Cơm chiều của mọi người đã xong xuôi. Đến lúc trời tối hẳn, người đi trên đường sẽ dễ chạm sát với bọn thám báo, lính tuần hoặc bọn phòng vệ dân sự, phiền phức và tai vạ không biết đâu mà lường. Nhà chưa đỏ đèn, trời đang chạng vạng, được một lúc thảnh thơi, người ta đổ ra đường đi dọc theo bến sông, cho đỡ cuồng chân và gặp nhau. Hôm nay, người ra đường, ra bến sông đông hơn mọi hôm. Người ta muốn gặp người đã trở về thăm xóm vườn cũ hỏi han đôi câu. Gặp nhau giữa “thanh thiên bạch nhật” trước mặt mọi người, tiện hơn gặp nhau trong nhà, kẻ đi ngoài dòm thấy chẳng biết nói với nhau những gì.

Bà Chín chẳng đi đâu. Riêng bà, là mụ vườn lại biết dăm ba toa thuốc gia truyền, bà đến nhà ai, lúc nào mà chẳng được. Bà ngồi trước cửa, dưới hiên trên sàn nhà nhìn ra bãi sông giữa dòng sông, bỏm bẻm nhai trầu.

Dưới bến, Mười phòng vệ dân sự đã tắm xong, còn đang ngồi vò quần áo. Hôm nay, Mười đi bắn ngoài bãi với bọn lính, về muộn. Cái bến tắm ấy cách nhà bà một cái sân, con đường đá và bãi đất bỏ hoang - vốn là dãy nhà bị đốt cháy từ lâu, những người chủ ấy đã bỏ đi, trẻ con hàng xóm lấy đó làm sân đá bóng.

Sự chạm mặt với Mười phòng vệ dân sự đêm ấy vẫn còn đeo đẳng trong ý nghĩ của bà, khiến bà cứ ngồi nhìn từ lúc cô bắt đầu tắm. Giặt giũ xong, tóc bới cao, Mười phòng vệ dân sự một tay cầm bộ quần áo ướt vắt cuộn lại, đi lên. Con đường dẫn cô về nhà vắt dài theo hàng rào bông bụt bên cạnh nhà. Qua khỏi đường đá, Mười lại không theo con đường cũ mà rẽ vào sân. Bà tưởng Mười sẽ đi tắt qua sân nhà của bà như một đôi lần. Bà không để ý. Nói là không để ý nhưng bà cứ nhìn theo.

Mười bước lên thang, rồi đứng sững trước mặt bà:

– Dì Chín, dì cho cháu nói chuyện với chị Sáu Linh.

– Con Sáu đang nằm trong buồng. Cháu vô đi!

Sau này kể lại, bà nói với chúng tôi, lúc đó đáng lẽ bà phải giật mình, phải hoảng hốt, ít nhứt thì cũng lúng túng; thế mà bà đã trả lời như vậy, không hiểu vì sao! Cái gì phải đến thì nó đến - Đã mấy hôm, bà luôn nghĩ đến trăm ngàn cách để đối phó, thế mà lúc đó trong lòng bà không bợn một chút nghi ngờ! Sao vậy? Có lẽ bà đã kịp nhìn thấy đôi mắt đỏ hoe của Mười muốn khóc từ dưới bến nước kia, và đã nhìn thấy cái gì nữa, trước đây? Bà hiểu Mười qua cuộc đời của bà. Những ngày đen tối, bà cũng đã giả thành một người khác, khoác cho mình một cái vỏ để che mắt quân thù. Người trong làng, nhứt là lứa tuổi mới lớn, lâu ngày không kịp gặp, khi gặp lại thì nó đã khác xa: một đứa hư hỏng. Muốn trở thành một đứa hư hỏng đâu có khó nhưng cũng không phải vì dễ dàng mà ai cũng thôi cũng hư. Mười không thể hư đến nỗi như nó bày ra trước mắt mọi người. Cũng như bà trước đây và ngay cả bây giờ - bây giờ ngày nào mà bà không đến nhà thằng Long như người thân. Mười đang khoác cho mình một cái vỏ, ở cái dạng khác, trong con mắt bà thì chưa thật khéo. Cho nên, khi Mười đứng trước mặt bà, hỏi bà muốn gặp Sáu Linh thì bà đáp lại như vậy, tự nhiên như đã hẹn trước và tự nãy giờ bà ngồi đó để chờ.

Mười cũng tự nhiên như bà, cô bước thẳng vào:

– Chị Sáu!

Sáu đang nằm trong buồng, sát vách, giật mình choàng dậy, và ngay lúc giật mình, Sáu cũng nhận ra con người thật của Mười đang đứng trước mặt mình, cạnh bên giường của Sáu. Mười đứng lặng, nghẹn không nói được, hai hàng nước mắt cứ chảy tuôn xuống.

– Chị có nghe tin gì của anh Phải em không, chị Sáu?

Mối tình đầu không ai phản bội ai, gia đình không

ngăn trở, thì sao có thế quên nhau? Đêm ấy, đêm mùa nước, Mười chống xuồng qua cánh đồng đưa Phải đi tòng quân. Đến lúc chia tay dưới bờ cây trâm bầu; Phải ôm choàng lấy cô. Cô rùng mình quay mặt đi. Sao lúc ấy mình lại quay mặt? Có ai đâu mà ngượng! Tại ông trăng sáng quá! Anh ấy không được hôn mình, cái hôn đầu, trước khi đi. Những lúc ngồi đứng một mình, tự nhiên cô quay mặt lại cho Phải. Giật mình, cô ngượng, má bên trái còn nóng ran cái hơi thở của người yêu, rồi thẫn thờ! Nếu anh ấy có bề gì... anh ấy cũng chưa kịp hôn mình. Ý nghĩ ấy như cái gai ẩn trong trái tim cô, lúc lúc lại nhói đau! Mười muốn nói với Sáu chuyện khác, cần kíp, nhưng câu hỏi ấy lại bật ra, không kìm được.

– Hơn nửa năm nay chị không gặp, em ngồi xuống đây, - Sáu nói với cái thế của một người chị và thành thật - nhưng chị vẫn nghe tin. Phải đang luyện quân.

– Chị có tin em không, chị Sáu?

Mười vẫn đứng bên mép giường, vẫn cầm bộ quần áo ướt vắt cuộn trên tay, đưa một cánh tay quẹt nước mắt.

– Đêm gặp em, chị thấy em dòm vào mặt chị ba lần. Ba hôm nay chị vẫn ở đây, chị đang tìm cách gặp em, nhưng chưa biết làm cách nào. Em ngồi xuống đây.

– Em phải về. Em tìm chị để nói, ngày mai bọn nó sẽ mở một cuộc hành quân cảnh sát. Nhà nào cũng xét. Chị qua nhà em bảo đảm hơn. Còn chuyện của em dài lắm. Hôm nào em sẽ nói với chị. Bây giờ em phải về.

Tối hôm ấy, bà Chín đi trước, cô con gái đi sau, bà sang chơi nhà của Mười.

Đúng như Mưòi đã báo tin, sáng sớm hôm sau, có lịnh xét nhà, lịnh xuất phát từ sự nhận định của an ninh. Đã có một bàn tay nào đó trở về xốc dậy phong trào. Do đó mà xảy ra vụ đấu tranh - hàng trăm người tụ tập trước cửa nhà việc đòi trở về thăm xóm vưòn cũ. Cánh cửa của ấp chiến lược đã bị mở toang, không tránh khỏi sự đột nhập của đối phương.

Tờ mờ sáng, cảnh sát, lính, phòng vệ dân sự đã đứng giăng trên các ngả đường, trước sân của mỗi nhà. Nhà nào cũng bị lục xét, không loại trừ một nhà nào. Nhà đại úy Long, nhà đại diện Phiến, nhà cảnh sát Bá cũng phải mở toang cửa; có điều những nhà ấy bị xét một cách lịch sự hơn, và không bị mất đồ. Nhà của Mười cũng được liệt vào loại nhà xét có lịch sự, qua loa.

Nhà của bà Chín, dù bà có tới lui nhà đại úy Long như ngưòi thân, dù được mọi người trọng nể, yêu mến, nhưng một cái lu - không thể chứa được một người cũng phải mở nắp ra cho bọn nó chúi mặt vào. Bọn nó xét kỹ đến nỗi, một cái lu, nhìn vào chẳng thấy gì, cũng vẫn chưa tin, nó thọc cả nòng súng vào, nguấy đi nguấy lại mấy vòng mới chịu thôi.

– Thấy con Mười, một vai đeo súng, một tay nó giở mùng, ngay cái chỗ của con Sáu nằm, thương nó đứt ruột đứt gan - Bà kể lại như vậy.

Nhà của Mười là nhà sàn, nhưng cái bếp là nhà đất. Mười đào sẵn cái hầm bí mật ở cái chỗ bất ngờ, không ai để ý, nếu có lấy xông hồng mà xôm cũng không phát hiện được.

Đêm ấy, Mười đưa Sáu vào buồng, hai chị em cùng một cái mền, thủ thỉ với nhau... Mùa mưa năm sáu mươi tám, một đoàn bình định theo chân bọn sư đoàn thủy quân lục chiến về làng, chật xóm, chật nhà. Thằng chỉ huy bình định nói tiếng vùng ngoài trọ trẹ, tuổi hơn bốn mươi, tóc hoa râm mũi gãy, nó có một điều đặc biệt mà Mười không thể quên được. Hông của nó một bên đeo súng, còn một bên thì đeo một cái gì nữa, cũng giông giống như cây súng ngắn, nhưng cái nòng dài hơn, cái họng to hơn, được bao trong một lớp vải đen. Lúc đầu, Mưòi tưởng đó là súng bắn hỏa châu. Đến lúc nó ngồi bệt xuống sàn, cầm lấy cây súng “bắn hỏa châu” ấy, trật cái bao vải ra, thì cô mới biết: cái điếu cày! Đám cùng bọn gọi nó là thằng Zít cắn. Có một lần, cái điếu cày ấy, nó bỏ lăn lóc. Nửa đêm có một con rít chui vào, con rít chui vào hay trẻ con của chủ ghét nó bỏ con rít vào đó chẳng ai biết. Sáng sớm, mắt mở mắt nhắm, nó cầm lấy cái điếu, tra thuốc, kê lên miệng, vừa châm lửa, mắt lim dim chưa kịp hút, nó té ngửa, liệng cái điếu cày, la oai oái. Một con rít đang kẹp vào cái môi trên nó, nhùng nhằng trưóc cửa miệng. Nó vừa la vừa đưa hai tay phủi lia lịa. - “Giời ơi, con rít nó cắn tôi, tiên nhân cha nó”. Từ đó, nó được đặt cho cái tên là thằng Zít cắn, và cũng từ đó, nó lấy vải bọc cái điếu cày, lúc nào cũng lủng lẳng bên hông.

Nghe cô cười, nhìn lại, nó không hỏi “sao cô cưòi” mà lại hỏi:

– Cô để tang cho ai đấy?

– Tía tôi.

– Ông cụ khuất núi vì cái gì ạ?

– Bị lạc đạn.

– Đạn của ai ạ?

– Tôi không biết.

Nó rót một chén trà đổ vào điếu, châm lửa rít ro ro. Nó há mồm, nhả khói, hai con mắt lim dim, lèm nhèm:

– Đạn bắn từ phía nào ạ?

– Từ sau vườn.

– Thế mà cô không đoán đạn của ai kia à?

– Ở nhà thương người ta mổ ra, ngưòi ta đưa cho tôi một đầu đạn AK, cần gì phải đoán.

– Thật ư? - Nó mở tròn hai con mắt, nhìn Mười một hồi lâu: - Này, tôi bảo, cô có dám cầm súng trả thù cho ông cụ không?

– Tôi là đàn bà con gái!

– Cô đi đâu, đứng lại đây, tôi nói tiếp, tôi không bảo cô đi lính, tôi muốn khuyên cô cầm súng canh giữ xóm làng làm phòng vệ dân sự.

– Các ông giao thì tôi lãnh - Mười định nói cho qua chuyện. Không ngờ, qua mấy hôm sau, tên tuổi của Mười được ghi vào danh sách của phòng vệ dân sự. Thế là Mười bị gọi ra bãi, cùng một số dân xóm - những đứa con trai được cha mẹ chạy tiền khỏi đi lính, tập một hai. Ngày lễ trao súng canh giữ xóm làng, bước ra khỏi hàng, nhìn cây súng nằm trên hai cánh tay mình, Mười thầm nghĩ: cũng hay! Cây súng này, mình sẽ canh gác cho các anh. Cô thề với cây súng, trước mắt bọn chúng nó. Khi cô ngước nhìn lên, cô thấy có một đôi mắt đang nhìn mình, nham hiểm, soi mói; đôi mắt của thằng Mịnh. Nó mặc bộ quần áo cảnh sát, ngồi trên hàng ghế của bọn đến dự lễ. Còn thằng Zít cắn, trưốc khi rời khỏi cái vùng bình định này, nó được thưởng một số tiền có thể mua một cái đồng hồ Titôni cho vợ vì đã có công “tuyên truyền giác ngộ một cô thôn nữ cầm súng đứng lên chống Việt cộng”. Nó nhìn cô, nó cười, nó gật đầu chào cám ơn.

Sau đó, bọn nó mời từng người lên phòng cảnh sát, tiếp chuyện với bọn an ninh. Mỗi người lại nhận thêm một nhiệm vụ: kiểm soát lẫn nhau. Trước đó, Mười nghĩ,

đội phòng vệ dân sự vốn là bạn hàng xóm, có gì sẽ bảo nhau. Bây giờ, không ai biết ai là người của bọn an ninh, đứa này ngờ cho đứa kia. Tự nhiên có đứa bị tước súng, bị tống giam vì tội “cầm súng quốc gia phụng thờ Cộng sản!”. Lại càng ngờ nhau. Cũng từ đó thằng Mịnh cứ lui tới nhà cô, nó ve vãn nhưng lại nhìn bằng con mắt soi mói, cái nhìn khiến cho cô chột dạ. Nhìn cái bộ mặt tai tái với đôi môi chì của nó, cô tởm quá. Cô chống chế lại nó bằng những cử chỉ lố lăng như một cô gái đanh đá, bất cần. Nếu cần hút thuốc, cô cũng thở khói ra lỗ mũi như ai, lúc đầu bị sặc, sau rồi cũng quen, cần uống rượu, cô sẽ cạn một ly đầy, cho xem.

Gần hai năm - từ ngày cầm cây súng của phòng vệ dân sự, chưa giúp được gì cho anh em, cũhg chưa làm gì được bọn nó, mà mình thì đã khác xa. Xa lạ vói hàng xóm, xa lạ với cả người thân. Hay là mình đã hư hỏng rồi như người bị nhiễm độc mà mình chưa biết?

– Má ơi, làm sao bây giờ má? - Nhiều lúc Mười phải cầu cứu đến mẹ. Mười định phá cái lưới của nó, thế mà bây giờ cái lưới đã giăng ra, vây chặt lấy cô. Không phá được nó, cô muốn chui ra thoát khỏi nó. Cô muốn ôm cây súng của nó, trốn vào trong, theo anh chị em du kích. Nhưng nghĩ đến mẹ, mấy đứa em còn ở lại sẽ liên lụy, cô không đành.

Được mẹ giúp sức, cô lại vững vàng. Cần phải có một người nữa hiểu cô: Phải! Nhưng biết làm cách nào nhắn với anh ấy một lời: “Viên đạn có thể bị lạc, còn em thì làm sao đi lạc được, hở anh?” - Đêm nào cô cũng nói câu ấy với ngưòi yêu trong mơ.

– Cái đêm đi ngang qua mặt chị, em hơi ngờ. Em bỏ đi, em rình. Em thấy con Mực nhà chị Nở không sủa chị. Tự nhiên em tủi quá. Con Mực nó còn nhận ra chị, nó

không sủa, còn em... Em đi ngang qua chị lần thứ hai. Em mừng quá. Em muốn chạy lại chị ngay. Nhưng không biết làm cách nào. Nếu chị mà không tin em thì em chỉ còn có nước chết!

Đêm ấy, không phải cô đã cứu Sáu ra khỏi tay giặc mà chính cô, cô được Sáu kéo ra khỏi vòng vây. Mừng quá, vui quá, cô kể lại với Sáu tất cả, từng đoạn không đầu, không đuôi:

– Em không lường hết. Phức tạp quá! Em chưa đủ bản lĩnh. Em chưa bằng dì Chín. Bây giờ thì em không sợ gì nữa rồi... Chị chết em chết, chị sống em sống! Miễn sao anh Phải hiểu là được... Ờ, phải bình tĩnh. Chị nói đúng, làm quá nó cũng nghi. Có gì chị biểu em. Mọi lần, không biết hỏi ai, em chỉ biết hỏi má em... Mày làm sao được mày làm. Phải nhẫn nhục, trước sau gì mấy anh cũng trở về. Má em nói vậy mà đúng... Anh Năm về rồi hả chị. Chị với ảnh làm đám cưới đi. Nhưng mà khoan, chị làm bây giờ, em không dự được... Con Bé Ba, con Thảnh, con Thơi, anh Út, anh Châu, chửi em dữ lắm phải không chị! Được, cứ chửi cho đã đi... Em hỏi má em, má cho con xin ba cây dừa bên vườn nghe má. Chi vậy? Con tập bắn. Mày làm sao được thì mày làm. Hôm nào thằng Mịnh với tụi nó tụ tập lại đây, em cũng bắn cho nó coi. Trái dừa là cái đầu, cuông dừa là cái cần cổ nhỏ xíu. Em đưa súng lên, nè thằng Mịnh, “đùng”, đứt mất cái cuống, rơi một cái tủm. Nè thằng Bá, nè thằng Long, nè thằng Phiến, nè thằng Nitxơn, nè thằng Thiệu... ba cây dừa, trái rụng hết trơn. Bắn cho nó biết mặt. Anh Phải ơi! Anh với em, coi ai bắn giỏi hơn ai! “Đùng”! Rơi cái tủm...

Cứ như vậy, chuyện này đến chuyện khác, bao nhiêu ngày, bao nhiêu tháng, không nói được với ai, đêm ấy, -Mười nói chuyện huyên thuyên, vui như đứa trẻ... Anh

Năm về đây được chớ chị. Cứ nói với ảnh, về đi. Em sẽ nhường cái giường này cho chị với ảnh, hai người... Ui, ui... - Mưòi bị Sáu véo một véo vào vế non, đau điếng.