Chuyện thằng Long, tên đại úy chỉ huy chi khu.

Nó khoe với bà về cái tên của thằng con. “Hôm trước thím có hỏi cháu, cháu đặt tên cho thằng con tên Tây hay tên Mỹ - nó cay cú với câu hỏi của bà, - cháu trả lời với thím: cháu là người Việt, tên nó phải là tên Việt, cháu đặt cho nó là Nguyễn Long Giang. Long là tên cha lấy làm chữ lót, Giang nghĩa là sông và cũng có nghĩa là sanh ra bên bờ Cửu Long Giang này!”. Bà ừ cho qua chuyện, nhưng từ đó, bà chú ý nó hơn. Không mấy chốc mà đến ngày ăn đầy tháng của con nó. Rủi cho nó, nhằm cái ngày vui của đời nó, nó phải đi càn.

Bà nội của đứa bé - bà Út Nhỏ, và cả mẹ của thằng Giang có nhờ đến sự giúp đỡ của bà. “Chờ đến cái tuổi này gần xuống lỗ mới có được một thằng cháu nội”. Bà Út Nhỏ nói, bà muốn ăn đầy tháng cho thằng cháu đúng theo phong tục của ông bà. Cái bếp của nhà bà nổi lửa từ nửa đêm, mãi cho đến chín giờ sáng thì mọi việc mới xong.

Cái mâm cúng ai thấy cũng khen. Bà Út Nhỏ, cũng như mẹ của thằng bé thật hài lòng với mình. Cái mâm cúng có đủ loại xôi màu: xôi màu lá cẩm, xôi nghệ, xôi vò. Bánh bò thì bánh bò trong - làm bằng đường cát, heo quay có cả hai con, một con heo sữa nhỏ bằng cườm chân để cúng, còn heo để ăn, để đãi khách thì đúng một tạ. Và cái món không thể thiếu trong ngày ăn đầy tháng là chè trôi nước, chè trôi nước nấu bằng đường thốt nốt để giữ lấy màu chè. Cúng bà mẹ sanh và cúng cả mười hai con giáp từ con tí, con sửu cho đến con hợi. Vậy là mỗi món đều phải xếp đủ mười ba đĩa, cho mỗi vị. Tất cả các món được xếp trên cái mâm đồng to đến một vòng tay ôm cũng không hết. Con heo quay đặt ở giữa - với tư thế chết cháy; xôi màu, bánh hỏi, bánh bò trong, và chè trôi nước xếp vây quanh. Cái mâm cúng ấy phải hai người lực lưỡng đưa từ dưới bếp lên.

Bàn thờ lớn ở gian giữa của nhà lớn thắp đủ mười ba cây đèn cầy, lư hương cũng cắm đủ mười ba cây nhang. Bà con xa cũng như họ hàng gần cùng với hàng xóm láng giềng được lời mời của chủ, đến mỗi lúc một đông. Giày, dép, guốc xếp sắp lớp dưới cầu thang. Cái thảo bạc tiếp khách của ngôi nhà đã chật người. Những vị khách có máu mặt như đại diện Phiến, cảnh sát Bá, và một số gọi là công chức được ngồi trên ghế xa lông, chiếu bông, lớp nhỏ cũng ngồi chiếu bông, nhưng là chiếu ni lông cho mát đít và cũng hợp với sở thích của lớp nhỏ.

Những món gì có trên mâm cúng đều được dọn ra, dài theo chiếc chiếu cổ.

Bà Út Nhỏ mặc chiếc áo dài đen may theo lối cổ, đon đả tiếp từng người. Nhân vật chính là đứa bé vừa tròn một tháng được mặc một bộ đồ quần áo lính thủy, như một người lính thủy thu nhỏ, chỉ có cái khác là đáy quần có khoét lỗ để lòi con “chim” ra cho mọi người đều thấy rằng: nó là con trai. Thằng nhỏ bụ bẫm, đỏ hồng, trông thật kháu khỉnh.

Nó được người này người nọ chuyền qua tay nhau nựng nịu hôn hít. Mẹ nó, một người đàn bà trẻ, tuổi độ hai mươi lăm, không mắc phải cái tánh đanh đá, cộc cằn như những cô vợ lính khác. Vốn là nữ sinh Sài Gòn, lúc nào cũng âu sầu với vẻ xa xôi, một con người lúc nào cũng mang cái vẻ lạc lõng, xa lạ với người làng. Cô đứng trong bậc nhà trong nhìn theo con, tươi cười, hể hả với nó. Bà Út Nhỏ đang bận tiếp khách, nhưng lúc nào cũng thấy từng cử chỉ của đứa cháu nội.

Mọi việc đã xong xuôi, khách khứa đã ngồi sẵn, chỉ còn thiếu có một người, mà chưa ai được cầm đũa. Đó là cha của đứa bé; đại úy Long đang chỉ huy trận càn trong xóm ruộng.

– Tội nghiệp thằng nhỏ, nhè cái bữa nay mà nó đi càn đi bố! - Bà Út Nhỏ ngồi tiếp khách mà cứ thấp thỏm không yên, chốc chốc bà lại xoay sang bà Chín, than vãn, chậc lưỡi rồi thở dài. Từ ngày có thằng bé, hai người bỗng trở thành đôi bạn thân. Mẹ của đứa bé, cô nữ sinh lạc lõng ấy thì đâm ra quý đứa con gái út của bà mụ vườn.

Đôi bạn già ấy lúc nào cũng ngồi cạnh bên nhau. Bà Út Nhỏ dù có nói chuyện với ai đó cũng không quên bà bạn của mình. Nói xong một câu chuyện là bà quay sang bà bạn: “Có phải vậy không chị Chín?”. Hoặc trước khi mở đầu câu chuyện, bà cũng nhìn sang bà bạn mà nói: “Tôi nói có chị Chín đây...” hoặc “Chị Chín ngồi đây, chị biết tôi”..

Tiếng súng của trận càn trong xóm ruộng vẫn vang tới khi thì tiếng nổ của hỏa tiễn, khi thì tiếng đạn kéo hàng loạt, hàng dây của trực thăng. Lâu lâu, con đầm già, hoặc chiếc Đakôta chiêu hồi lại đảo vòng qua đầu nhà. Mỗi lần nghe tiếng súng lớn nổ, bà biết đó là tiếng súng được lịnh bắn của con bà, bà cũng cứ giật mình, ngai ngái lo cho con:

– Súng gì nổ vậy, chị Chín?

Chờ con đến sốt ruột, bà đâm ra ghen với mấy ông khách:

– Chị Chín nhìn kìa, cũng là người của “quốc gia”, người ta thì an nhàn, thảnh thơi, còn nó giờ này... - Bà tắc lưỡi.

Nhìn kìa là nhìn hai người khách đang chễm chệ trên ghế xa lông. Ông cảnh sát Bá, năm mươi tuổi, .người đen đúa, mặt vuông, mũi lân, mặc bộ đồ cảnh sát kaki vàng, đang nói oang oang. Còn người kia nữa là ông đại diện Phiến, mặc bà ba lụa, tuổi đã sắp sửa sáu mươi, bụng to, mặt phị với hai con mắt ti hí, lúc nào cũng lim dim. Ông cảnh sát, ông đại diện và đại úy Long là bộ ba của chi khu này.

Bà Chín chẳng lạ gì hai ông khách đang ngồi đó. Ông cảnh sát đã rõ ràng là kẻ hung ác, giết người và tống tiền bất cứ ai. Còn ông đại diện cũng rõ ràng là tên gian tham, thâm độc. Người mà bà cảm thấy còn nhiều điều khó hiểu trong cái bộ ba này, chính tên đại úy, con của người bạn già ngồi bên cạnh bà.

Ông cảnh sát Bá biết bà chủ nhà đang sốt ruột chờ con, ngồi trên ghế xa lông, hắn chồm mặt xuống, nói:

– Thím Út có gì mà sốt ruột, tới giờ là ông đại úy về thôi. Cuộc hành quân này là cuộc hành quân cảnh giới, có đụng độ với họ đâu. Với lại người hùng như chú Long đây thì ai làm gì được chú.

Nói xong, hắn liếc nhìn ông đại diện Phiến, hắn dò xem ông đại diện có nhìn thấu được tâm can của hắn không. Hắn vốn không ưa đại úy Long. Kể ra thì hai người chẳng có gì xích mích với nhau, cũng chưa tranh giành với nhau một món gì. Có giành nhau là giữa hai người, giữa hắn với ông đại diện. Nhưng đối với cấp trên, so với đại úy Long, hắn là kẻ bị lép vế. Và đại úy Long lúc nào cũng tỏ ra khinh khỉnh. Nhỏ hơn hắn hàng chục tuổi đầu nhưng lúc nào Long cũng tỏ ra là kẻ bề trên của hắn. Một điều càng rõ ràng hơn, hắn bị chê là kẻ thất học, vũ phu. Còn ông đại diện, thâm tâm ông, ông mến đại úy Long hơn. Theo ông, Long dù gì cũng là người có ăn, có học. Long còn được ông quý mến vì một lẽ khác nữa, quan trọng hơn cả, Long không hề tranh giành với ông một món gì; còn phần tiếng tăm, mặt đó, ông không màng. Với ông, đó chỉ là cái hương, cái khói của sự đời, nó bay xa, nhưng thoảng rồi lại mất. Cái còn lại của con người là cái khác: đất đai, tài sản và tiền bạc, là những cái thứ ăn được, những cái thứ sờ đụng đến là nghe mát lạnh cả bàn tay. Đó là thứ mà ông với ông cảnh sát đang giành nhau. Nghĩ cho công bằng, theo ý ông, trong công cuộc bình định này, Long là người có công lớn, sẽ tiến xa. Và cũng mặt nào đó, có lúc, ông thương quý Long như một đứa cháu, ông thật lòng muốn an ủi bà chủ:

– Nãy giờ tôi ngồi tôi lắng nghe, tôi chỉ nghe tiếng súng của mình.

Lời an ủi của ông đại diện, bà thấy dễ nghe hơn, nhưng bà vẫn không yên tâm. Bà thổ lộ với người bạn già của mình. Bà nghe nói ở trong ấy còn có một đội du kích của Sáu Linh, một cô gái mà bà chỉ còn nhớ mang máng lúc cô còn nhỏ, một cô gái nước da ngăm ngăm đen, thường ngồi trước mũi xuồng của ba má mỗi khi ghé lại bến ở nhà bà. Từ sáng đến giờ, đôi mắt nhỏ thơ ngây ngày xưa ấy cứ hiện lên trước mặt bà. Đôi mắt ươn ướt lung linh đen màu hột nhãn ấy, bà thấy sờ sợ, sờ sợ cho đứa con. Bà tiếp chuyện với khách, mắt nhìn theo thằng cháu nội, tai thì lắng nghe tiếng súng.

Đám trẻ con hàng xóm, hầu hết đều chạy ra sau vườn, nhìn vô phía đồng. Thỉnh thoảng lại có một vài đứa chạy vào, đứng dưới sân, nhìn lên đám người lớn, kêu to:

– Má ơi! Chín chiếc trực thăng.

– Tụi bây có thấy khói trong xóm vườn không? - Người lớn đứng trên sàn nhà, tay vịn lan can, hỏi vọng xuống.

– Lửa cháy bừng bừng. - Một đứa đáp.

– Tụi bây thấy hai bên đụng nhau chưa hả? - Một người lớn lại hỏi.

– Đụng rồi! Đụng từ hồi sáng. - Một đứa nhỏ khác lại thêm.

– Quốc gia không dám xáp vô vườn, chỉ cho trực thăng sút hỏa tiễn.

– Còn gì nữa không?

– Quánh nhau dữ lắm.

– Thôi, tụi bây chạy đi coi đi, có gì, chạy vô cho biết.

Ba đứa nhỏ chạy ào qua sàn nhà, chạy thẳng ra sau vườn. Bốn thằng khác từ sau vườn lại chạy ra sân, báo thêm tin. Người lớn lại đổ dồn ra lan can, tranh nhau hỏi:

– Đụng độ có dữ không bây?

– Trực thăng ở trên bắn xuống, súng ở dưới bắn lên. Ngoài đồng bắn vô, trong vườn bắn ra.

Bờ mương sau vườn, chỗ của bọn trẻ con đứng nhìn, cách trận càn hàng năm sáu cây số, chúng có thấy cái gì rõ ràng đâu, thế mà đứa nào cũng tả lại trận đánh y như thật, ngay trước mắt nó, và hấp dẫn như phim.

Người ta theo dõi trận càn của đại úy Long qua cử chỉ múa tay múa chân và giọng nói sôi nổi của trẻ con. Đối với chúng, trận càn nào cũng vậy, phần thắng đang nghiêng về phía du kích. Qua bọn trẻ con và ngồi trong cảnh xôn xao của khách khứa, bà Út Nhỏ càng thêm lo.

– Nhè cái bữa nay mà nó lại đi ruồng đi bố? - Bà lại chặc lưỡi, than vãn - Chị Chín nghĩ coi... - Bà lại thở dài, không nói hết câu.

– Sao chị không cản nó? Tôi mà như chị, tôi không cho nó đi đâu. Cả đời mới có một ngày vui.

– Tối hôm qua nó về, nó ôm con không như mọi lần, tôi thấy nó không vui. Biết làm thế nào, chuyện nhà binh.

Dưới sân, một đám nhỏ, hàng chục đứa từ sau vườn chạy ra, bọn nó hét lên:

– Trực thăng về rồi!

Mọi người đang ngồi trên thảo bạc, lại ùa ra.

– Sao, tụi bay?...

Mấy đứa nhỏ, mỗi đứa một câu, nghiêng mặt nhìn lên, cùng đáp một lượt, mỗi đứa mỗi ý khác nhau.

– Đụng bộ đội.

` - ...

– Coi đã ghê!

– Trực thăng hốt xác nặng lắm.

– Lựu đạn gài nổ nghe điếc tai.

– Việt cộng bữa nay đông lắm.

– Chủ lực về từ hồi hôm.

– Đầm già bay tuốt lên mây, không dám xuống.

Tiếng trực thăng mỗi lúc mỗi nghe rõ. Một đàn chín chiếc, mỗi bè ba chiếc, nối nhau bay sát ngọn cây, rầm rộ bay ngang qua mái nhà, rồi bay ra lòng sông. Người trong nhà lại ùa ra lan can. Dưới sân, trẻ con la hét, chỉ trỏ, rồi đuổi nhau, chạy ra đường, chạy xuống bờ sông.

Con đầm già mở một vòng rộng đến giữa sông.

– Trận càn kết thúc rồi đó thím... - Cảnh sát Bá ngước mắt nhìn ra sông, nói to, rồi nghiêng nhìn cái mặt đen của đồng hồ Seiko có cả ngày, tháng, ờ lên mấy tiếng:

– Còn sớm, chưa tới mười một giờ.

Bầy trực thăng bay xa, khuất mắt sau rặng cây bên kia bờ sông Cửu Long...

Một lát sau, chiếc xe gíp hình con cóc, từ phía chợ chạy về, với cái đà đang lao nhanh, nó rẽ vào, rít lên một tiếng, đứng sựng lại giữa sân.

– Ba nó về!

Người trong nhà lại đổ dồn ra lan can. Có người mong hắn về vì ngày vui của hắn, có người mong hắn về để được biết anh em mình trong ấy ra sao, qua trận càn do chính hắn chỉ huy.

Cửa xe không phải mở, từ trên nệm xe hắn nhảy thót ra. Tiếp theo là hai người lính “gạc-đờ-co” cũng từ trong nhảy vọt ra, hai cây carbin chĩa ra bên, nhanh và ăn rập như hai cái máy, khiến cho trẻ con phải trố mắt, nhướn mày. Người cuối cùng, cánh cửa xe mở ra, mới bước xuống. Ông nhà báo, cao lêu nghêu, mang bên vai cái máy ảnh. Đại úy Long đầu đội nón sắt đeo kiếng gọng to, vẫn nguyên bộ quân phục của trận càn, quần áo màu da cọp, ống tay áo bên trái rách một mảng to. Cái mảng áo rách bay lạch phạch đó rách hơn một năm nay vì một mảnh lựu đạn chạt qua, hắn muốn giữ làm kỷ niệm của chiến công; và bộ quân phục với cánh tay rách ấy, hắn chỉ mặc lúc xông pha. Hắn đi hấp tấp với những bước sải dài, bước một bước lên ba bậc cầu thang.

Cảnh sát Bá với đại diện Phiến, hai người đã đứng chực sẵn ở hai bên cầu thang, vì cái tánh ngang ngổ hay vì không để ý, hắn chẳng chào hỏi, cũng chẳng bắt tay, hắn bước thẳng đến thằng con đang được bồng trên tay cô vợ trẻ.

– Con lại ba đi con!

Hai cánh tay hắn vừa giơ ra thì đứa bé giật thét lên. Với vẻ khủng khiếp của trẻ con, nó quay mặt vào mẹ.

– Anh làm gì mà như cọp vồ mồi vậy!

Nghe câu nói của vợ hắn, mọi người đứng xung quanh đó, nhìn lại, thấy hắn: với bộ quần áo ấy, hắn đúng như một con cọp đứng hai chân đang vồ chụp lấy con mồi.

– Thôi, thôi con đừng khóc. Nín, nín đi con!

Vợ hắn vỗ nhè nhẹ lên vai con với bàn tay nhỏ xanh xao, rồi lại gắt với chồng:

– Thấy anh, tôi còn sợ, đừng nói đến con.

Cũng trong lúc đó, mọi người lại giật mình vì một ánh chớp lóe lên. Người ta quay lại thì thấy ông nhà báo cao lêu nghêu vừa hạ cái máy ảnh xuống, và ông ta cười, chẳng hiểu ông ta cười vì cái gì.

– Từ sáng đến giờ tôi mới được một “bô” có giá trị tình cha con của lính!

Chẳng biết ông ta nói với ai.

– À, thôi con! Con không muốn cho ba đi lính à? - Hắn đứng ra xa, nhìn lại đứa con - Thì thôi, ba không đi lính nữa. Nè Giang, con có biết không, cuộc hành quân này do ba chỉ huy, còn người chỉ huy ba là ai con biết không? Người chỉ huy ba là con đó. Ba về sớm hơn một tiếng!

– Thôi, đi thay quần thay áo đi, rồi cúng, trưa trờ trưa trật rồi, đứng đó mà nói láp đáp.

Bà Út Nhỏ nạt rầy con.

Sau khi đại úy Long vào nhà trong thì ông nhà báo cao lêu nghêu ấy bước gần lại đứa bé đưa ngón tay trỏ nựng lấy cái cằm của nó.

– Chào chú chỉ huy! - Và ông ta lại nói một câu gì đó chẳng biết tiếng Tây hay tiếng Anh, chẳng ai hiểu, khiến cho mẹ của đứa bé đỏ mặt.

Đại úy Long thay xong bộ quần áo thường: quần “tẹc gan” xám, áo sơ mi trắng. Đứa bé mới vừa tròn một tháng chưa nhận được mặt người, nhưng nó không sợ nữa.

Đại úy Long bế con trên tay, đứng giữa mọi người, đụ qua đu lại, đứng nhìn mẹ đang cầm cái nhạo rượu rót vào mười ba cái ly nhỏ trên bàn thờ.

– Kìa con! - Hắn nói với giọng âu yếm - Con nghe bà đang vái cho con mạnh khỏe ăn chơi kìa. Con có nghe không? Cười đi con! Cười đi con...

Hắn hôn, hắn hôn lên đôi má bụ bẫm của con, hôn lên con “chim” của đứa bé, hắn cười, hắn đùa với con. Rồi, khi ngước mắt nhìn lên, trong ánh sáng chập chờn của mười ba ngọn đèn cầy cháy lay lắt, người mẹ đang đứng trước bàn thờ, hai tay thắp mười ba nén nhang nghi ngút khói, lầm thầm khấn vái, hắn thôi không cười đùa với con nữa, lòng hắn nao nao.

– Nam mô A Di Đà Phật! Mười hai mụ bà, mười ba đức thầy...

Trong giọng khấn vái thì thầm của người mẹ, hắn ôm con, lặng im. Bà Chín thấy hắn xúc động qua vẻ ngậm ngùi.