Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 2092 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phụ Lục V. Trích Đoạn Từ Một Tác Phẩm Dở Dang, "3.000 Năm Giữa Các Vi Khuẩn"

❊ ❊ ❊

TỰ TRUYỆN CỦA MỘT VI KHUẨN, KẺ TRONG TIỀN KIẾP TỪNG LÀ MỘT CON NGƯỜI — HIỆN ĐANG CƯ TRÚ TRONG CƠ THỂ CỦA MỘT GÃ LANG THANG TÊN BLITZOWSKI. (VIẾT TẠI DUBLIN, NEW HAMPSHIRE, 1905)

(Xem Chương ccxxxv)

Thế giới của chúng tôi (gã lang thang) cũng rộng lớn, vĩ đại và đầy uy nghiêm đối với những sinh vật hiển vi như chúng tôi, chẳng kém gì thế giới của con người đối với con người. Gã lang thang của chúng tôi có những dãy núi, có những đại dương bao la, và những hồ nước rộng tựa biển khơi; có biết bao con sông (huyết quản và động mạch) rộng đến mười lăm dặm, với chiều dài kỳ vĩ đến mức nếu đặt cạnh chúng, dòng Mississippi hay Amazon chỉ như những con lạch nhỏ bé ở Rhode Island. Còn những con sông nhỏ hơn của chúng tôi thì nhiều vô kể, và thứ hàng hóa bị đánh thuế của dịch bệnh mà chúng vận chuyển còn giàu có hơn cả những giấc mơ của cơ quan hải quan Mỹ.

Hãy thử nhìn một người như Ngài Oliver Lodge mà xem, liệu còn bí mật nào của Tự nhiên có thể giấu được ông? Ông nói: "Một tỷ, tức là một triệu triệu nguyên tử, quả là một con số khổng lồ, nhưng tổng hợp lại thì vẫn cực kỳ nhỏ bé. Một phần vật chất gồm một tỷ nguyên tử chỉ vừa đủ để nhìn thấy dưới kính hiển vi công suất cao nhất; và một đốm hay hạt nhỏ, để có thể nhìn thấy bằng mắt thường, như một hạt bụi lycopodium, phải lớn hơn thế gấp triệu lần."

Mắt người khi đó mới có thể nhìn thấy nó — cái đốm nhỏ xinh xắn ấy. Nhưng với con mắt vi khuẩn của tôi, tôi có thể nhìn thấy từng cá thể trong hàng tỷ tỷ nguyên tử đang xoay chuyển tạo nên đốm nhỏ đó. Không có gì thực sự tĩnh lặng — gỗ, sắt, nước, vạn vật đều sống động, vạn vật đều đang cuồng nộ, xoay chuyển, rít lên suốt ngày đêm, không gì là chết cả, chẳng có thứ gọi là cái chết, vạn vật đều tràn đầy sự sống sục sôi, sự sống mãnh liệt, ngay cả trong những khúc xương của gã chiến binh đã bỏ mạng trước thành Jerusalem tám thế kỷ trước. Không có thực vật, mọi thứ đều là động vật; mỗi điện tử là một con vật, mỗi phân tử là một tập hợp các con vật, và mỗi cá thể đều có bổn phận được giao phó và một linh hồn cần được cứu rỗi. Thiên đàng không phải được tạo ra chỉ dành riêng cho con người, để rồi mặc cho những tạo vật khác của Người phải chịu sự lãng quên và ruồng bỏ. Người đã ban cho chúng sự sống, Người ban cho chúng những nhiệm vụ khiêm nhường để thực hiện, chúng đã hoàn thành chúng, và chúng sẽ không bị lãng quên, chúng sẽ nhận được phần thưởng xứng đáng. Con người — luôn phù phiếm, huênh hoang, tự phụ — cứ ngỡ mình sẽ chiếm đa số trên đó. Họ sẽ phải thất vọng thôi. Hãy để họ tự hạ mình xuống. Nếu không có những vi khuẩn bị coi khinh và những trực khuẩn bị ngược đãi, những sinh vật cần một mái nhà và sự nuôi dưỡng, thì họ đã chẳng được tạo ra. Vậy nên, họ có một sứ mệnh, một lý do để tồn tại: hãy để họ thực hiện công việc họ được sinh ra để làm, và giữ im lặng.

Ba tuần trước chính tôi cũng là một con người, cũng suy nghĩ và cảm nhận như con người; kể từ đó tôi đã sống 3.000 năm [theo thời gian vi khuẩn], và giờ tôi thấy điều đó thật khờ khạo. Chúng ta sống để học hỏi, và thật may mắn cho chúng ta khi đủ khôn ngoan để rút ra bài học từ đó.

Trong các vấn đề liên quan đến hiển vi, chúng tôi tất nhiên có lợi thế hơn các nhà khoa học trên trái đất, bởi lẽ, như tôi vừa chỉ ra, chúng tôi nhìn thấy bằng mắt trần những điều cực nhỏ mà kính hiển vi do con người chế tạo không thể phát hiện ra, và nhờ đó có thể ghi nhận dưới dạng sự thật nhiều điều mà đối với con người chỉ tồn tại dưới dạng lý thuyết. Thực vậy, chúng tôi biết như sự thật một vài điều mà con người thậm chí còn chưa đoán ra nổi ngay cả trong lý thuyết. Ví dụ, họ không hề nghi ngờ rằng không có sự sống nào khác ngoài sự sống động vật, và rằng tất cả các nguyên tử đều là những con vật riêng biệt, mỗi con đều được phú cho một mức độ ý thức nhất định, lớn hay nhỏ, mỗi con đều có sở thích và ác cảm, thiên hướng và lòng ghét bỏ — nói tóm lại, mỗi con đều có một cá tính, một cá tính riêng biệt. Thế nhưng sự thật là như vậy đấy. Một vài phân tử của hòn đá có ác cảm với một vài phân tử của thực vật hoặc bất kỳ sinh vật nào khác và sẽ không giao du với chúng — và nếu chúng có cố thử thì cũng chẳng được phép. Không gì kỹ tính về xã hội cho bằng một phân tử. Và vì thế, các giai cấp nhiều vô số kể; trong vấn đề này thì Ấn Độ chẳng thấm vào đâu.

"Nói cho tôi biết, Franklin [một vi khuẩn có học vấn uyên thâm], đại dương có phải là một cá thể, một con vật, một sinh vật không?"

"Phải."

"Vậy nước — bất kỳ loại nước nào — cũng là một cá thể?"

"Phải."

"Giả sử anh lấy ra một giọt nước thì sao? Phần còn lại có phải là một cá thể không?"

"Phải, và giọt nước đó cũng là một cá thể."

"Giả sử anh chia nhỏ giọt nước đó thì sao?"

"Thế thì anh có hai cá thể."

"Giả sử anh tách hydro và oxy ra thì sao?"

"Lại là hai cá thể. Nhưng anh không còn nước nữa."

"Dĩ nhiên rồi. Chắc chắn là vậy. Chà, giả sử anh kết hợp chúng lại, nhưng theo một cách mới: làm cho tỷ lệ bằng nhau — một phần oxy với một phần hydro?"

"Nhưng anh biết là không thể mà. Chúng sẽ không kết hợp trên cơ sở bình đẳng đâu."

Tôi thấy xấu hổ vì đã mắc phải sai lầm đó. Tôi bối rối; để che đậy, tôi định nói rằng nơi tôi đến, chúng tôi vẫn thường kết hợp chúng như vậy, nhưng rồi nghĩ lại và quyết định giữ nguyên lập trường.

"Vậy thì," tôi nói, "vấn đề là thế này: nước là một cá thể, một con vật, và nó đang sống; loại bỏ hydro thì nó vẫn là một con vật và vẫn sống; lượng oxy còn lại cũng là một cá thể, một con vật, và vẫn sống. Tóm tắt lại: hai cá thể kết hợp với nhau tạo thành một cá thể thứ ba — mà mỗi cá thể vẫn tiếp tục là một cá thể."

Tôi liếc nhìn Franklin, nhưng... sau khi suy ngẫm, tôi giữ im lặng. Lẽ ra tôi đã có thể chỉ cho anh ta thấy rằng đây chính là Tự nhiên câm lặng đang giải thích bí ẩn cao siêu của Chúa Ba Ngôi một cách sáng tỏ đến mức — ngay cả người hiểu biết bình thường nhất cũng có thể nắm bắt được, trong khi không ít bậc thầy ngôn từ đã dày công giải thích bằng lời lẽ mà vẫn thất bại. Nhưng anh ta sẽ chẳng hiểu tôi đang nói gì đâu. Một lát sau, tôi tiếp tục:

"Nghe này — xem thử tôi có hiểu đúng ý anh không, cụ thể là: Tất cả các nguyên tử cấu thành nên mỗi phân tử oxy đều là những cá thể riêng biệt, và mỗi nguyên tử là một con vật sống; tất cả các nguyên tử cấu thành nên mỗi phân tử hydro đều là những cá thể riêng biệt, và mỗi nguyên tử là một con vật sống; mỗi giọt nước bao gồm hàng triệu con vật sống, bản thân giọt nước đó cũng là một cá thể, một con vật sống, và đại dương rộng lớn là một cá thể khác. Có phải vậy không?"

"Vâng, đúng là như vậy."

"Chà, hay thật đấy!"

Anh ta thích cách diễn đạt đó và ghi nó vào bảng phiến của mình.

"Franklin, chúng ta đã nắm được vấn đề rồi. Và hãy nghĩ xem — còn có những con vật khác còn nhỏ hơn cả một nguyên tử hydro, thế mà nguyên tử hydro lại nhỏ đến mức cần tới năm nghìn con vật đó mới tạo thành được một phân tử — một phân tử nhỏ bé đến mức có thể chui tọt vào mắt một con vi khuẩn mà nó cũng chẳng hay biết gì!"

"Đúng vậy, những sinh vật tí hon cư ngụ trong cơ thể chúng ta, những vi trùng, chúng ăn thịt chúng ta và làm chúng ta thối rữa vì bệnh tật: Ôi, chúng được tạo ra để làm gì nhỉ? Chúng gây đau đớn, làm cuộc sống của chúng ta trở nên khốn khổ, chúng giết hại chúng ta — và tất cả chuyện này có ích lợi gì, sự khôn ngoan nằm ở đâu? Ôi, bạn Bkshp [cách viết của vi khuẩn], chúng ta đang sống trong một thế giới kỳ lạ và không thể lý giải được; sự ra đời của chúng ta là một bí ẩn, cuộc đời ngắn ngủi của chúng ta là một bí ẩn, một nỗi phiền muộn, chúng ta qua đời và không còn thấy nhau nữa; tất cả đều là bí ẩn, bí ẩn, bí ẩn; chúng ta không biết mình từ đâu đến, và vì sao; chúng ta không biết mình đi về đâu, và vì sao lại đi. Chúng ta chỉ biết rằng mình không được tạo ra một cách vô ích, chúng ta chỉ biết rằng mình được tạo ra vì một mục đích sáng suốt, và tất cả đều ổn! Chúng ta sẽ không bị vứt bỏ trong sự khinh rẻ và không được ban phước sau tất cả những gì chúng ta đã chịu đựng. Hãy kiên nhẫn, đừng than vãn, hãy tin tưởng. Kẻ khiêm nhường nhất trong chúng ta cũng được chăm sóc — ồ, hãy tin như thế! — và quãng tạm trú phù du này không phải là dấu chấm hết!"

Bạn có để ý thấy không? Anh ta không hề nghi ngờ rằng chính anh ta cũng đang gặm nhấm, hành hạ, làm ô uế, làm thối rữa và giết hại một sinh vật đồng loại — anh ta và tất cả hàng tỷ tỷ sinh vật trong giống loài của mình. Chẳng ai trong số họ nghi ngờ điều đó cả. Điều đó thật ý nghĩa. Nó đầy tính gợi mở — gợi mở một cách không thể cưỡng lại — gợi mở một cách kiên trì. Nó ám chỉ khả năng rằng chuỗi những kẻ tàn phá và bức hại đã được biết đến và liệt kê vẫn chưa hoàn thiện. Nó gợi lên khả năng, và thực chất là sự chắc chắn, rằng chính con người cũng là một vi khuẩn, và quả địa cầu của họ chỉ là một hồng cầu đang trôi dạt cùng những người anh em rực rỡ của nó trong Dải Ngân Hà dọc theo huyết quản của Đấng Tối Cao và Đấng Sáng Tạo vạn vật, mà cơ thể Người — có lẽ — được thoáng nhìn thấy một phần từ trái đất vào ban đêm, rồi lùi xa và mất hút vào những cõi xa xăm vô tận của không gian — chính là thứ mà con người gọi là Vũ trụ.

Vâng, tất cả những điều đó đều cũ rích đối với tôi, nhưng việc phát hiện ra rằng những con vi khuẩn nhỏ bé quen thuộc của chúng ta bản thân chúng cũng đầy rẫy những vi khuẩn khác nuôi dưỡng chúng, làm giàu cho chúng, và bền bỉ, trung thành bảo vệ chúng cùng hành tinh-gã-lang-thang tội nghiệp khỏi sự hủy diệt — ồ, điều đó thật mới mẻ, và quá đỗi thú vị!

Tôi muốn nhìn thấy chúng! Tôi khao khát đến phát sốt được nhìn thấy chúng! Tôi có các thấu kính với độ phóng đại hai triệu lần, nhưng tất nhiên tầm nhìn không lớn hơn móng tay của một người, nên không thể bao quát được một cảnh tượng đáng kể hay một phong cảnh nào với chúng; trong khi điều tôi khao khát là một tầm nhìn rộng ba mươi foot, thứ có thể hiển thị một vùng trải rộng vài dặm và cho thấy mọi thứ một cách xứng đáng để nhìn ngắm. Tôi và các bạn đã nhiều lần cố gắng cải tiến điều này, nhưng đều thất bại.

Tôi đề cập vấn đề này với Công tước và nó làm ông ấy mỉm cười. Ông bảo rằng đó là một chuyện khá đơn giản — ông ấy có sẵn ở nhà. Tôi háo hức muốn đánh đổi để lấy bí quyết, nhưng ông nói đó chỉ là chuyện vặt và không đáng để mặc cả. Ông nói:

"Anh chưa nghĩ ra rằng tất cả những gì anh phải làm là bẻ cong tia X đến một góc 8.4 độ và khúc xạ nó bằng một parabol sao, rồi anh sẽ thấy kết quả ngay thôi?"

Thề có Chúa, tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều đơn giản đó! Anh có thể khiến tôi ngã ngửa chỉ với một chiếc lông vũ.

Chúng tôi lập tức lắp ráp một kính hiển vi để trưng bày và đặt một giọt máu của tôi vào dưới đó, giọt máu bị ép phẳng lì khi thấu kính hạ xuống. Kết quả vượt xa những giấc mơ của tôi. Tầm nhìn trải dài hàng dặm, xanh mướt và nhấp nhô, đan xen bởi những con suối và những con đường, và viền dọc theo những khoảng cách dịu dàng là những ngọn đồi đẹp như tranh vẽ. Và có một thành phố lều trại màu trắng lớn; khắp nơi là những bãi pháo cùng các sư đoàn kỵ binh và bộ binh đang chờ đợi. Chúng tôi đã chọn đúng thời điểm, rõ ràng là sắp có một cuộc diễu binh hay thứ gì đó tương tự. Ở phía trước nơi lá cờ chính bay phấp phới là một chiếc lều lớn và nổi bật, với những lính canh bảnh bao đang làm nhiệm vụ, và xung quanh là vài chiếc lều khác thuộc loại sang trọng.

Các chiến binh — đặc biệt là các sĩ quan — trông thật đáng yêu, họ có thân hình cân đối, dáng vẻ uyển chuyển và quân phục thật bảnh bao. Họ hiện lên khá rõ ràng, cực kỳ rõ ràng, vì hôm đó là một ngày đẹp trời, và họ được phóng đại lên rất nhiều đến nỗi trông họ cao đúng bằng một cái móng tay. — [Cách diễn đạt của riêng tôi, và là một cách khá hay. Tôi nói với Công tước: "Thưa Ngài, họ chỉ cao tầm một 'đốt-ngón-tay'!" "Ý anh là sao, thưa ông?" "Đây. Ngài thấy vị Tướng oai vệ đang đứng kia với bàn tay đặt trên họng pháo chứ? Chà, nếu Ngài có thể đặt ngón tay út của mình xuống đất bên cạnh ông ta, thì những chiếc lông trên mũ ông ta sẽ vừa chạm tới chỗ móng tay Ngài tiếp giáp với phần thịt." Công tước nói rằng "đốt-ngón-tay" là từ hay — vừa hay vừa chính xác; và sau đó chính ông ấy cũng dùng nó vài lần.] — Khắp nơi bạn có thể thấy các sĩ quan di chuyển nhanh nhẹn, họ trông rất vui vẻ, nhưng những người lính thường thì trông lại buồn bã. Nhiều vợ-swink [“Swinks,” một chủng tộc nguyên tử], con gái-swink và người yêu-swink lảng vảng quanh đó — chủ yếu là đang khóc. Có vẻ như điều này cho thấy đây là một vụ chiến tranh, chứ không phải một trại hè để tập luyện, và những lao-swink tội nghiệp đang bị tách khỏi các công việc cứu-hành-tinh của họ để đi gieo rắc nền văn minh và những hình thức đau khổ khác cho những kẻ khốn khổ yếu ớt ở nơi nào đó; nếu không thì tại sao những cô nàng swink lại khóc?

Đội kỵ binh rất tuyệt — những con ngựa đen bóng bẩy, hình dáng đẹp đẽ và đầy khí thế; và lát sau, khi một tia sáng chiếu vào chiếc kèn đồng được nâng lên (truyền đi một mệnh lệnh mà chúng tôi không thể nghe thấy) và một sư đoàn lao xuống trong tư thế phi nước đại, đó là một cảnh tượng đầy phấn khích và dũng cảm, cho đến khi bụi bốc lên cao một inch — Công tước nghĩ là hơn thế — và nuốt chửng lấy nó trong một đám mây xám dài cuồn cuộn, với những vũ khí sáng loáng nhấp nháy và lấp lánh bên trong.

Chẳng bao lâu sau, công việc thực sự của dịp này bắt đầu. Một tiểu đoàn linh mục đến mang theo những bức tranh thánh. Điều đó đã khẳng định tất cả: đây chính là chiến tranh; những đạo quân trải dài này đang tiến về mặt trận. Vị quân chủ tí hon của họ giờ mới xuất hiện, tôi nghĩ đó là sinh vật nhỏ bé đáng yêu nhất từng giả dạng hình hài con người, và ông ta giơ tay ban phước cho những đạo quân đang đi qua, và họ trông biết ơn hết mức có thể, rồi thực hiện những cử chỉ tôn kính khiêm nhường và thành tâm khi họ lướt qua những bức tranh thánh.

Thật đẹp — toàn bộ cảnh tượng ấy; và cũng thật kỳ diệu, khi những khối quân dày đặc đó dàn hàng và diễu hành xuống thung lũng dưới hàng cờ bay phấp phới dài dằng dặc.

Rõ ràng là họ đang đi đâu đó để chiến đấu vì vị vua của mình, chính là gã tí hon đã ban phước cho họ; và để bảo vệ ông ta cùng những người anh em của ông ta, những kẻ đang chiếm giữ những chiếc lều sang trọng kia; để khai hóa và chiếm đoạt một vùng đất nhỏ bé có giá trị nào đó cho họ. Nhưng gã tí hon và những người anh em của ông ta thì không tham gia — đó là một chi tiết đáng chú ý. Họ không chiến đấu; họ ở nhà, nơi an toàn, và chờ đợi chiến lợi phẩm.

Được rồi, vậy thì — chúng ta nên làm gì? Liệu chúng ta có nghĩa vụ đạo đức nào phải thực hiện không? Chúng ta có nên cho phép cuộc chiến này bắt đầu không? Chẳng phải nghĩa vụ của chúng ta là ngăn chặn nó, nhân danh lẽ phải và sự chính nghĩa sao? Chẳng phải nghĩa vụ của chúng ta là khiển trách Gia tộc ích kỷ và nhẫn tâm này sao?

Công tước bị đánh động bởi điều đó, và vô cùng xúc động. Ông cũng cảm thấy như tôi về việc này, và sẵn sàng làm bất cứ điều gì đúng đắn, và nghĩ rằng chúng tôi nên đổ nước sôi lên Gia tộc đó và tiêu diệt chúng, và chúng tôi đã làm thế.

Nó cũng tiêu diệt luôn cả các đạo quân, điều mà chúng tôi không hề cố ý. Cả hai chúng tôi đều hối tiếc về điều này, nhưng Công tước nói rằng những người này chẳng là gì đối với chúng ta, và dù sao thì cũng đáng bị tiêu diệt vì quá hèn nhát khi phục vụ một Gia tộc như vậy. Bản thân ông cũng đang trung thành làm điều tương tự, và tôi cũng vậy, nhưng tôi không nghĩ chúng tôi đã nhận ra điều đó. Và dù sao thì nó cũng chẳng giống nhau, bởi vì chúng tôi là sooflaskie, còn họ chỉ là swink.

Franklin nhận ra rằng không nguyên tử nào có thể bị phá hủy; rằng nó đã luôn tồn tại và sẽ tồn tại mãi mãi; nhưng anh ta nghĩ rằng tất cả các nguyên tử sẽ rời khỏi thế giới này vào một ngày nào đó và tiếp tục cuộc sống của chúng ở một thế giới hạnh phúc hơn. Lão Tolliver thì nghĩ rằng sự sống của không nguyên tử nào sẽ kết thúc, nhưng lão cũng nghĩ Blitzowski là thế giới duy nhất mà nó sẽ thấy, và rằng trong bất kỳ thời điểm nào của sự vĩnh cửu, nó sẽ không bao giờ tồi tệ hơn hay tốt hơn so với hiện tại và đã luôn như vậy. Tất nhiên lão nghĩ hành tinh Blitzowski tự nó là vĩnh cửu và không thể bị phá hủy — ít nhất thì lão nói lão nghĩ như vậy. Điều đó có thể làm tôi buồn, chỉ là tôi biết rõ hơn. D. T. rồi sẽ tóm được Blitzy vào một trong những ngày này thôi.

Nhưng đó là những suy nghĩ xa lạ, những suy nghĩ của con người, và chúng chỉ ra một cách sai lệch rằng tôi không muốn gã lang thang này tiếp tục sống. Chuyện gì sẽ xảy ra với tôi nếu gã tan rã? Các phân tử của tôi sẽ phân tán khắp nơi và tìm chỗ ở mới trong hàng trăm loài cây cối và động vật; mỗi phân tử sẽ mang theo những cảm xúc đặc biệt của riêng nó, mỗi phân tử sẽ hài lòng với trạng thái mới của mình, nhưng tôi sẽ ở đâu? Tôi sẽ chẳng còn một chút cảm giác nào sót lại, sau khi sự tan rã của tôi — cùng với sự tan rã của gã — hoàn tất. Không còn gì để suy nghĩ, không còn gì để đau buồn hay vui sướng, không còn gì để hy vọng hay tuyệt vọng. Sẽ không còn "tôi" nữa. Tôi sẽ suy tư, suy nghĩ và mơ mộng ở một nơi nào đó khác — có lẽ trong một con vật xa xôi nào đó — có lẽ là một con mèo — thông qua sự ủy nhiệm của oxy, tôi sẽ cuồng nộ và bốc khói trong những sinh vật khác — có lẽ là một con chuột; tôi sẽ mỉm cười và hy vọng trong một đứa con khác của Tự nhiên — người thừa kế hydro của tôi — một cái cây cỏ, hay một cây bắp cải, hay thứ gì đó; axit carbonic (tham vọng) của tôi sẽ mơ những giấc mơ trong một bông hoa violet dại hèn mọn nào đó đang khao khát một sự nghiệp huy hoàng; như vậy các chi tiết của tôi vẫn sẽ cảm nhận nhiều như trước, nhưng tôi sẽ không hề hay biết gì về nó, tất cả sẽ chỉ diễn ra vì lợi ích của những kẻ khác, và tôi thì hoàn toàn không có mặt trong đó. Tôi sẽ dần dần tiêu tan, từng nguyên tử một, từng phân tử một, khi năm tháng trôi qua, và cuối cùng tôi sẽ bị phân tán hết, và không còn lại gì từ thứ từng là Tôi. Thật kỳ lạ, và không phải không có phần ấn tượng: tôi vẫn sẽ sống, sống một cách mãnh liệt, nhưng lại phân tán đến mức tôi chẳng hề hay biết. Tôi sẽ không chết — không, người ta không thể gọi đó là cái chết — nhưng tôi sẽ ở trạng thái gần như thế. Và nghĩ đến việc bao nhiêu thế kỷ, bao nhiêu thời đại, bao nhiêu kỷ nguyên sẽ trôi qua trên mình tôi trước khi sự tan rã hoàn tất, khúc xương cuối cùng biến thành khí và bị thổi bay! Tôi ước gì mình biết được cảm giác khi phải nằm bất lực trong một khoảng thời gian mệt mỏi, mệt mỏi đến thế, và nhìn các năng lực của mình suy tàn và ra đi, từng cái một, giống như những ngọn đèn cháy yếu dần, rồi chập chờn và lụi tắt, cho đến khi bóng tối và sự u ám ngày càng sâu dày bao trùm... ôi, thôi, hãy dẹp những nỗi kinh hoàng này đi, và để tôi nghĩ về điều gì đó lành mạnh hơn!

Gã lang thang của tôi mới chỉ 85 tuổi; hy vọng là gã sẽ sống thêm mười năm nữa — 500.000 năm vi khuẩn của tôi. Cầu mong là như vậy.

Ôi, chao ôi, chúng ta đều thật khôn ngoan! Mỗi người trong chúng ta đều biết tuốt, và biết rằng mình biết tuốt — còn những người còn lại, tất tần tật, đều là những kẻ ngu ngốc và lầm lạc. Một người biết rằng có địa ngục, người tiếp theo biết rằng không có; một người biết rằng thuế quan cao là đúng, người tiếp theo biết rằng không phải; một người biết rằng chế độ quân chủ là tốt nhất, người tiếp theo biết rằng không phải; một thời đại biết rằng có phù thủy, thời đại tiếp theo biết rằng không có; một giáo phái biết rằng tôn giáo của họ là tôn giáo chân chính duy nhất, có sáu mươi tư tỷ năm trăm triệu giáo phái biết rằng không phải như vậy. Không có một trí tuệ nào tồn tại trong đám đông những kẻ đưa ra phán quyết này lại ưu việt hơn những trí tuệ đang thuyết phục và đại diện cho phần còn lại của đám đông. Thế nhưng, sự thật đầy mỉa mai này không hề làm khiêm nhường đi sự ngạo mạn, cũng chẳng làm giảm bớt sự "biết tuốt" của một kẻ đưa ra phán quyết nào trong số đó dù chỉ một chút. Trí tuệ rõ ràng là một con lừa, nhưng chắc chắn phải còn nhiều thời đại nữa nó mới nhận ra điều đó. Tại sao chúng ta lại tôn trọng ý kiến của bất kỳ con người hay bất kỳ vi khuẩn nào từng tồn tại nhỉ? Tôi thề là tôi không biết. Tại sao tôi lại tôn trọng ý kiến của chính mình? Chà — điều đó lại khác.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.