Ngưu Thiên Tứ Truyện

Lượt đọc: 208 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
19. Thi Nhân Thương Nhân

❊ ❊ ❊

Đi theo thầy Triệu hơn một năm, Thiên Tứ có tiến bộ rất lớn về mặt chữ nghĩa, viết lách cũng khá thanh tao. Câu đối xuân dán ở cửa tiệm của bố đều do cậu viết, các nhân viên đều giơ ngón cái khen ngợi, cậu vừa xấu hổ lại vừa đắc ý.

Bố công nhận thầy Triệu là một người thầy giỏi; nhưng mặt khác, bố lại phát hiện ra: sách trong thư phòng ngày càng nhiều, nhưng những thứ khác lại bớt đi. Bình sứ, hộp mực đồng trên bàn đều không cánh mà bay, Thiên Tứ phải dùng một cái đĩa nhỏ thô ráp làm nghiên mực. Bố gặng hỏi Tứ Hổ, hổ gia chẳng hay biết gì. Hỏi Thiên Tứ, Thiên Tứ chỉ cười. Thầy giáo không có tiền mua sách hoặc những thứ khác, bèn cầm đồ đem bán.

- Sao không đòi tiền tao? - Bố ngẩn người.

- Thầy Triệu bảo, trong phòng nhiều đồ quá, trông rối mắt lắm!

- Nhưng đó là đồ của tao! - Bố vốn chẳng tiếc mấy món đồ đó, chỉ là ông không thích cách làm này.

- Bán đồ của bố với xin tiền bố thì có gì khác nhau chứ? - Thiên Tứ hoàn toàn quy phục thầy Triệu.

- Bán đồ ngay trước cửa nhà tao ư?! - Thật là mất mặt, bố nghĩ thế.

- Bán luôn quen tay ấy mà, thầy nói, thế mới không quên cái nghèo; nghèo rồi mới tinh tế được! - Thiên Tứ vô cùng đắc ý: - Hôm trước, em bán đôi giày da, được một đồng rưỡi; em mời thầy đi ăn quán nhỏ một bữa, thầy thích lắm!

- Mày là con tao, hay con ổng? - Sắc mặt bố trầm xuống. Chuyện gì cũng có thể xuề xòa, nhưng không thể xuề xòa kiểu này được, thế này là cố tình dạy hư rồi!

- Thiên Tứ chẳng đáp lại được gì, cậu biết quy củ của mẹ và bố, nhưng cách làm của thầy Triệu thú vị hơn nhiều. Việc này khiến cậu có thể giả vờ nghèo, mà cái nghèo lại không giống như nhà họ Kỷ. Đây là bán giày da đi để ăn quán nhỏ. Thầy Triệu nghèo thật, Thiên Tứ đành phải đi theo. Cơn nghèo của thầy Triệu dẫu là thật, nhưng cũng rất thú vị. Thầy Triệu có thể bán hộp mực đồng để mua một cuốn sách nhỏ, rồi lại bán sách để mua thuốc lá. Từ bố và Thập Lục Phố, cậu hiểu được uy lực của đồng tiền; còn từ thầy Triệu, cậu tìm ra cách chống lại đồng tiền, cố tình đùa giỡn với nó. Tiền tất nhiên vẫn là vật tốt, nhưng phương pháp của thầy khiến tiền mất đi chút kiêu ngạo, đáng lẽ phải mua sách thì lại cứ mua thuốc lá, hừ mũi vài cái với tiền! Bụng đói thì bán áo bông, người lạnh thì đi trộm than, nhóm thêm ít lửa, thầy có cách hết, lại còn rất vui vẻ.

Bố không thể chịu đựng nổi chuyện này nữa: - Hay nhỉ, thầy giáo mà còn trộm đồ, lại đi dạy trẻ con bán giày da à? Tao chỉ biết mua, không cho phép bán! - Bố quyết tâm phải đuổi khéo thầy Triệu. Thím Kỷ cho rằng bố nói rất phải, bọn họ trộm than, lại còn vứt cả nến tây chưa đốt hết xuống đất cho chuột ăn! Lấy đĩa làm nghiên mực, lấy đũa làm thanh sắt chọc lò, bởi vì thanh sắt với xẻng múc than đều không cánh mà bay!

Thiên Tứ không nỡ rời xa thầy, hơn nữa cậu đã quyết tâm phản kháng, bây giờ cậu đã là một thiếu niên mười sáu, mười bảy tuổi, bản thân có chủ kiến riêng. Cách nói chuyện của cậu đã giống hệt người lớn, lông tơ trên miệng cũng khá rậm, cậu không thể hoàn toàn phục tùng bố. Vốn dĩ cậu rất thích sự ngăn nắp sạch sẽ, bởi vì khi mẹ còn sống thì việc gì cũng có quy tắc nhất định, nhưng cậu cũng thích sự phóng khoáng không theo quy củ nào của thầy, lúc đang làm thơ thì còn tâm trí đâu mà lau bàn nữa? Thầy và cậu đều là thi nhân, còn bố là thương nhân, điều này rất rõ ràng; thi nhân không thể phục tùng thương nhân, cũng là điều hiển nhiên.

Hổ gia sợ mọi chuyện làm lớn thành căng thẳng, liền đứng ra hòa giải, từ nay cấm bọn họ bán đồ nữa, giao cho lão canh giữ cửa cái, chịu trách nhiệm kiểm tra. Bố cũng đừng giận dữ nữa, bởi vì Hổ gia tin rằng Thiên Tứ đã biết làm văn, tương lai nhất định sẽ làm quan. Thầy Triệu coi như không bị đuổi cổ, gặp lúc cần bán đồ, không đợi Hổ gia kiểm tra ra, thầy liền tuyên bố trước: - Ra ngoài kiếm chút tiền đây, đi xa vào, không bán ở cửa đâu! - Hổ gia cũng không truy cứu sâu, bởi vì lão cũng thấy có mấy món đồ sớm nên bán đi, cứ chất đống chỉ chật chỗ chứ chẳng có lợi ích gì. Vả lại thầy bán đồ xong còn mời khách nữa chứ, Hổ gia thường xuyên được ăn hoa quả và đồ ăn vặt của thầy; miệng đã được hưởng lợi, mắt sao có thể không nhắm lại cho qua chuyện?

Bố còn có một điểm không vừa ý nữa – Thiên Tứ hay sang thăm "Ong Nhỏ". Thiên Tứ rất thích tìm cô bé ấy chơi, bây giờ con bé đã là "Ong Nhỏ về đêm". Vợ chồng lão Hắc không có thời gian quản lý con cái, cứ mặc chúng nó tự do nổi loạn. Thiên Tứ cũng hùa theo bọn chúng, lại còn cực kỳ thân thiết với "Ong Nhỏ". Cậu không chê bọn họ bẩn nữa, bởi vì chính cậu cũng học theo dáng vẻ của thầy Triệu, không thèm ăn diện nữa; chai dầu chải tóc dùng dở của cậu sớm đã mang tặng "vợ Nguyệt Nha" rồi. Cậu thích sự ngây ngô chẳng biết gì của Ong Nhỏ; cậu ngâm thơ, cậu đọc "Ký Ong Nhỏ", cô bé liền trợn tròn đôi mắt đen láy, thốt lên: "Á chà! Nghe hay phết!" Cậu bắt chước điệu bộ trong tiểu thuyết để nói với cô bé: "Anh và tiểu thư có duyên phận một đời!" Cô bé vẫn đáp: "Á chà, hay lắm!" Nhưng con bé cũng tiến bộ đấy chứ, biết dùng kim khâu vá tất cho các em, trên tóc thường vương mấy sợi chỉ trắng, Thiên Tứ tiện tay gỡ xuống, xoa xoa mái tóc của cô bé, cô bé cũng chẳng buồn giận. Những ngày trời mưa, con bé vẫn đi chân trần.

Có lần bố đến tiệm của lão Hắc, bắt gặp bọn họ đang chơi đùa cùng nhau. Bố gọi Thiên Tứ về nhà. Thiên Tứ thấy sắc mặt bố không ổn, không nói gì lủi thủi về nhà, đem chuyện này thảo luận với thầy Triệu. Thầy Triệu bảo, không có phụ nữ thì chẳng có thơ, thi nhân ai mà chẳng yêu phụ nữ! Thiếu nữ chính là cây liễu, thơ là gió, không có cây liễu thì gió thổi đẹp vào đâu? Thiên Tứ hỏi sao thầy không đi tìm phụ nữ? Thầy đáp từng bị phụ nữ tát cho một cú giáng trời, phụ nữ tát người cũng như cành liễu quật lên đầu, nhạt nhẽo lắm.

Bố không nhắc lại chuyện này nữa, nhưng ngầm tìm vợ cho Thiên Tứ; cứ dây dưa mãi với đám con cái nhà lão Hắc thì chẳng có kết cục tốt đẹp gì đâu.

Dạo này bố quả thực sinh tật cáu kỉnh, ông rất hay cằn nhằn. Ông thích trò chuyện với Thiên Tứ, nhưng lại chẳng hợp câu nào; Thiên Tứ có lúc cố tình tránh mặt bố, còn bố thì vênh râu lên tận trời. Bố dường như đã đánh mất cái sự xuề xòa vui vẻ của ngày trước. Tuổi càng cao lại càng bận tâm đến việc làm ăn, mà buôn bán lại chẳng được như trước nữa. Ba cửa tiệm đến lúc tổng kết sổ sách cuối năm, vậy mà lại có một tiệm bị lỗ. Cả đời bố chưa từng lỗ vốn, đây là lần đầu tiên. Tại sao lại lỗ, bố chẳng tìm ra nguyên nhân. Càng buồn bực ông lại càng thấy việc buôn bán của nhà khác thật vô lý, chẳng có quy củ gì cả. Thế nhưng cái đám vô lý ấy lại kiếm được tiền, còn ông thì lỗ! Ông cảm thấy không khí ở Vân Thành cũng chẳng còn ngột ngạt như trước nữa, những người buôn bán tranh giành nhau đến sứt đầu mẻ trán, chẳng ai còn tin câu thuyền nhiều không ngại sông sâu nữa. Mọi người bày ra đủ mọi trò kỳ lạ, ông đuổi theo không kịp, mà cũng chẳng muốn đuổi; có muốn đuổi cũng chịu! Tiền vô cùng khan hiếm, người ở quê tuyệt đối không lên thành phố mua sắm thứ gì. Ông vẫn tin vào những phương pháp truyền thống, ở một mức độ nhất định thì hàng của ông vẫn là hàng thật giá đúng. Thế nhưng ông vẫn lỗ tiền. Những kẻ bán hàng lậu, bán hàng giả, đều kiếm được lời. Thương nhân thì phải cấu kết với quan lại, thậm chí phải móc nối với người Nhật Bản. Hơn nữa ai nấy đều đánh quả nhanh, vơ vét được dăm bảy nghìn, ba vạn hai vạn là thu vó gác kiếm; còn ông thì coi trọng thương hiệu lâu đời, tính chuyện lâu dài, ngày nào cũng có hai ba mươi miệng ăn chờ cơm, chẳng biết bán được mấy đồng! Ông không hiểu nổi rốt cuộc là vì sao, giống như lão họ Kỷ không hiểu vì sao nhà quê lại nghèo đến thế. Người ta bán hàng Nhật, ông cũng bán, nhưng ông không kiếm được tiền. Người ta giảm giá, ông cũng giảm, vậy mà vẫn chẳng có ai đến mua. Ông dùng vốn liếng gom góp bằng mồ hôi nước mắt để nhập hàng, ông biết những đồng bạc đó đã rời khỏi Vân Thành, và mong chờ chúng lại được gửi từ dưới quê lên; nhưng nhà quê chỉ mang lương thực lên, chứ không mang tiền. Người dân quê bán lương thực xong, toàn ra các sạp hàng mua quần áo cũ, vải vụn vặt, miến bột cao lương của Nhật chứ chẳng thèm bước chân vào tiệm của ông. Ông không dám lơ đễnh như trước nữa, ông cũng tất bật mua vào bán ra, nhưng vẫn chạy không kịp người ta. Người ta bao tiêu cả một lô giày cao su lớn, chỉ trong vòng một tháng kiếm đút túi ba bốn vạn; còn ông nhập một góc, chẳng ai hỏi han. Người ta nhập hàng từ mối nào thế nhỉ? Ông chẳng dò ra đường lối. Ông bán chịu lỗ mà giá vẫn không rẻ bằng người ta. Ông có mặt tiền hoành tráng, còn người ta thuê mấy chục người đi rao khắp phố. Ông phải đóng thuế nhà mặt tiền, thuế cửa hàng, thuế kinh doanh, thuế cứu trợ thiên tai, thuế tự trị, trong khi người ta còn chẳng thèm mở cửa hàng mặt phố. Trước kia, nhắm mắt ông cũng chẳng buôn bán sai được, cứ bán là ra tiền, mà quả thực là bán được. Bây giờ, ông trợn tròn mắt, tự tay gảy bàn tính, cũng chẳng ăn thua. Ông chỉ có thể ngồi lại với mấy ông chủ cũ để thở dài. Bọn họ đều không chịu thua kém tuổi tác, dốc hết tâm tư để vươn lên, sửa sang mặt tiền, lắp cửa kính lớn, mua hàng có dịch vụ giao tận nơi, trong tiệm chuẩn bị sẵn thuốc lá, năm mới giảm giá lớn, dán đầy quảng cáo khắp phố, nhưng chẳng ăn thua. Người kiếm được tiền toàn là hàng của người ngoại quốc, trơ mắt nhìn căn nhà nhỏ của người Nhật biến thành tòa nhà cao tầng, thuốc lá Hạt Đức Môn thậm chí được bán nguyên thùng về tận nông thôn. Niềm an ủi duy nhất của ông là nhìn những cửa tiệm mới mở rồi lại dẹp tiệm, dẹp rồi lại mở; tiệm của ông rốt cuộc vẫn là hiệu lâu năm. Nhưng giả sử cứ lỗ mãi thế này, ông cũng sập tiệm mất! Buôn bán cả một đời, đến khi râu tóc bạc phơ lại phải dẹp bỏ sự nghiệp, viễn cảnh ấy ông còn chẳng dám nghĩ tới nữa. Thế mà Thiên Tứ lại cứ nhất quyết không chịu học buôn bán! Ông sao có thể không cằn nhằn cho được?

Thiên Tứ nghe tin lỗ vốn, vội vàng chạy đi báo cho thầy, thầy nghe xong liền rất vui mừng. - Chuyện này thì có liên quan gì đến chúng ta chứ? Không những chẳng liên quan, mà còn nên ăn mừng sự sụp đổ của tinh thần thương mại nữa là đằng khác. Hay là chúng ta mua ít rượu về ăn mừng nhỉ?

- Lỡ bố mà biết thì phiền đấy! - Thiên Tứ cẩn thận nhắc nhở.

- Thật ra ông ấy nên thưởng thức hành động này mới phải. Tiền ở đâu thì tâm ở đó. Ba cửa tiệm đều sập tiệm cả, há chẳng phải hoàn toàn rảnh nợ, trở thành linh hồn tự do hay sao! - Lời thầy Triệu nói quả thực rất có lý, nhưng Thiên Tứ rốt cuộc vẫn hơi lo lắng: - Giả sử việc làm ăn của bố đều phá sản thật, thì em tính sao đây?

- Có gì mà khó tính? Một cặp thi nhân lang thang, thế là hết. Thiên hạ suy cho cùng vẫn là người nghèo chiếm đa số, chúng ta sợ gì chứ? -

Câu nói này lại khơi gợi trí tưởng tượng của Thiên Tứ: Thầy Triệu, Ong Nhỏ, Hổ gia và Hổ thím, cùng chính cậu, đều đang lang thang khắp nơi. Ai nấy đều đi chân trần, dưới bóng cây râm mát, gọi Ong Nhỏ mò ít cá, mọi người cùng ăn, ngẫm lại cũng thấy tự tại biết bao. Cuộc sống thế này chắc chắn sẽ tốt hơn việc đâu đâu cũng có sự gò bó, quy củ.

Điều khiến cậu vui mừng nhất là bài văn ngắn của mình, được thầy Triệu gửi đến một tòa soạn báo ở Thiên Tân, vậy mà lại được đăng lên chuyên mục văn nghệ. Tòa soạn gửi tặng cậu ba bản. Nhìn thấy tên mình được in trên giấy, cậu run rẩy cả người. Từ nhỏ ngoài Hổ gia ra sức tôn trọng cậu ra, đi đến đâu cậu cũng bị người ta ức hiếp, nào là con hoang, chân què, bị trường học đuổi học. Bây giờ tên của cậu được đăng trên báo chí! Cậu cảm thấy tài sản của bố chẳng bõ bèn gì, thứ có giá trị nhất chính là danh tiếng, chứ không phải lợi lộc. Trên báo có tên mình, chắc là cả thiên hạ đều biết rồi ấy chứ. Nhưng nghĩ lại, hình như cũng không hẳn, ở Thập Lục Phố làm gì thấy bóng dáng tờ báo nào, báo chí trong tiệm lão Hắc toàn dùng để gói đồng xu. Còn trong các gia đình ở Vân Thành, theo những gì cậu biết, rất ít nhà có sách báo. Hai tờ báo lá cải ở Vân Thành, ngoài dăm ba tin tức vụn vặt và mấy tờ quảng cáo giảm giá lớn ra, thì chỉ có tiểu thuyết kiếm hiệp là còn có người xem. Thầy Triệu gọi mấy cuốn tiểu thuyết ấy là "văn nghệ Hoàng Thiên Bá", tuyên bố ngay cả tòa soạn báo cũng đáng đem đốt. Thế nhưng cái thứ "văn nghệ phi Hoàng Thiên Bá" của chính cậu thì có tác dụng gì chứ, ai thèm đọc? Thiên Tứ hoài nghi: Giả sử chẳng có ai đọc, thì viết ra để làm gì cơ chứ? Vẫn là tiền có ích hơn, ít nhất là hữu dụng hơn chữ nghĩa. Điều này thì cậu không dám nói với thầy Triệu.

Đến dịp rằm tháng Tám tổng kết sổ sách, ba cửa tiệm hoàn toàn không kiếm được đồng nào, chỉ vừa đủ tiền ăn uống qua ngày. Tình cảnh này còn khó chịu hơn cả việc bị lỗ. Trong lòng một thương nhân chỉ có hai mặt, lời hoặc lỗ, giống như ngày với đêm. Không lời không lỗ thì tính là cái gì chứ? Nói ra chỉ thêm mất mặt. Chỉ có kẻ biết buôn bán mới dám chịu lỗ. Sắc mặt ông lão họ Ngưu vô cùng khó coi, khuôn mặt tròn hóp đi một vòng, tấm lưng còng xuống rất nhiều. Thế nhưng ông vẫn đang giãy giụa. Ban đêm thời gian ngủ càng ít, ông lại càng thích suy nghĩ. Ông rất muốn được xuề xòa như trước kia, nhưng không tài nào làm được. Những thành công có được nhờ may mắn mù quáng trước kia, nghĩ lại khiến người ta thấy dễ chịu hơn đôi chút, bản thân tự bật cười; nhưng đem những năm tháng ngày xưa ra so sánh với hiện tại, ông lại thấy mờ mịt không lối thoát. Ông cảm thấy lồng ngực bức bối khó chịu. Cứ đến rạng sáng là ông không tài nào chợp mắt được nữa, đành đứng dậy đi dạo trong sân, rồi ho sù sụ.

Lòng Thiên Tứ mềm lại đôi chút. Cầu phải giúp bố, bố đang cần sự đồng cảm. Cậu không thể làm thi nhân suốt ngày được. Làm thi nhân chẳng qua chỉ là chuyện gần đây thôi, mẹ đã quản cậu hơn chục năm trời, chẳng phải mẹ làm việc gì cũng có phương pháp đó sao?

Cậu nói với bố, cậu quyết định sẽ giúp bố. Bố mỉm cười. Nhưng cậu có thể giúp gì chứ? Ngẫm lại kĩ càng, cậu chẳng hiểu cái gì cả, mười mấy năm trời uổng phí thanh xuân. Nghề nghiệp không có, sức lực không có, kiến thức không có. Cậu chẳng khác nào một ống tre rỗng tuếch! Người duy nhất cần phải biết ơn chính là thầy Triệu, chỉ có thầy Triệu dạy cho cậu chút chữ nghĩa, còn những người khác chẳng ai dạy cậu bất cứ thứ gì. Có lẽ cậu chỉ đành chờ để làm quan hoặc làm thi nhân mà thôi! Cậu chẳng còn cách nào khác, đành thừa nhận sự vô dụng của bản thân.

Thôi kệ đi, ngủ một giấc trước đã! Cậu trùm kín đầu, lăn ra ngủ một giấc ngon lành chưa từng có.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.