Út Đợ đưa tôi đến vọng gác của anh trong vườn xoài, thì mưa cũng vừa tạnh. Nói là vọng gác cho ra vẻ, thật ra đó chỉ là một khoảng đất được dọn sạch dưới những cây xoài lùn dày lá. Ánh nắng không lọt qua, máy bay không nhìn thấy, trực thăng có quạt cũng không thể lật được nhành, nhánh của chòm xoài mà nhìn xuống được. Một cái hầm dày, được nện chắc, vừa chống phi pháo, có thể mắc được hai cái võng, vừa là chỗ để gạo, thức ăn, cả nồi niêu. Một cái công sự chiến đấu. Giao thông hào là những con mương vườn.
– Mệt không? Giăng võng nằm nghỉ đi. - Anh bảo tôi.
Tôi mở dây nịt, đeo lòng thòng nào võng, nào ni lông, nào bình toong lên cái sườn nhà bằng tre dựng trên khoảng đất trống. Cơn mưa vừa qua, chỉ là một cơn mưa rào. Mưa mà không ướt đất, làm rụng không biết bao nhiêu xoài. Một chút nữa, mình cũng phải đi lượm xoài cho nhân dân. Tôi nghĩ và đứng nhìn qua khu vườn vừa bừng lên với muôn nghìn giọt mưa trên tàn lá đang lấp lánh dưới ánh nắng rực rỡ. Chim trao trảo nghe hương mật của xoài, nhảy nhót hót vang.
– Đói chưa anh?
– Đói.
– Chà, bữa nay không có cái gì cho anh ăn.
– Có nước nắm không?
– Tưởng gì, chớ nước mắm thì cả chai.
– Xoài băm với nước mắm, được rồi - Tôi chỉ mới nói thôi mà đã thấy thèm.
– Nói vậy chớ dầu hèn cũng thể, dầu bể cũng nghe cành cạnh. Còn khô sặc.
– Chà! - Tôi chép miệng - Trên Rờ tụi tôi mà có được con khô đặc, ít nhứt cũng một xị.
– Nếu muốn, thì tốt, tôi với anh qua ấp chiến lược. Anh giăng võng nằm nghỉ đi, tôi đi nấu cơm.
– Đi xem qua cái ấp chiến lược trước đi.
– Đi thì đi.
Tôi nịt dây nịt vào lưng, cùng đi với anh. Út Đợ dẫn tôi đi qua hai con mương rồi ra khỏi vườn, đến bờ con rạch nhỏ bắt nguồn từ con kinh, chảy ngoằn ngoèo. Con rạch nhỏ um tùm ô rô với cóc kèn.
– Kia kìa!
Tôi nhìn lên, chợt bị chói mắt vì hàng trăm hàng nghìn cái mái tôn hắt nắng, kề sát, chen chúc, xếp tiếp nhau như vẩy cá ở phía bên kia cánh đồng. Nhà của dân trong ấp chiến lược. Một cái làng với những mái lá, mái ngói với những cái sàn cao thấp thoáng dưới rặng cây của ngày xưa, từ xa nhìn về, ta đã thấy nao nao. Bấy giờ, cũng là cái làng, một cái làng với cái tên “ấp chiến lược” này, sao mà xa lạ mà nhức mắt đến thế? Tôi cứ chớp mắt, chớp mắt, rồi lấy tay che tìm bóng mát. Tôi thấy có người đi và từ đó vọng lại tiếng ồn ào: có lẽ tiếng người, có lẽ tiếng xe, có lẽ tiếng khóc, rõ hơn là tiếng súng, và tiếng cành cạch của một chiếc trực thăng cần cẩu vừa hạ cánh.
– Sau cái dãy nhà, sau rặng cây là chợ Vàm, chi khu của nó. - Út Đợ nói với tôi - Từ đây ra cái bót của chi khu đúng một ngàn bốn trăm năm mươi ba mét ba phân.
Tôi nhìn anh, cười vì con số quá chi li của anh.
– Tôi nói thiệt, không giỡn với anh đâu. Tụi tôi đo đạc kỹ lắm. Đo cho pháo bắn mà.
– Làm sao mà đo được bốn trăm năm ba mét ba phân.
– Đúng như vậy.
– Vậy thì máy ngắm của anh tối tân quá!
– Không phải máy ngắm máy đo gì đâu.
– Đo bằng gì mà chính xác dữ vậy.
– Đo bằng bánh xe đạp.
Không nhịn được, tôi bật cười và phát vào vai anh một cái.
– Anh tưởng tôi nói chơi à? Anh không tin anh hỏi chị Sáu Linh thì biết.
– Đo như thế nào, nói tôi nghe xem.
– Như vầy. Chiếc xe đạp chỉ buộc một sợi dây vải trắng qua cái bánh xe trước để đánh dấu. Bắt đầu từ cái vàm rạch này, chỗ đặt pháo, chỉ bắt đầu chạy một đường thẳng ra ngoài. Hễ cái vòng vải trắng chấm xuống đất thì đếm một cái. Chỉ chạy ra tới tận cổng đồn của nó, chỉ đếm được a a... bao nhiêu vòng tôi quên rồi. Cứ lấy cái số vòng đó mà nhơn lên chiều dài của bánh xe thì được một ngàn bốn trăm năm ba mét ba phân.
– Muốn nhớ cái số vòng thì cứ lấy con số một ngàn bốn trăm năm mươi ba mét ba phân mà chia cho chiều dài của bánh xe thì biết, chớ gì.
– Ờ phải đó! Nhờ vậy mà xuân sáu mươi tám, pháo mình bắn như để. Bụp bùm ... bụp bùm bu ù..m chỗ thì bung... păng bung oăng, nghe thiệt đã.
Ut Đợ tả lại tiếng pháo miệng anh phồng lên xọp xuống, cùng với cái giọng tròn ấm và hào hứng của anh tôi nghe cũng sướng tai.
– Bây giờ chỗ nào của tụi nó, - Anh tiếp- mình cũng đo sẵn hết rồi. Trong cuốn sổ tay của chị Sáu có đủ. Anh ở đây lâu thế nào anh cũng nghe bắn.
– Anh giết thằng Mỹ ngựa ở chỗ nào?
– Đó - Anh đưa tay chỉ cánh đồng sau dãy nhà tôn.
– Tụi nó chốt ở chỗ nào?
– Thằng Mỹ không có chốt ở đây, cứ của nó ở tận Bình Đức. Nhưng cả cái vùng này đều thuộc dưới quyền kiểm soát của nó. Bọn nó thường hay tới đây, đóng dã chiến, rồi về.
Tôi lại đưa tay lên che mắt:
– Hàng rào dây kẽm gai của nó đâu, tôi không thấy?
– Phá hết rồi.
– Sao nó không dựng lại? - Tôi hỏi, vẫn nhìn qua những mái tôn hắt nắng, và dõi theo một bóng áo trắng từ trong mái tôn bước ra đồng.
– Mình phá nó cũng phá.
– Nó cũng phá?
– Ờ. Nó rút kinh nghiệm. Tụi nó nói với nhau. Bờ tường hay rào kẽm gai, cuối cùng rồi cũng bị phá. Ăn thua là ở lòng dân. Nó nói, hàng rào dây kẽm gai làm cho dân họ thấy họ bị nhốt trong một nhà tù lớn. Ngột ngạt. Tù túng. Bực bội. Bị “Việt cộng phản tuyên truyền”. Bây giờ, nó không rào nữa. Đi làm đồng không qua cổng gác. Luông tuồng xóm này qua xóm khác.
– Mị dân.
– Ờ - mị dân. Nó cứ vậy, khủng bố không thành công, thì xoay qua mị dân một lúc thấy không xong, nó lại khủng bố. Cũng như mấy thằng bình định. Nếu nó ở chỗ nào đó độ năm ba ngày thì nó còn làm bộ làm tịch được. Mấy ngày đầu, nó đi đắp đường, đi quét nhà, bến nước nhà nào xộc xệch thì nó đốn cây nó bắc cầu, nó tắm rửa cho trẻ em, đủ thứ y như mình công tác dân vận vậy. Nhưng đến ngày thứ năm thứ sáu thì cái gì hườn lại cái ấy khỉ hườn khỉ. Nó phá không ai chịu nổi. Nó ăn cắp, ăn cắp không được thì ăn cướp. Đàn bà con gái thì nó ve vãn, không ve vãn được thì nó hiếp.
– Người ta vẫn cứ được tự do đi lại?
Tôi nhìn theo một chiếc đầm già đen từ trong đồng sâu bay vào, đang rà rà qua những mái tôn hắt nắng, hỏi anh điều tôi đang băn khoăn.
– Nó không rào bằng rào kẽm gai nhưng rào bằng một hàng rào bom đạn. Nó phân vùng. Vùng nào nó coi là của nó thì dân chúng tự do đi lại, nhưng phải ăn bận đồ trắng hoặc vải bông cho nó dễ thấy, chớ không được bận đồ đen hay màu cứt ngựa, - Út Đợ đưa tay chỉ dòng nước, và tôi nhìn theo một con còng đang đào hang, anh tiếp: - Nó lấy con rạch trời sanh này làm ranh giữa vùng ta với nó. Bên này là vùng mình, bên kia là vùng nó. Như hai đứa mình đứng ở đây, hễ nó thấy là nó bắn, chẳng biết là ai. Nếu mình lội qua bển, mình mặc đồ trắng mình đi, nó thấy nó cũng bỏ qua.
Vậy là cái ấp chiến lược gọi là vùng bình định này không có đặc điểm gì mới. Tôi thầm nghĩ. Tôi đã từng qua những ấp chiến lược như vầy trên đường vào Sài Gòn năm sáu mươi tám (1968). Một cái làng, một con rạch với hai rặng dừa nước chảy qua làng. Phía bên này rạch là vùng giải phóng. Bọn nó chia ra như vậy. Phía bên vùng giải phóng, chúng quy thành vùng bắn phá tự do. Cũng như ở đây.
– Hôm nào tôi với anh lội qua rạch, bận đồ trắng đi thử một bữa xem. - Tôi nói. Tôi tưởng Út Đợ sẽ hưởng ứng, không ngờ anh giãy lên như phải lửa.
– Ậy! Thôi đi cha. Khó chớ không phải dễ đâu. Tôi đã làm thử một hai lần, suýt thì bỏ mạng sa tràng rồi. Hôm đó tôi ngồi trên xuồng máy đuôi tôm, cũng mặc áo sơ mi trắng, đi với mấy bà đi chợ. Con Út Trầm du kích của mình bây giờ đó, nó lái máy. Tôi ngồi giữa, chễm chệ ra vẻ lắm. Ngồi ở đằng mũi là bà già. Sáng sớm, xuồng cứ nối đuôi nhau nổ máy, đi theo kinh hồi nãy đó. Đang đi, đầm già nó rà theo. Nó cứ xoáy theo đoàn xuồng. Có chết không! Tôi làm bộ tỉnh, mà cứ nơm nớp. Phía sau tôi, con Út Trầm cứ nhắc tôi: “Anh Út! Ngồi yên, ngồi yên!”. Tôi cứ dòm theo chiếc đầm già, tôi nghĩ: mày mà tắt máy, sút hỏa tiễn thì tao nhào xuống nước ngay. Nó cứ rà theo, rồi bất thần nó cất lên, rồi tắt máy, đâm đầu xuống. Tôi dợm lao xuống nước thì Út Trầm hét tôi: “Anh Út! Ngồi yên!”. Tôi chưa nhảy nhưng xuồng cũng sắp lật ngang, nước vô cái ào. Con đầm già đó nó không cắm thẳng ngay xuống chiếc xuồng của tôi, nó không thấy; nó cắm ngay xuống chiếc xuồng cuối cùng. Nó cắm xuống nhưng nó không bắn. Chiếc xuồng đó, hợp pháp quen rồi, mấy người đàn bà con gái cứ tỉnh như không. Nếu mình mà lao chao, nó biết nó bắn nhảy không kịp. Nó kiểm soát, nó thử người bằng cách đó. Cái chết cái sống chỉ bằng đường tơ kẽ tóc. Con đầm già tè tè cất lên máy bay mất rồi, tôi liền bảo Út Trầm: “Bây ghé lại cho tao lên. Tao với nó không đội trời chung, tao không hợp pháp được đâu!”. Từ đó tới nay tôi tởn tới già. “Hợp pháp” không dễ đâu cha đừng giỡn.
Vui miệng, tôi kể với anh:
– Hồi tôi đi Sài gòn, tôi cũng đi “hợp pháp” một lần. Tôi cũng mặc áo trắng, đi trên bờ mẫu. Một chiếc trực thăng thấy tôi, nó sà xuống, nó đảo qua đầu tóc. Tóc tôi bị gió cuốn lên dựng đứng. Mình quýnh thì nó bắn. Phải làm tỉnh. Tôi cứ bước đều đều. Nó sà xuống, đậu ngay trước mặt tôi, đầu thằng Mỹ ló ra, nó hỏi. À! Nó xét giấy, mà tôi thì có giấy tờ gì đâu. Đến nước đó thì phải liều. Tôi móc bóp, tôi bành cái bóp ra đưa lên. Nó là thằng Mỹ, chắc nó cũng chẳng biết cái gì, thấy tôi tự nhiên, thế là nó vẫy tay, rồi cho trực thăng cất lên bay thẳng. Thật hú vía!
– Vậy là anh giỏi hơn tôi.
– Cũng có một anh, cũng đi “hợp pháp” như tôi. Khi nó vừa sà xuống, chân cẳng của ảnh cứ lính qua lính quýnh. Nó rà lại lần thứ hai, thế là ảnh vụt chạy. May mà lúc đó nhờ có du kích bắn yểm trợ.
– Nó chơi cú tâm lý với mình đó. Mình là du kích thì tâm lý của mình không tự nhiên được. Tôi thì tôi cứ làm du kích, mày bắn tao, tao bắn mày, vậy!
– Có một anh cán bộ Tây Ninh, ảnh cũng đi “hợp pháp”. Nó sà xuống xét giấy, mặt thằng Mỹ với mặt ảnh cách nhau một tầm tay. Thẻ căn cước không có, bên hông lại đeo cây súng.
– Anh thấy chưa. Bí nó bắt sống như không, mà!
– Đến nước đó, chẳng có cách nào khác hơn, ảnh móc súng ra, cạch cho nó một phát. Chiếc đó là chiếc cá rô, lại đi lẻ một mình. ảnh bắn trúng chỗ nghiệt, nó phừng cháy.
– Chuyện đó tôi cũng có nghe. Đụng trường hợp của tôi tôi cũng vậy. Bắn!
– Đội du kích của mình ai quen đi công tác “hợp pháp”? - Tôi hỏi.
– Mấy cô nữ, cô nào cũng đi được, đụng mặt nó, mấy cô cứ tỉnh như không. Còn bọn đàn ông con trai tụi tôi, nếu cần cũng đi được, nhưng dở nhứt là tôi.
– Chú dở sao chú giả thằng chăn vịt giết thằng Mỹ ngựa được?
– À! Cái đó khác. Cái đó là cải trang, cải trang một chút rồi quánh nó. Còn đằng này, nó cứ vờn vờn trước mặt mìnhVới lại tôi đã nói với anh, hễ cần thì cũng làm được. Mà anh cũng nên nhớ cho là, cái tụi nó, ngồi trên máy bay, nó rà theo mình, ngoài cái nhiệm vụ kiểm soát, còn do cái tính lý lắc của từng thằng nữa. Cánh đồng trước mặt mình đây, nhằm mùa cấy hay mùa gặt, sáng nào cũng sà xuống đảo lên đầu đàn bà con gái; nó ló đầu ra, nói chọc, thằng nào cũng dê. Có khi nó bắt người ta giở nón cho nó xem mặt. Quạu thì nó bắn tẹt tẹt cho người ta chạy, nó cười; lúc nó khoái chí cái gì đó thì nó nghiêng cánh, làm như con gà trống xòe một cánh rè rè theo gà mái vậy. Có một lần, một thằng lái “Scarâyđơ” về qua cánh đồng rà thấp, thấy đông đàn bà con gái, động cỡn thế nào, nó mới cất lên, nhào xuống, nhào xuống lại cất lên, rồi nhào lộn nữa, lộn thấp nữa, cất lên không kịp, cái đầu của nó chúi luôn xuống ruộng, cái đầu máy với thằng lái ngập mất tiêu. Đáng đời!
– Thiệt hay chơi đó?
– Thiệt chớ anh.
Tôi lại nhìn theo một bầy trực thăng ba chiếc, bay thành hai tầng từ trong đồng sâu bay ra. Nó lại quần đảo trên cánh đồng, chỗ có mấy cái bóng áo trắng đầu đội nón đang cúi lom khom. Những cái bóng áo trắng vẫn tự nhiên dưới tầm bay của nó.
– Nhà của thằng đại úy Long ở hướng nào? - Tôi hỏi.
Út Đợ đưa một ngón tay:
– Nhà của nó đó. - Anh chỉ một mảng ngói đỏ hiện ra giữa một khoảng trống của vòm lá.
– Như vậy là từ Vàn tới nhà nó độ một cây số.
– Chín trăm ba mươi mét!
Tôi lại cười vì con số lẻ của anh.
– Tôi nói thiệt. Hồi Mậu Thân sáu mươi tám, tụi tôi đặt pháo ngay tại sân nhà nó, tụi tôi bắn mà. Cũng bằng bánh xe đạp đó.
– Cũng do chị Sáu Linh đo?
– Bằng xe đạp, nhưng không phải chị Sáu, mà Bé Ba. Cô đó cũng khá lắm. Vừa rồi cổ định đi theo bộ đội nữ pháo binh. Tôi với chị Sáu năn nỉ quá tay.
– Còn nhà của bà Chín, bà mụ vườn ấy, ở đâu? - Tôi hỏi.
– Cũng trong cái cụm vườn nhà thằng Long đó, nhưng khuất không thấy được.
Ba chiếc trực thăng rời khỏi cánh đồng bay dọc trên rặng cây ven sông.
– Đói chưa anh?
– Đói.
– Thôi về nấu cơm.
– Một chút nữa.
Cái làng nằm trong ấp chiến lược này vừa xa lạ, nhìn lâu thấy nhức mắt, nhưng tôi chưa muốn rời đi. Một cái làng “bình định”. Phải giành lại trong tay giặc!
Sau bữa cơm ăn với khô sặc nước mắm xoài, Út Đợ và tôi, cả hai đều không nghỉ trưa. Tôi nói với anh chia nhau đi lượm từng trái xoài cho dân. Xoài non để riêng, xoài già để riêng. Xoài hườm hườm để riêng.
