và lá lách.
Cô Tuyến soi đèn pin vào trong xe, lia tia sáng từ đầu xuống chân, lại từ chân lên đầu hai ba lượt. Rồi lại xẵng:
- Bệnh gì?
Cậu Nghĩa phải lễ phép, nhắc lại câu vừa nói:
- Bị đánh vào gan và lá lách ạ.
- Ai đánh?
- Thưa chồng đánh ạ.
Cô cau mặt:
- Làm gì để người ta đánh cho? Lại ghen bóng ghen gió chứ chó gì?
Cậu Nghĩa không trả lời câu hỏi vô ích và vô lễ. Cô Tuyến lại hỏi:
- Đánh bằng gì?
- Bằng giày tây đá thúc vào mạng mỡ.
- Có đau không? Hay lại đau bụng thường, nói dối nhà thương đấy?
Cậu Nghĩa bực mình, không đáp. Cô Lễ kêu:
- Chao! Chao! Chết mất! Lâu quá!
Cô Tuyến gắt:
- Chờ đấy! Trình quan đã!
* * *
Nhưng cô chưa trình ngay. Cô trang vội để đánh cố một ván. Cô lại thua, mất trang. Ba cô bạn không cho cô đánh nữa, để đi mà làm phận sự.
Cố nhiên bệnh ngoại là việc của quan Liêm. Nhưng quan Liêm chưa về, mà quan Tường thì dở ván cờ. Cô Tuyến nói, thì quan có nghe, nhưng quan đương tính xem có nên đấm Tốt một nước nữa không. Nếu Tốt sang sông, thì cản được chân Mã, nhưng bên kia vào Pháo, đánh thúc lên, bắt Tốt tránh sang cạnh, để hở Xe. Nếu không đấm Tốt, thì dí Pháo lên kia. Nó cho Mã hồi, mình lên Tượng, rồi cho Xe vào đây. Vẫn không ăn chết được Mã của nó. Nếu chiếu Tướng ngay, thì nó ghểnh Sĩ, buộc cẳng Mã mình ở đó, vì cho chạy thì lộ Tướng…
- Mau lên anh! Nặng đấy.
Quan Tường nói:
- Hay là cứ cho Xe vào.
Cô Tuyến ra. Nhưng thầy Lam gọi cô lại, trỏ vào bàn cờ:
- Ấy, không! Xe này kia, chứ không phải xe ấy đâu.
Cô Tuyến dừng chân:
- Khỉ!
Rồi sang bàn bất, cô kéo cô Nho. Một lát, cô lại giục:
- Nặng đấy, anh ạ.
- Ừ.
Quan Tường nhắc đít ra khỏi ghế, nhưng mắt vẫn chăm chăm xuống bàn cờ, và ngón tay ấn chặt vào quân Tốt, quan hỏi:
- Quê hay tỉnh?
- Tỉnh.
Quan đứng hẳn lên:
- Đàn bà hay đàn ông?
Cô Tuyến cười:
- Đàn ông mà bị chồng đánh à?
Quan cũng cười.
- Trẻ hay già?
- Trẻ.
Quan rút tay khỏi quân Tốt:
- Xấu hay đẹp?
- Xoàng thôi.
Quan lại ấn tay giữ quân Tốt:
- Xoàng thôi à?
- Ừ. Xem chừng nặng lắm. Anh khám ngay đi. Họ đợi lâu rồi.
Để đáp lại lời cô Tuyến, quan đặt đít xuống, nói:
- Hay là lên Mã. Lên Mã thì tất bên kia về Pháo.
Cô Tuyến nói:
- Thôi, để chốc nữa.
Quan thản nhiên:
- Chờ xừ Liêm. Ngoại kia mà.
Rồi quan viện lý do:
- Lương tâm nhà nghề. Không chuyên môn không chữa.
Cô Tuyến hỏi:
- Tôi cho vào buồng lưu nhé.
Quan đáp:
- Khoan! Khoan!
Quan nhìn vào bàn cờ, trỏ vào nước này, trỏ vào nước khác, tính toán trong óc, rồi bỗng ngấc đầu hỏi:
- Vừa rồi cô Tuyến bảo gì nhỉ?
- Tôi cho họ vào buồng lưu có được không?
Quan vẫn không rời mắt khỏi quân Tốt:
- Được.
Cô Tuyến đi. Bỗng quan gọi giật lại:
- Cô Tuyến! Tôi bảo gì nhỉ?
- Cho họ vào buồng lưu.
Lúc bấy giờ quan mới đứng dậy, và bắt đầu phạm vi lương tâm nhà nghề. Quan bảo:
- Ừ, cho vào buồng lưu. Sửa soạn đồ tiêm nhé.
Cô Tuyến hỏi:
- Tiêm gì ạ?
- Cả hai thứ, uyn căm-phrê[2], moóc-phin[3].
Cô Tuyến nhắc:
- Nên tiêm uyn căm-phrê để theo dõi bệnh thì hơn.
Thầy Lam nói:
- Phải, tiêm moóc-phin thì rồi biết đường nào mà lần.
Quan tìm áo choàng, mặc xong, quan dặn thầy Lam:
- Cứ để nguyên thế nhé. Tôi nhất định không thua đâu.
Cô Tuyến càu nhàu:
- Gớm! Thôi! Biết thế tôi cứ đánh, thì đến được năm ván nữa!
Thầy Lam cười:
- Thôi, xí xóa, đánh ván khác.
- Không. Nước cờ đương hay.
Nói đoạn, quan ra đứng ở hè. Xe cô Lễ cũng vừa vào tới đó. Cậu Nghĩa và, mợ Nghĩa đỡ cô Lễ xuống đất, rồi vực cô đi. Cô nhăn mặt, còng lung, ôm bụng, lò dò từng bước. Trong khi ấy, hai người mặc áo choàng trắng đứng chắp tay sau đít để nhìn. Cô Tuyến nhìn cậu Nghĩa. Quan Tường nhìn mợ Nghĩa. Cô Tuyến nói với quan:
- Mình cũng đương thua. Đồ khỉ nó vào, làm mình mất cả gỡ.
Bỗng cô gắt, tiếng vang lên:
- Đi bên trái! Buồng lưu ở bên phải đâu nào!
Cô Lễ rên rỉ kêu:
- Khát nước lắm!
Cô Tuyến cười khẩy:
- Ở nhà thì không uống. Vào đây mà hạch!
Quan Tường nhìn bệnh nhân, thì động lòng lương tâm nhà nghề. Quan lắc đầu, nói nhỏ với cô Tuyến:
- Nặng thật đấy. Đúng là triệu chứng gan và lá lách. Phải chờ quan Liêm xem có nên cho xuống buồng mổ và báo với đốc tờ thường trực không.
Đoạn quan lững thững vào, đánh tiếp ván cờ.
Cô Lễ đương đi. Bỗng có tiếng the thé ở phía sau:
- Đấy! Đấy! Buồng lưu đấy! Lại định ra chuồng xí à? Rõ dấm dớ!
Cô Tuyến rảo bước đến buồng lưu, mở cửa cho vợ chồng cậu Nghĩa đưa cô Lễ vào.
Cô Lễ nằm co quắp trên giường, thở hổn hển:
- Phải ngồi lâu quá. Đau hơn ban nãy.
Cô nôn khan, rồi nói:
- Khát nước! Tức bụng dưới quá!
Vợ Nghĩa nhìn xung quanh, không thấy nước. Mợ định hỏi cô y tá, nhưng cô này mở cửa xong, thì đi đâu ấy, chứ không vào.
Mợ Nghĩa hỏi:
- Chị có mót đi nữa hay không? Dưới giường có bô.
- Không. Chỉ khát nước.
Bây giờ, có ánh điện. Cậu Nghĩa nhìn cô Lễ rõ hơn. Môi cô xám, mặt cô nhợt. Cô Lễ cũng nhìn hai em, mắt cô ứa những nước.
- Chị chết mất! Mệt lắm rồi! Cô bảo mợ Nghĩa:
- Tháo hột hoa ra cho chị.
Mợ Nghĩa làm theo. Vừa xong, thì cô Tuyến vào, tay cầm quyển sổ, tay cầm lọ mực và quản bút. Cô nói to tướng:
- Tìm mãi mới được lọ có mực.
Rồi hỏi cậu Nghĩa để ghi vào sổ:
- Người đàn bà bị chồng đánh tên là gì?
- Thưa Phạm Thị Lễ.
- Bao nhiêu tuổi?
- Hai mươi sáu.
- Có chồng chưa?
Cậu Nghĩa cau mặt. Cô Tuyến cười:
- À quên nhỉ? Mấy con?
- Chưa có con.
- Có biết ký không?
- Có.
Cô Tuyến đưa bút mực cho cậu Nghĩa:
- Ông viết tên phố với số nhà, rồi đưa bà ấy ký. Tôi đi lấy thuốc.
Một lát, cô y tá trở lại, tay cầm bếp cồn, cái xoong, tay bưng cái khay có ống tiêm, có thuốc tiêm, có kim tiêm, có lọ cồn chín mươi, có ống cặp mạch, có gói bông, có cuộn băng, và có cái kéo.
Cô hỏi cô Lễ:
- Có sốt không?
- Không.
- Nhưng cứ cặp vào. Cặp ở nách ấy.
Cô vẩy cái ống, rồi đưa cô Lễ:
- Cầm khéo, vỡ phải đền đấy.
Cậu Nghĩa đưa tờ giấy. Cô Tuyến nhìn, rồi ngấc mặt lên, cười:
- À, Hàng Đào nhỉ. Hai ông bà là thế nào với ma-lách?
Cậu Nghĩa đáp:
- Tôi là em ruột. Vợ tôi đây.
- Ông bà về đi nhé. Sáng mai bảy giờ, đến xin quan đốc chánh giấy phép, thì ngày nào cũng được vào. Không có giấy ra vào, mỗi tuần chỉ được thăm có hai lượt, chiều thứ năm, với buổi sáng, buổi chiều chủ nhật.
Mợ Nghĩa nói:
- Tôi xin bà cho tôi ở lại với chị tôi.
- Không được. Quan không cho phép người ngoài ngủ đêm ở nhà thương. Người ốm cần gì, đã có thường trực. Tôi thường trực ở đây, phải luôn luôn theo dõi ma-lách, ông bà cứ yên tâm mà về. Bệnh này dễ khỏi. Chốc nữa quan đến, sẽ chữa ngay. Chỉ vài hôm, bà ấy về nhà thôi.
Mợ Nghĩa nói:
- Vâng, trăm sự nhờ bà trông nom cho chị tôi.
Cô Tuyến cau mặt:
- Bà sợ nhà thương không hết lòng với ma-lách à?
Mợ Nghĩa ôn tồn:
- Thưa bà ở phố nào ạ? Mai tôi đến chơi nói chuyện.
Cô Tuyến tươi ngay mặt lại. Cô ghi địa chỉ vào mảnh giấy con, đưa cho cậu Nghĩa. Mợ Nghĩa nói:
- Chị tôi mệt lắm, chắc không nói nhiều được. Vậy tôi xin thưa để bà biết là chị tôi bị chồng đánh bằng giày tây, bằng ba-toong vào ngực, vào hai cạnh sườn, vào chỗ hiểm, và vào khắp mình mẩy. Bị đánh nhiều trận trong bốn ngày liền. Chị tôi đau lắm. Hay nôn khan. Hay đòi đi giải, đi sau, nhưng không đi được. Bây giờ khát nước lắm.
- Được. Tôi cho uống ngay, ông bà cứ yên tâm mà về. Người tử tế bao giờ cũng được đối xử tử tế.
Mợ Nghĩa băn khoăn:
- Tôi muốn nói riêng với bà là cho tôi ở lại với chị tôi.
- Không được đâu. Quan biết thì chết tôi. Vả lại bà ở đây, có hơn gì tôi. Tôi luôn luôn ở cạnh bà ấy, để còn cho thuốc với theo dõi nữa kia mà.
Mợ Nghĩa làm hiệu cho chồng để bảo về. Cậu Nghĩa ghé vào tai cô Lễ.
- Hai em về, chị ạ. Nhà em xin ở lại, nhưng kỷ luật nhà thương nghiêm, không cho phép. Sáng mai, em lại vào thăm chị. Chị có dặn gì nữa không?
Cô Lễ thều thào:
- Nói với thầy đẻ đừng lo. Chị không sao đâu. Vài hôm, chị khỏi, thì chị về.
Rồi cô thêm:
- À, có mù-soa cho chị mượn. Ra nhiều mồ hôi quá.
Mợ Nghĩa đưa cô chiếc mù-soa lụa thêu.
Hai vợ chồng nhìn cô Lễ không muốn rời mắt. Cô Lễ cũng nhìn hai em, nhưng quay đi ngay.
Cậu Nghĩa thở dài. Cô Tuyến rút cặp mạch ở nách cô Lễ. Cô Lễ kêu rú lên:
- Ối!
Cô Tuyến ngượng, giục vợ chồng cậu Nghĩa:
- Thôi, ông bà về đi. Mạch bình thường đây mà.
Cậu Nghĩa chào chị:
- Em về nhé.
Mợ Nghĩa khẽ sờ trán chị:
- Em về nhé.
Rồi mợ gật đầu, làm hiệu gọi cô Tuyến. Cô Tuyến theo đến cửa. Mợ dúi vào tay cô tờ giấy bạc năm đồng:
- Trăm sự nhờ bà. Bà theo dõi chị tôi luôn nhé.
Cô Tuyến mỉm cười.
Đi độ ba bước, mợ Nghĩa quay lại:
- Bà cho chị tôi uống nước nhé.
Cô Tuyến gật gật:
- Được được, tôi đi lấy ngay bây giờ. Tôi ở luôn trong buồng với bà ấy mà.
* * *
Đến hai giờ sáng, cô Tuyến vùng dậy, sực nhớ ra là chưa cho bệnh nhân uống nước. Cô vội vàng đem bình nước lọc và cốc nước vào buồng lưu.
Thì ngạc nhiên quá. Cô không thấy bệnh nhân đâu. Giường trống trơ. Trên chiếc bàn thấp, vẫn nguyên cái khay thuốc đèn cồn và cái xoong khô.
Cô ngẩn ra để nghĩ. Cô đến gần giường, ngó vào phía giáp tường. Quả nhiên cô thấy người ốm nằm co quắp dưới đất. Cô sợ quá, vội vàng rót nước vào cốc và gọi:
- Này bà, nước đây, dậy mà uống,
Không có tiếng trả lời. Cô sinh nghi. Cô lắng tai. Cô bò nhoài lên mặt giường, với tay xuống, sờ. Quả nhiên, thân thể bệnh nhân đã lạnh toát.
Cô Lễ đã chết, chết còng queo dưới đất, không biết từ bao giờ.
Cô Tuyến tái mét mặt. Cô vội vàng đẩy cái giường ra xa tường, lấy chỗ rộng cho cô len vào. Cô cố sức, ì ạch mãi, mới bế nổi cái xác. Nặng quá. Cô mướt mồ hôi. Thở. Có đặt người chết trên đệm. Rồi kéo giường lại chỗ cũ. Cô rót nước vào xoong vừa láng đáy, đặt trên bếp cồn. Cô đánh diêm châm vào bấc. Ngọn lửa xanh liếm khắp đáy xoong. Nước kêu lép bép. Cô lấy miếng cưa, cưa ống tiêm, rồi bẻ gãy đầu đi. Cô cho kim tiêm vào ống thuốc, kéo ống thụt để hút hết tí nước sếnh, rồi ra cửa, ấn ống thụt cho thuốc tia ra ngoài hè. Cô để cái ống không trên khay. Nước trong xoong đã sôi. Cô tắt bếp, đổ hết nước sôi vào cốc, rồi ra cửa sổ, nghiêng cốc ra ngoài, cho nước chảy gần hết đi. Cô để cái cốc con dính ít nước trên mặt bàn. Rồi cô đặt tí bông, mở nút lọ cồn chín mươi, bịt bông vào miệng lọ, xóc mạnh một cái để cồn thấm vào bông. Cô vén ống quần của tử thi lên đến đùi, chọc cái kim tiêm vào chỗ da xám nhợt, rồi rút ra, chùi cồn lên. Cô lại kéo ống quần xuống.
Xong ngần ấy việc tỉ mỉ, bây giờ cô yên tâm. Cô đẩy lại cái xác lạnh cho nó nằm ngay ngắn hơn. Cô ngắm lại người chết, cốc nước, ống tiêm, kim tiêm, bếp cồn. Tốt cả. Cô tự bằng lòng. Vì cô đã làm đủ nhiệm vụ.
Bây giờ cô làm ra ngoài nhiệm vụ. Cô mở gói quần áo của người chết, tung từng cái để so với quần áo của cô đang mặc. Cô sờ khăn nhung xem tuyết còn nhiều không. Cô móc vào hai túi áo cánh. Có hai hào với bảy xu. Lại có cả mù-soa lụa. Cô vò nhỏ khăn với tiền, đút tất cả vào túi cô.
Rồi cô ra, đi thẳng đến buồng thường trực, xem quan Liêm đã về chưa.
Người sinh viên bệnh ngoại thường trực phiên đêm nay đã về rồi. Anh ta đương ngủ say. Tiếng ngáy pho pho.
Cô y tá gọi anh ta.
Người y sĩ tương lai ngóc đầu dậy. Cô nói:
- Có ma-lách vừa chết ở buồng lưu.
Mặt ngái ngủ, anh ta đáp như gắt:
- Cho nó xuống nhà xác chứ gì mà phải hỏi!
Cô Tuyến lui ra. Anh sinh viên thực tập gọi lại:
- Thôi, hãy gượm. Để đợi tôi khám đã.
Nói đoạn, anh ta nằm xuống, lại ngáy pho pho ngay.
* * *
Cụ Tú ông bảo cậu Nghĩa, một mặt thảo lá đơn kiện thằng con rể giết người, một mặt viết mấy câu cáo phó để đăng báo. Nhưng ai đứng tên cáo phó? Đó là câu hỏi mà gia đình phải bàn mãi. Không lẽ là cha mẹ. Không lẽ là em trai. Tất phải là người chồng. Nhưng nếu thằng sát nhân được đứng tên trong cáo phó việc cô Lễ chết, thì tủi vong linh cô. Cho nên, hai cụ đều thỏa thuận là nên viết tên cô bằng duệ hiệu.
Lời cáo phó như sau:
CÁO PHÓ
Chúng tôi lấy làm đau đớn báo tin buồn để các cụ, các ông, các bà, thân bằng cố hữu, biết cho rằng nội nhân tôi là:
Mme[4] PHẠM THỊ, HIỆU DIỆU THUẦN
đã mệnh một tại nhà thương Bảo hộ, hồi 2 giờ sáng hôm 16 Août[5]
Chúng tôi định đến 7 giờ sáng ngày 17 Août sẽ làm lễ an táng tại nghĩa địa hội Hợp thiện.
Tang lễ sẽ cử hành từ nhà thương Bảo hộ.
Quan phu: TRẦN ĐỨC THỪA
(Lời đăng báo này thay giấy cáo phó riêng)
Đơn kiện đã đến tòa.
Lời cáo phó đã đăng báo.
Bàn thờ cô Lễ đã bày xong. Hai ngọn nến hiu hắt trong nhà lúc nào cũng mờ tối. Khói hương lên thẳng rồi uốn éo, tan biến vào không khí âm u.
Cụ Tú ông cả ngày rên rỉ, đắp chiếc chăn đơn, nằm trên trường kỷ.
Cụ bà vật mình vật mẩy, gào khóc, đòi vào nhà thương nhìn mặt con lần cuối cùng. Nhưng họ hàng nhất định giữ cụ lại.
Cậu Nghĩa nén bụng thương, vào nhà xác, chứng kiến việc khâm liệm và nhập quan cho chị.
Rồi trước bảy giờ sáng ngày 17 tháng 8, trên hè đường phía cổng nhà xác của nhà thương Phủ Doãn, năm lá cờ đen còn cuộn lại, được dựng ở trên tường. Kiệu linh sa và nhà táng được đặt gọn bên phải đường cái.
Lác đác người đưa đám đến đông dần. Có người muốn xem mặt chồng cô Lễ mà họ chưa biết. Có người định nhìn xem thằng giết vợ, mặt mũi hung bạo như thế nào. Có người nhân dịp đau đớn, cố gặp tang chủ để chia buồn.
Một số người quen nhau thì túm lại từng tốp, nói chuyện với nhau. Nhưng một số khác, không quen ai thì đứng riêng một mình để nghe ngóng.
Số người quen nhau là họ hàng, bạn bè cô Lễ, của hai cụ Tú, và của cậu Nghĩa, mợ Nghĩa, số người quen nhau cũng là bạn bè của người đứng tên trong cáo phó. Còn số người không quen nhau, thì có người là bạn bè của mẹ Mão, có người là bạn bè của Ma-ri, có người là bạn bè của cô Múi.
Họ đọc cáo phó, thấy nội nhân của người chồng ký tên Trần Đức Thừa, thì yên trí ngay là bạn của mình chết, mới định đến để đi đưa đám.
Nhưng sau khi hỏi han đích xác tên thật của người quá cố, những bạn bè của những ma-đam Trần Đức Thừa khác tủm tỉm cười, vì suýt bị tẽn. Họ kéo nhau về. Lúc đó, những người ở lại rất ngạc nhiên, vì thấy đám ma thiếu mặt một người không thể thiếu. Tức là chồng cô Lễ.
Bỗng một tin làm ai nấy sửng sốt:
Không hiểu sao, nhà nước rút giấy phép, chưa cho đám tang khởi hành vào giờ này.
❀ ❀ ❀
[1] Người ốm.
[2] Dầu long não.
[3] Thuốc an thần, làm cho cảm giác tê, không thấy đau.
[4] Bà.
[5] Tháng 8 dương lịch.
