[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: TALE LI.
Vì không muốn con trai kết hôn với một người môn đăng hộ đối kém cỏi, Công tước xứ Urbino, bất chấp lời hứa với vợ, đã đem treo cổ một thiếu nữ từng được con trai ông dùng làm cầu nối để gửi gắm tâm tình đến người trong mộng.
Công tước xứ Urbino, người được gọi là Tổng trấn,—cũng chính là vị đã kết hôn với chị gái của Công tước xứ Mantua đời thứ nhất,—có một người con trai từ mười tám đến hai mươi tuổi, đang đem lòng yêu một tiểu thư thuộc dòng dõi danh giá, khuê tú, và là em gái của Viện phụ xứ Farse. Và theo tục lệ địa phương, vì không được tự do gặp gỡ nàng như ý muốn, chàng bèn nhờ cậy một thanh niên trong số gia nhân của mình—người đang say đắm một tì nữ vô cùng xinh đẹp và đức hạnh hầu hạ mẹ chàng. Nhờ tì nữ ấy, chàng bày tỏ nỗi lòng sâu sắc với người thương; và tội nghiệp thay, nàng thiếu nữ kia chẳng chút mảy may nghi kỵ, lấy làm vui sướng khi được giúp đỡ, vì đinh ninh rằng mục đích của chàng vô cùng tốt đẹp và trong sáng để nàng có thể đường hoàng làm sứ giả truyền đạt chân tình. Nhưng ngài Công tước, kẻ coi trọng lợi ích gia tộc hơn mọi tình cảm thanh cao, lại vô cùng lo sợ những việc làm này sẽ đẩy con trai mình vào một cuộc hôn nhân không mong muốn. Do đó, ông hạ lệnh canh phòng cẩn mật, và chẳng mấy chốc được tấu trình rằng cô tì nữ tội nghiệp đã nhúng tay chuyển thư từ con trai ông đến người tình của cậu. Nghe tin ấy, ông nổi cơn thịnh nộ và quyết định tự mình đứng ra giải quyết.
Dù vậy, ông không thể che giấu cơn giận dữ hoàn toàn để cô thiếu nữ không hay biết gì; và thấu hiểu bản tính độc ác của ông—một kẻ tàn nhang tàn tích chẳng kém gì sự vô lương tâm—nàng cảm thấy một nỗi sợ hãi tột cùng. Vì thế, nàng đến gặp Nữ công tước, khẩn khoản xin phép được lánh mặt đi đâu đó cho khuất mắt ngài Công tước cho đến khi cơn thịnh nộ của ông nguôi ngoai. Nhưng vị phu nhân đáp rằng, trước khi chuẩn y, bà sẽ dò la ý tứ của chồng mình về chuyện này.
Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau, Nữ công tước đã nghe được những lời độc địa của chồng về vụ việc, và hiểu rõ tính khí ông, bà không những đồng ý mà còn khuyên nàng nên trốn vào một tu viện cho đến khi sóng gió qua đi. Nàng làm theo càng kín đáo càng tốt, nhưng sự việc vẫn không qua mắt được ngài Công tước. Ngay lập tức, với vẻ mặt ra điều vui vẻ giả tạo, ông gặng hỏi vợ xem cô tì nữ đang ở đâu; và Nữ công tước, đinh ninh rằng chồng mình đã rõ sự thật, bèn thú nhận tất cả. Ông vờ tỏ ra bực bội, bảo rằng con bé chẳng có lý do gì phải hành xử như vậy, và phần ông thì chẳng hề có ý hại gì đến nó. Ông còn nài nỉ vợ gọi nàng trở về, bởi việc để những chuyện thế này đồn đại ra ngoài là điều không hề hay ho chút nào.
Nữ công tước đáp rằng, nếu cô gái tội nghiệp đã bất hạnh đánh mất sự sủng ái của ngài, tốt hơn hết là tránh mặt ông một thời gian. Thế nhưng, ông chẳng màng nghe những lời lý giải ấy mà kiên quyết ra lệnh cho bà phải gọi thiếu nữ kia quay về.
Nữ công tước đành phải truyền đạt lại ý muốn của Công tước cho nàng thiếu nữ; nhưng ngọn ngành vốn đã hoảng sợ, nàng khẩn nấp phu nhân đừng bắt mình phải dấn thân vào chốn hiểm nguy này, bởi nàng biết ngài Công tước chẳng hề dễ dãi tha thứ như ông ta bày tỏ. Dù vậy, Nữ công tước vẫn trấn an rằng nàng sẽ vô sự, đồng thời lấy sinh mạng và danh dự của chính mình ra để bảo đảm an toàn cho nàng.
Hiểu rõ người chủ vô cùng yêu thương mình và sẽ chẳng dễ dàng lừa dối, cô gái đặt trọn niềm tin vào lời hứa ấy, tin chắc rằng ngài Công tước sẽ không bao giờ bội ước khi danh dự của người vợ là vật thế chấp. Thế là nàng trở về bên Nữ công tước.
Ngay khi hay tin, ngài Công tước liền bước thẳng vào tư phòng của vợ. Vừa nhìn thấy thiếu nữ, ông liền bảo với vợ: "Thế là con nhỏ đó đã quay về rồi đấy," rồi quay sang bệ hạ tùy tùng, ông hạ lệnh bắt giữ và tống giam nàng.
Trước cảnh tượng ấy, Nữ công tước tội nghiệp—người vì đem danh dự ra cam kết mà dụ dỗ cô gái rời khỏi chốn nương thân—vô cùng tuyệt vọng. Bà quỳ sụp xuống trước mặt chồng, khẩn cầu vì tình nghĩa phu thê và vì danh dự gia tộc mà đừng hành động đê hèn nhẫn tâm như vậy, bởi chính ngài là người đã sai bà đưa cô gái từ nơi an toàn trở về.
Nhưng mọi lời van xin của bà chẳng thể làm mềm lòng dạ sắt đá của ông, cũng chẳng thể lay chuyển quyết tâm trả thù tột độ. Chẳng thèm đáp lại một lời, ông quay lưng bước đi thật nhanh. Bỏ qua mọi thủ tục xét xử, quên đi cả ơn trên lẫn danh dự gia tộc, ông lạnh lùng ra lệnh đem treo cổ cô thiếu nữ bất hạnh.
Tôi chẳng tài nào kể lại hết nỗi đau đớn của Nữ công tước; đó là nỗi niềm của một người phụ nữ danh giá với tấm lòng nhân hậu khi chứng kiến một sinh linh mà bà hằng mong cứu giúp lại phải bỏ mạng vì trọn niềm tin vào lời hứa của chính bà. Càng không thể diễn tả xiết nỗi bi sầu của người thanh niên tội nghiệp, người tình của thiếu nữ, khi chàng đã dốc cạn sức lực để cứu mạng người thương, thậm chí sẵn sàng đổi mạng mình lấy mạng nàng. Thế nhưng, chẳng một chút xót thương nào có thể lay chuyển trái tim vị Công tước ấy— kẻ chỉ tìm thấy niềm vui trong việc trả thù những ai khiến ông chướng tai gai mắt.
Thế là, bất chấp mọi lề luật danh dự, cô thiếu nữ vô tội đã phải chịu án tử dưới tay vị Công tước tàn độc ấy, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho tất cả những ai từng quen biết nàng.
"Hãy nhìn xem, thưa các quý cô, đó là hậu quả của tội ác khi kết hợp với quyền lực."
"Quả thực tôi từng nghe nói," Longarine cất lời, "rằng người Ý có ba thói hư tật xấu đặc trưng; nhưng tôi không ngờ sự tàn độc và lòng căm thù lại có thể đẩy họ đi xa đến mức cướp đi mạng sống của một con người chỉ vì lý do cỏn con ấy."
"Longarine," Saffredent cười lớn nói, "em vừa nêu ra một trong ba thói xấu rồi đấy, nhưng chúng ta cũng phải biết hai thói kia là gì chứ."
"Nếu anh chưa biết," nàng đáp, "em sẵn sàng chỉ giáo, nhưng em chắc chắn là anh thừa sức tường tận tất cả."
"Qua lời em nói," Saffredent trêu chọc, "có vẻ như em đánh giá anh là kẻ lắm tật nhiều nguyền lắm đấy."
"Nào có đâu," Longarine đáp, "nhưng anh thừa hiểu sự ghê tởm của tội lỗi nên mới có thể tránh xa nó tốt hơn bất cứ ai."
"Đừng có ngạc nhiên," Simontault chen vào, "trước hành vi tàn nhẫn này. Những ai từng đặt chân đến nước Ý đều chứng kiến biết bao câu chuyện khó tin đến mức chuyện này so ra chỉ là một chút lỗi lầm vặt vãnh."
"Đúng thế thật," Geburon hưởng ứng. "Khi thành Rivolta bị người Pháp chiếm đóng, từng có một viên đại úy người Ý được ca tụng là trang hào kiệt. Thế nhưng, khi nhìn thấy xác chết của một kẻ thù chỉ vì hắn thuộc phe Guelph còn bản thân mình phe Ghibelline, hắn đã móc tim người chết ra, nướng trên than hồng rồi nuốt sống. Khi có kẻ hỏi vị mùi vị ra sao, hắn tỉnh bơ đáp rằng chưa từng được ăn món nào ngon lành và tinh tế đến thế. Vẫn chưa thỏa mãn với chiến tích lẫy lừng ấy, hắn ra tay sát hại luôn người vợ của tử sĩ, rạch bụng moi lấy đứa bé bên trong rồi đập nát vào tường. Chưa hết, hắn nhồi đầy yến mạch vào xác của cả hai vợ chồng rồi thản nhiên lấy đó làm máng ăn cho ngựa của mình. Các người nghĩ một kẻ cầm thú như thế có đời nào buông tha cho một cô gái mà hắn nghi ngờ đã xúc phạm mình không?"
"Phải thừa nhận rằng," Ennasuite nhận xét, "vị Công tước xứ Urbino này sợ con trai mình kết hôn với người môn đăng hộ đối kém cỏi hơn là mong muốn tìm cho nó một người vợ vừa ý."
"Tôi nghĩ các vị chẳng còn nghi ngờ gì nữa," Simontault tiếp lời, "rằng bản tính người Ý là tôn sùng những thứ đi ngược lại lẽ tự nhiên, dẫu cho vạn vật được tạo ra chỉ để phục vụ tự nhiên."
"Còn tồi tệ hơn thế," Hircan nói, "họ biến những điều trái với tự nhiên thành thần thánh."
"Và qua đó," Longarine tiếp lời, "anh lại chỉ ra thêm một trong những tội lỗi mà tôi muốn nhắc đến; bởi chúng ta đều rõ, việc tôn sùng tiền bạc—ngoại trừ mức độ cần thiết cho cuộc sống—chính là thói thờ hình tượng."
Parlamente bấy giờ mới lên tiếng, rằng Thánh Phaolô chưa từng bỏ sót tội lỗi của người Ý, cũng như của tất cả những ai tự cho rằng mình vượt trội và trổi hơn kẻ khác về danh dự, sự khôn ngoan và lý trí con người—những kẻ đặt trọn niềm tin vào lý trí đến mức tước đoạt của Thiên Chúa vinh quang vốn thuộc về Ngài. Chính vì thế, Thiên Chúa, Đấng ghen tị với vinh quang của Ngài, đã khiến cho những kẻ tự cho là thông minh hơn người đời trở nên ngu muội chẳng khác nào dã thú, buộc họ phải phơi bày qua những hành vi trái tự nhiên rằng tâm trí họ đã bị nguyền rủa.
Đến đây, Longarine liền ngắt lời Parlamente để khẳng định rằng đó chính là tội thứ ba mà người Ý thường mắc phải.
"Thưa đức tin của tôi," Nomerfide lên tiếng, "câu chuyện này làm tôi vô cùng thích thú. Bởi vì, một khi những kẻ sở hữu trí tuệ uyên bác và sắc sảo nhất lại bị trừng phạt bằng cách hóa thành những kẻ ngốc nghếch hơn cả thú rừng, thì suy ra những ai khiêm nhường, bé nhỏ và tầm thường như tôi đây lại được lấp đầy bởi sự khôn ngoan của các thiên thần."
"Tôi xin cam đoan với cô," Oisille nói, "rằng tôi hoàn toàn đồng tình với ý kiến của cô, chẳng có kẻ nào vô tri bằng kẻ tự cho rằng mình biết tuốt."
"Tôi chưa từng thấy kẻ hay chế giễu ai," Geburon đúc kết, "mà lại không bị chế giễu; kẻ lừa lọc nào mà không bị lừa gạt; hay kẻ khoác lác nào mà không phải cúi đầu hổ thẹn."
"Anh làm tôi nhớ lại," Simontault nói, "một trò lừa bịp mà nếu nó mang tính chất đoan trang hơn một chút, tôi đã sẵn sàng kể cho mọi người nghe rồi."
"Nào," Oisille giục giã, "vì chúng ta tề tựu ở đây để nói lên sự thật, tôi xin nhường quyền cho cậu cứ thoải mái kể lại, bất kể nó mang hình hài thế nào đi nữa."
"Đã được phu nhân nhường bước," Simontault cười, "tôi xin xin phép được tường thuật lại."


