Người ta đã chờ sẵn Rudolf tại lâu đài. Ngay khi chàng xuống ngựa, Paul, người đang đợi chàng ở sảnh, liền dẫn chàng đi thẳng đến gặp Kárpáthy.
Kể từ ngày bà chủ qua đời, tất cả gia nhân đều mặc đồ đen. Mọi tấm gương và huy hiệu treo trong các phòng vẫn còn bị phủ bởi lớp vải liệm đen mà người ta đã dùng trong ngày tang lễ.
Squire John đang đợi Rudolf trong phòng riêng. Ngay khi thấy chàng bước vào, ông đứng dậy, vội vã tiến lại đón và siết chặt tay chàng đầy ấm áp.
"Cảm ơn cậu nhiều lắm, Rudolf, cảm ơn cậu rất nhiều vì đã tới. Xin hãy tha lỗi cho tôi vì đã gọi cậu tới vào giờ này và một cách vội vàng, gấp rút như vậy. Chúa đã đưa cậu đến đây. Cảm ơn cậu rất nhiều. Rudolf, một cảm giác lạ lùng vừa xâm chiếm lấy tôi. Ba ngày trước, một thứ cảm giác kỳ lạ, không khó chịu chút nào, lan tỏa khắp chân tay tôi. Và khi tôi tỉnh giấc giữa đêm, đó là một niềm vui kỳ quặc, tôi không biết phải diễn tả thế nào, cứ như thể linh hồn tôi đã rời bỏ thân xác. Tôi coi đó là điềm báo về cái chết của mình. Đừng ngăn tôi, tôi cầu xin cậu. Tôi không sợ cái chết; tôi khao khát nó. Những lúc như thế, một luồng không khí nhanh lướt qua tai tôi, như thể có ai đó sắp bay đi ngay sát cạnh tôi vậy. Tôi biết điều đó có nghĩa là gì. Tôi đã từng trải qua cảm giác tương tự hai lần, và cả hai lần đều có một luồng không khí ập đến. Tôi nghĩ lần này sẽ là lần cuối cùng. Tôi nghĩ về nó với niềm vui, và không hề sợ hãi chút nào. Tôi cho gọi cậu đến đây là để lập di chúc cuối cùng trong khi tôi vẫn còn tỉnh táo, và tôi muốn cậu làm người thi hành di chúc của tôi. Cậu có chấp thuận trọng trách này không?"
Rudolf lặng lẽ bày tỏ sự sẵn lòng của mình.
"Vậy thì đi với tôi đến thư viện. Những người làm chứng khác đang đợi ở đó. Tôi đã tập hợp họ nhanh nhất có thể, và tất cả đều là những người tử tế."
Khi họ đi qua dãy phòng, Squire John đột nhiên dừng Rudolf lại và nói:
"Nhìn kìa! Trong căn phòng này, tôi đã nghe thấy tiếng cười của bà ấy lần cuối cùng. Trên chiếc ghế đằng kia, bà ấy đã đánh rơi chiếc khăn choàng - nó vẫn còn ở đó. Trên chiếc bàn kia là đôi găng tay, đôi cuối cùng bà ấy từng đeo. Bà ấy thường ngồi đây khi vẽ tranh. Còn cây đàn piano kia, vẫn còn mở - cậu thấy đấy, một bản nhạc fantasia vẫn nằm trên giá. Nếu bà ấy quay trở lại thì sao nhỉ?"
Rồi ông mở cửa một căn phòng đang được thắp nến - Rudolf lùi lại.
"Bạn cũ à, nơi này không thích hợp để vào đâu. Chắc hẳn ông đã lạc lối trong chính ngôi nhà của mình rồi! Đây là phòng ngủ của vợ ông."
"Tôi biết, nhưng tôi không bao giờ có thể đi ngang qua mà không vào. Và giờ tôi định nhìn lại nó lần cuối, vì ngày mai tôi sẽ cho xây bịt kín căn phòng này. Nhìn xem, mọi thứ vẫn y nguyên như lúc bà ấy rời đi. Bà ấy không chết trong phòng này - đừng lo lắng! Cánh cửa đằng kia dẫn ra vườn. Nhìn kìa, mọi thứ vẫn ở đúng chỗ cũ - chiếc đèn bà ấy dùng để đọc sách, trên bàn là bức thư viết dở mà chưa ai từng đọc. Tôi đã vào phòng này hàng trăm lần, và chưa bao giờ đọc lấy một chữ trong bức thư đó. Với tôi, nó là thứ thiêng liêng. Trước giường là hai chiếc dép thêu nhỏ xíu của bà ấy, nhỏ đến mức trông như dành cho trẻ con. Trên bàn là cuốn sách cầu nguyện đang mở, giữa các trang giấy là một bông hoa diên vĩ, một bông hoa bất tử và một chiếc lá phong. Bà ấy rất yêu những loài hoa đó."
"Chúng ta hãy rời khỏi đây đi, rời khỏi đây thôi," Rudolf thúc giục. "Tôi đau lòng khi nghe ông nói như vậy."
"Cậu đau lòng ư? - còn tôi thì thấy nhẹ nhõm. Tôi đã ngồi đây nhiều ngày liền, nhớ lại từng lời bà ấy nói. Tôi thấy bà ấy hiện hữu khắp nơi trước mắt mình, khi ngủ, khi thức, khi mỉm cười, khi buồn đau - tôi thấy bà ấy tựa cái đầu xinh xắn của mình lên gối, tôi thấy bà ấy ngủ, tôi thấy bà ấy hấp hối..."
"Ôi! Đi thôi, đi khỏi đây đi!"
"Chúng ta sẽ đi, Rudolf. Và tôi sẽ không bao giờ quay lại nữa. Ngày mai, một bức tường phẳng lì sẽ dựng lên ở chỗ cánh cửa này, và những tấm chớp sắt sẽ che kín mọi cửa sổ. Tôi cảm thấy mình không nên tìm bà ấy ở đây nữa. Ở nơi khác, tôi sẽ tìm bà ấy ở nơi khác: chúng ta sẽ sống cùng nhau trong một căn phòng khác. Đi thôi, đi thôi!"
Và ông mỉm cười, không một giọt nước mắt, như người đang chuẩn bị cho ngày cưới của mình, ông rời khỏi căn phòng, ngoái nhìn lại một lần cuối từ ngưỡng cửa, rồi trao một nụ hôn câm lặng vào bóng tối, như thể đang vĩnh biệt một vật yêu quý chỉ mình ông nhìn thấy.
"Đi thôi, đi thôi!"
Tại thư viện lớn, những người làm chứng đang chờ đợi họ.
Có bốn người - viên công chứng địa phương, một chàng trai trẻ hơi đậm người, đang tựa lưng vào chiếc lò sưởi ấm áp; người quản lý điền trang, ông Peter Varga nhân hậu, người đã xin được phép mặc đồ đen như những gia nhân khác trong nhà; cha xứ và Mike Kis. Chàng thanh niên đáng mến ấy đã rời bỏ những phòng khách xa hoa nơi mình là tâm điểm để đến an ủi người bạn già trong những ngày tang gia bối rối. Viên luật sư cũng có mặt ở đó, đang gọt những chiếc bút lông cho mọi người và cắm chúng vào các lọ mực được đặt quanh chiếc bàn tròn trước mặt các nhân chứng.
Khi Squire John và Rudolf bước vào phòng, mọi người đều chào họ với vẻ nghiêm trang phù hợp với dịp này.
Squire ra hiệu cho mọi người ngồi xuống - Rudolf ngồi bên phải, Mike Kis bên trái, viên luật sư đối diện với ông, để họ có thể nghe rõ hơn những gì ông sắp nói.
Ở phía xa nhất của chiếc bàn, ông Varga ngồi đó với tất cả những ngọn nến được gom lại đặt trước mặt. Ông biết tại sao lại thế.
"Những người bạn thân mến và những người hàng xóm tốt bụng của tôi," vị Nabob bắt đầu, trong khi mọi người lắng nghe với sự chú ý cao độ, "Chúa đã đếm ngày đời của tôi, và sắp gọi tôi từ cuộc sống tạm bợ này về với vinh quang của Người. Vì vậy, tôi gọi tất cả các ông tới đây để làm chứng rằng những gì tôi sắp nói ngay bây giờ được thốt ra một cách minh mẫn, có chủ đích và trong khi tôi vẫn hoàn toàn tỉnh táo. Tôi nhận thấy rằng các điền trang mà Chúa, bằng lòng nhân từ của Người, đã giao phó cho tay tôi, hiện mang lại thu nhập ròng cao hơn một triệu florin so với khi tôi mới tiếp quản chúng. Cầu mong Chúa ban phước cho chúng khi nằm trong tay người khác, nhiều hơn những gì chúng đã đem lại cho tôi! Tôi bắt đầu di chúc của mình bằng việc nhắc đến người thương yêu nhất trên đời với tôi, giờ đang yên nghỉ trong nấm mồ. Nấm mồ này là khởi đầu và cũng là kết thúc cho mọi sắp xếp của tôi trong cuộc đời này; nó là suy nghĩ đầu tiên khi tôi thức dậy, là suy nghĩ cuối cùng khi tôi đặt lưng xuống, và sẽ vẫn còn đó khi tôi không bao giờ thức dậy nữa. Di nguyện đầu tiên của tôi là 50.000 florin, tiền lãi từ số tiền này sẽ dành cho người làm vườn trên điền trang của tôi, người có nghĩa vụ, để đổi lấy khoản tiền đó, phải trồng hoa diên vĩ và hoa bất tử từ đầu xuân đến cuối thu - những loài hoa mà 'bà ấy' rất yêu quý - và trồng chúng một cách ngay ngắn quanh mộ người vợ không bao giờ quên của tôi. Hơn nữa, tôi để lại tiền lãi của 10.000 florin cho những người làm vườn tại Lâu đài Madaras, truyền từ đời cha sang đời con, với nghĩa vụ tương ứng là phải duy trì một nhà kính gần cây phong, nơi có chiếc ghế trắng." Tại đây, Squire thở dài, như nói với chính mình: "Đó là chỗ ngồi ưa thích của bà ấy; bà ấy thường ngồi đó suốt cả buổi chiều. Và người làm vườn phải trồng thêm một cây phong nữa bên cạnh, để nó không phải đứng cô độc ở đó. Nếu vào bất cứ lúc nào cái cây bị khô héo, hoặc nếu bất kỳ hậu duệ bất cẩn nào của tôi chặt hạ nó, toàn bộ số tiền dành cho mục đích này sẽ được chuyển cho người nghèo."
Rudolf ngồi đó với khuôn mặt lạnh lùng, bất động trong suốt lúc ông nói; không ai đoán được chàng cảm thấy gì khi những lời đó được thốt ra.
"'Chắc hẳn ông già này đã trở nên lẩm cẩm trong những năm cuối đời,' các hậu duệ của tôi sau này sẽ nói vậy khi đọc những dòng này, 'lại đi để lại di sản cho cây cối và bụi rậm!'"
"Hơn nữa," Squire John tiếp tục, "tôi để lại 50.000 florin để lập quỹ làm của hồi môn cho những cô gái có hạnh kiểm tốt khi họ kết hôn. Vào mỗi ngày kỷ niệm ngày người vợ không bao giờ quên của tôi yên giấc, tất cả các thiếu nữ trên điền trang của tôi sẽ tập trung tại nhà thờ để cầu nguyện Chúa cho linh hồn của những người đã khuất; sau đó, ba trinh nữ trong số họ, những người mà linh mục đánh giá là xứng đáng nhất, sẽ được trao vòng hoa cô dâu trước mặt giáo đoàn, cùng với số tiền dành cho họ; rồi họ sẽ đến nấm mồ, trang trí bằng hoa và cầu nguyện để Chúa ban cho người đang nằm dưới đó hạnh phúc ở thế giới bên kia hơn là bà ấy đã có ở cõi đời này. Đó là mong muốn của tôi."
Đến đây, ông dừng lại, đợi viên luật sư viết hết những lời của mình, trong lúc đó một bầu không khí tang thương bao trùm căn phòng, chỉ bị ngắt quãng bởi tiếng bút sột soạt và vấp váp trên giấy.
Khi viên luật sư ngẩng đầu lên khỏi tờ giấy da để ra hiệu rằng ông đã viết xong mọi thứ, Squire thở dài và cúi đầu.
"Khi Chúa muốn mang đến cho tôi giờ phút rời bỏ cuộc sống tạm bợ này, khi tôi đã chết, tôi mong được chôn cất trong bộ quần áo mà tôi đã mặc khi cưới bà ấy; người đầy tớ trung thành của tôi, lão Paul, sẽ biết đó là bộ nào. Chiếc quan tài, nơi tôi sẽ được đặt vào, đã sẵn sàng trong phòng ngủ của tôi; ngày nào tôi cũng ngắm nó, và làm quen với ý nghĩ về nó; tôi thường nằm vào đó và suy ngẫm xem sẽ tốt biết bao nếu tôi không bao giờ phải thức dậy nữa. Nó đã hoàn toàn sẵn sàng. Tôi đã bỏ chút công sức vào đó; nó giống hệt của bà ấy. Tên tôi đã được đóng vào bằng những chiếc đinh bạc đẹp đẽ, chỉ còn thiếu ngày tôi qua đời để thêm vào. Vị linh mục nào đã cầu nguyện cho bà ấy cũng sẽ cầu nguyện cho tôi, và điều đó thật đẹp đẽ biết bao!"
"Thưa ông, thưa ông!" vị linh mục ngắt lời, "ai có thể đọc được cuốn sách của sự sống và cái chết, hay nói được ai trong chúng ta sẽ sống lâu hơn, hoặc chết trước?"
Squire ra hiệu cho linh mục hãy kiên nhẫn với ông - chính ông là người hiểu rõ nhất.
"Hơn nữa, đừng gỡ bỏ bất kỳ tấm vải tang nào trong các căn phòng, hãy để mọi thứ y như lúc bà ấy được chôn cất. Hãy để đúng những ca đoàn từ Debreczen tới và hát cho tôi nghe đúng những bài thánh ca đó, không bài nào khác. Đúng những gì họ đã hát cho bà ấy, và chính những chàng trai đó phải làm việc này. Tất cả những bài thánh ca đó đều rất thân thương với tôi."
"Ôi, thưa ông," linh mục nói, "có lẽ đến lúc đó, tất cả những sinh viên này đều đã trở thành người lớn cả rồi."
Squire chỉ lắc đầu, rồi tiếp tục:
"Và khi họ mở hầm mộ, họ phải phá bỏ bức tường ngăn giữa hai hốc mộ, để không có gì ngăn cách giữa quan tài của bà ấy và của tôi, và tôi có thể xuống mộ với suy nghĩ an lòng rằng tôi sẽ nằm cạnh bà ấy cho đến ngày phục sinh vui vẻ mà Chúa ban cho mọi tín đồ chân chính. Amen!"
Và tất cả những người đàn ông to lớn, nghiêm nghị ngồi quanh chiếc bàn ấy đều bật khóc, và không ai trong số họ cảm thấy xấu hổ trước những người còn lại. Ngay cả viên luật sư thực tế cũng làm hỏng ngòi bút của mình và không thể nhìn rõ những chữ đang viết. Chỉ trên khuôn mặt Squire là không có dấu hiệu của nỗi buồn. Ông nói như một người đang chuẩn bị cho phòng tân hôn của mình.
"Khi tôi được chôn cất, đài tưởng niệm đám tang của tôi - nó đã sẵn sàng trong bảo tàng của tôi - phải được đặt cạnh đài tưởng niệm của bà ấy. Chỉ còn thiếu ngày mất, và tôi không muốn thêm gì vào dòng chữ khắc: nó phải giữ nguyên như hiện tại - tên tôi và không gì khác nữa. Bên dưới là những dòng chữ này: 'Ông chỉ sống một năm, khoảng thời gian còn lại ông đã ngủ vùi.' Một trong những kho báu của tôi đang ở dưới lòng đất, và chẳng bao lâu nữa tôi sẽ cô độc với nó. Kho báu thứ hai của tôi, niềm vui của tôi, hy vọng của linh hồn tôi, vẫn ở lại đây. Ý tôi là con trai tôi."
Trước những lời này, giọt nước mắt đầu tiên Kárpáthy rơi xuất hiện trong mắt ông. Ông vội vàng lau đi, nhưng đó là giọt nước mắt của niềm vui.
"Mong con đừng bao giờ giống cha ở bất cứ điểm nào! Mong con sẽ tốt hơn, khôn ngoan hơn cha! Ông luật sư, hãy viết xuống những gì tôi nói, từng chữ một. Tại sao tôi phải làm điều đó một cách bí ẩn? Tôi đang đứng trước sự hiện diện của Chúa. Tôi muốn con trai mình tốt hơn tôi. Có lẽ Chúa sẽ tha thứ cho tôi vì những đức hạnh của nó. Mong đất nước tôi cũng tha thứ cho tôi, và cả những tổ tiên đã sống những cuộc đời giống như tôi, vì những tội lỗi của chúng tôi đối với đất nước! Mong cuộc đời con sẽ làm sáng tỏ những gì cuộc đời chúng tôi lẽ ra phải có! Mong sự giàu có không bao giờ làm hư hỏng trái tim con, để rồi khi về già con sẽ không phải hối tiếc về tuổi trẻ của mình. Tôi muốn con trai mình là một người hạnh phúc. Nhưng hạnh phúc là gì? Tiền bạc? Của cải? Quyền lực? Không, không phải bất cứ thứ nào trong số đó. Tôi sở hữu tất cả những thứ đó, nhưng tôi vẫn không hạnh phúc. Hãy để linh hồn con phong phú, rồi con sẽ hạnh phúc. Hãy để con trở thành một công dân danh dự, khôn ngoan, can đảm, một người yêu nước tốt, một quý tộc không chỉ trên danh nghĩa, mà trong cả trái tim và linh hồn, khi đó con sẽ hạnh phúc.
"Tôi hiểu rõ," Kárpáthy tiếp tục, "rằng nếu tôi để con trai mình dưới sự giám hộ của người họ hàng gần nhất - tôi muốn nói đến cháu trai tôi, Bélá - thì điều đó đồng nghĩa với sự hủy hoại hoàn toàn của nó. Tôi buộc tội người họ hàng đó của tôi trước tòa án của Chúa rằng hắn là một kẻ tồi, một người họ hàng tồi, một người yêu nước tồi, kẻ mà thậm chí còn tệ hơn nữa nếu hắn không điên rồ như cái tính cách tồi tệ của hắn. Không! Tôi sẽ không để trái tim của đứa trẻ bị hủy hoại bởi một kẻ như thế. Tôi muốn trao nó vào tay những người sẽ truyền cho nó tất cả những lý tưởng cao đẹp; những người sẽ dẫn dắt nó trên con đường danh dự và đức hạnh; những người sẽ yêu thương và bảo vệ nó tốt hơn tôi có thể làm, dù cho tôi có khả năng vươn tay ra từ nấm mồ để bảo vệ nó. Tôi muốn trao nó vào tay một người sẽ làm cha tốt hơn tôi đối với nó, và dù người đó không thể yêu thương nó hơn tôi, thì ít nhất, người đó sẽ yêu nó một cách khôn ngoan hơn. Người mà tôi chỉ định làm người giám hộ hợp pháp cho con trai tôi là Bá tước Rudolf Szentirmay."
Ông lão tốt bụng siết chặt tay chàng thanh niên đang ngồi bên phải mình, chàng lập tức đứng dậy khỏi ghế và ôm lấy vị Nabob với những giọt nước mắt xúc động. Khi ngồi lại xuống ghế, chàng thì thầm bằng giọng khàn đặc, mà chàng khó lòng kiểm soát được, rằng chàng chấp nhận trọng trách đó.
"'Bà ấy' cũng mong như vậy," vị Nabob nói. "Trong giờ phút cuối đời, khi đặt đứa trẻ vào vòng tay của vợ cậu, bà ấy đã nói những lời này: 'Hãy làm mẹ của con ta!' Tôi đã không quên điều đó; và giờ đây tôi nói với cậu: 'Hãy làm cha của con ta!' Đứa trẻ hạnh phúc! Cậu sẽ thừa hưởng một người cha tốt, một người mẹ tốt biết bao!"
"Và giờ đây," vị Nabob tiếp tục, "một vài lời liên quan đến kẻ là nguyên nhân của những khoảnh khắc cay đắng nhất trong cuộc đời tôi. Ý tôi là người cháu trai, kẻ được rửa tội là Bélá, nhưng lại tự gọi mình là Abellino. Tôi sẽ không tính toán những tội lỗi mà hắn đã phạm đối với Chúa, đất nước và bản thân tôi. Chúa và đất nước hãy tha thứ cho hắn, như tôi đã tha thứ cho hắn; nhưng tôi sẽ là kẻ nói dối và giả tạo trước Chúa nếu tôi nói rằng, vào giờ phút này, tôi yêu hắn. Tôi cảm thấy lạnh nhạt với hắn như với một kẻ mà tôi chưa từng gặp mặt. Và giờ đây hắn đã rơi xuống cảnh ăn mày; giờ đây hắn mắc nợ nhiều hơn cả số tóc trên đầu. Chuyện gì sẽ xảy ra với hắn? Hắn không thể làm việc - hắn chưa bao giờ kiếm được một xu; hắn chưa bao giờ học được bất cứ điều gì: hắn phá sản cả về thể xác lẫn tinh thần. Hắn không có khả năng tự kết liễu đời mình, vì những kẻ phóng đãng không dễ gì trở thành kẻ tự sát. Và hãy để ý nghĩ đó tránh xa hắn. Tôi không mong điều đó. Hãy để hắn sống. Hãy để hắn có thời gian quay về với Chúa! Tôi cũng không muốn hắn trở thành kẻ ăn mày, phải cảm thấy thiếu thốn, phải xin ăn trước cửa nhà người khác. Vì vậy, tôi ra lệnh rằng đại lý của tôi tại Pest phải trả cho hắn một đồng ducat vàng ngay lập tức mỗi ngày. Tôi nghĩ số tiền đó là quá đủ để giữ cho bất cứ ai khỏi phải chịu thiếu thốn. Nhưng hắn phải tự mình đến lấy đồng ducat này mỗi ngày, và nó không được trả cho bất cứ ai ngoài chính hắn. Nhưng mỗi lần hắn không đến lấy đồng ducat đó, nó sẽ bị sung công cho luật sư, và trong bất cứ trường hợp nào cũng không được gán nợ, hay trả trước cho hắn. Nhưng mỗi khi ngày sinh nhật của tôi, ngày lễ Thánh John Baptist, đến, hắn sẽ nhận thêm một khoản tiền là một trăm ducat vàng. Ý muốn của tôi là hắn phải vui mừng trước sự đến gần của ngày đó mỗi năm, và nhờ đó mà hắn sẽ nhớ đến tôi từ năm này qua năm khác.
"Và giờ đây công việc của tôi với thế giới đã kết thúc. Tôi không còn người thân nào khác để nhớ đến. Bạn bè thì tôi có thể dễ dàng đếm được. Tôi chỉ biết ba người mà tôi thực sự có thể gọi bằng cái tên đó. Người đầu tiên là Rudolf, tôi đã để lại con trai mình cho cậu ấy. Người thứ hai là Mike Kis. Anh ấy cũng luôn là một người tốt, người đã yêu mến tôi thật lòng. Bất cứ khi nào bất hạnh ập đến, anh ấy luôn ở bên cạnh tôi. Tôi để lại cho anh ấy con ngựa yêu thích và con chó yêu thích của tôi. Tôi không thể để lại cho chúng một người chủ tốt hơn, hoặc cho anh ấy một kỷ vật đáng nhớ hơn. Người bạn tốt thứ ba của tôi là người quản gia, Peter Varga."
"Ôi, thưa ông!" người đàn ông già kia định lẩm bẩm; nhưng lưỡi ông không thốt nên lời.
"Tôi để lại cho ông ấy người đầy tớ già Paul, lão hề Vidra, và điền trang Lapayi. Mong ông ấy sống hạnh phúc ở đó với hai người đầy tớ trung thành của tôi.
"Tất cả đại lý hiện đang làm việc trên điền trang đều được tiếp tục nhận lương như bình thường, và họ sẽ không bị mất lương nếu phải nghỉ việc vì tuổi già hoặc ốm yếu. Việc quản lý chung điền trang của tôi, tôi phó mặc cho sự khôn ngoan của Bá tước Rudolf Szentirmay.
"Và giờ đây, phó thác linh hồn cho Chúa và thân xác cho đất mẹ, tôi cam chịu chờ đợi sự tan rã của mình, và đặt trọn niềm tin vào Chúa, tôi mong chờ giờ phút mình trở về với cát bụi."
Những lời cuối cùng này cũng đã được ghi chép lại. Sau đó, viên luật sư đọc bản di chúc; rồi Kárpáthy, và tiếp đó là tất cả những người làm chứng có mặt, đều ký tên và đóng dấu. Ngay trong đêm đó, một bản sao sạch sẽ được thực hiện và gửi đến cho Rudolf, với tư cách là quan chức đứng đầu quận.
Sau đó Kárpáthy bảo linh mục cho gọi người giữ nhà thờ vào.
Anh ta bước vào, và một chiếc chén vàng đựng rượu cùng một đĩa thánh vàng với một lát bánh mì mỏng được đặt trên một chiếc bàn gỗ mun nhỏ hình tròn. Đó là Bí tích Thánh Thể, bữa tiệc cuối cùng mà những người sắp lìa đời thường dùng.
Linh mục đứng trước chiếc bàn nơi đặt rượu và bánh. Kárpáthy, với lòng khiêm nhường của một Kitô hữu, tiến lại gần các thánh vật, những người còn lại đứng xung quanh trong im lặng. Sau đó linh mục làm phép Thánh Thể cho ông trước sự chứng kiến của họ, và sau khi nghi lễ đơn giản kết thúc, ông lão nói với vị linh mục:
"Chẳng bao lâu nữa, tôi sẽ đối mặt với một đất nước hạnh phúc hơn. Nếu ông nghe tin tôi ốm, đừng cầu nguyện trong nhà thờ cho tôi bình phục - điều đó vô ích; hãy cầu nguyện cho cuộc sống mới của tôi thì hơn. Và bây giờ hãy để chúng ta đến gặp con trai tôi."
"Đến gặp con trai tôi!" Cảm xúc gì, nỗi niềm gì ẩn chứa trong cụm từ đó: "Đến gặp con trai tôi!"
Tất cả những người có mặt đều đi theo ông, và vây quanh chiếc nôi của đứa trẻ. Sinh linh bé nhỏ nhìn nghiêm nghị vào tất cả những khuôn mặt đàn ông nghiêm túc kia, như thể nó cũng muốn góp mặt vào một trong số họ vậy. Squire bế nó lên tay. Đứa trẻ nhìn ông bằng đôi mắt to, khôn ngoan, như thể nó đang thấu hiểu tất cả; và ông lão hôn lên đôi môi bé nhỏ của nó hết lần này đến lần khác.
Sau đó nó được chuyền tay qua tất cả những người đàn ông lớn tuổi khác, và nó nhìn họ một cách rất nghiêm túc, như thể nó biết rất rõ rằng họ đều là những người đàn ông danh dự; nhưng khi Rudolf bế nó vào tay, đứa trẻ bắt đầu đạp chân và ê a, vung vẩy đôi bàn tay nhỏ bé, và làm ầm ĩ lên, như trẻ con vẫn thường làm khi chúng đang vui vẻ - ai mà biết được tại sao? - và Rudolf hôn lên trán đứa trẻ.
"Nó vui quá," vị Nabob nói, "cứ như thể nó biết rằng từ nay về sau cậu sẽ là cha của nó vậy."
Vài giờ sau, cả đoàn ngồi xuống dùng bữa tối.
Họ nhận thấy Squire không ăn uống gì, nhưng ông giải thích rằng, sau khi dùng bánh thánh và rượu thánh, ông sẽ không ngồi vào bữa ăn bình thường, và định không ăn gì cho đến ngày mai.
Và người đầy tớ già phục vụ họ thì thầm với Rudolf rằng chủ của mình đã không chạm vào bất cứ thứ gì kể từ tối hôm qua.