Cũng dưới cái mái tăng ni lông trong vọng gác vườn xoài, cũng ba cái võng, tôi với Út Đợ cũng lại nằm bìa nhưng ngươi nằm giữa lần này không phải Năm Bờ mà là Châu. Thật ra, anh không nằm mà ngồi, đang cắm cúi viết cái gì đó. Út Đợ chợt hỏi:

– Mày làm gì mà con Bé Ba nó mặt lớn mặt nhỏ với mày vậy, Châu?

Châu đưa cái cán viết màu sữa chọc lên đầu.

– Làm gì đâu. Thanh niên sôi nổi mà không thông cảm cái gì ráo!

– Hai đứa mày cứ như vậy hoài. Nay giận mai hờn. Có gì mày nói thiệt cho tao nghe, tao giải quyết cho.

Châu ngồi xoay lưng lại phía tôi, tôi không thấy được mặt anh, chỉ thấy anh lại gãi đầu bằng cán viết:

– Có gì đâu... ừ... ừ... m...

– Mày bốc hốt chứ gì?

– Bốc hốt gì đâu, tôi mói... na... a... ắm tay thôi!

Người to lớn như anh mà cứ ừ à từng tiếng, tôi thấy khổ cho anh quá.

– Rồi sao nữa?

– Cổ bảo tôi khinh cổ, cổ đòi cắt đứt.

– Lúc đó có ai thấy không? - Út Đợ hỏi như lấy cung.

– Dòm quanh quất, có thấy ai đâu. Vậy mà lúc đó, nghe cái rột, hai đứa quay lại thì con quỷ con Thon, không biết ỏ đâu, từ trên trời rơi xuống hay từ dưới đất chui lên, nó đứng bên kia mương nó cười.

– Hèn gì! Mày cứ sớn sác, không ngó trước ngó sau. Bây giờ mày làm gì đó, viết thư xin lỗi hả? Rubi đây nè, hút một điếu đi cho ra ý. - Út Đợ móc bao thuốc lá, đưa

lên, dùng cái ngón trỏ búng banh bách; Châu rút lấy một điếu. Út Đợ lại tiếp: - Mà thôi, mày không nhớ chuyện con Thon sao mà thơ với từ? Nè anh Thắng! - Út Đợ ngoẹo đầu ra khỏi võng, nhìn sang tôi:

– Năm kia có một anh cũng ở Rờ của anh về đây công tác. Nói cho ngay, ảnh thì không chê vào đâu được, mặt mày sáng láng, với bom đạn thì lì không ai bằng, chịu chơi lắm, ai cũng thích. Ảnh nói ảnh học xong lớp mười. Người như vậy ai mà không tin. Ảnh thương con Thon! Con Thon thấy vậy cũng vừa mắt. Cuối cùng chỉ vì một cái thơ mà tan cuộc. Hôm đó, ảnh hẹn đến thăm con Thon, nhưng bận họp. Con Thon giận. Ảnh mới viết thơ xin lỗi. Thơ nói: “...Hôm đó, anh hứa sang thăm em, tại gì anh bận họp” - Con Thon học hành chẳng tới đâu, nhưng cũng rành được chánh tả. Đọc lá thư, con Thon cứ lấy làm lạ, ảnh học tới lớp mưòi mà sao chữ vì lại viết là tại gì? Con Thon đâm nghi, từ đó nó bắt đầu điều tra. Té ra ảnh chỉ mới học có lớp hai. Con Thon nó thấy mình bị người ta gạt, nó tự ái.

– Cứu vãn được không? - Tôi hỏi.

– Tội nghiệp! Ảnh nói thiệt với tôi, mặt buồn hiu. Tôi thương ảnh quá, tích cực lại gan lì, nhưng tôi giận ảnh, tôi nói: “Sao lúc đầu cha nội không nói thiệt với nó. Mình là nông dân, đi đánh Mỹ từ nhỏ, không được học hành, thằng nào khinh thì cứ nói thẳng vô mặt nó, anh cầm súng đánh Mỹ cho tôi đi, rồi tôi sẽ học cho anh xem. Anh dốt, con Thon cũng không dám khinh anh. Ngưòi như cha nội vậy là ngon quá xá rồi, nói dóc thêm làm gì?”. Đời nó “khuất tạp” vậy đó anh! Vậy đó Châu, mày thấy chưa?

– Anh làm như tôi từ trên mới rơi xuống hay sao mà không thấy... Nhưng mà tôi có nói tôi học tới lớp mười lớp bảy gì đâu?

– Biết vậy, nhưng chữ nghĩa của mày như con cua bò. Mày đưa thơ cho anh Thắng xem, ảnh góp ý cho.

Châu cất hai chân, ngả lưng xuống võng, rồi ném hai chân sang cạnh bên võng tôi, đặt quyển vở học trò vào bụng tôi, mồm ngậm điếu thuốc méo một bên.

Từ ngày về làng, mỗi người mỗi việc, chỗ ở cũng là vị trí chiến đấu, xa cách nhau, thỉnh thoảng tôi mới gặp lại Bé Ba. Và cũng được biết cô với Châu, hai ngưòi đã đính hôn. Thật xứng đôi. Tình bạn đầu tiên của tôi đối với cô được hòa chung trong mọi người. Đôi lúc, tôi nghĩ buồn cười cho mình, những ngày đi đường ấy, sao cứ chú ý đến cái nốt ruồi son dưới cổ của cô.

Châu viết trên trang giấy giữa quyển vở, chữ nguệch ngoạc ngả nghiêng nhưng rõ ràng, dễ đọc. Xem xong, tôi hỏi anh:

– Châu mới viết đây phải không?

– Thì từ nãy giờ đó.

– Bây giờ là buổi trưa, - Tôi nói - anh xem mưa tạnh, nắng ấm, xa xa thì có tiếng pháo tiếng bom, mà sao cậu viết là “Đêm nay, mưa đổ dầm dề, gió thổi lạnh lùng, mọi người đều an giấc, riêng anh, nhớ em, trằn trọc suốt năm canh” là sao? - Mắc cỡ quá, Châu bụm mặt, cười lên hơ hớ. Út Đợ thấy vậy càng đắc chí, anh ngồi bật dậy:

– Thấy chưa? Trời đang nắng ấm mà nói đêm mưa, tao với anh Thắng nằm hai bên, đang thức mà dám nói là mọi người đang an giấc ngáy kho kho, là sao hả? Con Bé Ba nó điều tra ra nó biết, thì tao làm sao giải quyết cho mày hả?

Bị Út Đợ dồn vào thế bí, đỏ cả mặt, tía cả tai, không biết làm gì cho hết mắc cỡ, anh bật dậy, chụp lấy tay của Út Đợ, bẻ ngoặt ra sau.

Tôi được biết, anh là con của ông Sáu Nghệ, thầy võ nổi tiếng. Tiếng là thầy, nhưng chẳng thấy ông dạy ai. Ông bảo, dạy nghề phải coi mặt. Xóm làng thương ông ăn ở hiền lành. Ngưòi nào không biết ông, lỡ đụng chạm, ông nhịn. Không nói, vì lỡ biết nghề nên ông không dám đụng ai. Người ở xa đến tìm hỏi ông, ngưòi làng chỉ cần bảo, thấy ông già nào để đầu tóc, đó là ông. Cái búi tóc của ông sau ót, nhỏ như củ hành. Bao nhiêu chỗ đến đón, ông cứ một mực không đi. Mãi đến ngày kháng chiến, ông mới mở trường dạy cho trinh sát đặc công.

Một buổi chiều cách đây đã năm năm, từ ngoài đồng trở về, ông lọt giữa một đám pháo bầy.

Đã lâu, hơn mười năm về trước, những đêm trăng, hàng xóm thường tụ tập trước sân đập lúa nhà ông, xem thằng Châu, sáu tuổi, con ông Sáu đi đường thảo... Với bàn tay khỏe và có võ nghệ ấy của Châu, cánh tay của Út Đợ bị bẻ ngoặt ra sau, ảnh ngoẹo đầu, méo mặt, kêu ai ái.

– Chừa chưa Đợ, hả? Chừa chưa?

– Ái, ái... chừa!... Ái...

Hai ngưòi đang giỡn thì Út Trầm từ ngoài đường chạy vào.

– Anh Út, anh Châu ơi ớ ơi!

Châu buông tay Út Đợ, quay ra.

– Cái gì đó?

– Chị Mai về...

– Đi, đi về thăm chị một chút.

Châu xếp quyển vở, Út Đợ thì cuốn võng. Tôi chưa quen với Mai, nhưng cũng quýnh lên tôi nhảy xuống, giật dây võng. Lúc đó, Út Trầm đứng đó, mướt mồ hôi, nói liếng thoắng:

– Bữa nay trông chỉ khác lắm. Ông Hai biểu mấy anh về trỏng ăn cơm. Từ trỏng ra đây, em đi rồi em chạy, em chạy rồi em đi, mệt muốn đứt hơi.

Chúng tôi, ba đứa cuốn võng xong.

Đến lúc Út Trầm hỏi, chúng tôi mới té ra, phải có một người ở lại. Châu với Út Đợ nhìn nhau, không ai chịu nhường ai. Hai người lại nhìn tôi. Đúng là tôi phải ở lại rồi. Tôi có quen biết gì với cô ấy đâu mà đi thăm? Lúc đó, nếu tôi nói một tiếng, hoặc có một cử chỉ gì tỏ ra chịu nhưòng thì hai người sẽ đồng ý ngay. Hai ngưòi đang đợi tôi chỉ có vậy. Tôi biết, và bụng tôi không muốn. Không một chút nhún nhường hay xã giao, tôi lờ đi, tránh cái nhìn của hai người; tôi cúi gầm, lúi húi buộc lại cái võng dù cái võng đã buộc gọn rồi, gọn rồi thì tháo ra, tôi buộc lại.

– Thôi hai anh đi đi - Châu giải thoát cho cả ba, vừa nói vừa xổ cái võng ra - tôi ở lại, tối hai anh ra, tôi về. -Châu vừa nói dứt câu thì một đầu võng cũng vừa buộc xong.

– Vậy cũng được! - Tôi mừng lắm, nhưng vẫn cứ nói mại hơi, và Út Đợ thì vui ra mặt.

– Thôi, đi, anh Thắng. Lần này chỉ về, chắc là trên có kế hoạch lớn. Sư... ớ... ng!

Đi được mấy bưóc, anh còn quay lại:

– Từ đây tới chiều cho mày mặc sức viết thơ.

Châu bật ngồi dậy dậm chân, dọa anh:

– Muốn chết hả?

Út Đợ vụt chạy, vừa chạy vừa la: “Thuốc tao để chỗ cũ nghe h... ô... ô... n!”Anh búng hai chân nhảy qua con mương...

*

* *

– Chị Mai mới về?

– Dà, anh Út, khỏe không anh?

– Tôi thì trâu đạp cũng không chết.

– Chào anh.

– Chào cô, cô mới về.

– Anh Thắng ở trên Rò.

– Dạ, tôi có nghe tía tôi nói, mời anh ngồi.

– Trên có kế hoạch gì lớn không chị? - Út Đợ hỏi.

– Tôi về chơi. Hai anh ngồi, tôi đang kể cho mấy cô đây nghe chuyện cắt tóc của đơn vị.

– Cô kể tiếp đi! - Tôi vừa nói, vừa nhắc cái ghế để tựa vào vách.

Trên bộ ngựa có Bé Ba, Thon, Thả, và Thiều, con của chị Nở. Thiều tên thật là Thiệu, vì có thằng Việt gian Thiệu nên em đổi tên. Thiều ở lại nhà ông Hai từ hôm theo má về hái xoài. Một em gái mười bốn mà đã bắt đầu nghĩ đến thân phận của một cô gái! Vì cuộc đời con gái của em, mà má em đành phải bỏ nhà ra ấp chiến lược. Thằng lính cột tràm cháy ấy như một bóng ma, cứ hiện lên, dọa em. Khi thì nó hiện lên trong con người của thằng Bá, khi lại hiện lên trong dáng đi của thằng Mịnh, và bất cứ thằng lính nào qua lại cũng thấp thoáng cái bóng ma ấy, khiến em cứ rúm lại, không đám lớn. Bây giờ em ngồi đó, cây carbin bá xếp - chắc là của Mai, để qua đùi, em ngước nhìn Mai, mặt cứ ngẩn ra.

Không để cho tôi, một người lạ mới quen bị lạc lõng. Mai kể tiếp câu chuyện với các cô mà như kể riêng với tôi:

– Đơn vị của tụi em đều là chị em nông dân, anh à!

– Dà.

– Tóc cô nào cũng dài, cô thì bới, cô thì kẹp, cô nhỏ nhứt thì để tóc thề. Đơn vị của tụi em là nữ nhưng có khác gì mấy anh đâu, cũng phải hành quân, lại là đơn vị pháo, phải mang vác, rồi cũng phải ém quân, phải ăn ở trong địa hình, phải chém vè có khác gì mấy anh. Tụi em lại thêm cái rắc rối của giới nữ nữa, rồi lại tóc tai cứ lượt bượt, anh tưởng tượng xem - Mai vẫn như nói với tôi, khiến tôi thấy vui vui và mắt không nhìn lảng đi đâu được. Mai nói: - Trên đầu là trực thăng, dưới đất thì bọn thủy quân lục chiến, đứa thì vác nòng, đứa thì vác chân, đứa thì vác đạn, đang chạy dưới mưa đạn mà cái đầu tóc bị xổ ra, anh nghĩ coi, có khổ không? Đứng không đứng được mà chạy thì vướng, lùng nhùng lằng nhằng vướng lá vưóng cây. Rồi đến chuyện tắm gội nữa. Có được thảnh thơi như ở nhà đâu. Gội xong thì được lệnh hành quân! Thiệt là bất tiện, làm thân con gái như tụi em khổ vậy!

Mai nói có vậy mà tôi xúc động. Thật lạ cho tôi! Giọng của cô lại trầm, dễ thương, cứ muốn nghe.

– Tụi em họp lại bàn, rồi quyết định cắt tóc cho gọn. Đứa nào cũng đồng ý. Nhưng có đơn giản đâu anh. Đến lúc kéo cái mái tóc ra, nhìn nó, đứa nào cũng thấy thương. Cuối cùng không đứa nào chịu cắt. Đứa nào cũng có lý do. Đứa thì sợ má nghe má rầy. Đứa thì sợ người của mình thắc mắc. Anh thấy có rắc rối không? Tụi em phải họp lại, đả thông, lần này thì em nói mạnh, cái đẹp mà đặt không đúng chỗ cũng thành xấu. Đẹp mà chết thì đẹp làm gì! Em xung phong cắt trước làm gương! Em cầm cái mái tóc của em, bảo cắt đi, cắt đi. Mấy đứa cứ bu lại xung quanh em. Nó cắt ỏ phía sau ót em, em có thấy đâu, mà em cứ nhắm mắt. Nghe tiếng kéo, em cứ nổi gai ốc. Sợ tóc cắt đi, không chảy máu mà đau!

Mấy cô ngồi nghe cứ tắc lưỡi.

– Vậy đó anh. Cắt cái mái tóc mà như bị mất cái đầu! Trên cổ mình, suốt mấy ngày cứ nhẹ tênh tênh, nhiều lúc cứ muốn lấy cái gì dằn lên cho nặng như cũ, nghĩ mà tức cười!

Mấy cô đang ngồi nghe, cười theo cô, một cô hỏi:

– Còn mấy chị kia?

– Lần lượt rồi cũng cắt hết, nhưng không phải cắt trong một ngày hay một buổi, mà phải đến cả tháng. Có đứa đồng ý cắt nhưng còn phải đợi thơ trả lời, đứa đợi thơ của má, đứa đợi thơ của người yêu.

Nghe Mai nói đến đó, tôi bỗng chợt nghĩ: còn cô, cô thì không còn ai để hỏi nữa! Một cảm giác xót xa cùng đến với ý nghĩ ấy của tôi! Và Mai vẫn như nói riêng với tôi:

– Cắt xong, nhìn nhau thấy lạ hoắc, cứ nhìn nhau cười hoài! - Cô mỉm cười, còn các cô thì cười ra tiếng.

– Cắt tóc rồi, có phải là xong đâu. Phải cho chị em lần lượt về nghỉ phép để đem mái tóc về gởi cho gia đình, đến lượt em là ngưòi cuối cùng. Hôm nay em về, trước là để thăm anh Năm, thăm gia đình, sau nữa là gởi mái tóc lại nhà...

Nghe cô nói, tôi bỗng muốn được nhìn mái tóc của cô, nhưng hỏi sao tiện; may sao, Út Trầm như đoán hiểu được ý tôi, Trầm dang hai tay ra, nhìn tôi:

– Tóc của chị d... a... ài như vầy nè, đẹp lắm.

– Đâu mà dữ vậy, con nhỏ! - Mai phát vào cánh tay của Út Trầm, mặt đỏ bừng.

Tôi quay mặt lại.

– Bác Hai, tự nãy giờ bác đi đâu?

– Bác ở ngoài vườn, cháu với thằng Út tới lâu chưa?

– Dạ nãy giờ.

Ông nhìn lướt qua:

– Coi, con Mai, sao con không pha nước cho hai chú uống.

– Nước nôi làm gì, bác.

– Để em đi cho - Út Trầm nhẹn miệng và cũng nhanh chân chạy xuống bếp.

– A..! - Đến lượt Út Đợ cất tiếng - Hôm rồi, tụi tôi nghe trên khu có diễn vở tuồng của chị, chị có coi không?

Mai nhìn lảng đi chỗ khác:

– Tôi có xem một lần. Mấy ảnh thêm mắm giậm muối dữ lắm. Đến cái lớp cô ấy gặp anh cán bộ lãnh đạo, cô ấy ca sáu câu, tôi ngồi ở dưới, tôi khóc ròng.

Các cô gái lại hít hà tắc lưỡi.

– Hồi tôi gặp anh Năm, tôi có khóc như vậy đâu.

– Hừ!

Ông Hai ngồi xếp bằng trên bộ ngựa, hừ lên một tiếng, nhìn cô con gái, hỏi:

– Có ai đóng vai tao không?

– Dạ có.

– Tao có ca sáu câu không?

– Anh ấy đóng vai tía mà ca giọng trẻ khô hè!

– Vậy! Nếu đoàn đó về đây diễn, vai của tao để tao đóng.

Các cô gái đều quay lại ông, cưòi chúm chím. Thấy vậy, ông quơ tay cất giọng tuồng.

– Như ta đây... a là...

Các cô ngả vào nhau cưòi rộ lên. Tự nãy giờ, Bé Thiều cứ nhóc mỏ nhìn Mai như bị thôi miên, đến lúc đó, Thiều cũng phải quay mặt sang nhìn ông, cưòi lăn ra...

Sau bữa cơm chiều nhà ông Hai, tôi với Út Đợ trở về vọng gác thay cho Châu. Hai người lại mắc võng, nằm ngược chiều để thấy mặt nhau. Sau những ngày dông mưa tầm tã, những chiếc lá già úa, những cành khô mục rơi rụng hết, khu vườn đỡ âm u. Một ngày nắng ráo, đêm không mây. Chúng tôi cuốn tăng để ngửa mặt nhìn trời. Tôi lắc võng, nhìn lên những vì sao qua kẽ lá. Út Đợ vẫn nhắc đến Mai:

– ... Anh có biết không? Hồi năm kia, sư đoàn Chín về đây, bị đội pháo của chỉ giã cho một trận ban ngày. Một thằng đại úy tức mình, nó chửi thề, nó nói: “Cái bộ đội đầu tóc đó, lâu lâu nó rình, nó ngắt, nó véo mình một cái, chẳng chết ai, mà sao ghét quá!”. Chết mấy chục thằng mà nó biểu chẳng chết ai! Anh có nghe không anh Thắng! Làm gì mà lắc võng dữ vậy?

– Sao lại không nghe. Sao nữa?

Quả là tôi không để ý nghe. Chuyện này tôi đã nghe rồi, một lần. Tâm hồn tôi đêm nay có một cái gì khác, vui mà xao xuyến.

– Nó tuyên bố, - Út Đợ tiếp - sẽ bắt sống đơn vị đội nón lá của chỉ đem về chia cho bọn sĩ quan làm vợ lẽ. Nó tung bọn thám báo ra đeo riết theo đơn vị của chỉ như đỉa đói. Đội pháo của chỉ vừa chuyển tới địa điểm đầu hôm thì sớm mai trực thăng nó bay tới, đổ quân. Lần nào, thằng đại úy đó cũng nói với bọn lính: “Tự do em nghe tụi bây!”. Nó đặt tên cho cuộc hành quân là “Hành quân đi tìm em”. Tụi ngụy, tánh tình thằng nào cũng kỳ cục. Mới ba mươi tuổi đầu, mà để râu, râu móc họng, hoe hoe như râu bắp, trận nào nó cũng giơ súng ngắn nhào lên trước. Đội pháo của chỉ phải mất hơn một tháng trời vất vả. Rồi đến một hôm, sáng sớm, trực thăng của chúng lại vây chặt cái cụm vườn mà đội pháo của chỉ mới tới từ khuya. Lần này cũng lại hụt, đội pháo của chỉ đã thoát khỏi vòng vây từ khi nó chưa đến. Phía bên kia vườn, cách một cánh đồng, pháo của chỉ nã qua, rớt ngay đội hình của chúng. Quay mặt nhìn qua, bọn chúng thấy những chiếc nón lá đang thấp thoáng sau hàng cây trâm bầu. Tiếng pháo thì phì phùm theo cái kiểu vừa đánh vừa rút. Thằng đại úy râu móc họng liền đưa súng ngắn bắn chỉ thiên, dẫn cả một tiểu đoàn quần áo rằn ri, tụi nó như một bầy cọp lao tới. Rời khỏi địa hình phơi mình ra đồng trống, hở sườn, hở lưng; đợi đến lúc đó, du kích của tụi tôi với đại đội địa phương tỉnh mới nổ súng, bắn xiên hông. Bọn nó ngã nhào coi thiệt đã, chạy tán loạn, tứ tung. Lúc đó, pháo của chỉ mới cấp tập nổ ton ton... trực thăng không kịp hốt xác thằng đại úy. Hôm sau, bọn đồng đội của chúng có thằng chơi cắc cớ, đi mua một con dê có một bộ râu xồm y như nó, quăng xuống huyệt, lấp đất, rồi dựng lên một cái bia bằng giấy, để một hàng chữ “Đại úy Nguyễn Văn Lanh, tử vì em”... tụi ngụy nó chơi nhau như vậy, anh thấy có đã không?

– Ờ...

Tôi không chú ý nghe, không phải vì thơ ơ vói câu chuyện của Mai, mà lúc đó, tôi đang nghĩ đến cô. Chúng ta, mọi người đều sẵn sàng hy sinh những gì quý báu nhất của đời mình cho độc lập tự do, nhưng sự hy sinh không thể chia đều cho mọi người. Mai đã nhận phần nhiều về mình. Và từ đó, cô lớn lên - là người chỉ huy của một đội pháo, đồng thời cũng là chị của một đàn em. Vây quanh mình là các em du kích, Mai ngồi đó, bộ quần áo bà ba của pháo thủ, ngắn gọn, bạc màu, tóc cắt ngắn như cô công nhân trong xưởng máy, đậm đà với vẻ sâu xa, giọng thâm trầm chững chạc... Sự có mặt của Mai trong tâm hồn tôi đêm ấy, không chỉ là một nét, đôi mắt, hay nụ cưòi, mà cả hình dáng và cả cuộc đời của cô.

Út Đợ kể dứt chuyện. Có lẽ tôi làm anh mất hứng. Anh không nói gì nữa, anh nằm im, phì phèo với điếu thuốc.

Còn tôi? Trên trời có một vì sao. Nếu cái võng nằm im thì bị tàn xoài che khuất. Lắc cái võng, đưa mình qua dưối khoảng trông mới nhìn thấy: ngôi sao giữa khoảng trời. Cái võng đưa về phía bên này, thấy. Cái võng đưa về phía bên kia thì mất. Trong lòng tôi có cái gì đó rộn ràng không chịu yên, bắt cái võng cứ phải đưa vùn vụt, và khi Út Đợ nằm làm thinh, thì tôi muốn anh kể tiếp chuyện của Mai. Tôi gợi:

– Cô Mai về chơi mà không gặp anh Năm Bờ, tiếc quá!