Một tháng sau, người ta lại bắt gặp John Kárpáthy ở Pressburg. Giờ đây, ông cảm thấy tức giận khi nghe người khác gọi mình là "Lão Jock".
Một sự thay đổi lớn đã diễn ra nơi Nabob, cả về diện mạo lẫn tâm tính. Dạo gần đây, thân hình ông gầy gò đi trông thấy, đến nỗi những bộ y phục cũ chẳng còn vừa vặn; khuôn mặt ông đã mất đi vẻ đỏ gay, đôi mắt không còn sưng húp vì rượu chè nữa. Ông ăn nói điềm đạm với mọi người xung quanh, bận bịu với các công việc quốc gia đại sự, tự mình xem xét sổ sách điền trang, cất công tìm kiếm những người quản lý và giám sát đáng tin cậy, từ bỏ mọi thú vui trụy lạc và bắt đầu phát biểu một cách thấu đáo, mạch lạc tại Quốc hội. Chẳng ai có thể tưởng tượng được điều gì đã khiến ông thay đổi đột ngột đến thế.
Ông có một người thân tín là Mike Kis, kẻ luôn xuất hiện cùng ông ở mọi nơi công cộng. Họ thường xuyên chạm trán Abellino, và mỗi lần như vậy, vị Nabob cùng gã "Vua Lễ Hiện Xuống" lại nhìn nhau mỉm cười rồi thì thầm to nhỏ, cứ như thể họ đang âm mưu điều gì đó chống lại Abellino, hay như thể họ đang nắm giữ một lá bài tẩy đầy hài hước có thể xoay chuyển tình thế một cách ngoạn mục để đáp trả kẻ chuyên gửi quan tài kia. Bởi lẽ, tất cả những gã công tử ăn chơi đều vẫn cảm thấy vô cùng thú vị trước kiệt tác của Abellino. Trái lại, mấy ông lão thì lại khó mà hiểu nổi sự hài hước trong đó.
Trong khi đó, bác thợ Boltay đang cư ngụ tại một điền trang nhỏ nằm đâu đó giữa những ngọn đồi. Ngay từ lúc mới hoảng sợ, bác đã đưa Fanny đến đó ẩn náu cùng bà dì. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một tuần, Abellino – kẻ chưa hề từ bỏ cuộc săn đuổi – đã phát hiện ra nơi họ giấu cô gái. Vài ngày sau, Teresa bắt quả tang một tên đầy tớ đang lén lút nhét một lá thư khả nghi vào cuốn sách đọc của Fanny. Bác Boltay lập tức đuổi việc gã đầy tớ đó ngay tại trận. Dẫu vậy, những lời đồn thổi và nỗi lo âu vẫn ập đến mỗi ngày. Những gã quý tộc ăn chơi sành điệu kéo nhau đến săn bắn quanh ngôi làng gần nơi họ ở, rồi nghĩ ra đủ mọi mưu mẹo để tìm cách đột nhập. Đôi khi, những tên đầy tớ cải trang thành những gã làm vườn đơn thuần, nhưng may thay, Teresa luôn nhận ra bộ mặt xảo quyệt của chúng và mặc kệ cho chúng đứng chôn chân ngoài ngưỡng cửa. Những lúc khác, mấy mụ già digan lại lẻn vào sân bất cứ khi nào có cơ hội, rồi bằng cách xem bói để đánh lạc hướng cô gái ngây thơ, mụ bảo rằng một vị quý tộc vô cùng quyền thế đang đem lòng yêu cô và nhất định sẽ cưới cô làm vợ.
Bác Boltay, ngày nào cũng nghe thấy những chuyện này, trở nên giận dữ như một con bò mộng vào mùa nắng hạn. Bác lồng lộn, cằn nhằn và thề thốt sẽ trừng trị đích đáng bất cứ kẻ nào bén mảng đến khu đất của bác. Nhưng than ôi! Bác chẳng bắt được ai cả! Kẻ thù của bác là một gã tinh ranh, linh hoạt, đầy mưu mô và kinh nghiệm, chưa bao giờ cạn kiệt ý tưởng và chẳng mảy may bận tâm điều gì ngoài việc làm trò cười cho bác. Trong khi bác cùng gã tay sai đần độn Alexander chỉ là những con thú chậm chạp, ngốc nghếch, những chiếc sừng còn chưa kịp mọc đã đòi húc người. Vì vậy, với vẻ mặt đầy cau có, bác Boltay đang đứng ngoài cửa một ngày nọ thì nhìn thấy một cỗ xe ngựa sang trọng dừng lại trước nhà, và một tên lính hầu giúp một quý ông Hungary lớn tuổi bước xuống.
Vị quý ông lớn tuổi tiến về phía bác Boltay với vẻ vô cùng thân thiện. Ông bảo tên lính hầu đứng lại phía sau rồi cất tiếng nói với người thợ:
– Thưa ông, đây có phải là nhà của ông Boltay không?
Người bị hỏi đang mải suy nghĩ điều gì đó nên chỉ gật đầu thay cho câu trả lời.
– Vậy thì tôi cho rằng mình đang có hân hạnh được trò chuyện với chính vị chủ nhân đáng kính đây phải không?
Ngay lúc này, bác Boltay vẫn chưa hoàn toàn trấn tĩnh và không thể thôi nghĩ rằng vị khách này đến để gây sự với mình.
– Vâng, tôi đây, tôi không chối – bác đáp.
Vị quý ông lớn tuổi mỉm cười, khoác tay vào tay bác Boltay, rồi bằng thái độ chân tình nhất, mời bác vào nhà vì họ cần phải có một cuộc trò chuyện dài.
Bác Boltay nhượng bộ, dẫn vị khách vào căn phòng trong cùng, mời ông ngồi rồi đứng trước mặt chờ nghe ông nói.
– Trước hết – vị quý ông lớn tuổi vừa nói vừa nhìn người thợ mộc với nụ cười hóm hỉnh – trước hết, cho phép tôi giới thiệu về mình. Tôi xin bắt đầu bằng việc nói rằng cái tên của tôi có lẽ không phải là bản nhạc êm tai đối với ông. Tôi là John Kárpáthy. Đúng vậy! Ông cứ việc tuôn ra những lời nguyền rủa đang đè nặng trên môi mình đi, cứ nói to và rõ ràng như ông muốn! Tôi biết thừa là nó không dành cho tôi, mà là dành cho đứa cháu trai của tôi, tên nó là Bélá, nhưng cái thằng ngốc ấy đã tự đặt cho mình cái tên Abellino. Ông có lý do chính đáng để nguyền rủa nó, vì nó đã mang đến bất hạnh cho gia đình ông.
– Chưa đâu, thưa ông – bác Boltay nói – và tôi cầu nguyện Chúa rằng nó sẽ không gây ra chuyện đó.
– Tôi cũng hy vọng vậy; nhưng than ôi! Quỷ dữ không bao giờ ngủ, nhất là khi có các cô gái xinh đẹp quanh quẩn. Cháu trai tôi đã hạ quyết tâm vẻ vang là sẽ quyến rũ con gái nuôi của ông.
– Tôi biết điều đó, thưa ông; nhưng tôi luôn đề phòng.
– Thưa ông, ông không biết hết những mánh khóe xảo quyệt của mấy gã công tử đã kinh qua trường đời trước khi bắt tay vào những việc kiểu này đâu.
– Đủ rồi, thưa ông! Có một điều tôi biết. Tôi biết rằng chỉ vì cháu ông mà con bé phải chịu cuộc sống như trong tu viện, không thể bước chân ra đường nếu không có tôi đi cùng. Và khi đã quá chán ngấy sự quấy rối này, tôi sẽ rời bỏ xưởng mộc, tôi sẽ đến một nơi khác trên thế giới, tôi sẽ rời bỏ đất nước này – đất nước mà tôi yêu quý chẳng kém gì, thậm chí còn hơn cả những kẻ tự xưng là cha đẻ của tổ quốc. Nhưng cho đến lúc đó, thưa ông, cho đến lúc đó, đừng bao giờ để tôi bắt gặp bất kỳ con bướm màu mè nào trong số chúng! Tôi không phải là quý tộc, tôi sẽ không đấu kiếm; nhưng tôi sẽ đập tan bất cứ kẻ nào cản đường tôi – đập tan chúng như những mảnh thủy tinh thối nát. Hãy nói điều đó với đứa cháu cưng của ông!
– Thứ lỗi cho tôi, bạn của tôi, nhưng tôi không có thói quen làm người đưa tin cho cháu mình, tôi đến đây cũng không phải chỉ để ngồi lê đôi mách, mà là để thực hiện một kế hoạch đã được suy tính kỹ lưỡng. Tôi ghét gã đó còn hơn cả ông. Ông không cần phải lắc đầu như vậy, sự thật là thế. Abellino là kẻ thù không đội trời chung của tôi, và tôi cũng là của nó. Ông sẽ hiểu rõ hơn về mối quan hệ "hữu nghị" giữa chúng tôi khi tôi nói với ông rằng: nó muốn tôi chết, nhưng tôi thì không chịu chết. Và vì khả năng cao là con đường dẫn đến cái chết của tôi ngắn hơn của nó, nên cuộc đấu này được tiến hành với những vũ khí rất chênh lệch. Vào ngày sinh nhật tôi, nó đã gửi tặng một chiếc quan tài với hy vọng rằng tôi sẽ sớm sử dụng nó. Giờ đây, ngày sinh nhật của nó sắp tới, tôi định gửi tặng nó một chiếc gậy ăn mày, và tôi hy vọng nó sẽ sống thật lâu để sử dụng món quà đó.
– Chà, thưa ông, đó là chuyện của ông, không phải của tôi. Tôi là thợ đóng bàn, tôi không có ý định làm gậy. Nếu ông muốn tặng một chiếc gậy ăn mày, tôi có thể giới thiệu ông với một thợ tiện ở gần đây.
– Bác Boltay, đừng thiếu kiên nhẫn như vậy. Chiếc gậy tôi nói chỉ là biểu tượng thôi. Tôi đã nói là tôi có một kế hoạch mà ông cần phải biết. Tốt hơn là bác hãy lại ngồi cạnh tôi và nghe tôi nói hết. Nhìn này! Tôi muốn Abellino phải chờ đợi trong vô vọng cái giờ chết của tôi. Tôi muốn điền trang của tôi không rơi vào tay nó mà vào tay một người khác. Ông hiểu chứ?
– Đương nhiên! Ông muốn tước quyền thừa kế của nó.
– Tại sao chứ, người anh em, ông chẳng hiểu gì cả. Điền trang của tôi là gia sản thừa kế; tôi không thể để lại cho bất kỳ ai mình muốn – điều đó phụ thuộc vào luật thừa kế, và luật thừa kế là vĩnh cửu. Mà đó lại là một món thừa kế béo bở đấy. Tôi đảm bảo với ông, nó xứng đáng để bàn tới. Thu nhập hàng năm của tôi vượt quá một triệu rưỡi đấy!
– Một triệu rưỡi! – bác thợ thốt lên đầy kinh ngạc; và bác nhìn chằm chằm vào vị đại quý tộc, cứ như thể không tin rằng trên đời lại có người kiếm được một triệu rưỡi mỗi năm.
– Đúng vậy, một triệu rưỡi đang chờ đợi người kế vị tôi, và ngay cả dưới nấm mồ, tôi cũng sẽ bị dày vò bởi suy nghĩ rằng tổ tiên điền trang của mình – nơi mà những người tốt đẹp hơn tôi rất nhiều đã đổ máu để bảo vệ – lại bị một gã hậu duệ vô dụng làm cho tán gia bại sản, tan rã từng mảnh và rơi vào tay những kẻ cho vay nặng lãi, những con buôn và người ngoại bang. Tất cả chỉ vì gã đàn ông mà thay vì khóc thương khi tôi chết, hắn lại sẵn sàng nhảy múa vì vui sướng. Tôi định tước đoạt sự thỏa mãn đó của nó.
– Tôi có thể cho ông một lời khuyên được không, thưa ông?
– Không cần đâu. Bác chỉ cần lắng nghe tôi thôi. – Sau đó, ông nắm lấy tay người thợ để thu hút sự chú ý của bác hơn, rồi tiếp tục: – Có một cách để gạch tên Abellino ra khỏi mọi tính toán – vì tôi muốn gây ra vết máu, tôi muốn làm tổn thương nó tận tâm can vì nó đã sỉ nhục tôi – và cách duy nhất đó là tôi phải kết hôn.
Đến đây Kárpáthy dừng lại, ngả người ra ghế như thể đang chờ xem người thợ nói gì. Nhưng bác chỉ gật đầu, như thể đã hiểu thấu đáo vấn đề.
– Nếu tôi có một đứa con – Kárpáthy tiếp tục, và trong một cơn hưng phấn bất chợt, ông đập nắm tay xuống bàn – chà, điều đó đủ để khiến tôi sống lại cuộc đời mình một lần nữa. Tôi không mê tín đâu, thưa ông; nhưng khi nằm trên giường bệnh, một linh ảnh từ thiên đường đã đảm bảo với tôi rằng, trước sự kinh ngạc của mọi người, tôi sẽ trở về từ cõi chết, dù ai cũng coi tôi là người đã chết rồi; và việc tôi bình phục sức khỏe cùng tinh thần tốt như thế này là bằng chứng đủ để tôi tin rằng linh ảnh đó không phải là giấc mơ hão huyền. Tôi có ý định kết hôn. Và bây giờ ông sẽ nghe xem việc đó liên quan gì đến ông. Ông có một cô con gái nuôi – cô gái mà Abellino đang đeo đuổi, và những kẻ đồng bọn của Abellino còn cá cược với nhau xem ai sẽ chiếm được cô ấy trước, như thể đó là một cuộc đua ngựa vậy. Bây giờ, tôi muốn chấm dứt sự đeo đuổi đê hèn này. Tôi sẽ cung cấp cho cô ấy một nơi trú ẩn an toàn đến mức, ngay cả khi tất cả các cửa ra vào và cửa sổ đều mở toang trước mặt, Abellino cũng không dám bén mảng tới. Nơi trú ẩn đó chính là nhà tôi!
– Ý ông là sao, thưa ông?
– Ý tôi là tôi muốn hỏi cưới con gái nuôi của ông làm vợ!
– Cái gì?
– Người vợ hợp pháp của tôi, tôi nói vậy đấy. Nhiều năm nay, thế gian biết đến tôi với cái danh hiệu "gã khờ già tốt bụng". Tôi muốn dành những ngày còn lại của đời mình để xóa bỏ từ "khờ" khỏi danh hiệu đó.
Bác Boltay chậm rãi đứng dậy khỏi bàn.
– Thưa ông, lời đề nghị của ông làm tôi vừa ngạc nhiên vừa thấy mình được coi trọng. Ông là một quý ông với thu nhập hàng năm một triệu rưỡi; ông giàu có không kể xiết, như người đàn ông giàu có trong Kinh Thánh. Nhưng thưa ông, tôi biết rằng giàu có không đồng nghĩa với hạnh phúc. Tôi từng biết một cô gái nghèo, năm ngoái cha mẹ gả cô cho một người đàn ông giàu có, và ngay ngày hôm sau người ta đã vớt xác cô khỏi sông Danube vì tự tử. Tôi muốn làm cho con gái nuôi của mình hạnh phúc, nhưng tôi sẽ không bán con bé để đổi lấy tiền tài hay báu vật.
Kárpáthy vẫn ngồi yên, nhẹ nhàng nắm lấy tay bác thợ.
– Hãy ngồi xuống đi, bác Boltay đáng kính. Khi lần đầu tiên nhìn thấy mặt bác, tôi đã chuẩn bị cho câu trả lời đó rồi. Bác chắc chắn muốn mang lại một tương lai hạnh phúc, mãn nguyện cho con gái nuôi của mình, và ý định đó rất đáng trân trọng. Bác sẽ để lại cho con bé một tài sản không thể coi thường – một công việc kinh doanh ổn định, và có lẽ bác cũng đã chọn cho nó một chàng trai trẻ xứng đáng, trung thực, chăm chỉ, hiểu chuyện, người mà nó có thể dựa vào để bước đi trên con đường đời bình lặng cho đến cuối đời. Nhưng số phận của con bé không còn nằm trong tay bác nữa. Không may thay, con gái đó xuất thân từ một gia đình mà sự phù phiếm dường như đã ăn sâu vào máu ngay từ đầu. Nó được giáo dục trong một ngôi trường cổ súy cho tham vọng, sự xa hoa và lòng ham mê vật chất, và những năm tháng nghiêm khắc sau này chỉ kìm hãm chứ không dập tắt được những ấn tượng và ký ức ban đầu đó. Nó đã quen với việc thấy cái xấu được tung hô và sự chừng mực bị chế giễu. Thưa ông, đó là một sự khởi đầu tồi tệ, và cần một sức mạnh tinh thần phi thường mới có thể gọi cái vẻ ngọt ngào kia là đắng cay, và cái vẻ đắng cay kia là ngọt ngào. Chẳng phải chính bác đã quan sát thấy con bé đột nhiên lạnh nhạt với chàng trai trẻ nghèo khó mà bác đã chọn cho nó hay sao, ngay khi nó nảy sinh ý nghĩ rằng mình sẽ trở thành một mỹ nhân được thế giới ghen tị và ngưỡng mộ? Chẳng bao lâu nữa, con bé sẽ trải qua những lúc chán chường, những khao khát mãnh liệt; những nhu cầu tự nhiên sẽ trỗi dậy. Rồi sẽ đến những khoảnh khắc đắng cay và quên mình, khi nó sẵn sàng lắng nghe những kẻ cố vấn xấu xa. Và ai có thể cứu một cô gái khỏi sa ngã khi chính cô ta muốn sa ngã?
– Tôi không tin, thưa ông. Tôi không tin những gì ông nói. Tôi cảm thấy ông đã nói sự thật, và tôi vẫn phủ nhận nó. Nói chung, những gì ông nói đúng đấy; nhưng cô con gái yêu quý của tôi sẽ là ngoại lệ.
– Tôi sẽ không tranh luận về điểm này. Nhìn này! Tôi không muốn cưới con gái nuôi của ông trái với ý nguyện của nó. Tôi chỉ muốn bác trình bày đề nghị của tôi với nó: "Một quý tộc giàu có muốn cầu hôn con. Người cầu hôn không trẻ, không đẹp trai, cũng chẳng dễ mến – thậm chí có thể coi là ông của con – nhưng yêu cầu duy nhất ông ấy đưa ra là con hãy thề nguyện làm vợ và tôn trọng ông ấy như chồng mình. Nếu con thích, ông ấy và con có thể sống ở hai quận khác nhau, và con chỉ gặp ông ấy khi con muốn mời ông ấy đến thăm. Con có chấp nhận lời đề nghị này không?" Nếu con bé nói "Không", tôi hoàn toàn hài lòng với câu trả lời đó. Chúng ta sẽ không bàn thêm về vấn đề này nữa và tôi sẽ không làm phiền bác thêm. Bác chỉ đơn giản là đã làm tròn trách nhiệm của người giám hộ. Tôi sẽ cho con bé một tuần để suy nghĩ. Sau một tuần, đại diện bí mật của tôi – kẻ đang đứng chôn chân ngoài kia bên cạnh xe ngựa – sẽ được cử đến đây – tôi không muốn tự mình mang cái giỏ về nhà – để hỏi xem liệu có khi nào tôi để quên một chiếc nhẫn kim cương ở đây không. Nếu câu trả lời là từ chối, bác sẽ gửi trả chiếc nhẫn này qua tay anh ta; nếu ngược lại, lời đề nghị của tôi được chấp nhận, bác sẽ trả lời rằng tôi phải tự mình đến lấy.
Đoạn, vị quý ông đứng dậy, siết chặt tay bác Boltay một cách thân thiện và để bác lại trong một mớ hỗn độn những suy nghĩ trái ngược. Bác Boltay mất kiên nhẫn, bắt đầu đi đi lại lại trong phòng. Bác phải làm gì đây? Bác cảm thấy Kárpáthy đã nói đúng. Cô gái sẽ không thể cưỡng lại viễn cảnh đầy cám dỗ đó và sẽ chấp nhận lời đề nghị. Và như vậy, con bé nhất định sẽ bất hạnh; rồi tất cả sẽ kết thúc ra sao? Ban đầu, bác thoáng nghĩ đến việc giấu kín chuyện này với nó. Nhưng không, làm vậy thật chẳng xứng đáng với bác; một người đàn ông thực sự đáng mặt nam nhi không bao giờ được phép giấu giếm sự thật.
Đột nhiên, một ý tưởng hay ho lóe lên trong đầu. Bác đã tìm ra cách thoát khỏi tình thế khó khăn này. Bác vội vàng đi hỏi ý kiến Alexander.
Chàng thanh niên đáng mến ấy vừa hoàn thành kiệt tác của mình – một chiếc bàn viết tuyệt đẹp, được chạm khắc công phu với những ngăn kéo bí mật không thể nào tìm ra. Cậu đang hoàn toàn đắm chìm vào công việc.
– Alexander – bác thợ già nói – tác phẩm của cậu thực sự là một kiệt tác.
– Bản thân con cũng rất tự hào về nó. Con nghĩ về nó cả ngày lẫn đêm.
– Ngày lẫn đêm? Và cậu không nghĩ về bất cứ điều gì khác sao?
– Con ư? Còn gì khác để con phải bận tâm nữa chứ ạ?
– Chà, chuyện cậu sẽ trở thành thợ mộc bậc thầy vào ngày kia. Nếu ta nói vậy thì sao?
– Ồ, con tin chắc là thế mà.
– Vậy cậu sẽ nói sao nếu ta quyết định nhượng lại toàn bộ cơ nghiệp cho cậu?
– Á, thưa bác, bác nói đùa à. Sao bác lại trao hết cho con?
– Bởi vì ta đã chán ngấy những lo toan này, như cậu thấy đấy, và muốn gánh nặng đó đặt lên đôi vai trẻ trung hơn. Cậu sẽ thay ta điều hành công việc, và chúng ta sẽ chia lợi nhuận. Cậu không thấy kế hoạch của ta khôn ngoan sao? Ta muốn có thu nhập mà chẳng phải làm lụng gì.
– Con vẫn có thể làm như trước; không cần thiết phải chia chác đâu ạ.
– Nhưng nếu ta muốn thế thì sao? Nhìn này! Ta không có con trai, và cậu chính là người con trai mà ta luôn mong muốn có.
Alexander nhẹ nhàng nâng tay ông cụ lên đặt lên trán mình, như thể nhận lấy sự chúc phúc.
– Và rồi – người thợ cả nói tiếp – thật tuyệt biết bao nếu cậu đưa một người vợ về nhà, và ta được hưởng niềm vui của một cuộc sống gia đình hạnh phúc mà ta chưa từng có trước đây!
Alexander thở dài: – Chúng ta sẽ còn phải sống rất lâu trước khi đạt được điều đó – cậu nói.
– Sao? Cậu muốn sống độc thân suốt đời à? Thôi nào, đừng làm cái vẻ mặt nghiêm trang như thế! Cậu định giấu bí mật của mình với ta sao, khi cậu biết ta nhìn thấu cậu như nhìn xuyên qua ly nước? Cậu nghĩ ta không biết cậu yêu ai à? Nói ra đi! Đừng nhát gan như thế! Hãy nói với cô gái ấy rằng cậu yêu cô ấy và không thể sống thiếu cô ấy. Hay có lẽ cậu muốn ta cầu hôn thay cậu? Ta chắc là mình không ngại đâu; ta rất muốn làm phù rể cho cậu. Nào, giờ ta sẽ đi hỏi cưới cô gái ấy cho cậu, ngày mai cậu sẽ có được cô ấy, và chúng ta sẽ tổ chức một lễ đính hôn khiến các thiên thần cũng phải nhảy múa vì vui sướng.
Alexander không nói một lời; nhưng cậu cúi mặt xuống, tái đi, lặng lẽ siết tay bác Boltay rồi rời khỏi phòng.
Chừng nào chàng trai còn ở đó, bác Boltay vẫn rạng rỡ và vui đùa, nhưng khi cậu đi khỏi, vài giọt nước mắt đã lăn dài trên má ông lão. Bản thân bác cũng nghi ngờ và lo sợ rằng Alexander đang yêu đơn phương.
Bác Boltay suy nghĩ về vấn đề này một lúc rồi quyết định trước hết sẽ hỏi xin Fanny cho Alexander – biết đâu cô gái vẫn còn chút tình cảm nào đó dành cho cậu. Nếu cô từ chối lời cầu hôn và tuyên bố không hề quan tâm đến chàng trai, bác sẽ trình bày lời đề nghị thứ hai với cô. Cô sẽ nói gì về chuyện đó? Liệu cô có thể dịu dàng với một ông lão ngoài bảy mươi, sau khi đã lạnh lùng đóng cửa trái tim mình với một chàng trai trẻ đẹp mã?
Thế là ngay trong ngày hôm đó, bác Boltay cưỡi ngựa đến nơi trú ẩn ở nông thôn, nằm trong một thung lũng lãng mạn thuộc dãy Carpathians, để thăm con gái nuôi.
Fanny lao ra đón xe ngựa của bác Boltay khi còn cách một đoạn xa, kéo bác xuống khỏi ghế lái, rồi đầy vẻ vui tươi thơ trẻ, dẫn bác đi dạo quanh mảnh đất nhỏ của mình; bác Boltay cứ véo má cô, đôi má săn chắc và tròn trịa đến nỗi bác khó mà nắm lấy được. Rõ ràng là giờ đây cô không còn dành nhiều thời gian cho việc suy tư u sầu nữa.
– Chà, chúng ta sẽ đào tạo con thành một người nội trợ giỏi biết bao! Chắc chắn chẳng có việc gì trên đời mà con chưa biết đâu nhỉ. Bây giờ chúng ta phải tìm cho con một tấm chồng thôi.
– Vâng, nhất định phải tìm chồng thôi ạ – Fanny cười tinh quái, vòng tay ôm cổ bác Boltay và hôn lên khuôn mặt lởm chởm râu của bác bằng đôi môi đỏ mọng. – Bố Boltay là chồng con đấy!
– Đi chỗ khác chơi nào, đồ quỷ nhỏ! – bác Boltay kêu lên, suýt nữa không kìm được niềm vui sướng. – Ta già hơn bố con rồi đấy. Để chúng ta tìm người nào phù hợp với con nhé.
– Vâng ạ, bố Boltay, càng sớm càng tốt ạ. Nhưng trước hết bố hãy đi thăm dì Teresa đi, trong lúc đó con sẽ chạy đi chuẩn bị bữa tối.
Bác Boltay vội vàng đi tìm Teresa để thông báo cho bà về tình huống thú vị này.
Lời đề nghị của vị đại quý tộc cũng làm bà choáng váng, và bà cũng chẳng thể hứa hẹn gì nhiều về thành công của Alexander. Teresa thường xuyên dò xét trái tim của cô gái, bà hay bất ngờ nhắc đến tên chàng trai trước mặt cô, và cô gái luôn tỏ ra lạnh nhạt. Cô tôn trọng cậu, cô khen ngợi cậu, nhưng đó không phải là tình yêu.
Suốt bữa tối, bác Boltay cứ đùa giỡn với con gái nuôi, và cô cũng đáp lại rất nhanh nhẹn, không hề kém cạnh. Cuối cùng, những người giúp việc dọn bàn đi, chỉ còn ba người ngồi lại với nhau.
Và giờ đây, tâm trạng vui vẻ của bác Boltay chuyển sang sự trang nghiêm trầm mặc, bác nắm lấy đôi tay cô gái kéo về phía mình.
– Con có một người cầu hôn – bác nói – hãy nói thẳng với ta xem con có đoán được là ai không.
Cô gái thở dài nhưng không đáp.
– Người cầu hôn của con là một thanh niên xứng đáng, một người trung thực, đàng hoàng, nề nếp, một thợ thủ công chăm chỉ, lại còn đẹp trai nữa, và điều quan trọng nhất là cậu ấy đã yêu con từ lâu một cách chân thành, chung thủy và nồng nhiệt.
– Con biết. Bố đang nói đến Alexander – cô gái đáp.
Bác Boltay khựng lại, dù việc cô gái biết bí mật của bác cũng chẳng có gì quá đỗi lạ lùng. Cả hai đều hồi hộp chờ đợi những lời tiếp theo của Fanny.
– Tội nghiệp Alexander! – cô gái thở dài.
– Tại sao con lại thấy tội nghiệp?
– Vì cậu ấy yêu con ạ. Tại sao cậu ấy không thể tìm được một cô gái tốt hơn, đáng tin cậy hơn con để làm cậu ấy hạnh phúc?
– Vậy là con không muốn cưới cậu ấy ư? – ông lão hỏi, buồn bã.
– Nếu điều đó làm bố vui, con sẵn lòng cưới cậu ấy.
– Làm ta vui ư! Ta muốn con làm điều khiến chính con hạnh phúc chứ, con gái. Chàng trai đó là một người xứng đáng, dù con có tìm kiếm thế nào cũng không tìm được người tốt hơn đâu. Cậu ấy không phải là kẻ đần độn như những người thợ bình thường; cậu ấy đã đi đây đi đó, cậu ấy có thể đường hoàng đứng trước bất cứ ai; và cậu ấy yêu con nhiều đến thế cơ mà.
– Con biết; con thừa nhận ạ. Con luôn tôn trọng cậu ấy, một người đáng kính như vậy; nhưng yêu thì con không thể. Con sẽ cưới cậu ấy, con sẽ chung thủy với cậu ấy đến cuối đời, nhưng cậu ấy sẽ bất hạnh, và con cũng vậy.
Boltay thở dài; một lúc sau, ông nói với giọng gần như không nghe thấy: – Vậy thì, đừng cưới cậu ấy.
Những giọt nước mắt vô thức trào ra từ mắt hai người già. Họ yêu thương những người trẻ như con ruột của chính mình; và ôi, họ đã muốn thấy chúng hạnh phúc bên nhau biết bao! Thế mà số phận lại an bài trái ngược!
Cuối cùng, Boltay gạt mồ hôi trên trán và nói với nỗ lực trấn tĩnh lớn: – Đứng lên nào con gái! Ta không thể ép trái tim con; làm vậy là sai trái. Cậu ấy chắc chắn không thể nhận bàn tay con khi không có tình yêu của con được. Không, hãy nói về chuyện khác đi. Con còn một người cầu hôn khác. Một vị quý ông giàu sang quyền thế muốn cưới con làm vợ; ông ấy có một cái tên lừng lẫy và tước hiệu cao quý, ông ấy mất cả tuần lễ mới đi hết điền trang của mình, và ông ấy có thu nhập hàng năm là một triệu rưỡi.
Fanny cúi mặt xuống và lắc đầu. Rồi cô trả lời một cách lạnh lùng và tỉnh táo: – Đó có nghĩa là may mắn, chứ không phải hạnh phúc ạ.
– Đúng vậy – Boltay tiếp lời – người cầu hôn thứ hai của con không còn trẻ; nhưng thay vì tình yêu, ông ấy hứa hẹn cho con sự an nhàn và địa vị cao sang.
– Đó là ai ạ?
– Tên của ông ấy có lẽ sẽ không mấy dễ chịu đối với tai con, vì đó là một quý ông cùng họ với kẻ gây ra phần lớn rắc rối cho con; đó là John Kárpáthy, chú của gã cám dỗ ở nhà thờ kia.
Đến đây cô gái bật cười.
– À, vâng! Người đàn ông giống như một con nhện béo.
– Dáng vẻ của ông ấy đã khá hơn trước rồi.
– Người mà họ coi là một kẻ điên khùng ấy ạ.
– Ông ấy đã khôn ngoan hơn nhiều rồi.
– Và kẻ luôn say xỉn, trêu hoa ghẹo nguyệt với các cô gái nông thôn.
– Ông ấy đã hoàn toàn thay đổi lối sống rồi.
– À, bố nuôi thân mến, đây hẳn chỉ là chuyện đùa thôi, hoặc nếu là chuyện nghiêm túc thì bố chỉ muốn đùa cợt mà thôi. Này, bố Boltay, đầu tiên là khi con bảo bố cưới đi rồi con sẽ làm vợ bố, bố bảo bố có thể là ông nội con, thế mà giờ bố lại mang "Lão Jock" ra làm chồng con. Bố có ý gì chứ ạ?
Bác Boltay vô cùng sung sướng. Bác cười đến mức nước mắt giàn giụa. Vậy là những chân lý sắt đá của kinh nghiệm cổ xưa rốt cuộc cũng sai bét, và hoàn toàn có thể tìm thấy một tâm hồn trẻ thơ đủ mạnh mẽ để từ chối những cám dỗ hào nhoáng của giàu sang, ngay cả khi chỉ cần đưa tay ra là đã có thể nắm lấy quyền lực cùng chiếc nhẫn đính hôn!
– Nhìn này! – bác Boltay đáp – vị quý ông đó để lại chiếc nhẫn này cho ta, và ta phải gửi trả lại nếu con từ chối lời đề nghị của ông ta.
– Ông ấy có đưa cho bố một cái giỏ cùng với nó không ạ? – cô gái tinh nghịch hỏi.
– Không cần đâu; bố biết kết quả sẽ như thế nào mà – Boltay đáp, cười lớn.
Và thực sự, bác vô cùng vui sướng. Nỗi buồn dành cho Alexander hoàn toàn bị xóa nhòa bởi niềm hạnh phúc khi thấy con gái nuôi thể hiện được sự cứng cỏi như vậy. Bác hình dung mình sẽ tự hào biết bao khi nói với vị đại quý tộc kia: "Ông hứa chi một triệu rưỡi cho những đóa hồng trên má con gái nuôi của tôi ư? Cảm ơn ông, nhưng tôi sẽ không rời xa nó dù với cái giá đó đâu." Bác sẽ ngẩng cao đầu biết bao trước những gã công tử ăn chơi tin rằng chúng có thể mua được tình yêu của Fanny bằng vài ngàn florin nhục nhã, những gã ăn mày khốn khổ đó!
Thế là hai ông bà già hôn lên trán cô gái, chúc cô ngủ ngon rồi ai về phòng nấy. Đêm đã về khuya; đã đến lúc đi ngủ, nhưng chẳng phải là thời gian để chợp mắt. Một tinh thần bồn chồn nào đó đang lảng vảng quanh đây, xua đuổi cơn buồn ngủ khỏi mắt mọi người.
Đầu óc bác Boltay chật ních những bài diễn văn mà bác định nói ở chỗ này, chỗ kia, cứ như thể bác đang chuẩn bị làm người phát ngôn cho cả thị trấn. Tâm trí Teresa đang phiêu du giữa những sự kiện của hiện tại và quá khứ, cố gắng làm sáng tỏ tất cả những mâu thuẫn chồng chéo trong trái tim của một thiếu nữ, và tìm xem trong đó đâu là tốt, đâu là xấu, đâu là bản năng, đâu là ý chí tự do.
Nhưng chính đôi mắt của Fanny mới là nơi thần ngủ tránh xa nhất.
Chỉ một suy nghĩ, một ý niệm giờ đây ngự trị trong trái tim cô – khuôn mặt của người đàn ông mà cô yêu, người mà cô tôn vinh bằng những đóa hoa của sự tận tâm, người mà cô tự hình dung là cao quý, vĩ đại và huy hoàng, người mà ký ức về ông lấp đầy trái tim cô, người có dáng vẻ mỉm cười mà cô luôn triệu hồi trong tâm trí khi không có khuôn mặt nào hiện diện bên cạnh – ôi, thật êm đềm biết bao khi đắm chìm trong sự chiêm ngưỡng đó!
Cô không còn bận tâm đến lời đề nghị kép mà người giám hộ đưa ra nữa; sự thôi thúc của những khoảnh khắc tuyệt vời này đã xóa nhòa trong ký ức của cô hình ảnh chàng thanh niên u sầu và ông lão kỳ dị, cả hai đều muốn biến cô thành vợ của họ.
Anh ấy đang ở đâu – hình mẫu lý tưởng vô danh, không thể gọi tên, không thể lãng quên ấy? Chắc chắn ông ấy không hề biết rằng có một trái tim đang héo mòn vì ông trong bí mật, trong nỗi khổ đau, cũng giống như mặt trăng hoàn toàn không biết gì về gã khờ đang theo đuổi những tia sáng của mình và nhảy qua những vực thẳm chóng mặt để đến gần hơn với nàng!
Hạnh phúc thay cho những quý bà trong thế giới thượng lưu, những người có thể gặp anh ấy mỗi ngày, trò chuyện, ngưỡng mộ và tôn kính anh ấy! Có lẽ một người trong số họ là cô dâu được chọn của anh! Không, không ai có thể yêu anh chân thành, ôi, chân thành như cách cô yêu! Cô sẽ không bao giờ, không bao giờ nói cho anh biết, nhưng cô sẽ yêu anh cho đến chết!
Tại sao cô lại không bao giờ có hy vọng được đến gần anh dù chỉ một lần?
Không bao giờ sao?
Đột nhiên, một ý nghĩ kỳ lạ nảy ra trong đầu cô. Chỉ cần một lời thôi, cánh cửa của những ngôi nhà kiêu hãnh nhất, lẫy lừng nhất sẽ mở toang trước mắt cô, và cô sẽ đứng cùng hàng ngũ, cùng bầu không khí với những quý bà cao sang, đáng ngưỡng mộ kia, những người có quyền tự do ngắm nhìn khuôn mặt và lắng nghe giọng nói của thần tượng mà cô tôn thờ.
Một cơn rùng mình chạy dọc cơ thể cô khi nghĩ đến điều đó.
Đúng vậy, mục tiêu này sẽ đạt được nếu cô trao tay mình cho Kárpáthy. Một bước chân thôi sẽ đưa cô vươn lên thế giới tưởng chừng như không thể chạm tới này.
Cô xua đuổi ý nghĩ đó đi, chỉ trong giây lát linh hồn cô giữ lại nó, rồi cô lại gạt phăng đi.
Những người bạn tốt và thân quyến như Boltay và Teresa sẽ nói gì nếu cô từ chối một chàng trai trẻ tử tế, nam tính, có trái tim cao thượng để chấp nhận lời cầu hôn của một lão già mà cô không yêu, chỉ vì tiền bạc và sự xa hoa?
Nhưng mặt khác, còn có những người thân khác mà nếu cô bước bước này, cô có thể làm họ hạnh phúc, cô có thể cứu họ khỏi nỗi nhục nhã cay đắng, sự trách móc và khốn cùng – mẹ cô và các chị em của cô. Nếu giàu có, cô có thể cứu họ khỏi số phận kinh hoàng đó.
Đúng vậy, cô gái ngoan ạ, đúng vậy; con sẽ không thiếu những lý do đâu, nhưng chẳng phải sự quan tâm dịu dàng dành cho bạn bè hay người thân nào đang dẫn lối con đâu. Không; chính Tình Yêu đang đi trước con với ngọn đuốc của mình, và tình yêu sẽ dẫn con đi qua những thế giới của thiện và ác – tất cả những thứ còn lại chỉ là vẻ bề ngoài sáo rỗng. Vậy thì, hãy đi tới Định Mệnh của mình đi!
Cuối cùng, cả ngôi nhà đã chìm vào giấc ngủ. Hãy ngủ đi, vì giấc ngủ mang theo lời khuyên tốt lành. Sáng hôm sau, một sự bất ngờ kỳ lạ đang chờ đợi hai người giám hộ già. Fanny nói với Boltay rằng nếu lão Kárpáthy có cử người đến đòi chiếc nhẫn, thì đừng trả lại cho lão, mà lão phải tự mình đến lấy.