Ban tham mưu quân du kích nhận được tin một toán lính Đức do một sĩ quan cầm đầu đã đến làng Pốt-gô cùng lúc với lệnh từ "Địa cầu" chuyển đến bằng điện đài: Tìm mọi cách ngăn cản không cho quân Đức tung các lực lượng mới ra thay thế các đơn vị bị tiêu diệt trong thời gian mở cuộc hành binh đại bại, cố gắng dò biết cho bằng được những kê hoạch của Bộ tư lệnh Đức và bắt kỳ được "tài liệu sống" bằng bất cứ cách nào. Liên lạc viên lượm tin về toán quân Đức cả quyết rằng xe ô- tô từ làng Tuốc-na-vi-nô, địa điểm của Bộ tham mưu quân đoàn, chạy ra. Do đó, người ta phỏng đoán rằng tên trung úy chỉ huy toán quân là sĩ quan trong Bộ tham mưu. Thật vừa vặn đúng lúc, gã này là "tập tài liệu sống" tốt nhất. Vì còn ai biết nhiều về kế hoạch hành binh của bộ tư lệnh Đức bằng một sĩ quan tham mưu? Quyết định là sẽ tung ra hai đại đội nhằm bao vây làng Pốt-gô tiêu diệt toán quân và bắt sống kỳ được tên sĩ quan làm tù binh. Các liên lạc viên ở các làng khác cũng báo tin rằng, hôm qua, một chiếc xe con và một xe vận tải bọc sắt đã tới làng, rằng tên sĩ quan tập hợp cảnh sát lại và huấn thị. Như vậy, rõ ràng là bọn Đức đang chuẩn bị cuộc càn quét lớn vào khu du kích. Bắt sống tên sĩ quan Đức là một việc cần thiết nhất cử lưỡng tiện. Ngoài hai đại đội lĩnh nhiệm vụ tấn công, quân Đức ở Pốt-gô còn định dùng các đội tiểu liên để phong tỏa con đường từ Pôt- đô đến Tuôc-na-vi-nô, nhất là con đường đến Ma-ri-a-nốp-ca bởi vì ở đó có một đồn binh khá mạnh không những gồm bọn cảnh sát mà còn gồm cả lính Đức nữa. Các toán xạ thủ tiểu liên này có nhiệm vụ hai mặt: một là, phải chặn các đơn vị quân Đức từ Tuốc-na-vi-nô hay Ma-ri-a-nốp-ca tới tiếp viện; hai là, không cho bọn Đức bị đánh úp trong làng Pốt-gô chạy thoát nếu chúng lọt qua được vòng vây. Cần phải cấp tốc mở cuộc tấn công, bởi vì theo lời các liên lạc viên thì hai chiếc xe nói trên chỉ dừng trong mỗi làng không quá hai giờ. Từ căn cứ du kích đến làng Pốt-gô khoảng chừng 10 cây số, trong đó chỉ có 7 cây số đường rừng, còn ba cây số nữa là đường làng. Viên đội trưởng du kích quyết định thân chinh chỉ huy trận chiến đấu. Vừa ra khỏi rừng, anh lập tức chia quân thành hai đơn vị và hạ lệnh ra roi quất ngựa phi nước đại để nhanh chóng vây kín lấy làng. Anh không lo rằng bọn Đức sẽ trông thấy du kích. Về phía tây, một khu đầm lầy chắn mất lối, không những xe ngựa mà người đi bộ cũng không lội qua được; đầm có nhiều chỗ rất lầy lội, mà ít kẻ biết rõ những vũng lầy đó. Bọn Đức chỉ có hai con đường: hoặc là chiến đấu, như vậy có lợi cho du kích; hoặc là khi thấy bên địch tới gần thì bỏ chạy. Hai lối thoát mà chúng có thể lợi dụng được đều đi qua cạnh đầm lầy. Một lối đi về hướng bắc: đến làng Tuốc-ba-vi-nô, lối thứ hai đi về hướng nam tới làng Ma-ri-a-nốp-ca. Cho nên du kích phải thúc ngựa để kịp chặn hai đường rút lui và sau khi đã triển khai, họ bắt đầu tấn công vào Pốt-gô. Hen-rích dừng lại làng Pốt-gô hơi lâu hơn ở các làng khác. Dọc đường gã thấy đói ngấu nên vui lòng nhận lời mời ăn cơm ở nhà tên đội trưởng cảnh sát xã là Ba-ra-nốp-ski. Hơn nữa tên quận trưởng cảnh sát Vôn lại giới thiệu: Ba-ra-nốp-ski không những là người đáng tin cậy mà còn là một người chủ hậu hĩ, biết đãi khách, nhất là các ông sĩ quan. Tên đội trưởng đội xạ thủ tiểu liên đi theo Hen-rích là Vuốc-xe quả thật lúc đầu chả dám khuyên gã trung úy dừng lại quá lâu ỏ làng Pốt-gô, đã nằng nặc đòi trở về Bộ tham mưu khi trời chưa tối, nhưng sau vì mê những lời hùng biện của Vôn khen ngợi lòng chuộng khách của Ba-ra-nốp-ski nên cuối cùng định bụng lợi dụng dịp tốt để ngốn một bữa cho thỏa cái dạ dày. Ba-ra-nôp-ski cao lênh khênh, vụng về, mừng quýnh tưởng phát điên mất: Không phải là ai mà chính là ngài Nam tước sẽ ăn cơm tại nhà hắn. Sau khi mời khách ngồi, hắn cứ lăng xăng không biết làm việc gì nữa và cái thân hình cao lớn của hắn lúc ấy lại càng ngộ nghĩnh hơn. Bộ quân phục Đức cũ rích với các băng vải trắng trên ống tay áo, hình như cốt cắt cho gã thanh niên nào chứ không phải cho cái lão hộ pháp bụng phệ này. Và cái bụng ấy không thể nhét vào trong bộ quân phục. Những chiếc khuy ở giữa đều bật ra hết, chỉ có cúc trên và cúc dưới là cài được, cho nên qua chỗ hở rộng lộ ra tấm sơ mi trắng chả ăn khớp với bộ quân phục tí nào. Hen-rích không nhịn được cười khi trông thấy tên cảnh sát gương mẫu, theo lời người ta giới thiệu.

Ba-ra-nốp-ski hạ lệnh cho mụ vợ quay ngỗng và nói chung phải sửa soạn một bữa ăn thế nào để "cho đến khi về Béc-lanh, ngài vẫn còn nhớ" (hắn tưởng Hen-rích không hiểu tiếng Nga, cho nên cứ tha hồ bô bô). Sau đó, theo lệnh Vôn, Ba-ra-nốp-ski lập danh sách bọn mật thám, ở làng nào Hen-rich cũng thu bản danh sách ấy. Khi danh sách đã viết xong, Hen-rích hạ lệnh báo động. Chừng ba phút sau, theo đồng hồ cơ-rô-nô-mét của Hen-rích, đội cảnh sát xã Pôt-gô đã tập hợp thành hàng. - Trong danh sách ghi những 23 tên họ mà sao trong hàng chữ chỉ thấy 21 người -Hen-rich cùng Ba-ra-nốp-ski và Vôn đi quanh hàng quân, kiểm tra và hỏi. - Tôi là hai mươi hai còn tên lính gác trên gác chuông là 23 - Ba-ra-nốp-ski khúm núm thưa. Hen-rích nhìn lên gác chuông và quả thực trông thấy tên cảnh sát trên đó. Tên này ghé ống nhòm vào mắt, ngắm về phía xa. - Bọn du kích có đến thăm các anh luôn không?-Hen-rích hỏi. - May dạo này trời còn thương chúng tôi. Nhưng ngay lúc đó, từ trên gác chuông vang lên tiếng súng của tên lính gác. - Tròi ơi! Ma quái gì thế!-Ba-ra-nốp-ski rú lên và ngồi thụp xuống hai tay ôm đầu. Khi Hen-rích cùng Vôn chạy lên gác chuông, gã đã có thể trông thấy ngay mọi việc mà chả cần ống nhòm: hàng đoàn kỵ binh và xe ngựa chở đầy du kích đang lao về phía rừng. Một số kỵ binh và xe có đặt súng máy vượt lên đầu, họ đã đến rất gần. Đúng là tên gác mải nhìn xuống bọn cảnh sát tập hợp dưới sân nên không phát hiện ra du kích ngay từ xa. Hen-rích nhìn sang phía tây và trông thấy một cái đầm rộng mọc đầy lau sậy. Gã nheo mắt nhắm đầm lầy trong một phút, tựa như đang suy tính kế hoạch. Chắc hắn gã đã nghĩ ra điều gì, nên vội đâm bổ xuống khỏi gác chuông và hạ lệnh cho Vuốc- xe chuẩn bị quân đội sẵn sàng chiến đấu: - Anh chỉ huy luôn cả đội cảnh sát và hãy dẫn bọn lính chạy theo hướng Bắc, về Tuốc-na-vi-nô. Theo tôi thì phía ấy quân địch ít hơn. - Còn trung úy? - Không cần phải lo cho tôi, cứ làm theo mệnh lệnh đi... Còn anh thì theo tôi! -Gã hạ lệnh cho Vôn-Không, trước hết hãy chạy tới nhà Ba-ra-nốp-ski và mang chiếc áo mưa lại đây cho tôi. Phải nhanh lên mới được. Trong lúc Vôn chạy đi lấy áo mưa, Hen-rích tạt vào trụ sở cảnh sát. Trong những giây phút hiểm nghèo ấy, gã trung úy tỏ ra bình tĩnh lạ thường. Thấy tập danh sách mật thám và cảnh sát Vôn để lại trên bàn, gã cầm lấy nhét vào ngăn kéo. Khi tên quận trưởng cảnh sát thở hồng hộc chạy đến, Hen-rích vẫn điềm nhiên hút thuốc lá. - Lạy chúa, xin Trung úy nhanh lên! Ông nghe thấy gì không? Chúng nó đang bắn đấy! - Cho chúng bắn. Tôi và anh không đánh nhau với chúng đâu mà chạy vào đầm kia. Chúng ta phải mang kỳ được những tài liệu vừa thu lượm xong về Bộ tham mưu, mà chỉ còn một lối thoát duy nhất là chuồn thẳng vào đầm. Hen-rích cúi lom khom băng về phía đầm. Lão Vôn bốn mươi tuổi, to lớn, lạch bạch bám theo sau. Nhưng gã Nam tước không những là một kiện tướng về môn chạy mà còn là một người bạn chiến đấu chân chính. Thấy Vôn cứ lẽo đẽo đằng sau, gã chạy chậm lại để đợi hắn. - Vôn, đừng hoảng! Thở bằng mũi. Vung tay, vung tay đều! Thế đấy! Một, hai, ba, bốn. Một; hai, ba, bốn... Vôn nhìn gã trung úy với đôi mắt biêt ơn. Hắn đã có thể chạy nhanh hơn. lời khuyên của gã trung úy hiệu nghiệm thực. Tiếng súng giao chiến trong làng mỗi lúc một dữ dội hơn. Từng loạt tiểu liên xen lẫn vào những loạt súng máy, lát sau nghe thấy cả tiếng lựu đạn nổ. - Nhanh lên, nhanh lên. Vôn! Phải nhanh lên mới thoát được!-Gã trung úy giục tên quận trưởng cảnh sát đang thở hổn hển. Đầm kia rồi. - Bước theo dâu chân của tôi! Không được bước chệch bước nào ra ngoài cả!-Hen-rích mồm hạ lệnh, chân giẫm bừa vào bụi lau. Được chừng 100 bước, gã ngoái nhìn Vôn lảo đảo như một thằng say rượu. Nỗi kinh hoàng đã làm cho hắn đi không vững nữa. Vả lại còn phải bước theo vết chân của tên trung úy qua những vùng lầy nữa chứ... - Có thể nghỉ lấy hơi mấy phút -Hen-rích dừng lại và há mồm hớp mạnh mấy hơi. - Thưa Trung úy, không hiểu quân ta có thoát được không? - Thở xong, Vôn hỏi. - Tôi lo cho họ lắm. Lực lượng chênh lệch quá! À này, thế còn tập danh sách mật thám và cảnh sát đâu nhỉ? Lúc nãy ông quang nó trên bàn. Tên quận trưởng cảnh sát mặt tái như gà cắt tiết. - Tôi tưởng... tôi tưởng là ông... - Vậy là ông bỏ quên nó rồi chứ gì? Ông có hiểu là ông đã làm cái gì không? - Nhưng tôi cứ tưởng... -Tên Vôn lắp bắp thưa. - Tưởng... Thế ông có biết là nếu danh sách đó mà lọt vào tay bọn du kích thì sẽ ra sao không? Ông thử tưởng tượng xem sẽ ăn nói thế nào với ngài đại tá! - Thưa Trung úy! ông rủ lòng thương cho! Xin ông ngơ đi cho! Thì tôi còn hồn vía nào mà nghĩ đến danh sách gì trong lúc đó nữa? Lạy ông, ông cứ nói là giao cho Vuôc-xe rồi.

Từ xa vẳng lại những tiếng thét và tiếng rú thất thanh. Những tràng súng máy im hẳn, chỉ còn nghe vài tiếng nổ lẻ tẻ. - Tai hại thật! Bắt đầu giáp lá cà. Nhanh lên ông Vôn! - Hen-rích quát và vội vã tiến sâu vào giữa đầm. Có thể đo lường được sức lực của một người đang chạy trốn cái chết không? Vôn chưa bao giờ nghĩ rằng mình có khả năng lội bì bõm suốt đêm, nước ngập đến đầu gối, chật vật lắm mới rút được bàn chân ra khỏi vũng lầy, không dám dừng lại vì cái thứ đất bùn lầy nhầy luôn luôn lún xuống dưới khối thịt nặng nề mà vừa mới lôi cẳng lên là y như bùn mút lấy kêu phòn phọt. Hơn nữa từ sáng qua đến giờ chưa nhét tí gì vào bụng nên mệt lả. Thực ra thỉnh thoảng gã trung úy còn bẻ một thân cây gì đó trong đám lau sậy mà chỉ một mình gã biết thôi và chìa cho Vôn, dặn cách tưốc vỏ để nhai, nhưng món ăn này chỉ tổ làm cho hắn buồn nôn. Ngoài ra, tay hắn lại bị gai góc, lá sắc cứa sây sát rốm máu khắp nơi, đau rát vô cùng. Vôn chưa bao giờ hình dung rằng việc lội qua đầm lầy lau sậy lại có thể nguy hiểm đến thế. - Thưa Trung úy! Chúng ta lang thang thế này còn lâu nữa không? -Vôn hỏi khi trồi gần sáng và hắn đã rã rồi. Người hắn xám lại vì lạnh và run lẩy bẩy. - Thì ông cũng nghe thấy chúng bắn vào đầm kia mà. Có lẽ chúng lùng bọn mình đấy. Nếu chưa biết chắc bọn du kích đã lẩn vào rừng thì chưa rời cái đầm này được. - Thế chúng ta lại quay lại à? - Giòi đất, im đi, và theo tôi. Chính Hen-rích cũng đã thấy kiệt sức, Gã đi đã thấy vất vả hơn, phải dừng lại luôn, khi thì để lắng nghe động tĩnh, khi thì để thở. Cuối cùng Hen-rích đứng lại. - Chúng ta sẽ đứng đây cho tới khi nào nghe tiếng ô-tô chạy. - Ở đây nghe được hay sao? -Vôn chán nản xua tay. - Chúng ta cách đường cái chừng 100 thước. Theo lệnh của Đại tá, tôi phải trỏ về từ tối qua. Thế mà sáng hôm nay tôi vẫn chưa về. Trong Bộ tham mưu tất sẽ xôn xao, và chậm nhất là 9 giờ họ sẽ bắt đầu đi tìm. Độ 10 giờ xe ô-tô sẽ chở lính đến đây rồi. Nhưng bọn Đức đã đến sớm hơn. Hen-rích chưa đoán ra rằng không những lão đại tá và các sĩ quan phòng I-X mà cả Bộ tham mưu cũng quan tâm đến việc gã chưa về. Đợi mãi không thấy Hen-rích, ba giờ đêm, Béc-gôn bèn chạy sang phòng gã trung úy xem sao, thì mối biết đích là gã chưa về thực. Lão đại tá liền dựng tất cả Bộ tham mưu dậy. Và lúc tròi vừa hửng sáng, một đội bộ binh mô-tô hăm hở lao về phía làng Pốt-gô.

Khó mà nhận ra gã thanh niên mệt lử mình mẩy lấm láp, tay quấn băng lại chính là viên sĩ quan tham mưu Hen-rích Phôn Gôn-rinh, chàng Nam tước lúc nào cũng diện rất bảnh. Gã Nam tước ngủ suốt ngày và suốt đêm. Đến sáng hôm sau khi bừng mở mắt, người đầu tiên gã trông thấy là Béc-gôn. - Cứ nằm. Nằm mà nghỉ! Quận trưởng cảnh sát đã báo cáo vói ba tất cả mọi việc rồi. Nhưng ba con ta nay mai sẽ quên hết cái họa du kích và sẽ rời khỏi cái đất nước chó má này!-Trước khi đi ra, Béc-gôn thì thầm có vẻ bí mật lắm. - Nghĩa là ?... - ... Quân đoàn ta sẽ chuyển sang Pháp.