Heptameron Của Margaret, Nữ Vương Xứ Navarre

Lượt đọc: 1204 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tale Xxxvi.

❊ ❊ ❊

Bằng một đĩa rau trộn, một vị Chánh án ở Grenoble đã trả thù được tên thư ký có tư tình với vợ mình, qua đó giữ gìn được thể diện cho gia đình.

Tại thành phố Grenoble có một vị Chánh án mà tên tuổi tôi xin phép không nhắc đến, chỉ biết ông không phải là người Pháp. (1)

1 Nhân vật được nhắc đến là Jeffroy Charles hoặc Carles, Chánh án Tòa án Grenoble, kiêm Chủ tịch Thượng viện Turin; vợ ông tên là Margaret du Mottet, xuất thân từ một dòng dõi lâu đời ở Embrun. Một vài chi tiết thú vị về Chánh án Charles, do học giả uy uyên bác M. Jules Roman cung cấp, sẽ được tìm thấy trong Phụ lục của tập sách này (A).—Chú thích của Biên tập viên.

Ông có một người vợ vô cùng xinh đẹp, và họ sống với nhau rất mực êm ấm.

Nàng phu nhân thấy chồng nay tuổi đã cao, bèn đem lòng yêu mến một tên thư ký trẻ tên là Nicholas. Cứ mỗi buổi sáng, khi vị Chánh án lên tòa, Nicholas lại lẻn vào phòng ông và thay thế chỗ của ông. Một người gia nhân đã tận tụy phụng sự chủ nhân suốt ba mươi năm qua đã chứng kiến cảnh ấy, và lòng trung trung đã thúc đẩy lão không thể không đem chuyện này bẩm báo với ông chủ.

Vị Chánh án là một người cẩn trọng, không dễ dàng tin ngay vào câu chuyện đó. Ông bảo rằng người gia nhân chỉ muốn gây rạn nứt giữa mình và vợ. Nếu mọi chuyện thực đúng như lời lão quả quyết, ông sẽ dễ dàng tự mình kiểm chứng; còn nếu không đưa ra được bằng chứng, ông sẽ coi đó là lời bị đặt nhằm phá vỡ tình nghĩa vợ chồng. Người gia nhân hứa sẽ chứng minh cho ông thấy sự thật, và thế là vào một buổi sáng nọ, ngay khi vị Chánh án vừa rời nhà đến tòa và Nicholas vừa bước vào phòng, lão liền phái một tên đầy tớ khác đi gọi chủ nhân quay về, trong khi chính mình ở lại canh gác ở cửa kẻo Nicholas trốn thoát.

Vừa nhận được hiệu lệnh do người gia nhân ra dấu, vị Chánh án liền giả vờ ngã bệnh, rời khỏi tòa án và vội vã trở về nhà. Đến nơi, ông thấy người gia nhân già đang đợi sẵn ở cửa và được lão khẳng định rằng Nicholas đang ở bên trong, vừa mới bước vào chưa lâu.

— Ngươi chớ có rời khỏi cánh cửa này, — chủ nhân bảo lão, — bởi như ngươi đã biết đấy, chẳng có con đường nào khác để ra vào căn phòng này, ngoại trừ một cái phòng nhỏ mà chỉ một mình ta giữ chìa khóa.

Vị Chánh án bước vào phòng và bắt gặp vợ mình cùng Nicholas đang nằm chung trên giường. Tên thư ký trên người chỉ độc chiếc áo lót liền sụp lạy dưới chân ông để cầu xin tha mạng, trong khi người vợ bắt đầu nức nở khóc than.

Bấy giờ vị Chánh án mới lên tiếng:

— Dù các người đã gây ra một tội ác ghê gớm đến mức nào đi nữa, ta vẫn không muốn gia đình mình vì thế mà tai tiếng, hay những đứa con gái ta sinh ra với ngươi phải chịu nỗi nhục nhã này. Bởi vậy, — ông tiếp lời, — ta ra lệnh cho các ngươi thôi khóc và hãy lắng nghe điều ta sắp làm đây; còn ngươi, Nicholas, hãy trốn vào phòng thay đồ của ta và chớ có phát ra dù chỉ một tiếng động nhỏ.

Khi mọi việc đã xong xuôi, ông mở cửa ra, gọi người gia nhân già lại và bảo rằng:

— Chẳng phải ngươi đoan chắc rằng sẽ cho ta thấy Nicholas đang tư tình với vợ ta đó sao? Vì tin lời ngươi, ta đã đến đây dẫu suýt chút nữa là tước đoạt mạng sống của người vợ tội nghiệp, thế mà ta có thấy gì như ngươi nói đâu. Ta đã lục soát khắp căn phòng này, lát nữa ta sẽ cho ngươi thấy.

Nói đoạn, ông bắt người gia nhân phải nhìn xuống gầm giường và ở mọi ngóc ngách. Người gia nhân tìm mãi chẳng thấy gì thì vô cùng kinh ngạc, liền thưa với chủ nhân:

— Chắc hẳn có con quỷ nào đã phù phép mang hắn đi rồi, bởi chính mắt con thấy hắn bước vào cơ mà, và hắn có đi ra bằng cửa này đâu. Nhưng quả thật con thấy hắn không có ở đây rồi.

Chủ nhân liền quở trách lão:

— Ngươi quả là một tên đầy tớ xấu xa khi dám tìm cách gây bất hòa giữa vợ chồng ta. Ta sa thải ngươi, và sẽ trả đủ tiền công ta còn thiếu cho những năm tháng ngươi phục vụ, thậm chí còn hơn thế nữa; nhưng hãy cút đi cho nhanh, và lo mà rời khỏi thành phố này trong vòng chưa đầy hai mươi tư giờ tới.

Vị Chánh án trả trước tiền lương cho lão năm, sáu năm, và dẫu biết lão là một người trung thành, ông vẫn quyết định thưởng thêm cho lão thật hậu hĩnh.

Khi người gia nhân vừa khóc lóc bỏ đi, vị Chánh án liền gọi Nicholas từ trong phòng nhỏ bước ra, và sau khi mắng nhiếc cả hai vì thói hư nết xấu của họ, ông bắt họ không được hé lộ nửa lời về chuyện này với bất kỳ ai. Ông cũng căn dặn vợ mình phải ăn mặc lộng lẫy hơn ngày thường, năng tham gia mọi buổi họp mặt, vũ hội và yến tiệc; đồng thời ông bảo Nicholas hãy cứ vui vẻ hơn trước, nhưng hễ khi nào ông thì thầm bên tai lệnh “Biến đi”, thì phải lập tức rời khỏi thành phố trước khi ba tiếng đồng hồ trôi qua.

Sắp xếp ổn thỏa mọi chuyện như vậy, ông trở lại tòa án như không có chuyện gì xảy ra. Suốt hai tuần lễ liền, trái với thói quen thường ngày, ông nhiệt tình khoản đãi bạn bè, láng giềng, và sau mỗi bữa tiệc đều cho mời các nhạc công đến để các phu nhân được thỏa thích khiêu vũ.

Một hôm, thấy vợ mình đứng ngoài không khiêu vũ, ông liền ra lệnh cho Nicholas mời nàng ra bước những bước nhịp nhàng. Tên thư ký đinh ninh rằng chuyện cũ đã qua đi nên vui vẻ tuân lệnh, nhưng khi điệu múa vừa dứt, dưới cái cớ giao việc gia đình, vị Chánh án thì thầm vào tai hắn: “Biến đi, và đừng bao giờ quay trở lại nữa.” Dù Nicholas vô cùng tiếc nuối khi phải rời xa người tình, nhưng hắn cũng khôn nguôi mừng vì tính mạng đã được bảo toàn.

Khi vị Chánh án đã khiến toàn thể họ hàng, bạn bè và khắp vùng tin chắc vào tình yêu sâu sắc mà ông dành cho vợ, vào một ngày đẹp trời tháng Năm, ông bước ra khu vườn để hái những loại rau cỏ mà vợ ăn vào sẽ không sống nổi qua hai mươi tư giờ; sau đó ông làm ra vẻ đau thương tột cùng khiến chẳng ai có thể mờ ám nghi ngờ rằng chính tay ông đã tước đoạt mạng sống của nàng; và bằng cách ấy, ông đã trả thù được kẻ thù của mình, đồng thời gìn giữ trọn vẹn thể diện cho gia đình. (2)

2 Dù thừa nhận cơ sở lịch sử của câu chuyện này, M. Le Roux de Lincy cho rằng nó cũng chính là câu chuyện số xlvii trong tập Cent Nouvelles Nouvelles, được ấn hành nửa thế kỷ trước khi Heptameron ra đời. Tuy nhiên, ngoài điểm chung là trong cả hai câu chuyện, một vị thẩm phán đều bí mật trả thù người vợ vì tội bội phản, thì giữa hai truyện không có điểm nào tương đồng nữa. Có đầy đủ lý do để tin rằng câu chuyện của Nữ hoàng Margaret dựa trên sự thật hoàn toàn, chứ không phỏng theo tích trong Cent Nouvelles. Cả hai câu chuyện này sau đó đã được phỏng tác nhiều lần. Chẳng hạn, hãy xem Contes, Nouvelles, et joyeux Devis của Bonaventure Despériers (truyện xcii, hoặc ở một số bản là xc); Les Heures de Récréation của Louis Guicciardini, tr. 28; Hecatommithi, overro cento Novelle,... của G. Giraldi Cinthio (quyển dec. iii. nov. vi.); Ducento Novelle của Malespini (phần ii. nov. xvi.); Les Délices,... 1623 của Verboquet, tr. 23; và Love’s Cruelty của Shirley. Những câu chuyện này cũng truyền cảm hứng cho một số nhà viết kịch Tây Ban Nha, tiêu biểu là Calderon.—Chú thích của Biên tập viên và L.

— Thưa các bà, qua câu chuyện này tôi không hề có ý ca ngợi lương tâm của vị Chánh án, mà chỉ muốn phơi bày sự yếu đuối của phụ nữ cùng sự nhẫn nại và khôn ngoan tột cùng của đàn ông. Và tôi xin các bà chớ có nổi giận trước sự thật, đôi khi sự thật ấy lên án chúng ta chẳng khác nào lên án đàn ông; bởi thói xấu và đức hạnh vốn là điều tồn tại chung ở cả nam lẫn nữ.

— Nếu tất cả những ai trân quý gia nhân của mình mà đều bị buộc phải ăn những đĩa rau trộn kiểu đó, — Parlamente cất lời, — tôi biết có khối kẻ sẽ bớt tha thiết với khu vườn của họ hơn hiện tại, và sẽ nhổ sạch cỏ dại để tống khứ đi những thứ rau giúp khôi phục danh dự gia đình bằng cách đoạt mạng một người mẹ lẳng lơ.

Hircan đoán được ngụ ý đằng sau câu nói của nàng, bực bội đáp lời:

— Một người phụ nữ đức hạnh không bao giờ nên phán xét người khác phạm tội gì trong khi bản thân mình chưa chắc đã đoan chính.

— Hiểu biết không có nghĩa là phán xét, và cũng chẳng phải là sự ngu ngốc, — Parlamente đáp trả. — Dù sao đi nữa, người đàn bà tội nghiệp ấy cũng đã gánh chịu hình phạt mà rất nhiều kẻ khác đáng lẽ phải nhận, và tôi cho rằng vị Chánh án, khi muốn trả thù, đã hành xử với sự khôn ngoan và trí tuệ kỳ lạ.

— Hơn thế nữa, đó là sự độc ác tột cùng, — Longarine chen vào. — Đó là một sự trả thù chậm chạp và tàn nhẫn, cho thấy trong mắt ông ta chẳng có lấy một chút kính sợ Chúa hay lương tâm nào cả.

— Ồ, thế theo cô thì ông ta phải làm gì, — Hircan phản bác, — để rửa hận cho nỗi nhục lớn nhất mà một người đàn bà có thể giáng xuống đời một người đàn ông?

— Tôi muốn ông ta cứ thế giết chết ả ta trong cơn thịnh nộ, — nàng đáp. — Các bậc hiền triết thường bảo rằng vì những xúc cảm bộc phát đầu tiên của cơn giận nằm ngoài tầm kiểm soát của con người, nên tội lỗi ấy có thể được dung thứ; vì thế ông ta hẳn đã nhận được sự tha thứ.

— Phải, — Geburon tiếp lời, — nhưng những đứa con gái và dòng dõi đời sau của ông ta sẽ mãi mãi phải gánh chịu vết nhơ đó.

— Lẽ ra ông ta không nên giết nàng ta bằng mọi giá, — Longarine nói, — bởi khi cơn giận qua đi, nàng hoàn toàn có thể cùng ông ta sống một đời đức hạnh, và sẽ chẳng bao giờ có ai phải xì xào bàn tán về chuyện đó nữa.

— Các người có nghĩ rằng, — Saffredent lên tiếng, — ông ta nguôi giận chỉ vì biết giấu kín nỗi hằn học hay không? Riêng phần tôi, tôi tin rằng cho đến tận ngày cuối cùng, lúc tự tay làm đĩa rau trộn ấy, ông ta vẫn căm phẫn hệt như ngày đầu tiên; bởi trên đời có những kẻ mà sự nức giận đầu đời sẽ chẳng chịu buông tha cho đến khi cơn cuồng nộ đạt được mục đích của nó. Tôi rất vui vì các vị thừa nhận rằng các nhà thần học xem những tội lỗi kiểu đó thật dễ được tha thứ, bởi tôi cũng chung quan điểm với họ.

— Chúng ta cũng nên cẩn trọng lời ăn tiếng nói khi đứng trước những kẻ nguy hiểm như anh, — Longarine cảnh cáo. — Những gì tôi vừa nói chỉ được hiểu là cơn giận khi nó bùng lên dữ dội đến mức che mờ mọi giác quan, khiến lý trí chẳng còn lấy một chỗ dung thân.

— Chính vì thế, — Saffredent tiếp lời, — tôi mới hiểu lời cô theo cách đó, và từ đó tôi suy ra rằng, dẫu một người đàn ông có làm gì đi nữa, anh ta cũng chỉ phạm tội nhẹ nếu bản thân đang yêu sâu sắc. Tôi dám chắc rằng, một khi tình yêu đã trói buộc chặt chẽ, Lý trí sẽ chẳng bao giờ có cơ hội cất lên tiếng nói, dù từ trái tim hay từ nhận thức của anh ta. Và nếu phải nói ra sự thật, chẳng có ai trong số chúng ta lại chưa từng trải nghiệm thứ tình cảm cuồng nhiệt ấy; và tôi không chỉ nghĩ rằng tội lỗi phạm phải trong lúc đó dễ dàng được tha thứ, mà tôi còn tin rằng Thiên Chúa cũng chẳng hề nổi giận vì nó, bởi tình yêu như thế chính là chiếc thang để chúng ta leo lên tình yêu hoàn hảo dành cho Ngài. Chẳng ai có thể vươn tới cõi vĩnh hằng ấy nếu không qua chiếc thang mang tên tình yêu trần thế, (3) bởi như Thánh Gioan đã dạy: ‘Kẻ nào không yêu mến người anh em mà mình trông thấy, thì làm sao có thể yêu mến Thiên Chúa mà mình không trông thấy?’” (4)

3 Toàn bộ đoạn văn này được vay mượn, gần như nguyên văn, từ tác giả Castiglione trong Libro del Cortegiano. Xem phần trước, tập i, tr. 10.—B.J.

4 I Gioan iv. 20.—M.

— Chẳng có đoạn kinh thánh nào mà anh lại không tìm cách bóp méo để phục vụ cho mưu đồ của mình, — Oisille mỉa mai. — Nhưng hãy cẩn thận kẻo lại giống như con nhện, biến những thực phẩm lành mạnh thành chất độc. Xin hãy nhớ cho rằng việc trích dẫn Kinh Thánh sai hoàn cảnh và không đúng lúc là một điều vô cùng nguy hiểm.

— Thế cô gọi việc nói lên sự thật là sai hoàn cảnh và không đúng lúc đấy à? — Saffredent đáp. — Cô cho rằng khi chúng tôi, những kẻ không tin tưởng gì ở phụ nữ các cô, cất tiếng cầu xin Chúa cứu giúp, thì chúng tôi đang lạm dụng danh Ngài sao? Nhưng nếu có tội lỗi trong chuyện này, thì chính các cô là kẻ phải gánh chịu tất cả, bởi sự hoài nghi của các cô đã ép chúng tôi phải tìm kiếm mọi lời thề thốt có thể nghĩ ra. Và mặc cho tất cả những điều đó, chúng tôi vẫn chẳng tài nào nhen nhóm nổi ngọn lửa từ tâm trong trái tim lạnh giá của các cô.

— Điều đó chứng minh rằng tất cả các anh toàn nói dối, — Longarine đáp trả. — Nếu lời các anh là sự thật, nó đã đủ sức nặng để khiến người ta tin tưởng. Dẫu vậy, vẫn luôn có mối nguy hiểm rình rập là những cô con gái của Eva quá ư dễ dãi lắng nghe lời dụ dỗ của con rắn.

— Tôi thấy rõ ràng một điều, — Saffredent kết luận, — là đàn ông chẳng đời nào khuất phục được phụ nữ. Thế nên tôi xin giữ im lặng, và hãy xem Ennasuite sẽ trao phiếu bầu của mình cho ai.

— Tôi xin trao nó cho Dagoucin, — nàng đáp, — bởi tôi nghĩ anh ấy sẽ chẳng đời nào đành lòng nói những lời cay đắng chống lại các quý cô.

— Cầu xin Chúa ban ơn, — Dagoucin nói, — để các bà được rộng lượng với tôi như cách tôi hướng về họ. Để chứng minh cho các vị thấy rằng tôi vẫn luôn hằng nỗ lực tôn vinh những người phụ nữ đức hạnh bằng cách nhắc nhớ lại những việc làm tốt đẹp của họ, giờ đây tôi xin kể cho các vị nghe câu chuyện về một người phụ nữ như thế. Thưa các vị, tôi không phủ nhận rằng sự nhẫn nại của người quý tộc ở Pampeluna và vị Chánh án ở Grenoble là vô cùng lớn lao, nhưng bù lại, sự trả thù của họ cũng khủng khiếp chẳng kém. Hơn thế nữa, khi chúng ta muốn ca ngợi một người đức hạnh, ta không nên vì thế mà quá tôn vinh một phẩm hạnh đơn lẻ để rồi biến nó thành tấm áo choàng che đậy một tội ác tồi tệ; bởi chẳng có ai đáng được ngợi khen ngoại trừ những kẻ làm việc thiện chỉ vì tình yêu đối với đức hạnh mà thôi, và điều này tôi hy vọng sẽ chứng minh qua câu chuyện về đức tính nhẫn nại của một người phu nhân mà lòng tốt không hướng về điều gì khác ngoài vinh quang của Chúa và sự cứu rỗi cho người chồng của nàng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.