Heptameron Của Margaret, Nữ Vương Xứ Navarre

Lượt đọc: 1204 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iv.

❊ ❊ ❊

Tình cảm sâu sắc của Marguerite dành cho con gái — Jane từ chối kết hôn với Công tước xứ Clevés — Sự can thiệp của Marguerite — Đám cưới tại Châtelherault và sự thất sủng của Giám đốc tài chính de Montmorency — Marguerite và phu quân tại Caulerets — Tác phẩm “Heptameron” — Lâm bệnh và qua đời của François I. — Nỗi lo âu và đau buồn của Marguerite — Tập thơ “Marguerites de la Marguerite” của bà — Cuộc hôn nhân thứ hai của Jane d’Albret — Cái chết của Marguerite tại Odos hoặc Audaux — Tang lễ của bà tại Lescar — Ngôi mộ của bà bị phá hủy.

Trong khi Marguerite đang sống giữa các nhà thần học và học giả tại Pau và Nérac, tâm trí bà, như những bức thư đã cho thấy, luôn hướng về cô con gái Jane – người đang được Aimée de la Fayette, vợ của quan Bailiff xứ Caen, nuôi dưỡng tại Plessis-lès-Tours. Marguerite chỉ có thể gặp Jane vào những khoảng thời gian hiếm hoi trong các chuyến đi đến nước Pháp, và bà chủ yếu phải nhờ cậy những người bạn thân thiện để nắm bắt tin tức về tình hình và sức khỏe của tiểu Công chúa. Toàn bộ tình yêu thương mẫu tử của bà đều dồn hết cho đứa con gái này, và bất cứ khi nào đứa trẻ đổ bệnh, bà lại trở nên hoảng loạn.

Sainte-Marthe ghi chép rằng vào tháng 12 năm 1537, khi Marguerite đang lưu trú tại Paris, con gái bà lúc đó chưa tròn chín tuổi đãâm bệnh nặng tại hoàng cung Plessis-lès-Tours; và khi có tin đồn lan truyền trong triều đình lúc bấy giờ đang ở Paris rằng Công chúa đang đối mặt với tử thần, người mẹ đức hạnh của cô bé là Marguerite, vào khoảng bốn giờ chiều, đã ra lệnh mang kiệu đến, nói rằng bà sẽ đi thăm con gái và tất cả người hầu của bà phải chuẩn bị lên đường. Không có gì sẵn sàng cả, các quan chức và gia nhân đều vắng mặt, tản mát khắp thành phố Paris và các làng mạc lân cận. Trời đã sẫm tối vì đây là những ngày ngắn nhất trong năm, thời tiết lại bất lợi do trời mưa, và cả kiệu lẫn la chở hành lý đều không có sẵn ở đó. Thấy vậy, vị Nữ vương dũng cảm liền mượn chiếc kiệu của phu nhân Marguerite, cháu gái bà,(1) bước lên kiệu, chỉ mang theo một ít tùy tùng gọn nhẹ, rời Paris và đi thẳng đến Bourg-la-Reine.

1 Con gái của François I., sau này là Nữ công tước xứ Savoy.

“Khi đến nơi, bà không xuống nhà trọ mà đi thẳng đến nhà thờ, bước vào ngay lập tức và nói với những người đi cùng rằng lòng bà mách bảo điều gì đó không rõ về số phận của con gái mình, đồng thời tha thiết nài xin tất cả họ lui ra và để bà ở lại một mình trong nhà thờ suốt một tiếng đồng hồ. Tất cả đều tuân theo và trong nỗi bất an tột cùng, họ đợi vị nữ chủ nhân của mình ở cửa nhà thờ; duy chỉ có Bà Sénéchale de Poitou,(1) một người phụ nữ rất mực trung thành và vô cùng lo lắng cho Marguerite, là vào cùng bà. Sau khi bước vào, Marguerite quỳ gối trước bức tượng Chúa Giê-xu chịu đóng đinh, thành kính cầu nguyện từ tận đáy lòng, thở dài, khóc lóc, thú nhận mọi lỗi lầm của mình, và tự nhận nguyên nhân bệnh tình của con gái là do chính mình, bà khiêm nhường xin ơn tha thứ và cầu khẩn cho người đang chịu đựng được ban ơn phục hồi sức khỏe. Sau hành động đức tin này, Marguerite cảm thấy nhẹ nhõm hơn, và bà vừa mới về đến nhà trọ thì Giám mục xứ Mende đã đến thông báo rằng con gái bà đang bình phục.” (2)

1 Bà nội của Brantôme.

2 Oraison funèbre, &c, p. 38.

Khi Jane vừa tròn mười tuổi, Hoàng đế Charles V. đã ngỏ lời cầu hôn cô cho con trai mình là Philip, nhưng François – người hoàn toàn không muốn thấy người Tây Ban Nha đặt chân lên sườn phía bắc dãy Pyrénées – lại thích gả thiếu nữ cho William III, Công tước xứ Cleves hơn. Người ta thường cho rằng trong dịp này François đã dùng vũ lực không chỉ với cháu gái mình mà cả với Quốc vương và Vương hậu xứ Navarre, những người đã vô ích khi lên án sự lạm quyền này. Sự thật là Marguerite không những ủng hộ cuộc hôn nhân này mà còn đe dọa sẽ đánh roi Jane nếu cô kiên quyết từ chối. Hơn nữa, sau khi cô dâu nhỏ tuổi tuyên bố trước mặt François I. rằng cô phản đối liên minh này, Marguerite đã viết thư cho anh trai mình như sau:

“Thưa Hoàng thượng, trong nỗi tuyệt vọng tột cùng của mình, thần chỉ có một niềm an ủi duy nhất, đó là biết chắc chắn rằng Quốc vương xứ Navarre lẫn thần chưa từng có mong muốn hay ý định nào khác ngoài việc tuân lệnh ngài, không chỉ trong chuyện hôn sự mà trong bất cứ điều gì ngài ra lệnh. Nhưng giờ đây, thưa Hoàng thượng, khi nghe tin con gái thần – không nhận thức được vinh dự lớn lao mà ngài dành cho nó khi thân chinh đến thăm, cũng như sự vâng lời mà nó phải dành cho ngài, hay việc một thiếu nữ không nên có ý kiến riêng – lại dám ăn nói dại dột với ngài rằng nó nài nỉ xin đừng bị ép gả cho ngài xứ Cleves, thần thực sự không biết, thưa Hoàng thượng, mình nên nghĩ gì hay phải nói gì với ngài về chuyện này nữa, bởi vì lòng thần đau như cắt, và trên đời này thần chẳng có người thân hay bạn bè nào để có thể tìm kiếm lời khuyên hay sự an ủi. Bản thân Quốc vương xứ Navarre cũng vô cùng kinh ngạc và đau buồn về chuyện này đến mức chưa bao giờ thần thấy ngài tức giận đến thế. Thần không thể tưởng tượng nổi sự cả gan lớn lao này bắt nguồn từ đâu, trong khi nó chưa từng hé môi với chúng thần về điều đó. Nó thanh minh với chúng thần rằng nó thân thiết với ngài hơn là với cha mẹ mình, nhưng sự thân thiết đó đáng lẽ không nên dẫn đến sự hỗn xược như vậy mà chưa từng, theo như thần biết, tìm kiếm lời khuyên từ bất kỳ ai; bởi vì nếu thần biết có kẻ nào đã xúi giục ý nghĩ đó vào đầu nó, thần sẽ làm cho ra ngô ra khoai để ngài, thưa Hoàng thượng, biết được rằng sự điên rồ này trái ngược hoàn toàn với ý muốn của cha mẹ nó – những người chưa từng và sẽ không bao giờ có mong ước nào khác ngoài mong ước của ngài.” (1)

Sự nổi loạn của Jane không thể ngăn cản cuộc hôn nhân được cử hành tại Châtelherault vào ngày 15 tháng 7 năm 1540. Theo một số sử gia, François kiên quyết thực hiện liên minh này đến mức ông yêu cầu Công tước xứ Cleves phải bước lên giường của cô dâu trước sự chứng kiến của nhiều người làm chứng, để cuộc hôn nhân được xem là không thể hủy bỏ.(2)

1 Nouvelles Lettres, &c., p. 176.

2 Lịch sử nước Pháp của Henri Martin. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân thực ra không hề được hoàn tất (Nouvelles Lettres, &c., tr. 236, 237), và cuối cùng đã bị Giáo hoàng Paul III tuyên bố hủy bỏ, khi François thỉnh cầu ngài ly hôn lúc Công tước xứ Cleves phản bội phe ông để sang theo phe Charles V.

Chính tại Châtelherault trong dịp này, Marguerite đã chiến thắng Giám đốc tài chính de Montmorency – người từng là bạn thân thiết của bà trong những năm trước đó, và là người mà bà từng trao đổi thư từ rất nhiều. Montmorency đã lấy oán báo ân khi nhiều lần tìm cách chia rẽ François với bà. Brantôme đã dẫn ra một ví dụ về việc này trong đoạn văn sau: — “Tôi từng nghe kể lại,” ông nói, “bởi một người đáng tin cậy rằng Giám đốc tài chính de Montmorency, khi ấy đang ở đỉnh cao quyền lực, trong một lần bàn về vấn đề tôn giáo với Nhà vua, đã không ngần ngại hay chần chừ mà nói thẳng với ngài rằng: ‘Nếu bệ hạ thực sự muốn tiêu diệt những kẻ dị giáo trong vương quốc của mình, ngài nên bắt đầu từ chính triều đình của mình và những người thân cận nhất, trong đó có cả Vương hậu, em gái ngài.’ Ngài liền đáp lại: ‘Đừng nhắc đến nó; nó yêu ta quá nhiều. Nó sẽ không bao giờ tin bất cứ điều gì ngoài những gì ta tin, và sẽ không bao giờ theo đuổi một tôn giáo gây bất lợi cho Quốc gia.’” (1)

1 Tác phẩm của Brantôme, bản in 8vo, tập v. (Dames illustres), tr. 219.

Ngay khi Marguerite nhận thức được hành vi của Montmorency, bà đã cắt đứt mọi thư từ qua lại với ông ta và kiên quyết tìm cách lật đổ ông ta, sự việc này đã thành hiện thực nhân dịp đám cưới của Jane. “Người ta buộc phải cõng cô dâu nhỏ tuổi vào nhà thờ,” Brantôme kể lại, “vì cô bé phải khoác lên mình biết bao trang sức cùng bộ váy dệt bằng vàng bằng bạc, và do sức nặng đó cùng thể trạng yếu ớt, cô không thể tự đi nổi. Vì vậy, Nhà vua ra lệnh cho Giám đốc tài chính bế cô cháu gái nhỏ của mình vào nhà thờ, khiến toàn thể triều đình vô cùng kinh ngạc; bởi vì trong một nghi lễ như thế, đây là một nhiệm vụ chẳng mấy thích hợp và vẻ vang đối với một Giám đốc tài chính, và hoàn toàn có thể giao cho người khác. Tuy nhiên, Nữ vương xứ Navarre chẳng hề khó chịu chút nào, mà lại cất lời: ‘Kìa! Kẻ từng muốn hãm hại ta trước mặt nhà vua, anh trai ta, giờ đây lại đang phải làm phu khuân vác bế con gái ta vào nhà thờ.’ Giám đốc tài chính,” Brantôme nói thêm, “vô cùng bất mãn với nhiệm vụ này và cảm thấy cay đắng khi phải làm trò cười cho thiên hạ; ông ta bắt đầu lẩm bẩm: ‘Thế là tiêu đời sự sủng ái của ta rồi. Vĩnh biệt nó thôi.’ Và quả thực sự việc đã diễn ra đúng như vậy, bởi ngay sau bữa tiệc cưới và yến tiệc, ông ta đã bị cách chức và lập tức rời đi.” (1)

Sau đám cưới của con gái, Marguerite trở về Paris, rồi từ đó đi đến Mont-de-Marsan để trải qua mùa đông năm 1540-41. Cuối mùa xuân tiếp theo, bà đến Cauterets thuộc dãy Pyrénées để tắm suối nước nóng. Trong bức thư gửi cho anh trai viết vào mùa Chay, bà cho biết phu quân của bà do bị ngã nên sẽ đến Cauterets theo lời khuyên của các bác sĩ,(2) và bà dự định sẽ đi cùng để ngăn ông lo lắng cũng như giải quyết công việc thay ông, “vì khi người ta ở các khu tắm khoáng, người ta phải sống hồn nhiên như một đứa trẻ chẳng bận tâm điều gì.” (3)

1 Tác phẩm của Brantôme, bản in 8vo, tập v. (Dames illustres), tr. 220.

2 Henry d’Albret trước đó từng trị liệu tại các suối nước nóng ở Pyrénées sau khi trốn khỏi Pavia, tuy nhiên khi ấy ông ở Eaux-Bonnes.

3 Nouvelles Lettres của Génin, &c., tr. 189.

Dường như đó không phải là động cơ duy nhất khiến bà đến Cauterets, bởi trong một bức thư gửi Công tước William xứ Cleves, chồng của con gái bà, đề ngày tháng 4 năm 1541, bà thổ lộ rằng vì đang mắc chứng viêm catarrh “lan sang nửa phần cổ,” buộc bà phải nằm liệt giường, nên các bác sĩ đã khuyên bà nên dùng “các suối nước nóng tự nhiên” và hy vọng bà sẽ khỏi bệnh vào cuối tháng 5, miễn là tuân thủ mọi đơn thuốc của họ.(1)

1 Mariage de Jeanne d’Albret của A. de Ruble, Paris, 1877, tr. 86, et seq.

Việc chuyến thăm Cauterets này để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm trí Marguerite được minh chứng qua tác phẩm làm nên tên tuổi văn học của bà. Bối cảnh được chọn cho phần mở đầu của tác phẩm Heptameron chính là Cauterets và vùng đất xung quanh; dẫu vậy, rõ ràng là cuốn sách không được khởi thảo trong dịp được nhắc đến ấy, bởi trong phần mở đầu, Marguerite có nhắc đến những sự kiện lịch sử diễn ra vào năm 1543 và 1544, và bà xem chúng như những sự việc vừa mới xảy ra vào thời điểm bà cầm bút. Giờ đây chúng ta đều biết rằng vào tháng 4 năm 1544, bà đã hội ngộ anh trai mình tại Alençon và lưu lại công quốc này một thời gian dài, và rất có thể bà đã bắt đầu viết Heptameron vào khoảng thời gian đó. Đó là thành quả của nhiều năm trời, được chấp bút theo lối tản mạn trong lúc Marguerite di chuyển qua lại giữa công quốc miền bắc hay vương quốc miền nam của mình. Giống như mọi nhân vật quyền quý khác, bà di chuyển trên một chiếc kiệu, và Brantôme cho chúng ta biết rằng đoàn tùy tùng của bà khá khiêm tốn, vì “bà chưa bao giờ dùng quá ba con la chở hành lý và sáu con la kéo cho hai chiếc kiệu của mình, mặc dù bà có hai, ba hoặc bốn chiếc xe ngựa dành cho các quý bà.” (1) Brantôme – người mà như có thể nhắc tới, được nuôi dưỡng tại triều đình của Marguerite dưới sự chăm sóc của bà nội là Louise de Daillon, vợ của Andrew de Vivonne, Quan Tổng trấn xứ Poitou – cũng cho biết rằng Nữ vương sáng tác Heptameron chủ yếu “trên kiệu của mình trong lúc dịch chuyển đây đó, bởi vì bà có nhiều việc quan trọng hơn phải giải quyết khi ở nhà. Tôi từng nghe bà tôi kể lại điều đó – người luôn sát cánh cùng bà trên kiệu với tư cách là nữ quan danh dự, và là người cầm hộ chiếc hộp đựng bút viết để bà ghi chép; bà đã chép lại những câu chuyện đó nhanh chóng và khéo léo chẳng khác nào người ta đang đọc cho bà chép, thậm chí còn tuyệt hơn thế nữa.” (2)

1 Tác phẩm của Brantôme do Lalanne xuất bản, 1875, tập ii. tr. 214.

2 Sđd., tập viii. tr. 226.

Vào những năm 1545 và 1546, chúng ta thấy Marguerite có mặt ở Béarn, từ nơi đó bà gửi những bức thư chúc mừng năm mới tới anh trai, bày tỏ nỗi buồn vì phải chịu cảnh xa cách ngài. Vào mùa xuân năm sau, bà đến thăm ngài tại Plessis-lès-Tours. Quốc vương Pháp – trái ngược với mọi quy luật thông thường – vào giai đoạn này lại có sức khỏe tốt chẳng kém gì một tráng sĩ lực lưỡng nhất trong vương quốc của ông.(1) Năm 1547, Marguerite đến một tu viện tại Tusson thuộc vùng Angoumois để trải qua mùa Chay ở đó, và chẳng bao lâu sau, bà liên tiếp sai hết sứ giả này đến sứ giả khác phi ngựa về phía triều đình tại Rambouillet để ngóng tin tức về François – người lúc bấy giờ đang lâm trọng bệnh. Nỗi giằng xé trong sự chờ đợi khiến bà phải thốt lên rằng: “Bất cứ ai đến cửa phòng thần để báo tin nhà vua, anh trai thần, đã qua cơn hoạ nạn, dẫu cho người đưa tin ấy có mệt mỏi, rã rời, dính đầy bùn đất đi chăng nữa, thần cũng sẽ ôm hôn người ấy tựa như một bậc vương tôn công tử xiêm y sạch sẽ nhất nước Pháp; và nếu người ấy thiếu chỗ nằm, không tìm được một chiếc giường nào để ngả lưng, thần xin nhường giường của mình, còn bản thân sẽ nằm ngủ dưới sàn nhà vì quá vui mừng trước tin lành mà người ấy mang lại.” (2)

1 Thư của Marguerite, &c., tr. 473.

2 Tác phẩm của Brantôme, bản in 8vo, tập v. tr. 233.

Tuy nhiên, không một ai có đủ dũng khí để nói cho bà biết sự thật. Chính một người tâm thần tội nghiệp, qua những giọt nước mắt của mình, đã làm cho bà hiểu rằng Nhà vua không còn sống trên cõi đời này nữa. Sainte-Marthe ghi lại sự kiện này như sau: “Vào ngày François rời xa chúng ta (chính Marguerite đã kể lại cho tôi nghe sau đó), trong giấc ngủ, bà tưởng chừng như nhìn thấy ngài với gương mặt tái nhợt và gọi tên bà bằng một giọng đầy bi thương, mà bà cho là một điềm gở vô cùng; vì còn đang hoài nghi, bà bèn phái vài sứ giả về triều đình để thăm dò tình hình của nhà vua, anh trai bà, nhưng không một ai trong số họ quay về báo tin. Một ngày nọ, khi anh trai bà lại hiện ra trong giấc mơ của bà (lúc ấy ngài đã qua đời được mười lăm ngày),(1) bà liền hỏi những người trong phủ xem họ có nghe ngóng được tin tức gì về Nhà vua hay không.”

1 François I. từ trần ngày 31 tháng 3 năm 1547.

“Họ đáp lại rằng ngài vẫn hoàn toàn bình an mạnh khỏe, và thế là bà đi đến nhà thờ. Trên đường đi, bà gọi Thomas le Coustellier – một thanh niên thông minh lanh lợi và là thư ký của bà, và khi bà đang kể lại cho anh ta nghe đại ý bức thư mà bà muốn viết cho một vị công chúa trong triều để dò hỏi đôi chút tin tức về sức khỏe của Nhà vua, bà nghe thấy ở phía bên kia tu viện có tiếng một nữ tu sĩ bị tổn thương thần kinh đang cất tiếng than khóc thảm thiết. Vốn mang bản tính thương người, Marguerite vội vã rảo bước đến chỗ người phụ nữ ấy, hỏi nguyên cớ vì sao nàng khóc và động viên nàng thổ lộ xem có đang cần điều gì không. Ngay lập tức, vị nữ tu lại càng cất tiếng khóc to hơn nữa, nàng ngước nhìn Nữ vương và thưa rằng nàng đang thương xót cho vận mệnh cay đắng của chính Nữ vương. Nghe những lời ấy, Marguerite quay sang những người đang đi cùng và nói: ‘Các ngươi đã giấu ta cái chết của Nhà vua, nhưng Thần Khí của Chúa đã mặc khải điều đó cho ta qua người đàn bà điên này rồi.’ Nói đoạn, bà quay gót trở về phòng, quỳ lạy và thành kính tạ ơn Chúa vì mọi ơn phước mà Ngài đã rủ lòng ban cho bà.” (1)

Sau khi mất đi người anh trai, Marguerite ở ẩn tại tu viện Tusson. Brantôme cho biết bà đã ở đó suốt bốn tháng trời, sống một cuộc đời vô cùng kham khổ và tận tụy làm tròn bổn phận của một nữ viện trưởng. Bà vẫn tiếp tục lối sống ẩn dật khi trở về Béarn, chủ yếu dành hết thời gian cho công việc sáng tác văn học. Chính vào năm 1547, sau khi François qua đời, John de la Haye – người thư ký của bà – đã cho xuất bản tại Lyons tập thơ Marguerites de la Marguerite của bà, bao gồm những sáng tác được bà viết vào nhiều giai đoạn khác nhau và có lẽ đã được De la Haye chép lại qua lời đọc của bà.(2)

1 Oraison funèbre, &c., tr. 103.

2 Sainte-Marthe thuật lại rằng bà thường ngồi cùng hai người thư ký, mỗi người một bên, đọc thơ cho người này chép và đọc thư cho người kia ghi.

Con gái của Marguerite là Jane lúc bấy giờ đang ở triều đình Pháp, sống một lối sống vô cùng xa hoa, điều này được thể hiện rõ qua những bức thư trong đó Marguerite tuyên bố rằng các khoản chi tiêu của vị Công chúa là vượt quá sức chịu đựng. Bản thân bà tiêu xài rất ít cho nhu cầu cá nhân, dù bà dốc lòng dubg dưỡng những khoản tiền lớn cho các công việc từ thiện. Vào tháng 10 năm 1548, bà bước ra khỏi chốn u tịch để tham dự lễ cưới lần thứ hai của con gái – người giờ đây đã trở thành vợ của Anthony de Bourbon, Công tước xứ Vendôme. Từ Moulins, nơi cử hành nghi lễ, Marguerite lên đường đến triều đình tại Fontainebleau. Nơi đây mọi thứ đều đã đổi thay: có một vị Vua mới, và Diana de Poitiers đã thế chỗ Nữ công tước xứ Etampes. Sau khi trở về Béarn để đón Giáng sinh, Marguerite trải qua mùa Chay năm 1549 trong sự tĩnh tâm tại Tusson, nơi bà dường như chia đều thời gian giữa việc cầu nguyện và lao động nghệ thuật. Bà vẫn đang viết tác phẩm Heptameron, điều này được minh chứng qua câu chuyện thứ sáu mươi sáu, ghi lại một cuộc phiêu lưu xảy ra với con gái bà và Anthony de Bourbon trong chuyến trăng mật vào mùa đông năm 1548-49. Cần lưu ý thêm rằng bối cảnh của câu chuyện thứ sáu mươi chín được đặt tại Lâu đài Odos gần Tarbes, và vì Marguerite đã đến cư ngụ tại lâu đài này vào mùa thu năm 1549, nên rất có thể truyện ngắn này được viết trong thời gian bà lưu trú tại đây. Trong khi viết thêm những câu chuyện mới cho Heptameron, bà vẫn không hề lơ là thi ca, bởi cũng từ giai đoạn này xuất hiện tác phẩm Miroir de Jésus Christ crucifié, được Thầy tu Olivier xuất bản vào năm 1556, khẳng định rằng đây là tác phẩm cuối cùng của Nữ vương và bà đã trao nó cho ông chỉ vài ngày trước khi qua đời.

Sức khỏe của Marguerite đã suy giảm từ lâu và ngày càng trở nên kiệt quệ. Dựa theo lời kể của bà nội, Brantôme cho biết khi tin dữ về cái chết sắp đến được báo cho Marguerite, bà cảm thấy lời cảnh báo ấy thật đắng cay khôn tả, và nói rằng bản thân chưa đến nỗi già cỗi để mà không thể sống thêm vài năm nữa. Khi đó bà đã bước sang tuổi năm mươi tám. Sainte-Marthe kể lại rằng, không lâu trước lúc lâm, bà nhìn thấy trong giấc mơ một người phụ nữ vô cùng xinh đẹp đang cầm trên tay một chiếc vương miện kết bằng đủ loại hoa, người ấy đưa cho bà xem và bảo rằng chẳng bao lâu nữa bà sẽ được đội chiếc vương miện ấy.(1)

1 Oraison funèbre, &c., tr. 104.

Bà hiểu điềm chiêm bao ấy như một điềm báo rằng thời gian của mình đã cạn, và từ ngày hôm đó trở đi, bà giao phó toàn bộ việc quản lý tài sản lại cho Quốc vương xứ Navarre, kiên quyết không bận tâm đến bất cứ điều gì ngoài giờ phút cáo chung đang đến gần. Sau khi đọc di chúc để người khác ghi lại, bà ngã bệnh nặng, cơn bệnh kéo dài hai mươi ngày theo một số tài liệu, và tám ngày theo các tài liệu khác. Cơn bạo bệnh ập đến với bà vào một đêm ở Odos trong lúc bà đang quan sát một ngôi sao chổi – mà theo người ta đồn đại – xuất hiện để báo hiệu cái chết của Giáo hoàng Paul III. “Có lẽ đó là điềm báo trước cho cái chết của chính bà,” Brantôme ngây thơ nhận xét, đồng thời nói thêm rằng trong lúc đang ngắm sao chổi, miệng bà bỗng đột ngột bị liệt một phần, lập tức bác sĩ của bà là M. d’Escuranis liền đỡ bà đi và bắt bà phải lên giường nằm. Bà qua đời vào ngày 21 tháng 12 năm 1549, và ngay trước khi trút hơi thở cuối cùng, bà đã với lấy một bức tượng chịu nạn đặt bên cạnh và thì thầm: “Giê-xu, Giê-xu, Giê-xu.” (1)

Mặc dù Quốc vương xứ Navarre không phải lúc nào cũng sống trong sự hòa hợp hoàn hảo với vợ mình, nhưng ông vẫn cảm nhận sâu sắc nỗi mất mát to lớn do cái chết của bà gây ra. Olhagaray miêu tả rằng khi vắng bóng Marguerite, ông không còn giữ được sự kiên định trong cuộc sống như trước nữa, mà trở nên u sầu, bất mãn và thay đổi mọi dự định chỉ vì những chuyện vặt vãnh.(2) Ông ra lệnh an táng thi hài của Marguerite tại Nhà thờ lớn Lescar, cách lâu đài Château de Pau khoảng bốn dặm rưỡi – nơi mà theo lời đồn lúc bấy giờ được nối liền bằng một đường hầm ngầm. Một số vị quân vương xứ Navarre trước đó cũng đã được an táng tại đây, bởi vì Tòa Giám mục nơi đây giữ vị thế tối cao, các Giám mục đồng thời là chủ tịch đương nhiệm của các Bang hội xứ Béarn.(3)

1 M. Lalanne, trong ấn bản các tác phẩm của Brantôme, khẳng định rằng Marguerite không qua đời tại Odos, gần Tarbes, mà ở Audaux, gần Orthez, dựa trên lập luận rằng Brantôme gọi lâu đài ấy là “Audos ở Béarn,” trong khi Odos lại nằm ở Bigorre. Tuy nhiên, truyền thống từ xưa đến nay vẫn chỉ về địa phương thứ nhất, dẫu mặt khác, người ta cũng ghi nhận rằng chưa đầy nửa thế kỷ sau cái chết của Marguerite, Odos chỉ còn lại là một phế tích và đã rơi vào tình trạng đó từ lâu. Vào năm 1596, Henry IV đã ban tặng điền trang này cho John de Lassalle, và hậu duệ của ông này đã cho trùng tu lâu đài (Château de Pau, v.v., của Bascle de Lagrèze).

2 Histoire de Foix et de Béarn, &c., tr. 506.

3 Vì Lescar không còn là một giáo phận kể từ năm 1790, nhà thờ của nơi này, hiện vẫn còn tồn tại, không còn giữ cấp bậc là nhà thờ chính tòa nữa.

Chính trong ngôi nhà thờ cổ kính kỳ lạ mang phong cách kiến trúc có từ thế kỷ thứ mười một theo nhận định của các nhà khảo cổ học, thi hài của Marguerite đã được an táng với tất cả sự trang nghiêm và nghi thức long trọng vốn có. Nữ công tước xứ Estouteville dẫn đầu đoàn rước, theo sau là Công tước xứ Montpensier, Công tước xứ Nevers, Công tước xứ Aumale, Công tước xứ Etampes, Hầu tước xứ Maine và M. de Rohan. Tiếp đến là đoàn đại tang hay những người để tang chính, dẫn đầu là Công tước xứ Vendôme, cùng ba vị bá tước mang vương miện, vương trượng và bàn tay công lý. Tử tước xứ Lavedan đảm nhận trọng trách tổng quản nghi lễ, và những chỗ ngồi đặc biệt đã được bố trí sẵn cho các phái đoàn từ Navarre, Foix, Béarn, Bigorre, cũng như cho viên đại pháp quan, các cố vấn và nam tước trong vùng; trong khi đó, trên một bục cao được vây quanh bởi những ngọn nến sáng rực là bức tượng sáp của Nữ vương trong trang phục áo choàng đen được trưng bày trang trọng.(1) Sau buổi lễ, một bữa tiệc được đãi theo phong tục xứ Bearn, với các vị khách tang chủ được mời ngồi vào bàn tiệc của Công tước xứ Vendôme, trong khi những người khác được phục vụ tại các căn phòng khác nhau.(2)

1 Thư của Marguerite (Các tài liệu chứng minh. Số xi.).

2 Château de Pau, v.v., của Bascle de Lagrèze.

Vài năm sau đó – vào tháng 6 năm 1555 – thi hài của Quốc vương Henry, phu quân của Marguerite, cũng lần lượt được đưa về Lescar để an táng. Tuy nhiên, lăng mộ của cả hai vợ chồng đều đã biến mất, bị cuốn phăng đi trong những cuộc chiến tranh tôn giáo khi Lescar liên tục bị tấn công và cướp phá, khi cả người theo phái Huguenot lẫn người Công giáo – lần lượt nắm quyền thắng thế – đã trút cơn cuồng nộ tôn giáo của mình lên những ngôi mộ của các vị quân vương đời trước; và ngày nay, những ngôi mộ duy nhất còn tìm thấy được trong ngôi nhà thờ cổ kính ấy chỉ là của những nhân vật được an táng tại đó kể từ giữa thế kỷ thứ mười bảy.

Tháng Giêng năm 1893.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.