Một người phụ nữ ở Tours đã lấy ơn báo oán đối với người chồng tệ bạc đến mức hắn đành bỏ cả tình nhân mà mình đang lén lút nuôi dưỡng để quay về đoàn tụ với vợ.
1 Những sự việc được kể trong câu chuyện này có lẽ diễn ra vào khoảng giữa năm 1460 và 1470. Người ta có thể tìm thấy chúng trong tác phẩm Ménagier de Paris (xem bản in của Nam tước Pichon, năm 1847, tập i, tr. 237). Một câu chuyện tương tự cũng xuất hiện trong một số ấn bản các truyện của Morlini, đáng chú ý nhất là Novello, Fabello, et Comedies, Neapoli, 1520. Chúng ta còn tìm thấy nó trong bản dịch các tác phẩm của Erasmus do Gueudeville thực hiện (Dialogue sur le mariage, colloques, &c., Leyden, 1720, tập i, tr. 87), và ông Walter Keily đã chỉ ra (trong The Heptameron, Bohn, 1864) rằng William Warner đã đưa những sự việc tương tự vào bài thơ Albion’s England của ông, với các khổ thơ được in lại trong tập Reliques của Percy dưới tựa đề The Patient Countess.—L. và Ed.
Tại thành phố Tours có một người phụ nữ đoan trang và xinh đẹp. Nhờ phẩm hạnh của mình, nàng không chỉ được chồng yêu thương mà còn nể trọng và kính sợ. Thế nhưng, vốn mang tính trăng hoa của những kẻ đã chán ngấy cảnh ăn bánh mì ngon mỗi ngày, hắn lại đem lòng yêu một người tá điền của chính mình. Hắn thường xuyên rời Tours để đến trang trại, ở lại đó hai hoặc ba ngày; và mỗi khi trở về Tours, hắn luôn trong tình trạng tàn tạ đến mức người vợ phải vất vả lắm mới chăm sóc cho hắn hồi phục. Dù vậy, ngay khi vừa khỏe mạnh, hắn lại không quên quay về nơi mà niềm lạc thú khiến hắn quên đi mọi đớn đau.
2 Từ tiếng Pháp trong bản gốc là métayère. Métayer (giống cái là métayère) là một tá điền chịu sự quản lý chung của chủ đất—người cung cấp hạt giống cho họ và thu lại một phần đáng kể hoa lợi. Hệ thống này đã bị bãi tổ trong cuộc Cách mạng, nhưng lại được phục hồi đây đó dưới thời Phục hưng, khi một số quý tộc lấy lại được "cơ ngơi" của mình, và ngay cả ngày nay vẫn có thể còn một vài trường hợp tương tự.—Ed.
Khi người vợ—vốn luôn đặt sinh mệnh và sức khỏe của chồng lên trên hết—thấy chồng liên tục trở về nhà trong cảnh tàn tạ thê thảm như vậy, nàng bèn đến trang trại và gặp gỡ người phụ nữ trẻ mà chồng nàng đang tư tình. Đoạn, không chút giận hờn mà lại đầy lòng dũng cảm tao nhã, nàng nói cho tình nhân của chồng hay rằng nàng biết rõ chồng mình thường xuyên đến thăm cô ta, nhưng nàng lấy làm phiền lòng khi thấy hắn lúc nào cũng kiệt sức trở về do sự tiếp đãi nghèo nàn của cô ta. Người phụ nữ tội nghiệp, vừa vì kính trọng bà chủ vừa vì tôn trọng sự thật, không thể chối cãi và bèn cất lời xin tha thứ.
Người vợ ngỏ ý muốn tham quan căn phòng và chiếc giường mà chồng nàng thường ngủ, để rồi thấy chúng lạnh lẽo, bẩn thỉu và xập xệ đến mức nàng sinh lòng trắc ẩn. Lập tức, nàng cho người mang đến một chiếc giường êm ái với đầy đủ ga, chăn và mền đúng thứ mà chồng nàng yêu thích; nàng cho dọn dẹp phòng ốc sạch sẽ, gọn gàng rồi treo rèm thảm lịch sự; chuẩn bị sẵn đồ đựng thức ăn thức uống tươm tất, một vòm rượu ngon cùng bánh mứt kẹo ngọt, đồng thời dặn dò người phụ nữ kia từ nay đừng để hắn trở về trong tình trạng thảm hại như thế nữa.
Chẳng bao lâu sau, người chồng lại đến trang trại thăm tá điền theo thói quen, và hắn vô cùng kinh ngạc khi thấy chỗ ở tồi tàn của mình nay lại được sắp xếp ngăn nắp tuyệt vời. Hắn lại càng sửng sốt hơn khi người phụ nữ đưa nước cho hắn uống bằng một chiếc cốc bạc; và hắn gặng hỏi cô ta những thứ tốt đẹp này từ đâu mà có. Trong nước mắt, người phụ nữ tội nghiệp thú nhận rằng tất cả là do vợ hắn gửi đến—người đã tỏ lòng thương xót trước tình cảnh tàn tạ của hắn nên mới sắm sửa nhà cửa thế này, đồng thời dặn dò cô ta phải chăm sóc sức khỏe cho hắn thật chu đáo.
Khi người chồng chứng kiến sự hào phóng quá đỗi của vợ, người đã lấy ơn báo oán cho mọi hành vi tệ bạc mà hắn từng đối xử với nàng, hắn nhận ra lỗi lầm của bản thân cũng lớn lao không kém gì lòng tốt của vợ; và sau khi để lại ít tiền cho người tá điền, hắn khuyên cô ta từ nay hãy sống như một người phụ nữ đoan chính. Kế đó, hắn quay về bên vợ, cúi đầu nhận lỗi và thổ lộ rằng nếu không có sự dịu dàng và lòng quảng đại vời vợi của nàng, hắn chắc chắn không bao giờ dứt ra khỏi cuộc sống lầm lạc trước kia. Từ đó trở đi, gác lại mọi chuyện quá khứ, họ sống bên nhau trong sự bình yên trọn vẹn.
"Các bà các cô chắc có thể tin rằng, trên đời này chỉ có rất ít người chồng mà tình yêu và sự nhẫn nại của người vợ không thể thu phục được vào phút cuối, trừ phi họ còn cứng rắn hơn cả đá, thế mà dòng nước yếu ớt chảy xiết cuối cùng rồi cũng sẽ bào mòn theo thời gian."
"Người phụ nữ đó," Parlamente lên tiếng, "thật chẳng có lấy một chút gan dạ, khí phách hay tim óc."
"Thế chị muốn cô ta phải xử sự thế nào?" Longarine đáp lời. "Cô ta chỉ đang thực thi những gì Chúa truyền dạy, lấy ơn báo oán mà thôi." (3)
3 “Đừng lấy ác trả ác cho ai.” — Rô-ma xii. 17. “Chớ lấy ác trả ác, hoặc lấy lời rủa xả trả lại lời rủa xả.” — I Phi-e-rơ iii. 9. — Ed.
Hircan liền nói: "Tôi đoán chắc là mụ ta đã phải lòng một vị tu sĩ dòng Phan-xicô nào đó, kẻ đã bắt mụ ta chịu hình phạt là phải đối xử thật tốt với chồng ở vùng quê, để trong lúc ấy, mụ ta có thể thoải mái vui vầy ở chốn thị thành."
Oisille bèn tiếp lời: "Qua đó, anh đã phơi bày sự tăm tối trong tâm hồn chính mình, khi cứ dùng dạ tiểu nhân để suy đoán việc trượng phu. Tôi tin rằng mụ ta đã bị tình yêu của Chúa cảm hóa sâu sắc đến mức chẳng màng điều gì khác ngoài sự cứu rỗi linh hồn của chồng mình."
Simontault nhận xét: "Theo tôi thấy, hắn có lý do để quay về với vợ khi ở trang trại lạnh lẽo ấy hơn là sau khi được chăm sóc tử tế."
Saffredent liền nói: "Từ những gì tôi quan sát được, anh có vẻ không cùng quan điểm với gã nhà giàu ở Paris nọ. Hắn ta khi nằm cạnh vợ thì sợ lạnh đến mức chẳng dám cởi áo quần, thế nhưng lại chẳng hề thấy hấn gì khi đầu trần chân đất giữa lúc tiết trời đông giá rét để đến thăm cô hầu gái dưới tầng hầm. Ấy vậy mà vợ hắn thì đẹp tuyệt trần còn cô hầu thì xấu xí vô cùng."
Geburon lên tiếng: "Các vị chưa từng nghe nói rằng Chúa luôn phù hộ cho những kẻ điên rồ, kẻ say tình và phường say xỉn hay sao? Biết đâu gã đó gom đủ cả ba thói ấy."
Pilarmente cất lời: "Từ đó anh muốn kết luận rằng Chúa chẳng màng gì đến những người khôn ngoan, đoan trang và tiết độ hay sao? Những ai có thể tự cứu mình thì đâu cần đến sự trợ giúp. Đấng từng phán rằng Ngài đến vì người bệnh chứ không phải kẻ mạnh, (4) đã đến theo luật xót thương của Ngài để cứu vớt những yếu đuối của chúng ta, qua đó vô hiệu hóa những phán quyết từ sự công minh nghiêm khắc của Ngài; và kẻ tự cho mình là khôn ngoan thì vốn dĩ là một kẻ ngốc trước mặt Chúa. Nhưng thôi, để kết thúc bài giảng dài dòng này, Longarine sẽ bỏ phiếu cho ai?"
4 “Kẻ khỏe mạnh không cần thầy thuốc, nhưng kẻ đau ốm cần.” — Mác ii. 17. Xem thêm Lu-ca v. 31. — Ed.
"Tôi xin bầu cho Saffredent," cô đáp.
"Thế thì tôi hy vọng," Saffredent nói, "sẽ chứng minh cho các bà các cô thấy rằng Chúa không hề thiên vị những kẻ yêu đương. Bởi vì dẫu người ta đã bàn rằng thói hư tật xấu vốn có ở cả nam lẫn nữ, thì một mưu kế tinh vi vẫn được phụ nữ nghĩ ra và sắp đặt một cách khéo léo hơn nhiều so với đàn ông. Ngay sau đây tôi xin mang đến một câu chuyện minh chứng cho điều đó."


