"Vịt con xấu xí" là một kiệt tác khác trong "Truyện cổ Andersen", mức độ lưu truyền của nó vô cùng rộng rãi, những ai có chút thường thức văn hóa hiếm khi không biết câu chuyện về "vịt con xấu xí và thiên nga trắng".

Vào một mùa hè nọ, một đàn vịt con nở ra từ những quả trứng vịt, cuối cùng chui ra từ một quả trứng đặc biệt to là một chú vịt con trông có vẻ rất to lớn và xấu xí. Vịt mẹ không biết đây là chú ngỗng con nở ra từ trứng ngỗng, chỉ cảm thấy tất cả các đứa con đều không giống mình.

Chú vịt con to lớn và xấu xí này ở trong bãi nuôi đã bị tất cả gà và vịt bắt nạt, ai cũng đến mổ nó, chèn ép nó, trêu chọc nó, nó không biết trốn đi đâu mới tốt. Ngay cả các anh chị em của nó cũng bắt đầu chán ghét nó, thậm chí vịt mẹ cũng mong nó ở xa ra một chút. Một ngày nọ, người nuôi gia cầm cái đá vịt con một cái, nó liền vỗ cánh bay qua hàng rào thấp chạy trốn mất.

Nó đến vùng đầm lầy nơi vịt trời cư trú, lại bị vịt trời kỳ thị.

Vận rủi bám theo nó không tài nào dứt ra được.

Khi mùa đông đến, vịt con xấu xí bị đông cứng đến ngất đi trong một mặt hồ đóng băng.

Một bác nông dân nhặt nó về nhà, giao cho vợ, vịt con từ từ tỉnh lại. Bọn trẻ muốn đùa giởn với vịt con, thế nhưng nó hễ thấy bọn chúng là sợ hãi, hoăng hoảng bổ nhào vào một bình sữa, làm sữa văng tóe tứ tung. Nữ chủ nhà thét lên chói tai, vịt con càng sốt ruột hơn, bay vào chậu kem tươi, rồi lại bay vào thùng bột mì, khi nó bay ra, bộ dạng vô cùng khó coi. Nữ chủ nhà la hét dùng gậy đánh nó, bọn trẻ chạy đuổi theo muốn bắt lấy nó. Nó bèn chuồn một mạch ra ngoài, chui vào bụi cây.

Cứ như vậy, nó đã trốn trong đám sậy ở đầm lầy để qua khỏi mùa đông đầy cay đắng.

Mùa xuân đến, đôi cánh của nó bất chợt vươn dài ra, vỗ mạnh mẽ hơn trước rất nhiều, nó cũng có thể bay lên cao hơn rồi. Lúc này, nó phát hiện mình rơi xuống một khu vườn, ba con thiên nga trắng xinh đẹp đang nhẹ nhàng uyển chuyển nổi trên mặt nước. Vịt con nhận ra chúng, trong lòng thắt lại một trận đau đớn, nó hạ quyết tâm bay đến chỗ những loài chim cao quý đó, nó thà bị chúng mổ chết, còn hơn bị các động vật khác mổ, cắn, nó tuyệt đối không muốn sống qua mùa đông đáng sợ đó nữa.

Khi nó bơi về phía chúng, chúng cũng bơi ngược chiều lại. Giết tôi đi! Vịt con vừa hét vừa cúi đầu xuống, chờ đợi cái kết cục đau đớn.

Thế nhưng, nó nhìn thấy bóng phản chiếu của chính mình trên mặt nước trong veo, ngoài sức tưởng tượng, nó đã không còn là chú vịt con vụng về xấu xí nữa, mà là một con thiên nga trắng với dáng vẻ ưu nhã. Ba con thiên nga trắng bơi lại, dùng mỏ vuốt xuôi bộ lông của nó. Lũ trẻ reo lên: Ở đây có một con thiên nga mới đến, nó là con đẹp nhất trong đàn này.

Những con thiên nga trắng bày tỏ chúc mừng với nó, nó vươn dài chiếc cổ xinh đẹp, trong lòng bị xúc động sâu sắc. Nó nghĩ, khi ta vẫn là một chú vịt con xấu xí, ai lại có thể ngờ có một ngày ta lại may mắn nhường này?

Nhân vật chính của "Vịt con xấu xí" tự nhiên là vịt con xấu xí rồi, giống như các nhân vật động vật khác trong truyện cổ tích, điều này không nghi ngờ gì nữa lại đang dùng động vật để ví von câu chuyện của con người. Vậy, vịt con xấu xí là con trai hay con gái?

Trong "Truyện cổ Andersen" từng viết nó là một con vịt đực, cho nên, vịt con xấu xí tự nhiên có thể xem như là biểu tượng của con trai. Thế nhưng, lời giải thích này lại không hề thu hút sự chú ý nào của độc giả, câu chuyện về vịt con xấu xí cũng rất ít khi khiến người ta liên tưởng nó là vịt đực. Đặc biệt là khi nó biến thành thiên nga trắng rồi, độc giả thường đem nó xem như câu chuyện của con gái, bởi vì vịt con và thiên nga về mặt hình tượng đều dễ khiến người ta liên tưởng đến phái nữ, trong truyện cổ tích, chúng phần lớn cũng là biểu tượng của người con gái.

Đây hẳn không phải là sự ngụy tạo gượng ép. Nghệ thuật là tìm ra sự tương ứng của ẩn dụ trong mối liên hệ tất yếu của hình tượng. Vịt, đặc biệt là thiên nga, trong tưởng tượng nghệ thuật của con người lại càng gần gũi với phái nữ hơn.

Ở đây, chúng ta xem chú vịt con xấu xí cuối cùng biến thành thiên nga trắng là con gái cũng chẳng có hại gì.

Trong các loại truyện cổ tích như "Nàng Bạch Tuyết" và "Lọ Lem", thứ chúng ta trực tiếp nhìn thấy là câu chuyện của loài người, đối với các mối quan hệ xã hội loài người, cấu trúc gia đình ẩn giấu trong những câu chuyện này thì tương đối dễ nhìn thấu.

Mà trong "Nàng tiên cá", chúng ta không nghi ngờ gì nữa phải nhìn thấu qua thủ pháp ẩn dụ, để thấy rõ thế giới nhân ngư dưới đáy biển vẫn đang tượng trưng cho xã hội loài người, khi chúng ta mổ xẻ hoàn cảnh gia đình xã hội của nàng tiên cá nhỏ, chắc chắn sẽ có cái nhìn thấu triệt hơn so với việc mổ xẻ Bạch Tuyết và Lọ Lem. Thế nhưng, nàng tiên cá cuối cùng vẫn hòa hội với hoàng tử và toàn bộ xã hội loài người bằng hình thể con người, cho nên, thủ pháp nhân hóa ở đây che đậy đối với độc giả vẫn chưa quá nồng đậm.

Đến "Vịt con xấu xí", thì lại là thế giới của loài vịt. Mọi người có lẽ chỉ có thể đơn giản nhìn thấy việc vịt con xấu xí biến thành thiên nga trắng là một sự ví von đối với câu chuyện cuộc đời nào đó, mà đối với sự ví von cụ thể hơn thì không đi sâu nghiên cứu nữa.

Thực ra, dù tác giả có ý thức hay không, lúc ông sáng tác "Vịt con xấu xí", vẫn rất cụ thể mà quy định môi trường xã hội gia đình của cô bé hay cậu bé này.

Trước tiên chúng ta nhìn thấy, tất cả vịt con đều không có cha, chú vịt con xấu xí được nở ra từ quả trứng ngỗng bị bỏ lại trong ổ vịt này tự nhiên cũng không có cha, rõ ràng, nó cách xa cha hơn những chú vịt con khác.

Là một chú vịt con nở ra từ quả trứng ngỗng bị bỏ quên trong ổ vịt, tự nhiên cũng rời xa người mẹ ruột của mình, con vịt cái ấp nó chẳng qua chỉ là mẹ nuôi, hoặc có thể xem như mẹ kế.

Trong lời kể tưởng chừng không thu hút sự chú ý này, chúng ta lại nhìn thấy nhân vật chính có môi trường gia đình thời thơ ấu chung với Bạch Tuyết, Lọ Lem, họ không có tình thương của cha, thứ phải đối mặt chỉ là một người mẹ kế thiếu vắng tình mẫu tử.

Là một chú vịt, môi trường gia đình thời thơ ấu của vịt con xấu xí rất khó thu hút sự chú ý và nghiên cứu sâu của độc giả; thế nhưng, ảnh hưởng của nghệ thuật mang tính ám thị, khi một biểu tượng ẩn giấu trong câu chuyện, dù có ý thức hay không, nó đều sẽ khơi gợi sự liên tưởng và cộng hưởng nội tâm của bạn.

Vịt con xấu xí lớn lên trong một gia đình vừa không có cha lại vừa không có mẹ ruột, đây đã là một môi trường thơ ấu vô cùng gian nan.

Vì ngoại hình xấu xí, nó lại phải chịu sự kỳ thị và chế giễu của các anh chị em.

Dù nét vẽ này có vẻ hờ hững nhường nào trong câu chuyện, nhưng lại ví von môi trường gia đình thời thơ ấu của một đứa trẻ: nó là một thành viên bị kỳ thị đủ điều trong số đông anh chị em. Đối với một đứa trẻ mà nói, điều này không nghi ngờ gì nữa lại là một cảnh ngộ sinh hoạt đặc biệt quan trọng. Chú vịt con xấu xí vô cùng dưới sự kỳ thị của các anh chị em, tự nhiên là cúi đầu ủ rũ, không có tiếng cười nào để nói.

Tiếp theo chúng ta thấy, người mẹ (tự nhiên là mẹ nuôi rồi) cũng ngày càng kỳ thị nó, ngày càng lấy nó làm sự xấu hổ. Đối với một đứa trẻ vốn dĩ đã vô cùng tự ti mà nói thì đây quả thực là tai họa ngập đầu, sự tự ti cùng tuyệt vọng của nó là điều có thể tưởng tượng được.

Tiếp theo đó, chúng ta còn thấy, vịt con xấu xí đã chịu sự kỳ thị của toàn bộ xã hội, tất cả gà, vịt đều đến mổ nó, chèn ép nó, trêu chọc nó, nó trốn đông trốn tây, không có nơi dung thân.

Như vậy, cảnh ngộ sinh tồn của nhân vật chính chúng ta liền trở nên vô cùng gian nan.

Đi sâu nghiên cứu nguyên nhân vịt con xấu xí phải chịu sự kỳ thị cả trong lẫn ngoài gia đình, chính là vì "xấu". Nó vì xấu mà bị kỳ thị; việc phải chịu kỳ thị khiến nó càng trở nên tự ti hơn, kết quả của sự tự ti thấp kém chính là trở nên càng xấu hơn. Đứa trẻ xấu xí trong mắt người khác này, trong mắt chính mình lại càng xấu gấp bội. Nó cứ thế nơm nớp lo sợ, hổ thẹn không dám ngẩng mặt lên, lay lắt sống qua ngày một cách miễn cưỡng, cuối cùng bị người nuôi gia cầm đá một cước văng ra khỏi hàng rào, bắt đầu quãng đời lưu lạc bi thảm.

Trong lúc lưu lạc, nó lại bị đàn vịt trời kỳ thị, trải qua mùa đông vừa khắc nghiệt vừa đằng đẵng trong cảnh bấp bênh lưu lạc.

Thế nhưng, cuối cùng sẽ có một ngày, nó lộ ra hình ảnh bản chất cao quý xinh đẹp của thiên nga trắng.

Điều này đối với chính nó hoàn toàn là ngoài ý muốn, nó cũng vì thế mà nhận được sự ca tụng và hoan nghênh phổ biến.

Khi nó buông xõa bộ lông trắng như tuyết, vươn dài chiếc cổ xinh đẹp và cảm thán vô hạn, chúng ta không khỏi liên tưởng đến mô hình chung trong rất nhiều câu chuyện cổ tích: Một hoàng tử hoặc công chúa có xuất thân cao quý vì hoạn nạn mà rơi xuống tầng lớp đáy xã hội, sau khi trải qua muôn vàn trắc trở thì chân tướng được phơi bày, lại một lần nữa lộ ra thân phận cao quý vốn có.

Vịt con xấu xí biến thành thiên nga trắng, chẳng qua chỉ diễn lại logic câu chuyện rất thường thấy này mà thôi.

“Vịt con xấu xí” cũng giống như “Bạch Tuyết”, “Lọ Lem”, “Nàng tiên cá” đều là những câu chuyện cổ tích nổi tiếng được lưu truyền rộng rãi. Về mặt vẻ đẹp của câu chuyện, nó có vẻ không bằng “Bạch Tuyết”, “Lọ Lem” và “Nàng tiên cá”, ở đây không có chú lùn, hoàng tử, tiên nữ, cũng không có vua biển cả, nàng tiên cá nhỏ, phù thủy biển, chỉ viết về việc một chú vịt con xấu xí đã biến thành thiên nga trắng xinh đẹp như thế nào; thế nhưng, ảnh hưởng xã hội của nó lại càng phổ biến hơn.

Những kẻ tự nhận là "vịt con xấu xí", rõ ràng nhiều hơn những kẻ tự nhận là Bạch Tuyết, Lọ Lem hay nàng tiên cá. Chúng ta thường xuyên nghe thấy có người tự ví mình là "vịt con xấu xí", chúng ta cũng thường xuyên nghe thấy mọi người nói một người nào đó là "vịt con xấu xí biến thành thiên nga trắng".

Bạch Tuyết, Lọ Lem, nàng tiên cá giống những nhân vật xinh đẹp trong câu chuyện hơn; mà vịt con xấu xí lại càng gần gũi với cuộc sống hơn.

Vịt con xấu xí ở gần con người hơn Bạch Tuyết, Lọ Lem, nàng tiên cá.

Vịt con xấu xí là một hiện tượng xã hội và hình tượng nhân vật phổ biến hơn. Có lẽ bởi vì vịt con xấu xí vừa có thể đại diện cho con trai, vừa có thể đại diện cho con gái, ít đi sự hạn chế về giới tính; thế nhưng chúng ta nói, ở đây thực ra còn có nhiều nguyên nhân hơn.

Thứ nhất, có lẽ chính vì nó dùng động vật để ví von câu chuyện của loài người. Chính trong sự ví von này, một mặt bao hàm bối cảnh gia đình từ nhỏ đã mất cha mẹ đẻ, được mẹ kế nhận nuôi của vịt con xấu xí, đồng thời lại giấu giếm nó đi đến mức khó mà phát hiện ra.

Cứ như vậy, mọi người càng có thể rộng rãi mà tự áp vào: Chúng ta không phải là Bạch Tuyết, chúng ta không sinh ra trong cung điện; chúng ta cũng không phải là Lọ Lem bị mẹ kế ngược đãi; chúng ta chỉ là một đứa trẻ bình thường bị người đời xem thường, chúng ta chính là vịt con xấu xí.

Xuất thân gia đình cụ thể, môi trường thời thơ ấu đã bị che giấu đi, càng có nhiều người hơn có thể dựa vào một mối liên hệ nào đó để bước vào vai diễn vịt con xấu xí.

Nói cách khác, vịt con xấu xí rõ ràng có ý nghĩa tượng trưng phổ biến hơn Bạch Tuyết, Lọ Lem, nàng tiên cá.

Thứ hai, trải nghiệm từ nhỏ đã chịu kỳ thị, chịu lăng nhục của vịt con xấu xí, rõ ràng quanh co khúc chiết hơn thời thơ ấu của Bạch Tuyết, Lọ Lem, nàng tiên cá, cũng mang hơi thở cuộc sống hơn.

Tổn thương tinh thần mà vịt con xấu xí chịu đựng là điều mà rất nhiều người đều có thể trải nghiệm trong chính kinh nghiệm của bản thân. Khi vịt con xấu xí ở trong bãi nuôi bị gà vịt mổ, chèn ép, trêu chọc, những đứa trẻ từ nhỏ từng chịu đựng sự bắt nạt chắc chắn sẽ liên tưởng đến trải nghiệm của bản thân. Mà vịt con xấu xí bị anh chị em và mẹ chế giễu, kỳ thị, lại vô cùng mang hơi thở cuộc sống mà khơi gợi lên trải nghiệm thời thơ ấu tương tự của rất nhiều người.

Là một đứa trẻ từ nhỏ đã tự ti, tâm lý hổ thẹn không dám ngẩng mặt lên, trốn đông trốn tây, không dám ưỡn ngực ngẩng đầu của vịt con xấu xí, có số lượng người đồng cảm tương đối nhiều; nó gần gũi với cuộc sống thời thơ ấu của con người hơn nhiều so với tiếng khóc trốn trong nhà bếp của Lọ Lem vì không thể tham gia vũ hội.

Bất kỳ phân đoạn tự ti nào trong thời thơ ấu ở gia đình, ở trường học, ở xã hội, bất kể là sự kỳ thị của anh chị em, hay sự lạnh nhạt của bạn bè, thầy cô, hoặc là cảnh ngộ bị bắt nạt ngoài xã hội, đều có thể trở thành cơ sở để bước vào vai diễn vịt con xấu xí.

Thứ ba, vịt con xấu xí và thiên nga trắng là hình tượng động vật rất mang tính trẻ thơ, là biểu tượng vô cùng hình tượng, cũng là một biểu tượng vô cùng thành công.

Chính sự tượng trưng của vịt con xấu xí và thiên nga trắng đã cô đọng cuộc sống đến mức cao độ, trở thành mã ngôn ngữ mang tính đại diện cho một loại nhân vật, một loại cuộc đời, một loại trải nghiệm, một loại vận mệnh. "Vịt con xấu xí" đã trở thành một cách gọi không thể thiếu khi loài người miêu tả các hiện tượng đời sống.

Hội chứng vịt con xấu xí cực kỳ dễ hình thành ở những đứa trẻ từ nhỏ thiếu vắng sự ấm áp của gia đình, chẳng hạn như môi trường sinh sống thời thơ ấu của Lọ Lem. Thế nhưng, rất nhiều đứa trẻ lớn lên trong môi trường gia đình bình thường, cũng sẽ sản sinh ra hội chứng vịt con xấu xí. Nghiên cứu sâu về đời sống thời thơ ấu và trải nghiệm cuộc đời của những người này, chúng ta sẽ có thể phát hiện ra, một số nguyên nhân thoạt nhìn vô cùng đơn giản, đều có thể trở thành lối đi dẫn đến hội chứng vịt con xấu xí.

Thứ nhất, ví dụ như, một đứa trẻ từ nhỏ tướng mạo không đẹp, hoặc gầy nhỏ, hoặc béo phì, hoặc dung mạo xấu xí, đều có thể hình thành tâm lý tự ti sâu sắc.

Tâm lý hổ thẹn không dám ngẩng mặt này ở trong tâm hồn non nớt hành hạ đứa trẻ như mây đen bao phủ, đôi khi thậm chí sẽ trở thành sự tự ti lớn nhất. Đứa trẻ sẽ cúi đầu ủ rũ, ngậm bồ hòn làm ngọt mà sống giống như vịt con xấu xí, trong cuộc đời tương lai hoặc chìm đắm tiêu cực, trở thành kẻ thất bại; hoặc phấn đấu quên mình, dùng sự thành công trong sự nghiệp để khiến bản thân trở thành thiên nga xinh đẹp.

Thứ hai, trẻ nhỏ rất ít có năng lực phán đoán chính xác tướng mạo của con người, rất nhiều đứa trẻ chỉ vì sự tồi tàn của trang phục, không chỉ sinh ra sự tự ti về trang phục, mà còn sinh ra sự tự ti về tướng mạo. Ở chỗ rất nhiều đứa trẻ, trang phục thường đồng nghĩa với tướng mạo.

Mặc xấu, hoặc là vì gia cảnh nghèo khó; hoặc là vì anh chị em đông, nó chỉ có thể mặc đồ cũ; hoặc là một phương pháp quản giáo của người mẹ; bất kể là nguyên nhân gì, đều sẽ kết thành hội chứng tự ti hổ thẹn không dám ngẩng mặt trong tâm hồn đứa trẻ. Việc này ở trong mắt rất nhiều người trưởng thành thì ngây thơ buồn cười đến thế, nhưng lại là một trang giấy cực kỳ xám xịt thời thơ ấu của rất nhiều đứa trẻ.

Một đứa trẻ, khi nó nhìn thấy những đứa trẻ khác mặc đồ rực rỡ xinh đẹp hơn mình rất nhiều, loại sự ganh tị ngưỡng mộ sâu sắc và sự tự ti khó lòng xua tan đó, chỉ khi quay trở lại với tâm hồn thời thơ ấu mới có thể trải nghiệm một cách chân thực.

Ngay cả trong xã hội của người trưởng thành, trang phục cũng sẽ ảnh hưởng đến tâm lý con người, ảnh hưởng đến cảm giác và đánh giá của người khác đối với bản thân.

Thứ ba, một đứa trẻ sở hữu sự tự ti về tướng mạo, cũng có thể chỉ vì sự soi mói khắc nghiệt của cha mẹ, sự phán đoán sai lầm; cũng có thể là cha mẹ thiên vị các con khác mà dành cho đứa trẻ này sự kỳ thị độc nhất.

Trong tâm trí của đứa trẻ, sự đánh giá của cha mẹ chính là tất cả. Khi vịt con xấu xí nói vịt con dài xấu xí, nó chắc chắn sẽ hổ thẹn không dám ngẩng mặt lên.

Sự đánh giá thiếu vắng ý tứ yêu thương của cha mẹ dành cho con cái, thường có thể tạo ra sự tổn thương chí mạng đối với đứa trẻ mà không dễ gì phát hiện ra.

Thứ tư, sự chế giễu mang tính bài xích của chị gái anh trai, đồng thời cũng tạo nên hội chứng tự ti của đứa trẻ. Một khi sự bài xích và chế giễu này rơi vào tướng mạo, thì cái tướng mạo mà các anh chị nhìn không thuận mắt ấy, cũng chính là sự xấu xí trong mắt chính nó.

Ở đây, chúng ta lại một lần nữa nhìn thấy tầm quan trọng của tướng mạo đối với tâm hồn non nớt.

Rất nhiều cô gái khi lớn lên khá xinh đẹp, đều từng có một tuổi thơ tự ti. Có người khả năng phải đến độ tuổi mười mấy mới ngỡ ngàng phát hiện ra trong sự đánh giá của người khác, hóa ra mình lại là người ưa nhìn. Có người thậm chí phải đến độ tuổi hai mươi mấy mới biết được từ sự tán thưởng và theo đuổi hâm mộ của người khác rằng hóa ra mình rất xinh đẹp. "Con gái mười tám thay đổi", ở đây tự nhiên có sự thay đổi trong quá trình phát triển, con gái không đẹp có khả năng sẽ trở nên ưa nhìn; nhưng nguyên nhân lớn hơn lại là từ nhỏ đã ngộ nhận bản thân xấu xí.

Xấu hay đẹp, là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến trẻ nhỏ tự ti hay tự tin.

Thứ năm, cũng có thể một đứa trẻ không hề khó nhìn, thế nhưng, nó tồn tại một số khiếm khuyết về hành vi, như tật nói lắp, buồn tiểu gấp, vân vân, đều có thể sinh ra sự tự ti mãnh liệt.

Nói lắp thường vào lúc trả lời câu hỏi sẽ dẫn đến một trận cười ồ trong lớp học, giơ tay xin đi vệ sinh trong giờ học cũng sẽ khiến các bạn học chế giễu, điều này khiến đứa trẻ cảm thấy bản thân đã biến thành một chú vịt con xấu xí có hành vi không đúng đắn vừa bay từ chậu kem tươi vào thùng bột mì, hình thành nên hội chứng vịt con xấu xí trong tiếng cười ồ chế giễu.

Thứ sáu, giả như tướng mạo chưa từng quấn lấy tâm hồn đứa trẻ một cách đau khổ, nó dường như lớn lên trong một môi trường bình thường, trong mắt người ngoài, nó cũng không thiếu vắng tình cha tình mẹ, cách xa vận mệnh của Lọ Lem mười vạn tám nghìn dặm; thế nhưng, vẫn sẽ có một số nhân tố ảnh hưởng đến tâm lý của đứa trẻ.

Những sự lạnh nhạt và lờ đi đến từ cha mẹ thoạt nhìn có vẻ rất bình thường đó, đều có thể tạo nên sự tự ti cho trẻ nhỏ.

Cũng có thể cha mẹ thiên vị các anh chị em khác một chút xíu; cũng có thể cha mẹ bất mãn và trách múa nó nhiều hơn một chút; có lẽ cha mẹ sẵn sàng dẫn dắt các con cái khác ra ngoài thăm hỏi họ hàng hơn; những việc cực kỳ quen thuộc này hễ rơi vào tâm hồn của một đứa trẻ nhạy cảm, đều có thể tạo nên tâm lý tự ti đặc hữu của vịt con xấu xí.

Khi thế giới này ồn ào náo nhiệt vo ve xoay chuyển, sẽ chẳng ai chú ý đến sự u sầu buồn bã của một đứa trẻ. Nó ngồi một mình ở đó chơi đùa với búp bê vải, dường như mọi thứ đều bình thường, mà nội tâm thì sớm đã đau khổ giống như vịt con xấu xí vậy.

Nó cảm thấy bản thân rất xấu.

Thứ bảy, khi một đứa trẻ vì gia cảnh thấp kém mà chịu sự kỳ thị, sự tự ti lại nhào nặn ra cái xấu mới.

Trong tâm hồn non nớt, sự tự ti vì gia cảnh thấp kém và sự tự ti vì tướng mạo xấu xí là thông suốt với nhau.

Thứ tám, bất kỳ sự tự ti nào về học tập và trí thông minh, đều có thể bao trùm thời thiếu niên nhi đồng của một người, đó cũng là sự tự ti của vịt con xấu xí.

Hội chứng tự ti tạo ra là như nhau, đều sẽ khiến một đứa trẻ co ro trong góc không ngẩng đầu lên được.

Trên đây, thái độ của cha mẹ, quan hệ với anh chị em, tướng mạo, sự phát triển từ nhỏ, sự giàu nghèo của gia cảnh, sự tốt xấu của trang phục, cao thấp của năng lực học tập, sự tự ti ở mọi mặt đều có thể hình thành hội chứng vịt con xấu xí trong tâm hồn đứa trẻ non nớt.

Một số sự tự ti có lẽ trong mắt người trưởng thành là vô lý; thế nhưng, nó lại tóm lấy tâm hồn đứa trẻ.

"Tâm lý học cá nhân" do nhà tâm lý học người Áo Adler sáng lập cho rằng: động lực chính của con người là phấn đấu vì sự thiện mỹ tối cao, cũng có thể biến thành phấn đấu vì lòng tự trọng, từ đó trở thành một sự bù đắp đối với cảm giác tự ti. Adler trong suốt cuộc đời nghiên cứu tâm lý học của mình, đã tiến hành nghiên cứu tương đối trọng điểm đối với cảm giác tự ti của con người, cũng có những phát hiện vô cùng xuất sắc. Adler cho rằng, đặc trưng của sức khỏe tâm lý là phong phú tính lý tính, có tinh thần quan tâm xã hội và tinh thần vượt qua chính mình; mà đặc trưng của chứng rối loạn tinh thần lại là cảm giác tự ti, được mất đắn đo, nơm nớp lo sợ.

Bây giờ, chúng ta kết hợp "Tâm lý học cá nhân" của Adler với câu chuyện "Vịt con xấu xí" lại với nhau, thì sẽ thu được một mạch suy nghĩ vô cùng rõ ràng và thông suốt.

Vịt con xấu xí trong "Truyện cổ Andersen" không nghi ngờ gì nữa đã thể hiện đặc trưng của sức khỏe tâm lý và đặc trưng của chứng rối loạn tinh thần từ hai phương diện: Nó tràn ngập cảm giác tự ti, nó hổ thẹn không dám ngẩng mặt lên, nơm nớp lo sợ, nó đã thể hiện ra đủ loại chứng rối loạn tinh thần trong môi trường kỳ thị; thế nhưng, nó lại vẫn luôn tiến hành nỗ lực vượt qua chính mình, từ bãi nuôi cho đến đàn vịt trời, lại trải qua muôn vàn trắc trở giãy giụa trong hồ băng, chạy trốn khỏi nhà bác nông dân, trải qua mùa đông đằng đẵng trong giá lạnh, cuối cùng liều chết bơi về phía đàn thiên nga, để tranh giành cảnh giới cao của cuộc đời.

Vịt con xấu xí của chúng ta chính là đang đấu tranh với thế giới bên ngoài trong sự xung đột "chống lại" cảm giác tự ti, cho đến khi biến thành một con thiên nga trắng xinh đẹp. Khi đó, sự tự ti đã nhận được sự bù đắp đầy đủ, cuộc đời của vịt con xấu xí cũng trở thành một đời phấn đấu vì sự thiện mỹ tối cao và lòng tự trọng.

Hội chứng vịt con xấu xí là một hội chứng khá phổ biến, chỉ là đa số mọi người không hề có ý thức, cho dù là những người từng đọc "Vịt con xấu xí", cũng rất ít người nghiêm túc liên hệ nó với bản thân. Rất nhiều người từ nhỏ đến lớn dường như đi qua khá suôn sẻ, có người thậm chí còn khá thành công, khi họ hồi tưởng lại cuộc sống từ thời thơ ấu đến nay, dường như toàn là những ký ức vui vẻ.

Điều này tự nhiên liên quan trực tiếp đến sự tự ti bắt đầu cảm nhận được từ thời thơ ấu.

Thứ nhất, giả như sự tự ti do trải nghiệm sinh hoạt từ nhỏ tạo ra tương đối mãnh liệt, đồng thời trong tâm lý không có đầy đủ sức mạnh "kháng nghị" để chống lại sự tự ti, thì sẽ biểu hiện ra đủ loại chứng rối loạn tinh thần.

Lúc này, sự tự ti mãnh liệt kết hợp cùng với sự được mất đắn đo, thấp thỏm lo âu, nhát gan hèn nhát, nhào nặn ra một cuộc đời thất bại.

Những nhân vật có tính sáng tạo đó, thường là từng có trải nghiệm tự ti mãnh liệt, lại có đầy đủ sức mạnh "kháng nghị" trên tâm lý.

Xét theo ý nghĩa này, khá nhiều kỳ tích của loài người được quy cho trải nghiệm và sự kháng nghị đối với sự tự ti.

Những quá trình này có một số đến từ sự ban ơn của chính cuộc sống. Ví dụ như, một cô gái từ nhỏ cảm thấy bản thân khó nhìn, có một ngày đột nhiên phát hiện bản thân đã xinh đẹp, cô vô cùng ngạc nhiên vui mừng. Khi cô rốt cuộc xác nhận được điều này trong sự đánh giá lặp đi lặp lại của mọi người và sự ngắm nghía bản thân lặp đi lặp lại trước gương, cô vừa dụi mắt vừa vô cùng kích động, không nghi ngờ gì nữa lại càng gia tăng thêm sự tự tin cho cô gái. Khoảnh khắc này, chính là niềm vui khi vịt con xấu xí lần đầu tiên phát hiện bản thân biến thành thiên nga trắng trên bóng nước phản chiếu.

Thế nhưng, niềm vui này tuyệt đối không hoàn thành mưu cầu cả đời của cô, mà chỉ cho cô sự cổ vũ, để cô từ đó xuất phát, với sự tự tin hơn để mưu cầu cảnh giới cuộc đời thiện mỹ tối cao.

Rất nhiều phụ nữ theo đuổi vô tận trong cuộc đời phấn đấu, yêu cầu sự nghiệp thiện mỹ tối cao, yêu cầu cuộc đời thiện mỹ tối cao. Là một nhà sự nghiệp, là một người con gái, là một người vợ, là một người mẹ, là một người bạn chung sống với người khác, họ đều hy vọng làm được hoàn mỹ. Họ đang chứng minh bản thân một cách toàn diện.

Họ hy vọng cha mẹ khi về già cuối cùng sẽ thốt lên rằng, cô ấy là đứa con mà họ yêu quý nhất; cô ấy cũng hy vọng chồng cho rằng bản thân là người vợ lý tưởng nhất; hy vọng con cái cho rằng bản thân là người mẹ nhân từ nhất. Khi cha mẹ cô đối mặt với tất cả con cái của người khác trên thế giới này mà không mất đi sự kiêu hãnh, khi chồng cô đối mặt với tất cả những người vợ trên thế giới này mà thỏa mãn tâm ý, khi con cái cô đối mặt với tất cả những người mẹ trong thiên hạ mà không hề có chút hâm mộ nào, cô sẽ cảm thấy sự an ủi từ tận đáy lòng.

Để đạt được lời ca ngợi này, cô sẽ nỗ lực gấp bội. Trong quá trình phấn đấu mưu cầu sự thiện mỹ tối cao, thực hiện lòng tự trọng, thể hiện ra tinh thần hy sinh vĩ đại, mà sự hy sinh này lại khiến cô có được cảm giác thiện mỹ tối cao từ một ý nghĩa cao hơn.