Nào, hãy vui hưởng ngày tàn mau chóng,
THƠ TÂY BAN NHA CỦA BOWRING.
“Thưa ngài Quan tòa,” chú tôi nói với vị thẩm phán vui tính có khuôn mặt đỏ phừng đang ngồi bên tay trái, lúc này chú đã thay chỗ của Cora ở đầu bàn, “xin hãy thử dùng chút rượu Johannisberg này đi. Đây là do Hoàng tử Metternich tặng tôi khi tôi ở Vienna, được làm từ những trái nho tự tay ngài trồng trong vườn nhà. Thật là thứ rượu quý hiếm cho những ai chuộng loại vang nhẹ nhàng thế này.”
“Cảm ơn Sir Nigel; nhưng thưa ngài, tôi thấy Binns đã mang ra đủ ba nguyên liệu rồi, nên có lẽ tôi cứ tự pha một ly whisky-toddy thì hơn,” vị thẩm phán đáp.
Cuộc trò chuyện lúc này trở nên ồn ào và sôi nổi hơn. Chiến tranh sắp nổ ra, hiệp ước trung lập giữa các nước Scandinavia và các cường quốc phương Tây, việc hạm đội của chúng ta đã tiến vào Biển Đen hay chưa, hay liệu Luders đã tràn vào vùng Dobrudscha hay chưa, đã trở thành những chủ đề bao trùm, và có vẻ hấp dẫn chẳng kém gì đề tài muôn thuở ở các bữa tiệc đồng quê: săn cáo.
Bầy chó săn của hạt, buổi tập trung của bầy chó săn Fifeshire tại các chuồng nuôi hoặc trên những sườn đồi xanh ngắt ở Largo; bầy chó săn của Buccleuch tại Blacklaw, Ancrum, vân vân; những cuộc rượt đuổi qua rừng rậm và đồng hoang, hồ nước và đồng cỏ, qua vách đá và dòng sông, với biết bao cú nhảy nguy hiểm và cuộc phiêu lưu hoang dã trên chiến trường qua một địa hình gập ghềnh đồi núi, được kể lại đầy sinh động và bàn luận say sưa, dù cho tất cả những điều đó đều trở nên lu mờ trước câu chuyện về một chuyến săn ở Bengal, nơi Tướng Rammerscales từng tham gia truy đuổi một con hổ (vốn là nỗi kinh hoàng của cả vùng), khi ông ngồi trên một chiếc bọc bành cao làm bằng mây đan, buộc chắc trên lưng một con voi cao tới mười hai thước tính từ vai, đi cùng với vị thiếu tá của trung đoàn, mỗi người mang theo hai khẩu súng hai nòng.
Con hổ, đo được chín thước từ mũi đến chót đuôi và cao năm thước, đã bị đánh động từ giữa đám cỏ rậm rạp, là một mãnh thú hung hãn bậc nhất, với bộ da màu vàng sậm được vằn những đường ngang màu đen và nâu tuyệt đẹp. Nó vốn rất nổi tiếng trong vùng. Bằng bộ hàm khủng khiếp, nó từng ngoạm đi không biết bao nhiêu con ngựa con và trâu; chỉ bằng một cú tát của móng vuốt, nó đã moi ruột và xé toạc thi thể của không chỉ một kỵ binh người bản xứ cao lớn thuộc Trung đoàn Kỵ binh nhẹ số 3 Bengal; còn về cừu và dê thì nó chẳng thèm đếm xỉa đến, coi chúng chẳng khác gì những con tép riu.
Với một tiếng thét ngắn, sắc lẹm đầy giận dữ khi nhận ra mình đã bị dồn vào chân tường, nó lao ngửa người theo kiểu loài mèo, bụng hướng lên trời, đôi tai nhỏ và run rẩy cụp sát vào gáy, những chiếc móng vuốt đáng sợ giương ra, đôi mắt trừng trừng như hai viên hồng ngọc khổng lồ, cái miệng rộng đỏ ngầu há hốc, và từng chiếc ria cứng như dây thép đều dựng đứng lên vì giận dữ và cuồng nộ.
Vị tướng bắn liền hai nòng của khẩu súng thứ nhất. Một phát trượt đích; nhưng phát còn lại trúng vai con hổ, và chỉ làm nó càng thêm hung hãn; thế nhưng, thay vì chồm lên, nó vẫn nằm thủ thế như vậy, cuộn tròn lại thành một khối.
Vị thiếu tá, một người béo phì nặng tới hơn hai mươi stone, lúc này bèn nhoài người qua chiếc bành để ngắm bắn thật bình tĩnh và chuẩn xác; nhưng đúng lúc đó, con voi bất ngờ khuỵu hai chân trước xuống, bởi những chiếc móng vuốt của con hổ đã cắm sâu vào vòi nó.
Mất hết thăng bằng vì cú chuyển động bất ngờ ấy, viên thiếu tá tội nghiệp đã chúi đầu ngã nhào khỏi bành voi, đúng lúc cả hai nòng súng của ông nổ vang không trúng đích, giữa tiếng hò hét kinh hoàng của những thợ săn người Ấn Độ khi họ nghĩ đến số phận của ông.
Nhưng, “với một tiếng rớt cái bịch thật kêu,” theo cách nói của vị tướng, vị thiếu tá với trọng lượng thịt xương nặng hai mươi hai stone của mình đã đập thẳng người xuống chiếc bụng trắng phau, ngửa lên trời của con hổ!
Hoảng sợ, mất hết hơi sức và ngơ ngác trước một đối thủ quá ư nặng nề cùng phương thức tấn công bất ngờ đến thế, con hổ vùng dậy và tháo chạy khỏi hiện trường, để lại vị thiếu tá bình yên vô sự, không tổn hại chút nào, nhưng đang ngồi thẫn thờ giữa đám cỏ rậm với muôn vàn mối hoài nghi về sự an toàn cũng như chính thân phận của mình.
Vị mục sư của giáo xứ đã kể một câu chuyện còn lấn át cả câu chuyện này, đó là về một con cáo bị chết đuối bởi một con trai biển.
Trước khi được bổ nhiệm làm mục sư của Nhà thờ Calderwood nhờ sự nâng đỡ của vị mạnh thường quân là Sir Nigel, ông từng là trợ lý mục sư tại một giáo xứ nằm ven những hồ nước mặn lớn ở vùng cao nguyên phía tây.
Khi đang cưỡi ngựa dọc bờ biển vào một buổi sáng, đối diện với quần đảo Summer Isles, ông ngạc nhiên khi thấy một con cáo xám lớn đang cặm cụi giữa những búi trai biển, loài bám dày đặc vào những tảng đá phiến sẫm màu mà thủy triều rút đã để lộ ra. Biển đang dâng lên rất nhanh; nhưng thật kỳ lạ, con cáo hình như quá mải mê thưởng thức bữa sáng bằng động vật có vỏ nên đã phớt lờ hoàn cảnh quan trọng đó.
Xuống ngựa và buộc con ngựa vào một gốc cây, vị mục sư vòng qua để tiếp cận nơi đó, và vì mang theo một chiếc roi cưỡi ngựa có cán nặng, ông chẳng hề e ngại cuộc chạm trán; nhưng khi ông đến được các bãi trai, thủy triều dâng cao đã ngập tràn nơi đó, và con cáo đã biến mất. Thế là, lên ngựa trở lại, vị mục sư tiếp tục hành trình vào sâu trong núi.
Khi quay trở lại dọc theo bờ biển bằng con đường cũ vào buổi chiều khi nước triều đã rút, ông lại nhìn thấy con cáo xám ở đúng chỗ cũ, nhưng đã chết cứng, và khi kiểm tra, ông phát hiện ra nó bị kẹp chặt chiếc lưỡi giữa hai mảnh vỏ sắc nhọn của một con trai biển – loài đôi khi dài tới bảy inch và bám cực kỳ chắc vào đá nhờ phần râu mà giới khoa học gọi là tơ cứng mạnh mẽ. Bị tóm chặt và giữ nguyên như trong gọng kìm bằng thép, con cáo, vốn có thói quen tìm ra bờ biển để ăn trai, đã bị giữ lại cho đến khi chết đuối bởi dòng nước triều đang dâng lên nhanh chóng từ Đại Tây Dương.
Câu chuyện này gợi lên những tràng cười vang dội từ những tay săn cáo, những kẻ chưa từng nghe chuyện một con cáo bị bắt theo cách kỳ lạ như vậy; và Berkeley bày tỏ sự ngạc nhiên khi giai thoại này chưa từng xuất hiện trên các cột báo của Bell's Life hay các tạp chí thể thao khác.
Vị quan tòa và vị mục sư huyên náo bàn luận về các hội đồng giáo hạt và tổng giáo hội, về việc thỉnh cầu bổ nhiệm mục sư, các trưởng lão, phó tế và những bản kiến nghị gửi lên Đại hội đồng liên quan đến nhiều vấn đề giáo hội khác nhau, đặc biệt là việc sử dụng đàn phong cầm cùng các cải cách mang màu sắc giáo hội giám mục, tạo ra một thứ ngôn ngữ biệt ngữ mà đối với nhiều người có mặt, và thậm chí đối với cả tôi, hoàn toàn khó hiểu; nhưng giờ đây, với tư cách là một người lính, lão Rammerscales đã tóm lấy khuy áo tôi, bởi chẳng thể nào tránh khỏi việc bị lão làm phiền.
Lão đã ở Ấn Độ nhiều năm đến mức cảm thấy khó lòng tin chắc rằng mình không còn ở “vùng thượng du” hay trong các doanh trại nữa.
Do đó, nếu phòng ốc ấm áp, vị tướng lại cằu nhằn vì không có quạt trần punkah để quạt trên đầu – cái đầu hói mà lão đánh bóng một cách đầy nhiệt tình – và lầm bầm về “những tấm rèm tát-ti tẩm nước đá”.
Lão quy đổi mọi thứ ra giá trị bằng đồng rupee, và nói rất nhiều về các khu nhà ở và doanh trại; về phụ cấp dã chiến và tiền hành quân, về sốt chutney và vôi trát chunam, cùng đủ thứ kỳ quặc bao gồm cả lính sepoys và kỵ binh sowars, quan cận vệ subadars, hạ sĩ quan havildars và jemidars; thế nên bất kỳ lời nhận xét bâng quơ nào cũng khơi nguồn cho vài sự liên tưởng đến Ấn Độ.
Cái lạnh của đêm qua gợi cho lão nhớ đến những gì lão từng phải chịu đựng trên dãy núi Afghanistan; và những đám mây đen của buổi sáng nay hoàn toàn giống với những đám mây lão từng thấy gần Calcutta, khi một người lính sepoys bị giết ngay bên cạnh bởi một tia chớp uốn cong nòng súng của anh ta như một chiếc đinh ốc – “phải, thưa ngài, giống hệt một cái đồ khui nút chai chết tiệt!”
Tiếp theo, ánh đèn gas làm chói mắt lão vốn đã quen thuộc với những chiếc đèn dầu hoặc chao đèn dầu trong nhà trọ bungalow của mình; rồi lão nói chuyện với tất cả các gia nhân, thậm chí cả cụ Binns đáng kính (người đã gắn bó như hình với bóng với Sir Nigel suốt bốn mươi năm qua) cứ như thể họ chỉ là lũ người dắt ngựa sycees, thợ cắt cỏ hay lính dựng lều, khiến họ giật thột mỗi khi lão cất lời; bởi lão có vẻ như sủa hoặc cộc cằn quát tháo những mong muốn của mình vào mặt “lũ cưng mới tập sự”, theo cách gọi của lão.
Mặt khác, tôi lại bị làm phiền bởi vị quan tòa, kẻ – giống như vị nghị sĩ quốc hội (một người chủ trương hòa bình bằng mọi giá) – hoàn toàn không ủng hộ cuộc chiến tranh sắp tới, và thông báo cho Berkeley cùng tôi rằng –
“Nghề nghiệp của chúng ta – cụ thể là binh nghiệp – quả là một nghề khốn kiếp chẳng ra gì – một canh bạc, sự thua lỗ, và chẳng bao giờ mang lại lợi lộc cho bất kỳ ai, dù là cá nhân hay tập thể.”
Berkeley mỉm cười đầy vẻ bề trên, nhìn vị quan tòa qua chiếc mắt kính độc mã, rồi điềm đạm yêu cầu ông ta nhắc lại câu nói ấy hai lần, với thái độ ra chiều không hiểu vị đáng kính này đang nói gì.
“Nếu ý ngài là ngài phản đối cuộc chiến tranh dự kiến này, người bạn thân mến của tôi,” hắn nói, “tôi – ừm – hoàn toàn đồng ý với ngài. Cớ quái gì tôi phải chiến đấu vì ‘kẻ bệnh phu’ ở Constantinople chứ; hay vì người Thổ Nhĩ Kỳ và người Tartar ở vùng Crimea? Thật là một điều phiền phức phát ngấy.”
Giữa tất cả những cuộc trò chuyện lệch sóng ấy, tôi ao ước đến lúc những bậc cao niên di chuyển vào phòng khách, nơi từ đó thỉnh thoảng văng vẳng tiếng âm nhạc và giọng ca ngọt ngào cất lên; bởi ở đó có vì sao của tôi đang tỏa sáng – Louisa Loftus, người đẹp đẽ biết bao để ngắm nhìn, thế mà việc yêu nàng lại dường như tuyệt vọng xiết bao đối với tôi!
Chìm đắm trong mộng tưởng và ngập tràn hình bóng nàng, phải mất một lúc tôi mới nhận ra rằng người đồng nghiệp đáng kính trong quân ngũ của tôi, ngài De Warr Berkeley, đang hướng về phía mình.
“Xin lỗi anh,” tôi bối rối nói; “anh vừa nói gì thế?”
“Tôi đang nhận xét,” hắn nói giọng lúng búng, uể oải, “rằng những con người tốt bụng ở đây – ừm – rất dễ chịu, và đủ mọi thứ đại loại thế; nhưng lại có rất ít cái vẻ – ừm – cái vẻ – ừm ——”
“Cái gì cơ?”
“Ồ – cái phong vị của giới thượng lưu xã hội ở họ.”
“Quỷ tha ma bắt!” tôi thốt lên với chút bực bội, bởi tôi nhận thức rõ rằng ở phía đầu bàn của chúng tôi thực sự tụ hội những nhân vật nổi bật nhất trong bữa tiệc tối của chú tôi. “Tôi hy vọng anh không gom cả gia chủ của chúng ta vào đây – ngài đại diện cho dòng dõi nam tước lâu đời nhất ở Scotland đấy.”
“Ở Scotland – ừm – rất hay,” hắn kéo dài giọng châm chọc.
“Sir Nigel là chú tôi,” tôi nói rõ từng tiếng.
“À phải, nhân tiện đây tôi xin thứ lỗi; thật ngốc nghếch làm sao, trong khi tôi thừa biết rằng chẳng có ai lại câu nệ về thứ bậc và phẩm giá hơn mấy tay nam tước nhỏ nhoi của các anh.”
Phát ra từ một kẻ trọc phú kiêu ngạo, sự xấc láo trơ trẽn trong câu nói này buồn cười đến mức tôi phì cười thành tiếng; và đúng lúc đó, một cách trùng hợp kỳ lạ, Sir Nigel – người nãy giờ đang tham gia một cuộc thảo luận sôi nổi, suýt chút nữa biến thành một cuộc cãi vã với Spittal thuộc Lickspittal, vị nghị sĩ quốc hội – bỗng cao giọng lên, và hoàn toàn không có ý định từ trước, lại bắn hết phát đạn vô tình này đến phát đạn khác về phía người đồng đội thời thượng của tôi.
“Tôi có thể đảm bảo với ngài, thưa ngài,” chú tiếp tục, “rằng những quan điểm mang tính toàn cầu chủ nghĩa như của ngài, cả về mặt chính trị lẫn xã hội, sẽ không bao giờ được tôi chấp thuận. Thackeray đã nói – và ông nói rất đúng – rằng Thượng đế không tạo ra sinh vật nào đáng ghét hơn một kẻ hợm hĩnh Scotland, và tôi hoàn toàn đồng tình với điều đó. Mục đích chính của những kẻ như thế là được coi là người Anh (giống như một số người Anh thích bắt chước người ngoại quốc), và hắn biến mình thành một bức biếm họa đáng thương hại của người Anh từ ngôn ngữ, dáng điệu cho đến vẻ bề ngoài. Một kẻ hợm hĩnh người Anh, dù trong lĩnh vực nào đi nữa, cũng là một nhân vật độc đáo vĩ đại và thú vị như Thackeray đã cho chúng ta thấy; nhưng một kẻ hợm hĩnh Scotland lại là một bản sao tồi tệ và đê tiện, và giống như mọi thứ hàng giả, rất dễ nhận ra: đồ giả mạo Birmingham rành rành. Tôi không biết có nơi nào sản sinh sự hợm hĩnh nhiều hơn các tòa án luật của chúng ta, thưa ngài, đặc biệt là các tòa án ở Edinburgh. Binns, chuyền chai rượu vang đỏ đi.”
Vị nghị sĩ cúi đầu và mỉm cười đầy vẻ nhún nhường, bởi ông ta từ lâu đã nổi danh trong các hành lang tòa án ấy như một kẻ sẵn sàng liếm giày cho ngài chánh án hoặc nội các.
Tôi cảm thấy gần như ái ngại cho Berkeley trong lúc chú tôi đang hăng hái đả kích vị nghị sĩ; chiếc áo rộng thùng thình ấy lại vừa vặn đến thế cơ chứ.
“Tôi biết,” Sir Nigel nói tiếp, “rằng trong một quốc gia tôn sùng tước vị như nước Anh, nơi cuốn kinh thánh của họ là cuốn ‘Gia phả quý tộc’ (Peerage), một kẻ có dính chút tước hiệu gắn vào tên mình, dù nó có nhỏ nhoi đến đâu đi nữa, quả thực vẫn là một lá bài tẩy chủ chốt; thế nên sự tôn sùng tước vị ấy, giống như ai đó từng nói, ‘nếu chỉ là sự ngớ ngẩn ở London, thì khi về nông thôn lại trở thành một thói hư tật xấu thực sự’.”
“Vậy ngài nói sao về thủ đô Scotland tội nghiệp của ngài, nơi giới quý tộc chỉ gồm một vài viên quan tòa tụng kinh – ừm – và mấy tay luật sư trẻ tuổi kiêu kỳ ở tòa án, những kẻ mà sự quan trọng chỉ tương đương với sự túng quẫn của chúng – thịt cừu luộc và rượu Madeira Cape nhạt nhẽo?” Berkeley nói, tỏ ra rất vui mừng vì chớp được cơ hội chê bai bất cứ thứ gì thuộc về Scotland.
“Tôi từng biết một vài anh chàng chân chất – và cũng là những người có năng lực hàng đầu – có liên quan đến Tòa nhà Nghị viện Scotland,” Sir Nigel nói.
“Nhưng điều đó, tôi đoán vậy, là vào những ngày tháng của phe Bảo thủ cũ, khi toàn bộ Edinburgh đều sụp xuống bùn lầy để tôn sùng George IV, người đàn ông lịch lãm nhất châu Âu,” vị nghị sĩ đáp trả, khiến chú tôi cười lớn.
Nhưng cứ thế, qua những lời nhận xét ở phần cuối của một cuộc tranh luận nào đó, Sir Nigel đã đạt được hiệu quả là làm cho Berkeley hoàn toàn câm lặng và vô tình giáng một đòn chí mạng vào lòng tự ái của hắn, khiến hắn cứ lặng lẽ nhấm nháp ly rượu vang với một ánh nhìn đầy vẻ ác ý trong mắt, cho đến khi Binns thông báo đã có cà phê và chúng tôi rút vào phòng khách.