Louise xứ Savoy; cuộc hôn nhân của bà với Bá tước xứ Angoulême — Sự ra đời của hai người con Margaret và Francis — Người cha sớm qua đời — Louise và các con tại Amboise — Việc học tập của Margaret và những trò tiêu khiển của người anh — Cuộc hôn nhân của Margaret với Công tước xứ Alençon — Sự rạn nứt giữa bà và chồng — Francis I. lên ngôi — Công tước xứ Alençon tại Marignano — Triều đình của Margaret tại Alençon — Dung mạo của bà — Sự quan tâm của bà đối với phong trào Cải cách và mối quan hệ với Clement Marot — Vụ kiện giữa Louise xứ Savoy và Quận công de Bourbon.
Khi bàn về cuộc đời và sự nghiệp của Margaret xứ Angoulême, điều cần thiết trước hết là phải nhắc đến người mẹ, người có ảnh hưởng và đồng hành đã góp phần vô cùng to lớn trong việc nhào nặn sự nghiệp của con gái mình.
Louise xứ Savoy, con gái của Bá tước Philip xứ Bresse, sau này là Công tước xứ Savoy, sinh tại Le Pont d’Ain vào năm 1477. Sau khi mẹ bà là Margaret de Bourbon qua đời, bà kết hôn với Charles d’Orléans, Bá tước xứ Angoulême, mang theo của hồi môn khiêm tốn là ba mươi lăm nghìn livre. Khi ấy bà mới mười hai tuổi, còn chồng lớn hơn bà khoảng hai mươi tuổi. Ông từng bị trục xuất khỏi triều đình Pháp vì tham gia cuộc nổi dậy ở Brittany, và lúc bấy giờ đang sống cảnh túng thiếu. Dẫu vậy, xét về mọi mặt thì đây vẫn là một cuộc hôn nhân môn đăng hộ đối. Louise thuộc dòng dõi vương quyền, trong khi Bá tước xứ Angoulême là một vương tôn của hoàng gia Pháp nhờ huyết thống từ Vua Charles V; ông nội của ông chính là người con thứ hai của vị quân vương đó – vị Công tước Louis xứ Orleans khét tiếng – kẻ đã bị ám sát tại Paris vào năm 1417 theo xúi giục của John the Bold xứ Burgundy.
Louise, dù tuổi hãy còn xuân sắc nhưng đã nôn nóng khao khát làm mẹ, đã hạ sinh người con đầu lòng sau bốn năm chung sống. "Con gái tôi là Margaret," bà viết trong cuốn nhật ký ghi lại các sự kiện chính trong cuộc đời mình, "sinh năm 1492, vào ngày mười một tháng Tư, lúc hai giờ sáng; nghĩa là vào ngày thứ mười, lúc mười bốn giờ mười phút, tính theo cách của các nhà thiên văn học." Sự kiện tốt lành này diễn ra tại lâu đài Angoulême, thuở ấy là một tòa kiến trúc nguy nga và kiên cố mà ngày nay chỉ còn sót lại hai ngọn tháp được xây dựng từ thế kỷ thứ mười bốn và mười lăm. Chẳng bao lâu sau, Cognac trở thành nơi chốn yêu thích của Bá tước xứ Angoulême, và chính tại nơi đây, vào ngày 12 tháng 9 năm 1494, Louise đã sinh hạ người con thứ hai, một bé trai được rửa tội mang tên Francis.
Những mong ước của Louise nay đã được thỏa mãn, nhưng niềm hạnh phúc ấy chẳng kéo dài trọn vẹn. Ngày 1 tháng 1 năm 1496, khi mới tròn mười tám tuổi, bà mất đi người chồng khả ái và tài hoa của mình. Lập tức lui về lâu đài Romorantin, bà quyết định hiến dâng trọn đời mình cho việc giáo dục con cái. Công tước xứ Orleans – người sau cái chết của Charles VIII vào năm 1498 đã kế vị ngai vàng với vương hiệu Louis XII – được chỉ định làm người giám hộ cho hai đứa trẻ. Đến năm 1499, ông mời ba mẹ con về hoàng cung Amboise, nơi họ đã lưu lại trong suốt nhiều năm.
Việc học tập của Francis, người lúc bấy giờ đã trở thành hoàng tử kế vị ngai vàng, được dẫn dắt tại Amboise bởi Thống chế de Gié, một trong những sủng thần của Nhà vua. Trong khi đó, Margaret được giao phó cho sự chăm sóc của một vị phu nhân đáng kính mà người ca tụng không nhắc tên, nhưng khẳng định rằng mọi đức hạnh đều hội tụ ở bà. Vị phu nhân này cẩn thận uốn nắn không chỉ hành vi mà cả lời ăn tiếng nói của vị công chúa trẻ tuổi. Bên cạnh đó, công chúa còn được bố trí một gia sư là Robert Hurault, Nam tước xứ Auzay, Tổng đại phó kiêm viện phụ tu viện St. Martin xứ Autun. Vị giáo sĩ này dạy bà văn học tiếng Latinh và tiếng Pháp, đồng thời dạy cả tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý – những ngôn ngữ mà Brantôme khẳng định bà đã thành thạo. "Nhưng dù cho bà biết nói tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý rất sõi," ông nói, "bà vẫn luôn dùng tiếng mẹ đẻ cho những vấn đề trọng đại; dẫu rằng khi cần tham gia vào những câu chuyện vui đùa và tao nhã, bà cho thấy vốn hiểu biết của mình vượt xa mức chữ nghĩa thường nhật."
Sự khao khát tri thức của Margaret lớn đến mức bà thậm chí còn muốn học cả tiếng Do Thái, và Paul Paradis – biệt danh Le Canosse, giáo sư tại Đại học Hoàng gia – đã truyền dạy cho bà một vài bài học. Hơn nữa, một đoạn văn khá khó hiểu trong bài điếu văn mà Sainte-Marthe dành cho bà sau khi qua đời dường như ngụ ý rằng bà đã lĩnh hội những triết lý của người xưa từ một số bậc hiền triết lỗi lạc nhất thời bấy giờ.
Cuốn nhật ký do Louise xứ Savoy ghi chép không hé lộ nhiều thông tin về phong cách sống của bà và các con trong dinh cơ mới – lâu đài Amboise lộng lẫy, vốn ban đầu do các Bá tước xứ Anjou xây dựng và được Charles VII gia cố bằng những ngọn tháp kiên cố nhất nước Pháp.
Tuy nhiên, nhiều tài liệu ghi nhận rằng Margaret dành phần lớn thời gian để học tập cùng các gia sư và thực hành các nghi lễ tôn giáo vốn chiếm vị trí quan trọng trong việc giáo dục các vương tôn công chúa. Dù vậy, bà hoàn toàn không thờ ơ với những trò tiêu khiển mà người anh trai cùng các bạn bè tham gia. Gaston de Foix – cháu ruột của Nhà vua, William Gouffier – người sau này trở thành Đô đốc de Bonnivet, Philip Brion – Lãnh chúa xứ Chabot, Fleurange – "kẻ phiêu lưu trẻ tuổi", Charles de Bourbon – Bá tước xứ Montpensier, và Anne de Montmorency – hai vị Thống chế tương lai của nước Pháp – luôn tề tựu xung quanh người thừa kế ngai vàng. Họ cùng nhau chơi quần vợt, bắn cung, đấu thương trên ngựa, hoặc giả làm lính chiến trong lúc chờ đợi ngày được thật sự ra chiến trận.
Margaret thường xuyên có mặt để chứng kiến những trò tiêu khiển ấy, và tỏ ra vô cùng hứng thú với nỗ lực của anh mình mỗi khi chàng tấn công hay phòng thủ một pháo đài thu nhỏ hoặc tham gia cuộc đua vòng tròn. Dường như bà cũng có thói quen chơi cờ vua với anh; bởi theo một nguồn tin cậy, chính bà và người anh trai là những nhân vật được khắc họa đang chơi cờ trong một bức tiểu họa kỳ thú được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia ở Paris. Trong tác phẩm này – do một nghệ sĩ vô danh thực hiện – người ta chỉ nhìn thấy tấm lưng của Francis, nhưng lại quan sát được trọn vẹn diện mạo của Margaret; nhân vật đứng phía sau bà chính là Artus Gouffier, gia sư của cả hai chị em.
Dù Margaret có dành bao nhiêu thời gian cho việc giải trí đi chăng nữa, bà chắc chắn là một thiếu nữ rất chăm chỉ, bởi khi lên mười lăm tuổi, bà đã nổi danh là một người vô cùng tài sắc. Ngay sau sinh nhật lần thứ mười sáu, một bước ngoặt lớn diễn ra trong cuộc đời bà. Ngày 3 tháng 8 năm 1508, Louise xứ Savoy ghi chép trong nhật ký rằng Francis "hôm nay đã rời Amboise để bước chân vào chốn triều đình, bỏ lại một mình ta." Margaret tháp tùng anh trai bước ra thế giới bên ngoài, đôi trẻ tiến về Blois – nơi Louis XII đã chọn làm hoàng cung. Trước đó, từng có một số cuộc đàm phán bất thành nhằm gả Margaret cho Hoàng tử Henry của nước Anh (tức Henry VIII); và vào giai đoạn này, một người chồng khác lại được đề xuất là Charles xứ Áo, Bá tước xứ Flanders, và sau này là Hoàng đế Charles V. Tuy nhiên, Louis XII lại có những toan tính khác đối với con gái của Bá tước xứ Angoulême, bởi ông biết rằng nếu bản thân qua đời mà không có con trai nối dõi, ngai vàng sẽ thuộc về anh trai của Margaret. Do đó, ông quyết định gả bà cho một vương tôn hoàng tộc là Charles, Công tước xứ Alençon.
Vị hoàng tử này, sinh tại Alençon vào ngày 2 tháng 9 năm 1489, được nuôi dưỡng tại lâu đài Mauves ở Le Perche bởi người mẹ là Margaret xứ Lorraine – một phụ nữ đạo đức và giàu lòng bác ái. Khi mất chồng, bà cũng giống như Louise xứ Savoy, đã quyết định hiến dâng cuộc đời cho việc giáo dục con cái.
Ban đầu, người ta dự định để hoàng tử Charles kết hôn với Susan – con gái của Công tước và Nữ công tước xứ Bourbon, tức hai nhân vật nổi tiếng Peter và Anne de Beaujeu. Tuy nhiên, mối lương duyên này đổ vỡ do Peter qua đời và sự phản đối của Anne; vị nữ công tước này ưa thích trẻ Quận công xứ Montpensier (sau này là Thống chế de Bourbon) hơn để làm con rể. Một liên minh quyền quý hơn nữa sau đó mở ra cho Charles: người ta đề xuất ông kết hôn với Anne xứ Brittany, góa phụ của Vua Charles VIII. Thế nhưng, bà lớn hơn ông nhiều tuổi, hơn nữa, để ngăn chặn việc Brittany tách khỏi nước Pháp, người ta đã quy định rằng bà phải kết hôn hoặc với người kế vị của người chồng đầu tiên (Louis XII) hoặc với hoàng tử kế vị ngai vàng. Cả hai phương án đều có vẻ bất khả thi, bởi hoàng tử kế vị là Francis xứ Angoulême hãy còn là một đứa trẻ, trong khi vị Vua mới đã kết hôn với Jane – con gái của Louis XI. Brittany tưởng chừng đã mất về tay nước Pháp, thì Louis XII, bằng cách hứa ban công quốc Valentinois cho Cesare Borgia, đã thuyết phục được Giáo hoàng Alexander VI chấp thuận cho ly hôn với hoàng hậu. Sau đó, ông kết hôn với Anne xứ Brittany, trong khi Charles xứ Alençon tiếp tục trau dồi học thức hiệp sĩ của mình trong lúc chờ đợi những sắp đặt hôn nhân khác.
Năm 1507, ở tuổi mười tám, ông tháp tùng đạo quân do Nhà vua chỉ huy nhằm tiến đánh người Genoa, và đã chiến đấu vô cùng anh dũng. Quả thực, ông thể hiện lòng dũng cảm lớn lao đến mức trong trận Agnadel – chiến thắng trước người Venice (những kẻ bị tấn công sau khi Genoa đầu hàng) – Louis XII đã ban tặng cho ông Huân chương St. Michael. Chính trong chiến dịch ở Ý này, mẹ ông đã thương lượng cuộc hôn nhân của ông với Margaret xứ Angoulême. Liên minh này được Louis XII công khai ủng hộ, và vị Công tước trẻ tuổi xứ Valois – như cách gọi mới của Francis xứ Angoulême – cũng sẵn sàng chấp thuận. Margaret mang theo của hồi môn sáu mươi nghìn livre, được trả thành bốn đợt, và Charles – khi ấy sắp bước sang tuổi hai mươi mốt – được tuyên bố đã đến tuổi trưởng thành và được giao quyền quản lý điền trang của mình. Hôn lễ được cử hành trọng thể tại Blois vào tháng 10 năm 1509.
Margaret không tìm thấy ở người chồng một trí tuệ sánh được với mình. Sự khác biệt về sở thích và tính khí đã tạo ra một khoảng cách lạnh nhạt nhất định, tuy nhiên điều đó không ngăn cản vị Nữ công tước làm tròn bổn phận của một người vợ chung thủy và phục tùng. Trên thực tế, dường như có rất ít sự đồng điệu giữa Công tước và Nữ công tước xứ Alençon, nhưng những mâu thuẫn gia đình giữa họ ít nhất đã bị thổi phồng lên một cách kỳ lạ.
Trong năm năm đầu tiên của đời sống hôn nhân, Margaret sống khá lặng lẽ tại công quốc Alençon của mình, trong khi chồng bà tham gia nhiều chiến dịch khác nhau và được giao phó những trọng trách lớn lao. Năm 1513, ông chiến đấu tại Picardy chống lại quân Anh và quân Đế quốc do Henry VIII chỉ huy, góp mặt trong "Trận chiến Phượng bào" lừng danh; và vào đầu năm 1514, ông được bổ nhiệm làm Trung tướng kiêm Tổng đốc xứ Brittany. Vào giai đoạn này, Margaret không chỉ thường xuyên phải xa chồng, mà bà cũng ít có dịp gặp gỡ mẹ mình – người đã lui về công quốc Angoulême. Louise xứ Savoy, với tư cách là thân mẫu của hoàng tử kế vị, trở thành tâm điểm để mọi triều thần khôn khéo và lọc lõi đến tâng bốc, nhưng bà vẫn phải hết sức thận trọng do sự ghen ghét từ Hoàng hậu Anne xứ Brittany – người có hai cô con gái là Claude và Renée bị Luật Salic tước quyền thừa ngai vàng. Louis XII muốn gả Claude cho Francis xứ Angoulême, nhưng Anne một mực từ chối, và mãi đến khi bà qua đời vào năm 1514, cuộc hôn nhân ấy mới được cử hành.
Lúc này, việc Francis sẽ thuận buồm xuôi gió bước lên ngai vàng dường như đã là điều chắc chắn; thế nhưng Louis XII lại đột ngột kết hôn lần thứ ba với Mary nước Anh, em gái của Henry VIII. Louise xứ Savoy chẳng mấy chốc đã nhận thấy sự khôn ngoan khi phải canh chừng hành tung của vị hoàng hậu trẻ tuổi vui tính này, và bèn dọn đến triều đình sinh sống vào tháng 11 năm 1514. Chẳng bao lâu sau, Louis XII qua đời vì kiệt sức như dự đoán của nhiều người, và những hoài bão của Nữ công tước xứ Angoulême đã trở thành hiện thực. Bà thấu hiểu triệt để quyền lực tối cao của mình đối với đứa con trai nay đã là Vua Francis I, đồng thời cảm thấy bản thân vừa có khả năng vừa sẵn sàng nắm giữ quyền cai quản các công việc của vương quốc.
Sự kiện Francis lên ngôi mang lại vị thế trọng yếu hơn cho Margaret và chồng bà. Vị công tước vốn đã là một trong những nhân vật hàng đầu đất nước, và những ân huệ mới càng làm gia tăng uy thế của ông. Odolant Desnos kể lại rằng, ông không gọi Nhà vua là "Bệ hạ", mà xưng hô là "Monseigneur" hay "Chúa công", đồng thời mọi sắc lệnh ông ban hành liên quan đến công quốc Alençon đều mở đầu bằng công thức: "Charles, bởi hồng ân của Chúa." Francis vừa ngự trị ngai vàng đã lập tức hướng ánh nhìn về nước Ý; ông sắc phong mẹ mình làm Nhiếp chính rồi dẫn đầu một đại quân lên đường, trong đó có một cánh quân do Công tước xứ Alençon chỉ huy. Trong trận Marignano, lực lượng của vị công tước đóng ở hậu quân; và khi nhận thấy người Thụy Sĩ đang chuẩn bị bao vây đại quân Pháp, Charles liền xông lên tấn công, đập tan đội hình địch và bằng những thao diễn quân sự tài tình đã định đoạt cục diện trận chiến vào ngày thứ hai. Hệ quả của chiến thắng này là việc chiếm được công quốc Milan, và khi hòa bình được vãn hồi, Công tước xứ Alençon quay trở về Pháp.
Chính vào giai đoạn này, Margaret bắt đầu thiết lập một triều đình riêng – theo Odolant Desnos – sánh ngang với triều đình của người anh trai. Chúng ta biết rằng vào năm 1517, bà và chồng đã khoản đãi Nhà vua bằng một chuỗi yến tiệc hoành tráng tại lâu đài Alençon, nơi vừa đóng vai trò là một cung điện vừa là pháo đài kiên cố. Ngày nay, phần còn lại của lâu đài chẳng còn bao nhiêu, bởi sau những tàn phá trong các cuộc chiến tranh tôn giáo từ năm 1561 đến 1572, nó đã bị Henry IV phá hủy một phần khi ông cùng Biron chiếm được nơi này vào năm 1590. Dẫu vậy, tòa tháp canh sừng sững do Henry I của Anh xây dựng vẫn đứng vững cho đến năm 1515 thì bị hỏa hoạn tàn phá, và cuối cùng bị san phẳng vào năm 1787.
Tòa kiến trúc cổ kính ấy vẫn còn nguyên vẻ tráng lệ vào năm 1517, khi Francis I được tiếp đón tại đó bằng những hội thao và cuộc đấu thương trên ngựa. Trong những buổi tụ hội rộn rã ấy, Margaret xuất hiện trong trang phục phù hợp với sở thích phô trương của người anh; bởi cũng như mọi vị vương công quý tộc khác, bà khoác lên mình những xiêm y lộng lẫy vào những dịp trọng đại. Thế nhưng trong đời sống thường nhật, bà lại vô cùng giản dị, khinh bỉ cái ý đồ dung tục là gây ấn tượng với đám đông bằng sự xa hoa và lóa mắt. Trong một bức chân dung được thực hiện vào khoảng thời gian này, chiếc áo tối màu của bà được khoác thêm một chiếc khăn trùm đầu có hai lớp cổ áo, và đầu đội chiếc mũ theo phong cách xứ Bearn. Bức chân dung này – cũng giống như những tác phẩm ở giai đoạn sau – củng cố niềm tin rằng nhan sắc của Margaret, vốn được các thi nhân đương thời ca tụng hết lời, chủ yếu nằm ở phong thái cao quý cùng sự dịu dàng và nét duyên dáng tỏa ra từ gương mặt. Mắt, mũi và miệng của bà khá lớn, nhưng dẫu từng mắc chứng đậu mùa nặng thời niên thiếu, bà vẫn may mắn tránh được những vết sẹo mà căn bệnh ác nghiệt ấy thường để lại trong thời đại đó, thậm chí bà còn duy trì được nét tươi tắn của làn da cho đến tận tuổi xế chiều.
Giống như người anh trai mà bà vô cùng giống về ngoại hình, Margaret rất cao. Dáng đi của bà trang nghiêm, nhưng nét uy nghi toát lên từ vương giả lại được làm dịu đi bởi sự nhã nhặn tột cùng và khiếu hài hước sống động chưa từng rời bỏ bà.
Sainte-Marthe đã nhận xét về điều này như sau: "Bởi vì trên nét mặt, trong cử chỉ, trong dáng đi, trong lời nói, trong mọi hành động và lời ăn tiếng nói của bà, một sự trang nghiêm vương giả bộc lộ rõ ràng và sâu sắc đến mức người ta nhìn thấy một thứ uy nghi kỳ lạ buộc tất cả mọi người phải kính cẩn và nể sợ. Khi chứng kiến bà ân cần đón tiếp mọi người, không chối từ bất cứ ai, và kiên nhẫn lắng nghe tất cả, hẳn người ta sẽ nghĩ rằng việc tiếp kiến bà vô cùng dễ dàng; nhưng nếu bà đưa mắt nhìn bạn, trên gương mặt ấy lại tỏa ra một thứ uy quyền không rõ hình thù, khiến bạn kinh ngạc đến mức không còn đủ sức, tôi không dám nói là bước một bước, mà thậm chí chẳng thể nhấc chân nổi để tiến lại gần bà."
Francis I không để sự tiếp đón nồng hậu dành cho ông tại Alençon trôi qua mà không có phần thưởng. Ông ban tặng cho người em gái công quốc Berry, nơi từ đó về sau bà nắm quyền kiểm soát thế tục, dù bà dường như chưa từng lưu lại đó trong một khoảng thời gian dài. Năm 1521, khi chồng bà lên đường giải cứu Hiệp sĩ Bayard – người bị quân đội Đế quốc tấn công tại Mézières – bà liền đến Meaux cùng mẹ để ở gần Công tước. Trong thời gian lưu trú tại đây, bà có dịp thắt chặt mối quan hệ với Giám mục William Briçonnet – người đã quy tụ quanh mình Gerard Roussel, Michael d’Arande, Lefèvre d’Etaples cùng những đồ đệ lừng danh khác của phong trào Cải cách. Ảnh hưởng từ những bài giảng của Luther vừa mới chạm đến nước Pháp thì Margaret đã bắt đầu bày tỏ sự quan tâm sâu sắc đối với phong trào này, đồng thời duy trì một lượng thư từ dày dặn với Briçonnet mà nay vẫn còn lưu giữ. Các nhà sử học vẫn tranh cãi về việc liệu Margaret có thực sự dự tính thay đổi tôn giáo hay không, hay sự bảo hộ mà bà dành cho những người Cải cách đơn thuần xuất phát từ lòng trắc ẩn tự nhiên và nỗi sợ hãi trước sự đàn áp. Có ý kiến cho rằng bà thực sự đã ngầm suy tính về việc cải đạo, thậm chí còn mưu tính cải đạo cho cả mẹ và anh trai mình; quan điểm này được củng cố bởi một số đoạn trong những bức thư bà viết gửi Giám mục Briçonnet sau khi trải qua mùa đông năm 1521 tại Meaux.
Trong khi bà đang lưu trú tại đó, chồng bà sau khi góp sức giải cứu Mézières đã hội quân cùng Nhà vua – lúc bấy giờ đang đóng quân tại Fervacques bên bờ sông Somme và chuẩn bị xâm chiếm Hainault. Chính vào thời điểm then chốt này, thi sĩ Clement Marot – người sau khi gắn bó với tùy tùng của Anne xứ Brittany đã trở thành kẻ bám gót triều đình Francis I – đã thỉnh cầu Margaret thu nhận ông vào phục vụ.
Chẳng bao lâu sau, người ta thấy ông cung cấp cho bà những tin tức tình hình về đại quân hoàng gia đang tiến vào Hainault và giao chiến tại đó.
Lenglet-Dufresnoy, trong ấn phẩm tổng hợp các tác phẩm của Marot, đã khởi xướng giả thuyết cho rằng những vần thơ ca ngợi Margaret do Marot sáng tác chính là bằng chứng về một cuộc tình vụ trộm giữa hai người. Một số nhà nghiên cứu khác cũng đồng tình với quan điểm này; tuy nhiên M. Le Roux de Lincy khẳng định rằng trong những tác phẩm được nhắc đến cũng như những bài thơ khác mà Marot tình cờ nhắc về Margaret, ông hoàn toàn không tìm thấy dấu vết nào của thứ tình cảm lãng mạn gán cho bà hay niềm đam mê cuồng nhiệt mà vị thi sĩ dành cho nữ nhân vật. Giống như tất cả những người vây quanh Nữ công tước xứ Alençon, Marot – ông nhận xét – đã ca ngợi nhan sắc, nghệ thuật và tài năng của bà lên tận mây xanh; nhưng bất cứ khi nào hướng trực tiếp những vần thơ đến bà, ông chưa bao giờ vượt quá khuôn phép của sự tôn kính đáng có. Để củng cố độ tin cậy cho phỏng đoán của mình, Lenglet-Dufresnoy buộc phải giả định rằng Marot đã hướng những vần thơ nào đó đến Margaret trong khi chúng không hề dành cho bà. Trong các bức thư tín đã nhắc tới trước đó và trong một số tác phẩm ngắn như thơ rondeau, thơ châm biếm, lời chúc mừng năm mới cùng các bài văn tế thực sự viết cho hoặc viết tặng người em gái của Francis I, người ta chỉ tìm thấy sự tôn kính trang nghiêm, đúng mực mà một bề tôi khiêm nhường có thể dâng lên bậc bảo trợ của mình. Chẳng có bất kỳ điều gì, M. Le Roux de Lincy bổ sung, có thể gợi lên sự nghi ngờ rằng một mối tình – dẫu bất thành hay được hồi đáp – lại là nguồn cảm hứng cho bất kỳ tác phẩm nào trong số đó.
Chiến dịch quân sự mà Francis I tham gia vào thời điểm mối quan hệ giữa Marot và Margaret bắt đầu, cũng là chiến dịch mà vị thi sĩ đã cung cấp tin tức cho bà, mang sứ mệnh chi phối toàn bộ triều đại; bởi nó khơi nguồn cho cuộc tranh cãi công khai đầu tiên giữa Francis I và người bạn thuở thiếu thời – Charles de Bourbon, Bá tước xứ Montpensier kiêm Thống chế nước Pháp. Quá dễ dãi nghe theo lời khuyên của mẹ trong dịp này, Francis đã giao phó quyền chỉ huy tiền quân cho chồng của Margaret – một vị trí mà Thống chế cho rằng thuộc về quyền hạn của chính ông ta theo chức vị. Cảm thấy bị xúc phạm chí mạng trước sự ưu ái dành cho Công tước xứ Alençon, từ ngày hôm đó trở đi, ông và Francis trở thành kẻ thù không đội trời chung.
Trong khi Nhà vua ôm nỗi ghen tị ngầm với Bourbon – một trong những người đàn ông đẹp mã nhất, giàu có nhất và dũng cảm nhất vương quốc – thì Louise xứ Savoy, dù đã ở tuổi bốn, lại đem lòng yêu mến ông. Vị Thống chế, khi ấy mới ba mươi hai tuổi, vừa mất người vợ là Susan de Bourbon và thừa hưởng từ bà những gia sản kếch xù. Nhận thấy tình cảm của mình không được màng tới, Louise xứ Savoy bèn đứng ra tranh giành khối tài sản ấy với tư cách là người họ hàng gần nhất của người quá cố. Một cuộc hôn nhân, theo gợi ý của Đại pháp quan Duprat, lẽ ra đã có thể hàn gắn các bên, nhưng vì Thống chế đã khước từ liên minh được đề xuất – nghe nói là với thái độ khinh miễn – vụ kiện đã được đưa ra trước Nghị viện và phán quyết nghiêng về phía Louise. Dẫu vậy, niềm thỏa mãn mà bà cảm nhận được lại chẳng kéo dài lâu, bởi Charles de Bourbon đã rời bỏ nước Pháp, gia nhập hàng ngũ của Charles V, và vào năm sau (1524) đã góp sức đánh đuổi lực lượng Pháp dưới quyền Bonnivet khỏi nước Ý.