Gà nhà thím Kỷ cực kỳ ngon, đúng là trứng mới đẻ. Bánh ngô cũng rất ngon, mặt đáy giòn, ở giữa xốp, ngọt lịm lại dai dai nhai rất thích. Mấy đứa đại tiểu nhân tốt bụng biếu Thiên Tứ một củ khoai lang, cậu ta lại không nhận, chê tay bọn chúng bẩn.
Trời vừa chập tối là mọi người đã đi ngủ, Thiên Tứ nằm chung một chiếc chiếu với ông lão. Ông lão nằm sát phía có bếp lò: "Thiếu gia, mệt rồi chứ? Nghỉ ngơi thôi! Dầu tây đắt đỏ, đến đèn cũng chẳng thắp nổi! Ai gia!" Thiên Tứ cũng nằm xuống, hóa ra cái giường sưởi ấm thế này! Lúc đầu cậu còn ráng chịu đựng, tưởng cái giường ấm hay ho lắm; nằm một lúc, cậu toát mồ hôi hột. Ngửa không xong, nghiêng không được, cậu lén lót chiếc quần bông xuống dưới, vẫn không ổn. Mắt hoa lên, mũi khô khốc, tay chẳng biết để đâu, cậu đành ấn chiếc quần xuống, nhổm người lên như đang tập thể dục dưỡng sinh. Tay co vào duỗi ra, bụng phập phồng, cũng tạo được chút gió. Nhưng tay lại không chịu nổi. Cậu bèn lấy cả áo bông lót xuống dưới, nằm ngửa cao hẳn lên, phía trên chẳng đắp gì cả; dưới thì đỡ nóng hơn nhiều, nhưng phía trên lại thấy trống trải bồng bềnh. Trằn trọc suốt nửa đêm, vừa buồn ngủ, vừa nóng lại vừa ngại không dám kêu lên. Nửa đêm về sáng, cái giường nguội bớt đi một chút, cậu mới dám nhắm mắt ngủ thiếp đi.
Không đời nào, cậu không thể chịu nổi kiểu sống này. Cậu tự nhủ không được tiểu thư kiêu kỳ, nhưng người nhà họ Kỷ quá bẩn, cậu không tài nào chịu thấu. Trong thôn chẳng có gì cả; buổi sáng chỉ có người bán đậu phụ và bán thịt, nghe nói cứ ba ngày mới tới một lần. Tiệm tạp hóa nhỏ đầu thôn là chỗ mua bán duy nhất, nhưng lại chẳng bán đồ ăn vặt. Ông lão họ Kỷ sốt ruột chẳng biết làm sao, đành rang cho cậu ít bắp rang và đậu nành cốt để ngậm miệng lại. Ngoài thôn cũng chẳng có chỗ nào chơi, ngoài ruộng ra thì chỉ toàn ruộng, chỗ nào cũng vàng úa; chỉ thấy ba bốn cây thông, mà lại ở tít đằng xa. Thiên Tứ nhớ trên tranh Tết có bức "Nông gia lạc", khác hẳn cái cảnh nhà nông này. Ở đây chẳng có gì vui. Trẻ con ở đây biết thế nào là lo âu, thế nào là tiết kiệm, ngay cả một cành cây khô cũng mang về nhà. Nơi đây bao trùm một bầu không khí lạnh lẽo, tựa như thổi đến từ một chốn vô định nào đó. Cậu chủ Thiên Tứ cả ngày chẳng nở nổi một nụ cười. Cậu nhớ nhà.
Ở được hai đêm, thím Kỷ dẫn Thiên Tứ về thành phố. Ông lão họ Kỷ tiễn hai người xuống tận nơi, còn đưa cho Thiên Tứ hai mươi quả trứng gà to nhất.
Về đến nhà, Thiên Tứ thấy yên ổn hơn nhiều, cậu chốc lát vẫn không quên được cái cảm giác khó tả đầy khó chịu ở nhà họ Kỷ; nằm mơ vẫn thấy ba đứa trẻ ấy — đứa nhỏ nhất mặc chiếc yếm hoa rách bươm, tay nhỏ cầm miếng bánh. Cậu gặng hỏi thím Kỷ chuyện ở quê, nghe vô cùng thú vị. Dưới quê là một thế giới khác: Chỉ có người, không có tiền.
Cậu nài nỉ bố tăng thêm tiền công cho thím Kỷ, và bố đã đồng ý. Sao bố lại sảng khoái thế nhỉ? Cậu không hiểu nổi. Cậu tưởng tượng mình phải là Hoàng Thiên Bá, nửa đêm mang mấy đồng bạc đến cho ông lão họ Kỷ; ông lão họ Kỷ thật đáng yêu, đáng kính. Nhưng đây chỉ là tưởng tượng, chẳng ích gì. Nghĩ ngược lại bản thân mình, cậu lại thấy vui mừng. May mà cậu là người thành phố, bố cậu có tiền. Nhưng tại sao bố cậu có tiền mà người khác lại không? Cậu không sao nghĩ thông suốt được, đành tự mừng cho vận may của mình.
Qua năm mới, cậu đã mười lăm tuổi, tính tuổi theo lịch ta. Trên người cậu bắt đầu có những thay đổi: Lông tơ trên đôi môi mỏng dày hơn một chút, có một hai sợi đã có thể dùng tay nhổ lên. Yết hầu cũng nhô ra chút ít, cứ lên lên xuống xuống trông giống như một hạt táo tàu nhỏ, giọng nói không còn chua thé như trước, trên mặt mọc thêm vài nốt mụn đỏ. Vóc dáng chẳng cao lên bao nhiêu, nhưng cậu cảm thấy trong người xuất hiện thêm một nguồn sức mạnh, cứ chực trào ra ngoài, khiến cậu có lúc thấy bứt rứt khó tả. Cậu đã biết làm đẹp. Cậu lén mua một lọ dầu chải tóc, không dám cho ai thấy, nhưng hễ vui lên là lại bắt thím Kỷ ngửi mái tóc mình. Rất hay soi gương, nhưng gặp con gái thì lại đâm ra ngại ngùng, vừa muốn nhìn lại vừa không dám, mặc dù trong gương cậu tự cho là mình rất đẹp. Đã lâu lắm rồi không tìm "Ong Mật" nữa, vì đó là con gái. Có rất nhiều chuyện khiến lòng cậu bất an, nhưng lại ngại không dám hỏi ai, ngay cả Tứ Hổ cậu cũng không dám hỏi. Cậu cảm thấy mình đang lớn bổng lên, lại thấy ngột ngạt khó chịu. Chính vì cái sự ngột ngạt ấy, cậu dần quên mất Thập Lục Phố. Bản thân cậu mới là thứ đáng chú ý hơn cả. Trên thế giới này dường như chỉ có mỗi mình cậu là đang thay đổi để tự thưởng thức. Cậu không còn thích những món đồ chơi trước kia nữa, cậu thích một chiếc khăn tay nhỏ xinh xắn, chiếc gương nhỏ phía sau vẽ hình một cô gái, lén hút nửa điếu "Hartmann" mà hoa mắt chóng mặt suốt cả buổi. Rảnh rỗi là lại lau mũi giày da. Lúc này cậu càng thích vẩn vơ suy nghĩ, càng nghĩ càng cô đơn, có đôi khi cảm thấy phải ôm ghì lấy ai đó một cái thì mới sảng khoái. Bố muốn cậu đi học buôn bán để sau này kế thừa cơ nghiệp. Cậu nhớ lời trân trối của mẹ, làm quan sướng hơn làm buôn bán. Cậu không thể quyết định được. Có lúc cậu tự tính toán cho tương lai của mình. Đến khi đụng chuyện thật, cậu lại chẳng thèm nghĩ ngợi tỉ mỉ nữa. Cậu là thiếu gia mà. Có lúc cậu ra điều bất cần: "Học buôn bán á?" Cậu cười nhạt. Vô nghĩa. Xin bố ba mươi, năm mươi xu ra phố lượn lờ cũng đủ tiêu dao tự tại rồi.
Không đi học buôn bán, mà tạm thời cũng chẳng thể làm quan được, thế nào cũng phải làm chút việc gì đó mới có lỗi với bố chứ. Vừa có lỗi với bố mà lại không mất đi tự do, hay là đi đọc sách đi. Nhưng trường học thì thật chán ngắt, thầy giáo chẳng ra gì, bạn bè cũng chán. Thiên Tứ bây giờ đâu còn là Thiên Tứ ngày trước nữa, không thể đến trường làm cái đĩa rau tép riêu được; nếu đã đến trường thì cậu phải làm chủ nhiệm! Cậu là kẻ đã từng trải: Từng mất mẹ, từng để tang, từng đến Thập Lục Phố, từng cưỡi lừa, từng mua dầu chải tóc! Có gì mà cậu không biết cơ chứ?! Cậu không thèm đi học nữa. Thực ra, trong lòng cậu cũng có chút sợ hãi. Hai chuyện cứ nghĩ đến là sợ: Cái chết của mẹ và sự lạnh lùng ở trường học. Tốt nhất là mời một ông thầy về nhà dạy, thích đọc gì thì đọc, không cần học toán với thể dục.
Thế nhưng, cậu không thể trực tiếp nói với bố được, cậu đã học được cách giữ ý tứ rồi. Sai Tứ Hổ đi nói, nhỡ có vấp phải đinh thì dù sao cũng là Tứ Hổ vấp. Cậu còn phải lấy lòng Tứ Hổ một chút, tặng cho anh ta ít quà. Phải rồi, tặng quà thì mới dễ nói chuyện, hồi mẹ còn sống chẳng phải vẫn hay làm thế hay sao?
"Hổ gia!" Đây là danh xưng do cậu mới sáng tạo ra, nghe rất ra dáng đàn ông: "Qua Tết đến giờ vẫn chưa tặng anh chút quà nào nhỉ! Muốn gì nào? Nói đi!" Cậu giật giật sợi lông tơ trên môi, coi như đó là râu.
"Đừng có nhảm nhí, mấy ngày nay trong lòng đang bực bội!" Tứ Hổ thở phì phò.
"Sao thế, Hổ gia?"
"Sao thế á? Tao không làm nữa, không hầu hạ nổi nữa!" Tứ Hổ càng nói càng hậm hực.
Thiên Tứ ngẩn người, không có Tứ Hổ thì thế giới này coi như sụp đổ, Tứ Hổ chẳng phải là người bạn lâu năm nhất sao?
"Tao nói cho mày biết," Tứ Hổ thấy Thiên Tứ ngẩn ra, trong lòng dễ chịu hơn chút ít: "Từ cái năm mày sinh ra, mụ già chết tiệt ấy đã hứa gả vợ cho tao. Năm nay mày mười mấy rồi?" "Mười lăm."
"Tao đã cưới được vợ chưa?"
Thiên Tứ lắc đầu.
Xong đời! Tao nói cho mày biết, tiền mà nằm trong tay người khác thì đừng hòng cưới được vợ. Tao nhìn thấu rồi! Không làm nữa, không hầu hạ nữa, Tứ Hổ tao mà rời khỏi nhà họ Ngưu thì chết đói chắc?!"
Thiên Tứ thấy nhà họ Ngưu có điểm không đúng, nhưng cũng không hiểu rõ rốt cuộc tại sao việc lấy vợ lại quan trọng đến thế, khiến Tứ Hổ phải sốt ruột như vậy. Giả như Tứ Hổ nhất định phải lấy vợ, thì bản thân cậu cũng nên lấy một cô. Vợ chẳng phải là con gái hay sao, mà con gái thì chẳng phải rất xinh đẹp ư? "Hổ gia, để em đi nói với bố, chúng ta mỗi người lấy một cô; nếu không thì mỗi người lấy hai cô; bố con Đại Cẩu chẳng có hai vợ là gì?" "Đừng có lói nhảm," Tứ Hổ bấy giờ mới cười phá lên, "Tao đang nói chuyện nghiêm túc đấy. Tao không thể nói với người khác, mày là bạn cũ của tao, đúng không? Tao mới nói với mày được thôi." Thiên Tứ ra vẻ nghiêm nghị, trong lòng vô cùng đắc ý, trên người dường như cũng nặng thêm mấy lạng. Bạn cũ, quả không sai chút nào! "Hổ gia, em đi nói với bố thật đấy."
Hổ gia lại đâm ra ngại ngùng: "Thế nhưng, thế nhưng, đừng nói là tao bảo mày đi đấy nhé, mất mặt chết đi được!"
"Thế bảo là ý của ai?"
“Thôi dẹp đi, không có vợ thì thôi, đành chịu số phận!” Hổ gia lại mềm nhúng.
"Đúng rồi! Để thím Kỷ đi nói! Bạn cũ nhỉ? Được rồi, hừ!" Cậu gật đầu, bắt chước dáng điệu của ông lão họ Kỷ. "Em cũng nhờ anh chút việc."
"Nói đi, việc gì cũng được, anh em mình với nhau mà!"
Thiên Tứ bày tỏ ý định muốn mời một ông thầy về dạy học, Hổ gia liền nhận lời sẽ lo liệu. Hai người bạn già vô cùng sảng khoái, Thiên Tứ bỏ tiền mua cho Hổ gia hai xiên táo tợn ngào đường để thay cho quà cáp.
Lời của cả hai bên đều lọt đến tai bố, bố vẫn như mọi khi liền đồng ý ngay, chỉ có điều chưa biết tính sao. Mời ai dạy học đây? Hỏi con gái nhà nào đây? Đều chịu chết.
Thiên Tứ quen một cô con gái — chính là "Ong Mật", liền giới thiệu ngay. Bố thấy rất ổn, "Ong Mật" đã mười sáu tuổi, chiếu theo tập quán ở Vân Thành thì hoàn toàn có đủ tư cách làm vợ người ta. Thế nhưng lão Hắc lại không chịu, chê tuổi của Tứ Hổ lớn quá. Lão muốn gả Ong Mật cho Thiên Tứ, nhưng ông lão họ Ngưu lại không đồng ý, bởi vì địa vị của lão Hắc trong giới thương buôn quá thấp. Cuối cùng vẫn nhờ thím Kỷ làm mai, mai mối ở Thập Lục Phố được một cô gái, nghe nói tướng mạo tài cán đều tốt, chỉ có cái miệng là không đẹp lắm, hơi vẹo. Tứ Hổ thì chẳng bận tâm điểm ấy, miễn là người tốt là được. Thiên Tứ không mấy tán thành, hễ nghe đến Thập Lục Phố là ngực cậu lại thấy nghẹn ứ; nhưng đằng sau người bạn thân đã ưng thuận, cậu đành không tiện nói nhiều, ngược lại còn tự tưởng tượng ra những điểm tốt ở Thập Lục Phố: "Hổ gia, ở đấy còn có cả lừa nữa cơ, không tệ đâu!" Chuyện hôn sự thế là được định đoạt, thím Kỷ kiêm luôn vai trò mai mối, thân phận tăng vọt.
Tứ Hổ kết hôn vào tháng ba, mãi đến tháng tư Thiên Tứ mới tìm được thầy giáo. Thầy giáo này họ Triệu, tốt nghiệp đại học, thích đọc sách, biết làm thơ, lúc rảnh rỗi chẳng có việc gì làm, nghèo rớt mồng tơi. Thầy Triệu từng dạy học ở trường mấy bận nhưng đều thất bại, thầy không quản được học sinh. Cái đầu của thầy chẳng biết cấu tạo thế nào, trông hệt như củ hành tây, đỉnh đầu chổng ngược mấy sợi tóc, thế nhưng thầy lại rất biết cách dạy Thiên Tứ. Thầy trò đã giao ước thẳng thừng: Em thích đọc gì thì đọc, chỗ nào không hiểu thì hỏi; không hỏi cũng chẳng sao. Thiên Tứ vô cùng thích thú cách làm việc này. Mỗi ngày có một tiết gọi là "tư tưởng", thầy trò đối mặt nhau không nói câu nào, mỗi người theo đuổi suy nghĩ riêng. Nghĩ xong thì thảo luận, nghĩ không ra thì thôi. Thiên Tứ muốn cải tạo Thập Lục Phố, trước tiên phải làm một con đường cái quan, thầy Triệu liền bổ sung: Hai bên đường cái quan phải có cây xanh và nước chảy. Thiên Tứ rất khâm phục thầy Triệu, hỏi thầy đủ thứ chuyện, chuyện gì thầy cũng có thể trả lời. Thiên Tứ đọc tiểu thuyết, thầy giáo thế mà lại có thể đọc làu làu "Hồng Lâu Mộng"! Bố đến kiểm tra, Thiên Tứ liền luyện chữ, thầy giáo dạy cậu viết chữ thể Ngụy Bi. Bố vừa đi, thầy trò lại nghiên cứu tính cách và thói quen của Lâm Đại Ngọc. Thầy sẽ bảo: "Em nhắm mắt lại tưởng tượng xem nào!" Chỉ cần nhắm mắt lại, Thiên Tứ liền tha hồ tưởng tượng, cậu đã nhìn thấy Đại Ngọc! Cậu rất muốn tìm "Ong Mật" để gặp; ngõ hầu Ong Mật không thể nào giống Đại Ngọc được! Chắc trên đời này chẳng có Lâm Đại Ngọc thứ hai đâu, trừ phi tưởng tượng ra thêm một người nữa. Cậu nghĩ, cậu múa bút viết bậy, có hôm viết một bài văn mang tên "Ong Mật", thầy Triệu hết lời khen ngợi, bảo cậu đến tìm cô ấy rồi về viết tiếp. Cậu liền đi tìm cô. "Ong Mật" đã lớn thành một thiếu nữ phổng phao, khuôn mặt hình như dài ra thêm một chút, cũng không đi chân đất nữa, tròng mắt đen vẫn đen láy như thế, chỉ có điều đen đến mức không tài nào hiểu thấu. Cô bước đi vô cùng uyển chuyển, đôi bàn chân to mà như không chạm đất. Thiên Tứ không dám nhìn lâu, cô không còn tự nhiên như trước nữa, cô biết cười ẩn ý điều gì đó. Thiên Tứ trở về, nhíu đôi mày thưa thớt mà nghĩ ngợi: Giả sử cái miệng của "Ong Mật" nhỏ đi chút nữa, chiếc mũi dài ra thêm một phân, rồi kết hợp với đôi tròng mắt đen ấy thì sao nhỉ? Chắc chắn sẽ còn xinh hơn nữa. Ong Mật cứ phải đi chân đất, bước đi nhẹ nhàng không tiếng động ở bên bờ sông, dưới bóng râm xanh mát! Được rồi, cậu cứ thế mà viết thành một bài. Thầy Triệu bảo: "Thế mới đúng chứ, đây mới chính là văn học, em đã hiểu chưa? Thế nhưng em vẫn chưa viết ra được điểm nhấn, 'Ong Mật' đẹp nhất ở chỗ nào? Đương nhiên là đôi mắt ấy rồi, màu đen, đen như thế nào?" Thầy đợi Thiên Tứ tự suy nghĩ.
"Đen như — mực!"
Thầy giáo lắc đầu.
"Đen như — ban đêm!"
Thầy vỗ bàn: "Bên bờ sông, dưới bóng râm xanh mát, đôi mắt đen như ban đêm! Thiên Tứ em giỏi lắm, em cao tay hơn thầy rồi! Em đoán xem thầy đang tưởng tượng gì nào? Giống như hai hạt châu đen. Hạt châu thì vô tri, còn màn đêm thì biết chuyển động, biết trôi chảy, trôi mãi đến tận chốn vô định nào đó, có phải thế không?" Thiên Tứ đã hiểu ra, cậu cũng học cách làm thơ, chẳng ai quản thúc, tự cậu biết chăm chỉ dụng công. Cậu quan sát mọi thứ thật tỉ mỉ, rồi sau đó suy ngẫm. Cậu gọi vợ của Tứ Hổ là "Măng-sê Nguyệt Nha" (vợ trăng lưỡi liềm), bởi vì miệng cô ta bị vẹo; Hổ gia suýt thì nổi đóa với cậu. Hổ gia bảo môi vẹo thiên hạ này phải kể vợ anh ta là số một, Thiên Tứ bảo trăng lưỡi liềm thì cũng chỉ có một mà thôi, thế là hai người vẫn là bạn tốt của nhau như cũ.
Bố vô cùng hoài nghi rốt cuộc thầy Triệu đã dạy những thứ tào lao gì cho con trai. Bố nói chuyện với thầy giáo, thầy hết lời khen ngợi Thiên Tứ có thiên phú. Bố không hiểu. Thầy giáo mang bài văn của Thiên Tứ ra, bố mới tin là con trai mình không uổng công đọc sách, có một bài văn mà dùng tới tận sáu tờ giấy ô đỏ! Bố chẳng thèm xem viết cái gì, chỉ ngồi đếm số chữ, đủ một nghìn rưỡi chữ! "Hơn một nghìn chữ cơ đấy! Đây chẳng khác nào viết luận văn rồi còn gì!" Thầy Triệu cười lớn: "Chỉ cần cho em ấy ba năm công phu, cái gì em ấy cũng viết được tuốt!"
"Nhưng mà cũng đừng bắt nó mệt quá đấy nhé," bố lại đổi ý, "Tôi chỉ có mỗi đứa con trai này thôi! Viết luận văn hại não lắm đấy!" Bố đã hoàn toàn tâm phục khẩu phục thầy Triệu, cũng lấy làm kiêu hãnh thay cho con trai. Hễ gặp ai là bố lại khoe Thiên Tứ biết viết luận văn. Thiên Tứ cũng vô cùng đắc ý, gặp lúc bố sai làm việc gì đó, cậu liền bảo: "Thôi, đừng làm loạn tâm trí của con, con đang viết luận văn đây này!"