William, người đầy tớ nam, bước vào và xếp ghế cho đám hầu gái, rồi chẳng bao lâu sau họ lần lượt đi vào. Đầu tiên là hầu gái của Christina, tiếp đến là cô đầu bếp, rồi người hầu phòng, sau đó là William, và cuối cùng là người đánh xe. Tôi ngồi đối diện với họ, quan sát gương mặt họ khi Theobald đọc một chương trong Kinh Thánh. Họ đều là những người tử tế, nhưng tôi chưa bao giờ thấy gương mặt của ai trống rỗng đến thế.
Theobald bắt đầu bằng cách đọc vài câu trong Cựu Ước theo một hệ thống riêng của ông. Lần này, đoạn trích được lấy từ chương mười lăm sách Dân Số: xét thấy chẳng liên quan gì đến tình hình lúc bấy giờ, nhưng tinh thần toát ra từ suốt cả đoạn kinh ấy lại khiến tôi thấy giống hệt chính con người Theobald, đến mức sau khi nghe xong, tôi hiểu rõ hơn vì sao ông lại suy nghĩ như thế và hành động như thế.
Những câu kinh đó như sau—
“Nhưng kẻ nào làm điều gì cách ngang ngược,
dù là người bản xứ hay người khách lạ, kẻ đó nhạo báng Đức Giê-hô-va;
linh hồn đó sẽ bị dứt ra khỏi dân sự mình.
Vì người đã khinh dể lời của Đức Giê-hô-va và bội nghịch các điều răn Ngài,
linh hồn đó chắc chắn sẽ bị dứt ra; tội lỗi nó sẽ đổ lại trên mình nó.
Khi dân Y-sơ-ra-ên còn ở trong đồng vắng,
họ tìm thấy một người đang lượm củi trong ngày Sa-bát.
Những kẻ tìm thấy người đó đang lượm củi liền dẫn người đến với Môi-se, A-rôn,
và cả hội chúng.
Họ nhốt người đó lại vì chưa rõ phải xử trí thế nào.
Đức Giê-hô-va phán với Môi-se rằng, người này chắc chắn phải bị xử tử;
cả hội chúng phải dùng đá ném người đó ngoài trại quân.
Cả hội chúng liền đưa người ra ngoài trại quân,
dùng đá ném người đó và người chết;
như Đức Giê-hô-va đã truyền cho Môi-se.
Đức Giê-hô-va lại phán với Môi-se rằng:
Hãy nói với dân Y-sơ-ra-ên, truyền cho họ kết tua nơi gấu áo họ trải qua các đời,
và trên tua nơi gấu áo đó, phải đính một sợi dây màu xanh.
Cái tua đó để cho các ngươi nhìn xem,
đặng nhớ lại các điều răn của Đức Giê-hô-va, thực hành theo,
và không chạy theo lòng và mắt riêng của các ngươi.
Để các ngươi nhớ lại và làm theo mọi điều răn ta,
và nên thánh cho Đức Chúa Trời các ngươi.
Ta là Giê-hô-va Đức Chúa Trời các ngươi, Đấng đã đem các ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô,
để làm Đức Chúa Trời các ngươi: Ta là Giê-hô-va Đức Chúa Trời các ngươi.”
Tâm trí tôi lan man khi Theobald đọc những dòng trên, và quay trở lại với một chuyện nhỏ mà tôi đã quan sát được vào buổi chiều hôm đó. Chuyện là vài năm trước, một đàn ong đã làm tổ trên mái nhà, dưới những tấm ngói, rồi chúng sinh sôi nảy nở khiến phòng khách thường xuyên có ong bay vào trong suốt mùa hè, mỗi khi cửa sổ mở. Giấy dán tường phòng khách có họa tiết là những chùm hoa hồng đỏ và trắng, và tôi đã nhiều lần thấy lũ ong bay đến những chùm hoa đó rồi thử đậu vào, cứ ngỡ chúng là hoa thật; sau khi thử chùm này, chúng lại thử chùm kế tiếp, chùm kế nữa, rồi chùm kế nữa cho đến khi chạm tới chùm sát trần nhà, sau đó chúng lại bay xuống từng chùm như lúc bay lên, cho đến khi bị chặn lại bởi lưng chiếc ghế sofa; từ đó, chúng lại bay ngược lên từng chùm cho đến sát trần nhà lần nữa; cứ thế, cứ thế, cho đến khi tôi chán chẳng muốn nhìn nữa. Khi nghĩ đến cảnh cầu nguyện gia đình được lặp đi lặp lại tối sáng, tuần này qua tuần nọ, tháng này qua tháng nọ, năm này qua năm nọ, tôi không khỏi nghĩ rằng cảnh đó giống hệt cách lũ ong bay lên bay xuống trên bức tường, từng chùm một, mà chẳng bao giờ nghi ngờ rằng, dù có bao nhiêu ý niệm liên đới hiện hữu, thì cái ý niệm chính yếu vẫn vắng bóng một cách vô vọng và mãi mãi.
Khi Theobald đọc xong, tất cả chúng tôi đều quỳ xuống, bức tranh Carlo Dolci và Sassoferrato nhìn xuống một biển những tấm lưng hướng lên, còn chúng tôi thì vùi mặt vào ghế. Tôi để ý thấy Theobald cầu nguyện rằng xin cho chúng tôi được trở nên “thực sự trung thực và tận tâm” trong mọi giao dịch, và tôi mỉm cười trước việc ông thêm từ “thực sự” vào đó. Sau đó, suy nghĩ của tôi lại quay về lũ ong và tôi ngẫm ra rằng, rốt cuộc thì có lẽ cũng tốt cho Theobald khi những lời cầu nguyện của chúng tôi hiếm khi nhận được sự đáp lời đáng khích lệ nào, bởi nếu nghĩ rằng lời mình có chút hy vọng được lắng nghe, hẳn tôi đã cầu xin cho một ai đó sớm đối xử với ông ta như ông ta đã đối xử với Ernest.
Rồi tâm trí tôi lại miên man sang những tính toán mà người ta hay làm về sự lãng phí thời gian, và người ta có thể làm được bao nhiêu việc nếu dành ra mười phút mỗi ngày; tôi đang nghĩ xem mình có thể đưa ra gợi ý khiếm nhã nào liên quan đến điều này và thời gian dành cho việc cầu nguyện gia đình mà vẫn có thể chấp nhận được, thì nghe Theobald bắt đầu đọc “Cầu xin ân điển của Chúa Giê-xu Christ chúng ta”, và chỉ vài giây sau nghi lễ kết thúc, đám người hầu lại lần lượt đi ra như lúc họ đã đi vào.
Ngay khi họ vừa rời khỏi phòng khách, Christina, vốn có chút xấu hổ về sự việc mà tôi đã chứng kiến, lại thiếu khôn ngoan mà quay lại nhắc đến nó, bắt đầu thanh minh rằng điều đó làm bà đau đớn, làm Theobald đau đớn và còn nhiều điều khác nữa, nhưng rằng “đó là việc duy nhất có thể làm”.
Tôi đón nhận lời ấy một cách lạnh nhạt nhất có thể, và bằng sự im lặng trong suốt thời gian còn lại của buổi tối, tôi cho thấy rằng mình không tán thành những gì đã thấy.
Hôm sau tôi phải trở lại London, nhưng trước khi đi, tôi nói rằng mình muốn mang theo ít trứng mới đẻ, nên Theobald dẫn tôi đến nhà một người làm công trong làng, sống cách giáo khu một quãng ném đá, người có khả năng cung cấp cho tôi. Ernest, chẳng hiểu vì lý do gì, cũng được phép đi theo. Tôi nghĩ lũ gà đã bắt đầu ấp trứng, nhưng dù sao thì trứng cũng khan hiếm, vợ người tá điền không tìm đâu ra hơn bảy tám quả, chúng tôi bắt đầu gói chúng vào những mảnh giấy riêng để tôi có thể mang về thị trấn an toàn.
Công việc này diễn ra ngay trên mặt đất trước cửa nhà tranh, và khi chúng tôi đang làm dở dang thì đứa con trai nhỏ của người tá điền, một cậu bé trạc tuổi Ernest, giẫm lên một quả trứng đã được gói giấy và làm vỡ nó. “Này Jack,” mẹ nó nói, “xem con đã làm gì kìa, con làm vỡ một quả trứng ngon lành rồi tốn của mẹ một xu—Emma lại đây,” bà nói thêm khi gọi con gái mình, “đưa đứa bé đi chỗ khác đi con, ngoan nào.”
Emma đến ngay lập tức và dắt cậu bé đi, đưa nó ra khỏi chỗ nguy hiểm.
“Cha ơi,” Ernest nói sau khi chúng tôi rời khỏi căn nhà, “Tại sao bà Heaton không đánh Jack khi nó giẫm lên quả trứng ạ?”
Tôi đủ ác ý để dành cho Theobald một nụ cười gượng gạo, nụ cười nói rõ như lời rằng tôi cho rằng Ernest đã đâm một nhát khá đau vào ông ta.
Theobald đỏ mặt và vẻ mặt giận dữ. “Cha dám chắc,” ông đáp nhanh, “rằng mẹ nó sẽ đánh nó bây giờ, khi chúng ta đi rồi.”
Tôi không định chấp nhận điều đó và nói rằng tôi không tin, thế là câu chuyện dừng lại, nhưng Theobald không quên, và từ đó những chuyến thăm của tôi tới Battersby thưa thớt dần.
Khi trở về nhà, chúng tôi thấy người đưa thư đã đến và mang tới một lá thư bổ nhiệm Theobald vào một chức hạt trưởng nông thôn vừa mới khuyết vị do cái chết của một vị giáo sĩ hàng xóm, người đã giữ chức vụ này nhiều năm. Vị giám mục viết cho Theobald những lời vô cùng ấm áp, và cam đoan rằng ông đánh giá Theobald là một trong những giáo sĩ tận tụy và làm việc chăm chỉ nhất của mình. Tất nhiên Christina vô cùng vui sướng, và cho tôi hiểu rằng đó chỉ là bước đầu của những phẩm hàm cao quý hơn nhiều đang chờ đón Theobald khi công trạng của ông được biết đến rộng rãi hơn.
Lúc đó tôi đã không tiên liệu được cuộc đời của con đỡ đầu tôi và tôi sau này lại gắn bó với nhau chặt chẽ đến thế; nếu biết trước, chắc chắn tôi đã nhìn cậu bé bằng con mắt khác và chú ý nhiều điều mà lúc đó tôi chẳng bận tâm. Nhưng thực tế, tôi chỉ thấy nhẹ nhõm khi rời xa ông ta, vì tôi chẳng thể giúp gì cho cậu bé, hoặc tôi chọn cách nói rằng mình không thể, và cảnh tượng quá nhiều đau khổ đó làm tôi thấy đau lòng. Một người không những nên đi theo con đường riêng của mình càng xa càng tốt, mà còn chỉ nên kết giao với những thứ đang đi theo con đường riêng của chúng, đến mức ít nhất là chúng cảm thấy thoải mái. Trừ những thời gian ngắn trong những hoàn cảnh đặc biệt, người ta thậm chí không nên nhìn những thứ còi cọc hay chết đói, chứ đừng nói đến việc ăn thịt những con vật bị hành hạ do bị lùa đi quá sức, bị bỏ đói, hay mắc bất kỳ loại bệnh tật nào; cũng không nên đụng đến những loại rau củ không được chăm bón tốt. Bởi tất cả những thứ đó đều gây xung đột với con người; bất cứ thứ gì con người tiếp xúc theo cách nào đó đều tạo ra một sự giao thoa với họ, thứ sẽ để lại cho họ kết quả tốt hơn hoặc xấu đi, và những thứ tốt đẹp hơn mà họ giao thoa cùng thì họ càng có khả năng sống lâu và hạnh phúc. Mọi sự vật đều phải được giao thoa một chút, nếu không chúng sẽ ngừng sống—nhưng những vật thánh thiện, ví như những vị thánh của Giovanni Bellini chẳng hạn, chỉ được giao thoa với những gì tốt đẹp thuộc loại của nó,