Of the jests made by a Grey Friar in his sermons. (1)
1 See ante, p. 89, note 2, and post. Appendix B.
Gần thị trấn Bléré ở Touraine có một ngôi làng mang tên St. Martin-le-Beau, nơi một vị tu sĩ dòng Xám thuộc tu viện ở Tours được mời đến giảng đạo trong mùa Vọng và mùa Chay. Vị tu sĩ này, kẻ vốn ba hoa hơn là uy bác và thỉnh thoảng lại túng thiếu lời lẽ để kéo dài trọn vẹn một tiếng đồng hồ giảng, bèn bắt đầu kể những câu chuyện ít nhiều làm vui lòng đám dân làng chất phác.
Vào một ngày Thứ Năm Tuần Thánh, ông giảng về Chiên Vượt Qua, và khi đang bàn về cách thức ăn thịt chiên vào ban đêm, trông thấy trong buổi giảng có vài tiểu thư xinh đẹp từ Amboise mới tới làng để mừng lễ Phục Sinh và ở lại vài ngày sau đó, ông bèn muốn trổ tài cao hơn thường lệ. Ông liền hỏi tất cả phụ nữ có mặt ở đó rằng họ có biết thế nào là ăn thịt sống vào ban đêm hay không. "Ta sẽ cho các bà biết thế nào là thế, thưa các tiểu thư," ông nói. Nghe vậy, những thanh niên trẻ tuổi từ Amboise vừa đến cùng vợ, chị em và cháu gái của mình – những người vốn chẳng lạ gì tính khí của tay hành hương này – bắt đầu tỏ ý bất bình; dẫu vậy, khi nghe tiếp, sự phẫn nộ của họ liền nhường chỗ cho những tràng cười, ngay cả khi ông nói rằng để ăn thịt chiên thì cần phải thắt lưng buộc bụng, chân mang giày và tay cầm gậy.
Vị tu sĩ, thấy họ cười trước câu nói ấy và đoán được lý do, liền lập tức đính chính. "Chà," ông nói, "mang giày ở chân và cầm gậy trên tay; cũng thế cả thôi."
Rằng lời pha trò này được đón nhận bằng những tiếng cười thì hẳn quý vị cũng dễ bề tưởng tượng. Ngay cả các tiểu thư cũng không thể kìm được nụ cười, và vì họ, ông lại nói thêm những lời dí dỏm khác. Rồi thấy thời gian sắp hết, lại muốn các vị khách nữ phải thật hài lòng khi ra về, ông liền bảo họ: "Giờ đây, thưa các tiểu thư xinh đẹp, khi các bà chút nữa đây trò chuyện cùng những người bạn tụng ca của mình, các bên sẽ hỏi nhau rằng: 'Xin lỗi, vị thầy tu này là ai mà ăn nói bạo dạn thế nhỉ? Chắc hẳn hắn phải là một kẻ lanh lợi.' Ta sẽ nói cho các bà biết, thưa các tiểu thư, vâng, ta sẽ nói cho các bà hay, và đừng lấy làm kinh ngạc nếu ta ăn nói mạnh bạo, bởi vì ta là người Anjou, xin sẵn sàng phục vụ các bà."
Dứt lời, ông kết thúc bài giảng của mình, để lại cử tọa trong tâm trạng muốn cười nhạo những lời lẽ ngớ ngẩn của ông hơn là tiếc thương tưởng nhớ cuộc Khổ nạn của Chúa mà người ta đang kỷ niệm lúc bấy giờ.
Những bài giảng khác mà ông thuyết pháp trong dịp lễ hội cũng có giá trị tương tự thế. Quý vị đều biết rằng những vị tu sĩ này chẳng bao giờ quên việc đi khất thực trứng Phục Sinh, và họ không chỉ nhận trứng mà còn nhận rất nhiều thứ khác, chẳng hạn như vải lanh, sợi dệt, lòng lợn, thịt xông khói, sườn heo và những thứ vặt vãnh tương tự. Thế nên, khi ngày Thứ Ba sau lễ Phục Sinh đến, và vị tu sĩ đang đưa ra những lời khuyên nhủ về lòng bác ái mà những kẻ như ông chẳng bao giờ tiếc lời, ông liền cất tiếng:
"Ta buộc lòng phải cảm ơn các bà, thưa các tiểu thư, vì lòng quảng đại mà các bà đã dành cho tu viện nghèo khó của chúng ta, dẫu vậy ta vẫn không thể không nói cho các bà biết rằng bấy lâu nay các bà vẫn chưa suy tính thấu đáo về bản chất những nhu cầu của chúng ta. Phần lớn các bà đều cúng dường lòng lợn, nhưng những thứ đó thì tu viện chúng ta vốn không hề thiếu. Tạ ơn Chúa, tu viện của chúng ta thực sự ngập tràn những thứ ấy. Vậy chúng ta có thể làm gì với chừng ấy món? Ta sẽ chỉ cho các bà. Lời khuyên của ta, thưa các tiểu thư, là các bà nên trộn thịt xông khói của mình với lòng lợn của chúng tôi; bằng cách này, các bà sẽ ban phát được một phần bố thí tuyệt vời."
Rồi tiếp tục bài giảng, ông đưa vào đó một vài nội dung tai tiếng, và trong lúc bàn luận về chuyện đó một cách khá sỗ sàng cùng lúc trích dẫn đủ mọi ví dụ khác nhau, ông tỏ vẻ kinh ngạc rõ rệt mà nói rằng:
"Quả thật, thưa các quý ông quý bà xứ Saint-Martin, ta vô cùng kinh ngạc khi thấy quý vị lại tỏ ra bất bình một cách vô lý trước một chuyện chẳng có gì ra hồn, lại còn đi loan truyền chuyện của ta khắp nơi bất cứ đi đến đâu, mà rằng: 'Đó là một vụ lớn chứ chẳng đùa; ai mà ngờ được vị cha xứ lại làm cho con gái của bà chủ nhà mang thai chứ?' Một tu sĩ mà làm một cô gái mang thai cơ chứ!" ông tiếp lời; "Thật tình, quả là một chuyện lạ lùng làm sao! Nhưng này các tiểu thư xinh đẹp, chẳng phải quý vị sẽ có lý do để ngạc nhiên hơn biết mấy, nếu như cô gái kia lại làm điều đó với vị tu sĩ hay sao?"
"Như vậy đấy, thưa các tiểu thư, đó chính là thứ thức ăn lành mạnh mà người mục tử đáng kính này đã dùng để nuôi dưỡng đoàn chiên của Chúa. Và hắn ta trơ trẽn đến mức sau khi phạm tội, hắn lại lớn tiếng bàn về điều đó ngay trên bục giảng – nơi mà lẽ ra chẳng nên thốt ra điều gì khác ngoài những lời gây dựng cho tha nhân, và trên hết là vì vinh quang của Thiên Chúa."
"Thật tình mà nói," Saffredent thưa, "ông ta quả là một bậc thầy tu sĩ – ta chắc sẽ mến mộ ông ta chẳng kém gì Thầy Anjibaut, người được ca tụng vì mọi câu chuyện cười cợt được thốt lên trong những buổi tiệc tùng vui vẻ."
"Phần tôi, tôi chẳng thấy có gì đáng cười trong những trò chế giễu kiểu ấy," Oisille nói, "nhất là ở một chốn linh thiêng như thế."
"Bà quên mất rồi, thưa phu nhân," Nomerfide nói, "rằng vào thời điểm đó, dẫu thời gian trôi qua chưa phải là quá lâu, thì những người dân làng chất phác, và quả thực là hầu hết cư dân ở các thị trấn lớn – những kẻ luôn tự cho mình thông minh hơn người khác – lại kính trọng những kẻ giảng đạo như ông ta hơn là những ai thuần thành và giản dị rao giảng Phúc Âm thánh thiện cho họ."
"Dù thế nào đi nữa," Hircan nói, "ông ta không hề sai khi đòi đổi thịt xông khói lấy lòng lợn, bởi vì thịt xông khói ăn ngon hơn nhiều. Và dẫu cho có kẻ sùng đạo nào đó hiểu lời ông theo lối chiết trung lưỡng nghĩa, như tôi tin là ông ta muốn người ta hiểu, thì cả ông lẫn các huynh đệ của ông cũng chẳng đến nỗi túng thiếu gì cho cam, chẳng khác nào cô ả có cái túi căng phồng vậy."
"Nhưng mới trơ trẽn làm sao," Oisille thưa, "khi hắn dám bóp méo ý nghĩa của Kinh Thánh để chiều theo ý thích cá nhân, cứ đinh ninh rằng hắn đang đối phó với những con thú giống như mình, và không một chút hổ thẹn tìm cách phỉnh phờ những phụ nữ tội nghiệp để dạy họ cách ăn thịt sống vào ban đêm."
"Đúng vậy," Simontault đáp; "nhưng bà quên mất rằng hắn đang đứng trước mặt những cô bán lòng heo trẻ tuổi ở xứ Amboise ấy – những kẻ mà hắn rất thèm thuồng được giặt chiếc khăn của mình trong cái chậu của họ... ta có nên gọi tên nó ra không? Thôi khỏi, nhưng chắc bà hiểu ý ta – và đãi họ một hương vị từ đó, không phải nướng chín, mà là đang khuấy động và nhảy múa, cốt để làm họ thêm phần phỉ dạ."
"Khoan đã, khoan đã, Simontault," Parlamente ngăn lại; "anh đang vượt quá giới hạn rồi đấy. Anh đã vứt bỏ sự khiêm nhường thường ngày để rồi chỉ khoác lên nó khi thực sự cần thiết thôi sao?"
"Không, thưa phu nhân, không đâu," anh đáp, "chính tên tu sĩ bất lương kia đã dẫn lối đưa đường cho tôi lạc lối. Thế nên, để chúng ta có thể quay trở lại chủ đề chính, tôi xin đề nghị Nomerfide – người đã khiến tôi vấp ngã – hãy trao lá phiếu của mình cho một ai đó có thể giúp mọi người quên đi lỗi lầm chung của chúng ta."
"Vì anh đã lôi cả tôi vào tội lỗi của anh," Nomerfide nói, "tôi sẽ chọn một người có thể chuộc lại những thiếu sót của chúng ta, đó chính là Dagoucin. Anh ấy kín đáo đến mức dù có phải hy sinh tính mạng cũng nhất quyết không chịu thốt ra một lời ngớ ngẩn nào."


