Tâu Thánh thượng minh triết, chuyện kể rằng có một lão ngư phủ tuổi đã cao, có vợ cùng ba con, gia cảnh lại vô cùng nghèo túng. Thông lệ của lão là mỗi ngày chỉ thả lưới đúng bốn lần, không hơn không kém. Một bữa nọ, vào ngọ thời, lão ra bờ biển, đặt chiếc giỏ xuống rồi xắn tay áo, lội xuống nước, vung lưới tung ra và đứng đợi cho lưới chìm xuống đáy. Đoạn lão gom các mối dây lại và kéo lên, thấy nặng tay; mặc sức lão kéo giếc vào bờ, lưới vẫn không tài nào nhấc lên nổi. Bấy giờ, lão đành vác các đầu dây lên bờ, đóng một cái cọc xuống đất rồi cột chặt mép lưới vào đó. Tiếp đến, lão cởi y phục, lặn hụp quanh khu vực thả lưới, quần quật không ngơi tay cho đến khi kéo được lưới lên. Lão khôn xiết vui mừng, mặc lại áo quần rồi tiến đến bên lưới, nào ngờ trong ấy chỉ có một con lừa chết đã làm rách cả những mắt lưới. Trông thấy cảnh ấy, lão vô cùng đau đớn, cất tiếng than thở: "Chẳng có Uy quyền nào, chẳng có Sức mạnh nào ngoài Allah vĩ đại, tối cao!" Rồi lão lẩm bẩm: "Đây quả là một cách kiếm muộn cơm chả giống ai;" và lão cất tiếng ngâm những vần thơ ứng khẩu:—

Hỡi kẻ nhọc nhằn qua đêm tối hiểm nguy sầu khổ ✿ Mong mỏi miếng ăn đâu phải nhờ sức mạnh mà thành!

Chẳng thấy chăng người đánh cá mưu sinh trên mặt sóng ✿ Lưới bủa lênh đênh giữa ngàn sao lấp lánh dại khờ.

Rồi lão lao mình dẫu sóng gió phũ phàng quất tơi bời ✿ Ánh mắt đăm đăm ngóng chờ tấm lưới căng phồng;

Đến lúc mừng vui vì trúng đậm, mang về nhà con cá ✿ Mà cái cổ phàm đã vướng phải chiếc lưỡi câu Định Mệnh đứt lìa.

Khi kẻ thảnh thơi chăn êm nệm ấm mua con cá ấy từ người ✿ Đã trãi qua bao giá lạnh, ẩm ướt, tối tăm chẳng màng,

Hãy dâng lời ca tụng Đấng ban phát cho kẻ này, từ chối kẻ kia ✿ Bắt người này nhọc nhằn kéo lưới, kẻ khác thảnh thơi nuốt trọn lộc trời.[60]

Đoạn lão tự nhủ: "Nào, vùng lên thôi; ta tin tưởng ở lòng nhân ái của Ngài, Inshallah!" Rồi lão ngâm tiếp:—

Khi ngươi bị Định Mệnh ác nghiệt tóm chặt, hãy chịu đựng ✿ Kiên nhẫn của bậc hiền nhân: ấy là điều tốt nhất:

Chớ than vãn với tạo vật; lời than thở ấy ✿ Chỉ phát ra từ kẻ thương hại nhất đối với kẻ tàn nhẫn.

Sau khi ngắm nghía cái xác lừa, người đánh cá gỡ nó ra khỏi lưới, vắt ráo rồi giăng lưới lên; kế đó, lão lội xuống biển, miệng lẩm bẩy: "Nhân danh Allah!", vung lưới rồi kéo lên. Lần này lưới còn nặng và chìm sâu hơn cả lần đầu. Lão đinh ninh trong lưới có cá, bèn cột chặt lại, cởi áo quần rồi lặn xuống, hì hục kéo cho bằng được lên bờ. Nào ngờ trong đó chỉ có một cái vò sành lớn đầy cát lẫn bùn. Thấy vậy, lão vô cùng phiền muộn và bắt đầu ngâm những vần thơ sau[61]:—

Hãy dừng lại đi, hỡi những giông bão cuộc đời ✿ Và hãy khoan dung dẫu ngươi chẳng muốn rủ lòng:

Ta ra đi tìm kiếm miếng cơm manh áo ✿ Để rồi nhận ra mình chẳng có nổi một hạt cơm:

Bởi nghề nghiệp chẳng đem lại cho ta bất cứ thứ gì ✿ Còn Định Mệnh thì chẳng mảy may chia sẻ phần ta:

Biết bao kẻ ngu muội với tay tới các vì sao ✿ Trong khi bóng tối lại vùi dập bậc trí giả tinh tường.

Lão bèn cầu xin Allah tha thứ, vứt cái vò đi, vắt ráo lưới, giặt sạch rồi trở lại biển lần thứ ba để thả lưới và đợi cho lưới chìm xuống. Đoạn lão kéo lên thì thấy toàn mảnh gốm và thủy tinh vỡ; bấy giờ lão cất lời ngâm những vần thơ này:—

Cơm áo hằng ngày không phải thứ ngươi muốn buông là buông, muốn buộc là buộc ✿ Cả ngòi bút lẫn văn tự đều chẳng giúp ích gì cho ngươi trong việc kiếm tìm cái ăn:

Bởi niềm vui và lộc thực là những gì Định Mệnh rủ lòng ban phát; ✿ Đất đai nơi này buồn bã cằn cỗi, còn nơi kia lại mang niềm vui đến cho người cày bừa.

Mũi tên của Thời gian và Cuộc sống quật ngã biết bao con người đáng kính ✿ Trong khi lại nâng những kẻ tâm địa đê tiện lên ngôi cao.

Thôi, hãy đến đi, Hỡi Tử thần! bởi quả thật cuộc đời chẳng đáng một xu ✿ Khi con chim ưng sa cơ lỡ vận trong lúc loài vịt trời tung cánh lượn gió:

Chẳng có gì lạ khi ngươi thấy những bậc vĩ nhân tâm hồn cao cả ✿ Lại nghèo khó, còn biết bao kẻ vô lại lại được vận may đưa lên đỉnh cao.

Con chim kia bay lượn khắp thế gian từ đông sang tây tận cùng ✿ Còn kẻ nọ sẽ đạt được mọi ước nguyện dẫu chưa từng rời khỏi tổ.

Rồi ngước mắt lên trời, lão cất tiếng: "Lạy Chúa!"[62] quả thật Ngài biết rõ con mỗi ngày chỉ thả lưới đúng bốn lần;[63] nay đã ba lần qua đi mà Chúa vẫn chưa ban ơn cho con chút gì. Vậy lần này, lạy Chúa, xin hãy rủ lòng ban cho con bữa ăn hằng ngày. Kế đó, sau khi cất tiếng gọi nhân danh Allah,[64] lão lại quăng lưới và chờ cho lưới chìm xuống; đoạn lão kéo nhưng không sao nhấc lên nổi vì lưới đã vướng mắc ở tận đáy. Lão buông lời kêu lên đầy bực dọc: "Chẳng có Uy quyền nào, chẳng có Sức mạnh nào ngoài Allah!" rồi ngâm rằng:—

Khốn thay cho cái thế giới khốn cùng này, nếu như ✿ Ta phải bị vùi lấp trong đau khổ và tai ương:

Dù số phận con người có rạng rỡ khi bình minh hé rạng ✿ Thì trước lúc hoàng hôn hắn đã cạn chén sầu thương:

Thế mà ta từng là kẻ mà khi thiên hạ cất tiếng hỏi ✿ "Ai là kẻ có số phận hạnh phúc nhất?" thường hay đáp rằng: "Chính là hắn!"

Lão bèn cởi áo quần, lặn xuống tận chỗ lưới, hì hục xoay xở cho đến khi kéo được lưới lên bờ. Lão bèn mở các mắt lưới ra và phát hiện bên trong một chiếc bình hình quả dưa chuột bằng đồng vàng,[65] trông rõ là chứa thứ gì bên trong, miệng bình được bịt kín bằng một chiếc nắp chì có khắc ấn triện của Chủ nhân chúng ta là Sulayman con trai của David (xin Allah độ trì cho cả hai!). Trông thấy thế, người đánh cá vô cùng vui mừng và thấu lên: "Nếu đem bán ở khu chợ đồng thau, món này chắc đáng giá mười đồng dinar vàng." Lão lắc thử và thấy nặng tay, liền lẩm bẩm: "Phải chi ta biết được trong này chứa gì nhỉ. Nhưng ta nhất định phải mở ra xem bên trong có gì rồi cất vào túi đem ra chợ đồng thau bán." Đoạn lão rút dao cạy nắp chì cho đến khi nắp bung ra khỏi bình; rồi lão đặt chiếc bình xuống đất và dốc ngược để đổ bất cứ thứ gì bên trong ra. Lão chẳng thấy gì cả; khiến lão ngạc nhiên đến khôn tả xiết. Nhưng ngay sau đó, từ trong bình bốc lên một làn khói bay vút tận không trung (lại khiến lão ngạc nhiên tột độ), khói làà sà là là trên mặt đất rồi chẳng mấy chốc, khi đã đạt đến độ cao tối đa, làn hơi dày đặc ấy liền ngưng tụ lại, 41và biến thành một tên Ifrit có vóc dáng khổng lồ, đỉnh đầu chạm tận mây xanh còn đôi chân đạp trên mặt đất. Đầu hắn to như cái vòm, bàn tay tựa chĩa ba, đôi chân dài như cột buồm và cái miệng rộng ngoác như hang động; răng hắn tựa những tảng đá lớn, lỗ mũi như chiếc bình vò, đôi mắt sáng như hai ngọn đèn và cái nhìn dữ tợn, hầm hầm. Khi người đánh cá trông thấy tên Ifrit, cơ bắp bên sườn lão run lẩy bẩy, răng đánh vào nhau lập cập, nước bọt khô khốc và lão hoàn toàn bối rối không biết phải làm sao. Lúc ấy, tên Ifrit nhìn lão và thét lớn: "Không có thần linh nào ngoài Allah, và Sulayman là tiên tri của Allah;" đoạn hắn nói thêm: "Hỡi Sứ giả của Allah, xin đừng giết tôi; từ nay tôi sẽ không bao giờ trái lời ông cũng không bao giờ làm điều ác chống lại ông nữa."[66] Người đánh cá liền đáp: "Hỡi Márid,[67] ngươi vừa nói gì cơ, Sulayman là Sứ giả của Allah ư? Thế mà Sulayman đã qua đời cách đây khoảng một nghìn tám trăm năm rồi,[68] và chúng ta hiện đang ở những ngày cuối cùng của thế gian! Câu chuyện của ngươi ra sao, ngươi là ai, và nguyên nhân nào khiến ngươi chui vào chiếc bình này?" Khi ác linh nghe những lời của người đánh cá, hắn liền bảo: "Không có thần linh nào ngoài Allah: hãy vững tâm lên, hỡi người đánh cá!" Người đánh cá hỏi: "Sao ngươi lại bảo ta vững tâm?" và hắn đáp: "Bởi vì ngươi sắp phải chết một cái chết thê thảm ngay trong giờ phút này." Người đánh cá kêu lên: "Đáng kiếp cho cái tin mừng của ngươi, cầu trời cho sự bảo bọc của Thiên đàng rời bỏ ngươi, hỡi kẻ xa lạ kia![69] Cớ sao ngươi lại muốn giết ta và ta đã làm gì nên tội để đáng phải chết, ta—kẻ đã giải thoát ngươi khỏi chiếc bình, cứu ngươi khỏi đáy biển sâu và đưa ngươi lên tận đất khô cạn này?" Tên Ifrit đáp: "Ngươi muốn chết bằng cách nào, cứ việc chọn đi, ta sẽ ban cho ngươi cái chết theo kiểu ấy." Người đánh cá vặn lại: "Tội trạng của ta là gì mà phải chịu sự trừng phạt này?"

Tên Ifrit đáp: "Hãy nghe câu chuyện của ta, hỡi người đánh cá!" và lão đáp lại: "Nói đi, và nói cho vắn tắt vào, bởi quả thật hơi thở của ta đã lên tới tận cổ rồi."[70] Đoạn tên Jinni cất lời: "Hãy biết rằng ta là một kẻ trong số bọn Jann dị giáo và ta từng phạm tội chống lại Sulayman, con trai của David (xin bình an ở trên hai người!) cùng với tên Sakhr al-Jinni nổi tiếng;[71] bấy giờ nhà Tiên tri đã sai vị đại thần của mình là Asaf con trai của Barkhiyá đến bắt ta; và vị Wazir này đã áp giải ta đi trái với ý muốn, trói buộc ta dẫn đến trước mặt ngài (còn ta thì cúi gằm mặt dẫu mũi vẫn hếch lên) rồi bắt ta đứng chầu trước ngài như một kẻ cầu xin. Khi Sulayman nhìn thấy ta, ngài bèn cầu xin Allah che chở và ra lệnh cho ta phải quy theo Chính đạo cùng vâng phục các mệnh lệnh của ngài; nhưng ta từ chối, thế là ngài sai người đem chiếc bình này đến nhốt ta vào trong, rồi bịt kín bằng nắp chì có khắc Tối Cao Danh Vị, đoạn ra lệnh cho lũ Jann đem ta đi ném xuống tận đáy đại dương. Ta đã ở đó suốt một trăm năm, trong thời gian ấy ta tự nhủ trong lòng: 'Kẻ nào giải thoát cho ta, ta sẽ ban cho hắn sự giàu có đời đời kiếp kiếp.' Thế nhưng trọn một thế kỷ trôi qua mà chẳng có ai giải thoát cho ta, ta bèn bước sang thế kỷ thứ hai và tự nhủ: 'Kẻ nào giải thoát cho ta, ta sẽ mở ra cho hắn kho báu của mặt đất.' Vẫn chẳng có ai giải thoát cho ta và cứ thế bốn trăm năm trôi qua. Đoạn ta tự nhủ: 'Kẻ nào giải thoát cho ta từ nay trở đi, ta sẽ giết chết hắn và cho hắn quyền tự chọn cái chết cho mình; và giờ đây, vì ngươi đã giải thoát cho ta nên ta cho ngươi toàn quyền lựa chọn cái chết.' Người đánh cá nghe những lời của tên Ifrit, liền thốt lên: "Lạy Allah! 43thật là kỳ lạ khi ta lại đến giải thoát cho ngươi đúng vào những ngày này!" rồi nói thêm: "Xin hãy tha mạng cho ta, cầu mong Allah cũng tha mạng cho ngươi; và đừng giết ta, kẻo Allah sẽ sai người đến định đoạt mạng sống của ngươi." Kẻ cứng đầu đáp: "Không đời nào cứu được; ngươi nhất định phải chết; thế nên cứ xin một ân huệ là chọn cái chết thế nào đi." Dù đã được thông báo chắc nịch như vậy, người đánh cá vẫn tiếp tục nài nỉ tên Ifrit: "Xin hãy tha tội chết cho ta như một phần thưởng hào phóng vì ta đã cứu ngươi;" và tên Ifrit đáp: "Chắc chắn ta không thể không giết ngươi chỉ vì chính cái ơn cứu mạng ấy." Người đánh cá liền nói: "Hỡi Thủ lĩnh của loài Ifrit, ta làm ơn cho ngươi mà ngươi lại lấy oán trả ân! Quả thật cổ nhân nói cấm có sai:—

Chúng ta làm ơn, chúng lấy oán trả ơn; ✿ Thề có mạng ta! đó là thói đời của kẻ tiểu nhân:

Kẻ nào ban ơn cho lũ người vô ơn ✿ Sẽ gặp phải kết cục giống như hàng xóm của Ummi-Amir.[73]

Khi tên Ifrit nghe những lời này, hắn đáp: "Đừng nói nhảm nữa, ta buộc lòng phải giết ngươi." Nghe vậy, người đánh cá tự nhủ: "Đây là một tên Jinni; còn ta là con người được Allah ban cho một chút sự khôn ngoan vừa phải, vậy bây giờ ta sẽ dùng mưu mẹo và trí tuệ của mình để tìm cách tiêu diệt hắn; hệt như cách hắn chỉ nghe theo sự độc ác và ngang bướng của bản thân."[74] Lão bèn cất tiếng hỏi tên Ifrit: "Ngươi thực sự quyết tâm giết ta sao?" và nhận được câu trả lời cụt lủn: "Đúng thế," lão bèn thét lên: "Vậy nhân Danh Tối Cao được khắc trên ấn triện của Sulayman con trai David (xin bình an ở trên hai vị thánh!), nếu ta hỏi ngươi một điều, ngươi có chịu trả lời thật lòng không?" Tên Ifrit đáp: "Có;" nhưng khi nghe nhắc đến Tối Cao Danh Vị, trí óc hắn bấn loạn và hắn run rẩy đáp: "Hỏi đi và nói vắn tắt vào." Người đánh cá bèn hỏi: "Làm sao ngươi có thể chui vừa chiếc bình này vốn không chứa nổi bàn tay ngươi, thậm chí cả bàn chân ngươi, và làm sao nó lại đủ lớn để chứa trọn cơ thể ngươi cơ chứ?" Tên Ifrit đáp: "Sao! Ngươi không tin là ta ở hết trong đó ư?" và người đánh cá đáp lại: "Không! Ta tuyệt đối không đời nào tin cho đến khi chính mắt ta thấy ngươi chui vào trong ấy."—Và Shahrazad nhận ra ánh bình minh đang ló dạng liền ngừng lời kể được phép.

Đến Đêm thứ Tư,

Người em gái liền bảo nàng: "Xin chị hãy kể nốt câu chuyện này đi, nếu chị chưa buồn ngủ!" nàng bèn tiếp lời:—Tâu Thánh thượng minh triết, chuyện kể rằng khi người đánh cá bảo tên Ifrit: "Ta sẽ không đời nào chịu tin cho đến khi chính mắt ta nhìn thấy ngươi chui vào trong đó;" ác linh liền tức thì rung chuyển[75] và biến thành một làn khói, làn khói ấy ngưng tụ lại rồi chui vào trong vò từng chút một cho đến khi toàn bộ đã nằm gọn bên trong thì kìa! Người đánh cá nhanh như chớp cầm chiếc nắp chì có khắc ấn triện bịt kín miệng vò lại rồi cất tiếng gọi tên Ifrit: "Cứ chọn đi, muốn chết bằng cách nào nào! Thưa Allah, ta sẽ ném ngươi xuống biển[76] trước mặt chúng ta đây, và ngay tại đây ta sẽ dựng một cái lán; bất cứ ai đến đây ta cũng sẽ cảnh cáo họ chớ có đánh cá và sẽ bảo rằng:—'Trong làn nước này có ẩn nấy một tên Ifrit, kẻ ban ơn phút chót bằng cách cho phép người cứu mạng mình được quyền tự chọn cái chết và kiểu bị tùng xẻo!'" Khi tên Ifrit nghe người đánh cá nói vậy và thấy mình bị nhốt trong ngục tối, hắn liền định tìm đường tẩu thoát, nhưng đã bị ấn triện của Solomon chặn lại; thế là hắn biết người đánh cá đã lừa gạt và qua mặt mình, hắn bèn hạ mình cúi đầu, khiêm nhường cất giọng van xin: "Ta chỉ đùa với ngươi thôi mà." Nhưng người đánh cá đáp: "Ngươi nói dối, hỡi tên Ifrit đê tiện nhất, hèn hạ nhất và bẩn thỉu nhất!" rồi vác chiếc bình rảo bước ra hướng bờ biển; tên Ifrit kêu lên "Thôi mà! Thôi mà!" còn lão thì hô "Đúng thế! Đúng thế!" Bấy giờ ác linh dịu giọng, uốn lưỡi van lơn, hạ mình cầu xin: "Hỡi người đánh cá, ngươi định làm gì ta thế?" Lão đáp: "Ta sẽ ném ngươi trở lại biển khơi; nơi ngươi đã từng trú ngụ suốt một nghìn tám trăm năm; và giờ ta sẽ bỏ mặc ngươi ở đó cho đến Ngày Phán xét: Chẳng phải ta từng bảo ngươi rằng:—'Hãy tha cho ta để Allah tha cho ngươi; và đừng giết ta kẻo Allah sẽ giết ngươi' đó sao? Thế nhưng ngươi lại khước từ lời cầu khẩn của ta và chẳng có ý định gì ngoài việc đối xử tệ bạc với ta, và giờ đây Allah đã phó mặc ngươi vào tay ta, còn ta thì ranh mãnh hơn ngươi nhiều." Tên Ifrit cất lời: "Hãy mở ra cho ta, ta sẽ đem lại vinh quang cho ngươi." Người đánh cá đáp: "Ngươi nói dối, đồ bị nguyền rủa! Hoàn cảnh của ta với ngươi cũng y hệt như vị Wazir của 45vua Yúnán đối với vị hiền giả Dúbán."[77] Tên Ifrit liền hỏi: "Thế vị Wazir của vua Yunan là ai, vị hiền giả Duban là ai, và câu chuyện về họ ra sao?", thế là người đánh cá bắt đầu kể lại