SỰ LĂNG NHỤC ĐỐI VỚI THI HÀI CỦA GEORGE HOLLAND BỞI MỤC SƯ SABINE.
(Xem Chương lxxvii)
Thật là một sự châm biếm lố bịch làm sao đối với lòng bác ái Thiên Chúa — thậm chí đối với cả ý niệm mơ hồ, mang tính lý thuyết về lòng bác ái ấy mà chắc hẳn vị thánh con này vẫn thường leo méo đọc từ chính bục giảng của mình vào mỗi chủ nhật. Hãy ngẫm về trò đùa quái gở này của tạo hóa, và thử nghĩ xem một gã khổng lồ Cardiff mang tên sự tự đắc lại bị nhồi nhét vào cái lớp da còi cọc của y. Nếu chúng ta mổ xẻ, phân tích và phơi bày cái thứ lòng đạo bệnh hoạn, ung nhọt này của y, chúng ta sẽ buộc phải đi đến kết luận rằng nó xuất phát từ ảo tưởng của y rằng giáo phái của y làm mọi việc thiện trên thế gian này, và do đó họ cao ngót hơn người phàm tầm thường — do đó họ có đủ thẩm quyền để nói với những người như George Holland rằng: “Anh thật đê tiện; anh chỉ là một kẻ xướng ca vô loài, và hệ quả là một kẻ tội đồ; tôi không thể gánh vác trách nhiệm giới thiệu anh với lòng thương xót của Thiên Chúa.” Nó chắc chắn phải bắt nguồn từ cái ảo tưởng đó, bằng không y đã phải nghĩ rằng: “Tất cả chúng ta đều là những công cụ để thực hiện ý định của Chúa; không đến lượt tôi phán xét phần việc được giao của anh, hay ca ngợi hay nguyền rủa nó; tôi có thẩm quyền thần thánh rằng tất cả chúng ta đều là tội đồ, và do đó không đến lượt tôi phân biệt rạch ròi mà nói rằng chúng ta sẽ cầu nguyện cho kẻ tội đồ này, bởi vì y là một nhà tài phiệt hay một chủ ngân hàng, nhưng chúng ta sẽ không van xin sự tha thứ cho kẻ kia, bởi vì y chỉ là một kẻ diễn tuồng.”
Chắc chắn phải cần đến mức độ ngút ngàn nhất của sự tự đắc mới có thể khiến một kẻ ngẩng cao chiếc mũi khinh miệt lên trời và quay lưng lại với một kẻ khốn cùng và đáng thương đến thế, một kẻ xa lạ đã chết đến để cầu xin lòng nhân ái cuối cùng mà nhân loại có thể làm cho mình. Sinh sinh này đã phạm vào phần chữ của Phúc Âm, và phán xét George Holland — mà cũng chẳng phải George Holland, mà là nghề nghiệp của ông thông qua ông. Vậy thì, suy cho cùng, cũng thật công bằng khi chúng ta phán xét giáo phái của sinh linh này thông qua y. Về thực chất, y đã nói rằng: “Chúng ta là muối của mặt đất; chúng ta làm mọi việc thiện được thực hiện; để học cách làm người tốt và làm việc thiện, con người phải đến với chúng ta; những kẻ diễn viên và loại người tương tự là vật cản cho sự tiến bộ đạo đức.” Xin hãy nhìn nhận sự việc một cách hợp lý trong chốc lát, gạt bỏ mọi thành kiến về giáo dục và phong tục. Nếu ấn tượng chung của công chúng là bằng chứng công bằng cho một sự việc, thì công việc hợp pháp, được thừa nhận và được chấp nhận của vị mục sư này là điềm đạm, lạnh lùng và bằng những câu văn cứng nhắc, được viết sẵn từ trên bục giảng, bảo mọi người hãy đi và làm điều phải, hãy sống công chính, hãy nhân từ, hãy bác ái. Thế mà giáo dân của y lại quên sạch sành sanh tất cả những điều đó giữa nhà thờ và mái nhà của họ. Nhưng trong suốt năm mươi năm, đó lại là công việc của George Holland trên sân khấu nhằm khiến khán giả của ông phải đi và làm điều phải, phải sống công chính, nhân từ và bác ái — bởi vì qua những bức tranh sống động, có hơi thở và đầy cảm xúc của mình, ông đã cho họ thấy việc làm những điều đó là như thế nào, làm thế nào để thực hiện chúng, và phần thưởng ngay lập tức và dồi dào ra sao! Chẳng phải là một người thầy kỳ lạ của loài người hay sao, vị mục sư kính mến này, kẻ vốn thiếu hiểu biết đến mức đặt toàn bộ sân khấu vào vòng cấm kỵ và nói rằng: “Tôi không cho rằng nó dạy những bài học đạo đức”? Đã từng có bài giảng nào trên bục giảng có thể khiến lòng bất hiếu với cha mẹ trở nên đáng ghê tởm đối với con người bằng vở kịch tội lỗi “King Lear” chưa? Hoặc đã có bài giảng nào từng có thể khiến con người bị thuyết phục sâu sắc về điều sai trái và sự tàn ác của việc nuôi dưỡng sự ghen tuông được nuông chiều và không bị phân tích bằng vở kịch tội lỗi “Othello” chưa? Và có đâu mười nhà thuyết giáo có thể đứng trên bục giảng để rao giảng về chủ nghĩa anh hùng, sự tận tụy vị tha và lòng ái quốc cao cả, mà lại có thể đương đầu nổi với bất kỳ ai trong số năm trăm William Tell có thể xuất hiện trên năm trăm sân khấu khắp xứ sở này chỉ trong vòng một ngày báo trước? Thật là gần như công bằng và chính xác khi khẳng định (dù đó là sự báng bổ) rằng chín phần mười của mọi lòng tốt, sự khoan dung, lòng bác ái và sự hào phóng Cơ Đốc trong trái tim của người dân Mỹ ngày nay có được là nhờ chắt lọc từ nguồn cội của chúng, tức là phúc âm của Chúa Kitô, thông qua các vở kịch, bi kịch và hài kịch trên sân khấu, và thông qua cuốn tiểu thuyết bị rẻ rúng cùng câu chuyện Giáng sinh, và thông qua hàng ngàn hàng vạn bài học, gợi ý và câu chuyện kể về những hành động hào phóng làm rung động nhịp đập con người, làm cao cả và gia tăng lòng cao thượng của quốc gia ngày qua ngày từ những cột báo ngập tràn của mười nghìn tờ báo, chứ không phải từ cái bục giảng ngái ngủ.
Tất cả những gì vĩ đại và tốt đẹp trong nền văn minh đặc thù của chúng ta đều xuất phát trực tiếp từ bàn tay của Chúa Giêsu Kitô, và nhiều sinh linh, thuộc đủ mọi loại khác nhau, chắc chắn đã được định sẵn để truyền bá nó; và hãy tin rằng hạt giống này và kết quả mới là điều chính yếu, chứ không phải kiểu dáng chiếc áo của người gieo hạt; và rằng bất kỳ ai, theo cách của mình và tùy theo cơ hội của mình, gieo hạt giống này và tạo ra kết quả kia, thì đã lập được công cao và đáng trân trọng. Và hơn thế nữa, hãy cố gắng bằng toàn bộ sức lực của mình để tin rằng bất cứ khi nào lão George Holland với tâm hồn đơn hậu gieo hạt giống này, và vun trồng mùa màng của những lòng bác ái rộng lượng hơn và những thôi thúc tốt đẹp hơn trong trái tim con người, thì điều đó cũng hoàn toàn được ngai vàng chấp nhận giống như thể hạt giống đã được vung vãi bằng những lời sáo rỗng nhạt nhẽo từ chính bục giảng của ngài Sabine vô song vậy.
Có phải tôi đang nói rằng bục giảng không làm tròn phần việc của mình trong việc truyền bá phần tinh hoa, phần cốt lõi của phúc âm Chúa Kitô hay không? (Bởi vì bây giờ chúng ta không bàn về các nghi lễ và tín điều rườm rà, mà là trái tim và tâm hồn sống động của thứ mà đôi khi chỉ là một bóng ma.)
Không, tôi không nói thế. Bục giảng dạy những đám đông tụ họp mỗi tuần hai lần, tổng cộng gần hai tiếng đồng hồ — và làm những gì có thể trong khoảng thời gian đó. Rạp hát dạy những khán giả đông đảo mỗi tuần bảy lần — tổng cộng 28 hoặc 30 tiếng đồng hồ — và những cuốn tiểu thuyết cùng báo chí lên tiếng biện hộ, tranh luận, minh họa, khơi gợi, lay động, làm rúng động, gầm thét, thúc giục, thuyết phục và van xin dưới chân của hàng triệu triệu con người vào mỗi một ngày, suốt cả ngày lẫn đêm khuya; và vì thế những cơ quan vĩ đại này cày xới chín phần mười vườn nho, và bục giảng cày xới phần mười còn lại. Thế mà thỉnh thoảng lại có một tên ngốc mù quáng tự mãn nào đó lên tiếng: “Những kẻ không được xức dầu các người là đất thô kệch và vô dụng; các người không giống như chúng ta, những kẻ tái tạo thế giới; hãy đi đi, hãy tự chôn vùi bản thân ở nơi khác, vì chúng ta không thể gánh vác trách nhiệm giới thiệu những kẻ lười biếng và tội đồ với lòng thương xót khát khao của Thiên Chúa.” Làm sao một tâm hồn như thế lại có thể ở lại trong một cái xác mà không bị hòa lẫn vào chất nhầy và tiết ra qua các lỗ chân lông chứ? Hãy nghĩ về con côn trùng này khi nó lên án toàn bộ dịch vụ sân khấu như một kẻ truyền bá đạo đức đồi phong bại tục chỉ vì nó có vở Black Crooks; mà quên mất rằng nếu đó là lý do đầy đủ thì người ta sẽ lên án bục giảng vì nó có những kẻ như Crooks, Kalloch và Sabine trong đó!
Không, tôi không cố gắng tước đoạt của bục giảng bất kỳ phần trăm nào trong phần việc và công trạng trọn vẹn của nó trong công cuộc truyền bá phần cốt lõi và tinh hoa của phúc âm Chúa Kitô; nhưng tôi đang cố gắng có được một khoảnh khắc được lắng nghe dành cho các cơ quan có giá trị trong cùng công việc đó, những cơ quan với sự khiêm tốn thái quá hiếm khi hoặc không bao giờ đòi hỏi sự công nhận cho những đóng góp to lớn của họ. Tôi thừa nhận rằng bục giảng làm tròn một phần mười xuất sắc của nó (và thỉnh thoảng tự nhận công trạng về mình, dẫu cho phần lớn thời gian sự bận rộn khiến nó quên mất điều đó); tôi thừa nhận rằng theo cách thức trung thực và có thiện ý của mình, nó tra tấn người ta bằng những chân lý hiển nhiên không thể làm cháy nổi về việc làm điều thiện; tra tấn họ bằng những bài văn đúng chuẩn mực về lòng bác ái; tra tấn họ, tẩm thuốc mê họ, làm họ tê liệt bằng lòng thương xót mang tính biện luận mà không có lấy một lỗi ngữ pháp hay một cảm xúc nào mà vị mục sư có thể đặt đúng chỗ nếu ông ta quay lưng đi và nhấc ngón tay ra khỏi bản thảo. Và trong việc làm những điều đó, bục giảng đang làm tròn bổn phận của mình, và hãy tin rằng nó đồng thời đang cố gắng hết sức, và làm điều đó theo cách thức vô hại và đáng kính nhất. Và vì thế tôi đã nói, và sẽ tiếp tục nói rằng, hãy trao cho bục giảng trọn vẹn phần công trạng trong việc nâng cao và tôn vinh con người; nhưng khi một bục giảng tự cho mình thẩm quyền để phán xét công việc và giá trị của một công cụ của Chúa cũng chính đáng không kém gì bản thân nó, một người đã dành cả một đời dài để rao giảng từ trên sân khấu chính phúc âm ấy mà không thay đổi lấy một tâm thế hay một tiên đề đúng đắn nào, thì thật là công bằng và chính xác khi ai đó tin rằng diễn viên được sinh ra cho một mục đích cao cả và tốt đẹp, và rằng họ hoàn thành mục đích tạo ra họ và hoàn thành nó một cách xuất sắc, nên lên tiếng phản đối. Và sau khi đã lên tiếng phản đối, thì cũng thật công bằng và chính xác — như thể bị dồn vào chân tường — để thì thầm vào tai kiểu mục sư mẫu mực Sabine, dưới hơi thở, một chân lý giản dị và mang tính giáo huấn, mà rằng: “Các mục sư không phải là những đầy tớ duy nhất của Chúa trên mặt đất này, và cũng chẳng phải là những đầy tớ hiệu quả nhất của Ngài, tính ra còn lâu lắm mới tới lượt họ!” Những mục sư hiểu biết đã sớm nhận thức được điều này, và có lẽ việc phát hiện ra nó sẽ mang lại điều tốt cho những kẻ thuộc loại còn lại.
Nhưng để ngừng giảng dạy và quay trở lại điểm khởi đầu, chẳng phải cảnh tượng đó thật đáng thương lắm sao? Cố nghệ sĩ già đáng kính và đáng tôn trọng George Holland, người có sứ mệnh sân khấu trong suốt năm mươi năm đã làm mềm đi những trái tim băng giá, nuôi dưỡng lòng hào phóng ở những tâm hồn lạnh lùng, khơi dậy cảm xúc ở những sinh linh đã chết, nâng cao những kẻ đê hèn, mở rộng những tấm lòng cố chấp, và làm cho biết bao nhiêu tâm hồn tan nát được vui mừng và tràn ngập lòng biết ơn, lại bị nhổ nước bọt một cách ví von vào cỗ quan tài vô tội của y bởi cái loài bò sát trườn trườn, nhớp nhúa, giả nhân giả nghĩa và tự đắc này!