Những chùm lạc mới lại xuống chợ, Thiên Tứ đã được một tuổi.
Lúc cậu bé được chừng mười tháng, trong lòng thím Kỷ đã bắt đầu dao động: Thím thực sự muốn về nhà thăm đứa con của mình, nhưng thím lại sợ về. Sự hưởng thụ trong thành phố và nỗi khổ nhớ nhà tối đa cũng chỉ ngang nhau, có những lúc thím thà hy sinh gạo tẻ bột mì ngon cùng quần áo chỉnh tề, để đổi lấy niềm vui đoàn tụ ruột thịt; sự hưởng thụ vật chất cá nhân chưa hoàn toàn chiến thắng được tâm hồn thím. (Bởi vậy sao thím Lưu già lại không ưa thím ấy chứ.) Nỗi khó khăn nằm ở chỗ này: Gạt bản thân ra không bàn tới; số tiền đó! Số tiền đó!! Số tiền đó!!! Trong mắt thím, bản thân thím đã có cái ăn cái uống, thím bắt buộc phải giao toàn bộ số tiền kiếm được cho gia đình, như thế mới đáng mặt với mọi người. Ở nhà nhìn nhận, việc thím rời khỏi gia đình là một sự hy sinh cao quý, nhưng họ thực sự cần số tiền đó. Thím muốn về, họ cũng muốn thím về, nhưng tình cảm không địch nổi hiện thực phũ phàng, số tiền đó đứng giữa họ và thím, giống như một con quỷ lớn đang cười lạnh, khiến máu trong người họ đóng băng. Trái tim thím treo lơ lửng trên người đứa con của mình, còn lý trí của thím thì mãi mãi vương vấn mấy đồng bạc ấy. Về chứ, về chứ! Có lúc thím giậm chân tự lẩm bẩm như vậy. Thế nhưng thím thực sự sợ — nhỡ có một ngày không về không được thì sao! Giả sử Thiên Tứ cai sữa! Cai sữa vào khoảng mười tháng tuổi là chuyện thường thấy. Thím thường thừ người ra, cái miệng rộng mím lại thành một đường chỉ, trong đầu chẳng nghĩ được gì ngoài nhà, tiền, nhà, tiền, hai cái bóng đen cứ quay lại dằn vặt trái tim thím.
May là vào khoảng mười tháng tuổi, bà cụ họ Ngưu không nhắc chuyện cai sữa, con chó săn thím Lưu già cũng không nhắc — có bao nhiêu là việc, những việc nên làm, nếu bà chủ không nhớ ra thì thím Lưu già cũng chẳng nhớ ra; có bao nhiêu là việc, những việc không cần làm, hễ bà chủ vừa nhắc tới là thím Lưu già lại thêu dệt thêm mắm thêm muối; đúng là một con chó săn chính hiệu. Hai người họ không nhắc, thím Kỷ lại càng mím chặt miệng hơn. Thế nhưng thím lại nhớ đứa con của mình, lớn hơn Thiên Tứ hai tháng, tính ra là tròn một tuổi rồi. Tròn một tuổi rồi, đứa con của mình, chắc biết đi rồi nhỉ, mọc được mấy cái răng rồi, có phải chịu uất ức từ người khác không, ăn gì, mặc gì... Thím nhìn Thiên Tứ mà rơi nước mắt, vào ban đêm; ban ngày thì phải giấu nước mắt đi.
Đối với Thiên Tứ, có lúc thím sinh hận, vì đứa con của chính mình; có lúc lại yêu thương, cũng vì đứa con của chính mình. Cứ hễ nghĩ đến con mình, thím nhìn Thiên Tứ chẳng khác nào một đống bạc vụn, một đống bạc biết bú sữa. Nhưng cũng có lúc, thím ôm chặt lấy cậu bé, hôn hết cái này đến cái khác, cái miệng rộng suýt chút nữa nuốt trọn cả má phúng phính của Thiên Tứ vào trong, giống như con có cục nuốt con sâu, khiến Thiên Tứ ngơ ngác chẳng hiểu gì. Trong sự khủng hoảng giữa việc cai sữa và thất nghiệp, thím không còn cách nào khác là phải yêu đống bạc vụn này nhiều hơn. Hy vọng duy nhất trong lòng thím là: Giả sử Thiên Tứ biết ơn mà không cho thím đi, thím có thể cố trụ thêm vài tháng nữa — kế hoạch lâu dài thì không thể nghĩ tới. Thím hết lòng chăm sóc Thiên Tứ, lại nhỏ giọng đem những nỗi uất ức kể hết cho cậu nghe, cậu bé hình như hiểu mà lại hình như không hiểu, cứ lẩm bẩm ú ớ với thím. Có những lúc, thím đặt đứa bé xuống, rồi dọa nạt: "Ta đi đây! Không về nữa đâu!" Sau đó bước đi vài bước để xem phản ứng thế nào. Thiên Tứ phần lớn là lật người bò dậy, ngẩng đầu lên, hai tay dùng sức chống xuống, ê a vài tiếng. Trong lòng thím Kỷ cảm thấy dễ chịu hơn chút ít — thằng ranh này vẫn có chút tình người. Thế nhưng cũng có những lúc, cậu bé nằm ngửa tay chân hướng thiên, miệng lẩm bẩm những câu thơ ngắn, hoàn toàn phớt lờ thím; điều này khiến thím vô cùng đau lòng, "Đồ quỷ sứ; ta đi là cái chắc!" Thế nhưng thím biết giá trị của mấy đồng tiền kia là thứ không thể tùy tiện vứt bỏ như vậy. Thím có gầy đi một chút.
Còn về việc Thiên Tứ có yêu thím Kỷ hay không ư? Thật khó nói. Thằng nhóc này đôi khi có thể tỏ ra cực kỳ lạnh lùng, hai má xị xuống, khóe mắt cụp xuống, trông rất giống một vị thần bất đắc chí, chẳng tỏ ra thân thiết với ai cả, đặc biệt là với bà chủ họ Ngưu. Trong ba người phụ nữ này, dĩ nhiên cậu bé quen thuộc với thím Kỷ nhất, nhưng quen thuộc không có nghĩa là yêu. Giả sử cậu bé biết yêu, thì không nghi ngờ gì nữa, người cậu yêu nhất là Tứ Hổ, thứ đến là ông lão họ Ngưu, đại khái là cậu rất muốn làm một trang nam nhi đích thực. Thế nhưng cậu cũng thích những thứ có hoa văn, quần áo của ai có hoa văn là cậu lao tới; thím Kỷ nhìn ra điều này, nhưng thím tuyệt đối không dám mặc áo hoa. Trong tấm lòng đơn giản mà đáng kính của mình, thím tính toán rằng, giả sử bị sa thải, lúc rời đi thím nhất định phải mặc một chiếc áo vải hoa. Giả sử Thiên Tứ có thể ôm chặt lấy thím không buông, cơ hội của thím sẽ nhiều hơn một chút. Thím có ý định ngầm nhờ Tứ Hổ bán đi một chiếc áo dài vải xanh để mua vài thước vải hoa; thím tuyệt đối không chịu đụng đến một xu tiền công của mình.
Thế nhưng trước khi thực hiện kế hoạch này, thím cảm thấy mặt đất dưới chân mình đã vững chãi hơn đôi chút. Có một hôm thím Lưu già đổ bệnh, đành phải để thím Kỷ xuống bếp nấu cơm. Thím Lưu già ghét nhất là người khác động vào nồi niêu dao kéo của mình. Miễn là còn gượng nổi, thím ta quyết không chịu rời khỏi nhà bếp. Mười lần như cả mười, thím có bệnh cũng không nói cho người khác biết, sợ người khác chiếm mất địa vị của mình. Từ sự trung thành mà sinh ra đố kỵ là điểm vĩ đại của một con chó săn, nhưng lại là khuyết điểm của một bậc thánh nhân. Lần này, thím ta quả thực không thể không rời khỏi nhà bếp, bởi vì Tứ Hổ phát hiện ra thím ta tay vẫn cầm vá xào, đang nằm bẹp trước vại nước, cổ họng bị nghẹn một cục đàm, một cục đàm chắc mẩm có thể lấy mạng thím ta. Tứ Hổ hoảng hốt, hoảng đến mức như gà phải vía, càng hoảng càng luống cuống chẳng biết tính sao. Cho đến khi bà cụ họ Ngưu bước tới, cậu ta mới túm lấy thím Lưu già cuộn tròn lại bế thọc vào phòng bà. Bà cụ họ Ngưu mở kho thuốc của mình ra, tính toán cẩn thận một hồi, tìm ra một gói giấy trên có vẽ dấu mũi tên đi xuống. Bà cụ họ Ngưu vốn rất tao nhã theo kiểu quan lại, duy chỉ có cách ghi nhớ các gói thuốc là học từ những người gánh nước bán than, trên giấy vẽ các dấu chân gà khác nhau để phân biệt sự khác nhau và công dụng của thuốc: Chân hướng lên trên là thuốc phụ khoa, chân năm móng là chữa bệnh nặng. Viên thuốc năm móng được nốc xuống, thím Lưu già thở phào được một hơi, nhưng vẫn không thể cử động; bà chủ cũng đưa ra mệnh lệnh rõ ràng: Không được uống thuốc bốn móng thì tuyệt đối không được xuống đất.
Cứ như vậy, thím Kỷ đành phải xuống bếp nấu cơm. Trước kia thím thường hay la cà ngỏ ý muốn giúp thím Lưu già một tay, nhưng đều bị từ chối; phạm vi thế lực của thím Lưu già là thứ không cho phép người khác xâm phạm. Tứ Hổ ngược lại còn có thể phụ giúp một tay, như nhặt hành, vo gạo hay những công việc không có gì to tát. Thế nhưng Tứ Hổ là một "thằng nhóc" cơ chứ; đồng giới thì không tiện hợp tác, điều đó lại tạo cơ hội cho khác giới xích lại gần nhau. Ngày thường ngoài việc chăm sóc đứa bé, công việc phụ của thím Kỷ là làm vài đường kim mũi chỉ. Thím Lưu già đành chịu thua khoản này, mắt của thím ta đã chẳng còn tinh anh để làm việc đó nữa. Thế nhưng thím ta lại tức tối: Không phải thím ta thực sự muốn ôm đồm mọi việc, tự vắt kiệt sức mình đến chết, mà là muốn mọi thứ đều nằm dưới sự quản lý của mình, thím ta phải là người đứng đầu trên thực tế. Nhìn bà chủ và thím Kỷ bàn bạc chuyện cắt may thế nào, hoàn toàn chẳng dính dáng gì đến mình, thật là khó chịu làm sao! Thế nên, thím ta lại càng phải đóng chặt cửa bếp hơn nữa. Giờ đây, đã nuốt viên thuốc năm móng vào bụng, mặc cho thím Kỷ xâm lược nhà bếp, thím ta cảm thấy sự trống rỗng của cuộc đời, nằm bẹp dí như một con chó già hễ kêu là lại ho.
Thím Kỷ thừa biết mình không thể cạnh tranh với thím Lưu già, cứ đơn cử việc thái hành hoa thôi, cả đời thím cũng đừng hòng nghĩ đến chuyện thái nhỏ được như thím Lưu già thái. Thế nhưng trong lòng thím lại cảm thấy dễ chịu hơn chút ít, hễ cứ bước chân vào nhà bếp là thím lại nghĩ mình có hy vọng thay thế thím Lưu già. Thím hoàn toàn không có ý định cầu nguyện cho thím Lưu già chết sớm, nhưng hiện thực thường khiến lòng người trở nên chai sạn hơn một chút: Thím Lưu già uống viên thuốc năm móng rồi, nhỡ đâu... chà! Sự ra đi của một người sẽ đem lại cho kẻ khác một vài hy vọng.
Điều càng khiến thím vui mừng hơn là Thiên Tứ đã bày tỏ thái độ của mình. Thím đang nấu cơm thì Tứ Hổ theo lệnh của bà chủ, hớt hải gọi thím quay về doanh trại gấp, bởi vì Thiên Tứ và bà chủ đang hờn dỗi nhau. Tứ Hổ trông nồi cơm giùm, thím Kỷ mũi chân nhón cao, gót chân dập dập, búi tóc trên đầu cứ nhún nhảy theo từng bước chạy hộc tốc tới. Thiên Tứ nằm ngửa trên giường, tay chân giãy đạp loạn xạ, khóc lóc thảm thiết vô cùng, nhưng lại chẳng có nổi giọt nước mắt nào.
"Nhìn đứa trẻ này mà xem, nhìn đứa trẻ này mà xem!" Bà cụ họ Ngưu lẩm bẩm: "Không theo ta, lại còn lăn đùng ra giãy giạ! Hay lắm, càng lớn càng có dáng dấp rồi đấy!"
Thiên Tứ chẳng thèm để ý gì đến mẹ mình nữa, lao bổ vào lòng thím Kỷ, rúc đầu vào ngực thím, nín bặt ngay lập tức. Được khoảng một phút nhỉ, cậu bé quay đầu lại cười, trên mi mắt vẫn còn vương vấn hai giọt nước mắt không nỡ rời đi.
"Từ nay mày đừng có theo ta nữa, cái đồ tiểu tử con nhà lính!" Bà chủ giơ ngón tay trỏ vào chóp mũi nó mà mắng.
"Hạ, búp!" Thiên Tứ chẳng chút khách khí mà phản kháng.
Thím Kỷ không dám có bất kỳ biểu hiện gì, cực kỳ bình tĩnh giữ thái độ trung lập; đứng giữa hai thế lực lớn, đây là cách an toàn nhất. Thế nhưng trong lòng thím lại cảm thấy thoải mái hơn rất nhiều — nếu Thiên Tứ mà làm thế này thêm vài lần nữa, địa vị của thím sẽ càng được củng cố vững chắc hơn.
Đến ngày sinh nhật của Thiên Tứ, thím Lưu già mới lại làm việc bình thường trở lại, lúc này thím ta đã uống lần lượt các loại viên hoàn năm móng, bốn móng, ba móng rồi; y thuật của bà chủ quả thực còn cao siêu hơn cả cô đồng Trương Tam Cô — đây là lời khen ngợi cao nhất trong lòng thím Lưu già, bởi vì Trương Tam Cô có thể dùng tro nhang tùy tiện chữa khỏi mọi thứ bệnh tật.
Sinh nhật của Thiên Tứ có hai nghi lễ trọng đại, một là tất cả mọi người cùng ăn mì xốt thịt bằm, hai là lễ bắt trảo chu (bói nghề tương lai). Nghi lễ thứ nhất hình như chẳng dính dáng gì đến Thiên Tứ, mà có vẻ như tổ chức ra là để dành riêng cho Tứ Hổ. Tứ Hổ có một thứ tình cảm đặc biệt đối với món mì xốt, hễ bưng bát lên là chẳng muốn đặt xuống nữa. Theo lời cậu ta tự thuật, ban đầu năm bát đầy là vừa vặn lấp đầy chiếc dạ dày, nhưng bắt buộc phải ăn thêm hai ba bát nữa, bởi vì cậu ta không nỡ dừng âm thanh húp mì lại; tiếng húp mì chỉ có thể so sánh với cơn giông bão giữa mùa hạ, vừa dữ dội vừa liên miên không dứt.
Nghi lễ thứ hai mới là lúc trông chờ vào một mình Thiên Tứ. Mọi người đều thắt thay cho cậu một giọt mồ hôi. Thím Kỷ sợ nhất là cậu bé chộp lấy thứ mà bà chủ không muốn cậu chộp, bởi vì cậu lớn lên bằng sữa của thím, nếu cậu chẳng có triển vọng gì thì rõ ràng là sữa của thím kém cỏi rồi. Sữa của một người phụ nữ mà lại kém cỏi ư?! Tứ Hổ lại có một nguyện vọng khác, cậu ta nhiệt tình mong mỏi bà chủ công bằng một chút, đưa cả cặp xúc xắc lắc kia vào danh sách, cậu ta cho rằng trẻ con mà không bắt đồ chơi thì không tính là trẻ con, mà là yêu tinh mới đúng. Thế nhưng bà chủ không thể công bằng được nữa, bà đã sớm bàn bạc kỹ lưỡng với thím Lưu già xem nên dùng mấy món đồ nào để thử thách Thiên Tứ. Bà chủ có một chiếc ấn đồng nhỏ, là vật kỷ niệm của cha để lại, tuy chỉ là một con dấu cá nhân, nhưng nhìn rất ra dáng quan ấn trong nha môn. Bà chủ chú trọng nhất là món đại diện cho đường quan lộ hanh thông, ngựa chiến tuấn mã này. Thím Lưu già đề xuất: Nên đặt con dấu này ở nơi dễ chộp nhất, hơn nữa còn phải buộc một chùm chỉ hoa vào núm ấn — một con sư tử nhỏ, để thu hút sự chú ý. Kế đến là một cây bút, một cuốn sách nhỏ; tuy hai thứ này không dễ dắt tay chộp ngay được ấn như công danh phất phới, nhưng vạn ban đều hạ phẩm, duy có đọc sách là cao, bút và sách cũng là tượng trưng cho việc làm quan, chỉ có điều vòng vèo hơn một chút. Kế tiếp nữa là một đồng tiền đồng lớn, từ khi đúc vào thời Hàm Phong đến nay chưa từng dùng qua, rất sáng bóng. Món này là để lấy lòng ông lão họ Ngưu, người mà tôn sùng tiền bạc hơn cả quan quyền; Thiên Tứ dẫu sao cũng là sản nghiệp chung của lão gia và bà chủ, thế nào cũng phải lấy lòng ông lão họ Ngưu một chút.
Còn về phần ông lão họ Ngưu ư? Hiện tại ông ta cho rằng mì xốt là trên hết, rất có ý định nhón tay vào góp vui một thìa, bày tỏ ý nghĩa là có mì xốt để ăn — một con người có mì để ăn, hơn nữa lại có thể tùy ý thêm xốt, thế là sống qua ngày được rồi. Thế nhưng ông ta chẳng hề đề xuất với bà chủ, ít giao du với bà chủ chính là phương pháp giúp cho bát mì xốt dễ tiêu hóa nhất, con người này chuyên gia vì cái dạ dày mà hy sinh lý tưởng.
Thím Kỷ đương nhiên không có quyền phát biểu. Tứ Hổ nghe thím Lưu già kể đầu đuôi xong, trong lòng cảm thấy bất bình. Thế này thì quá bất công rồi. Hơn nữa dựa vào đâu mà xúc xắc lắc lại kém giá trị hơn tiền đồng chứ? Thế nhưng, cậu ta tự có cách của mình.
Đó là một ngày mùa thu vô cùng đẹp đẽ, trên bầu trời xanh thẳm vời vợi có vài chú chim én đi xa luyến tiếc bay lượn. Lễ bắt trảo chu của Thiên Tứ được cử hành vào chính ngọ, thoang thoảng trong hương hoa mộc là một hai tiếng gà gáy. Thím Lưu già đem những món đồ đã được ngự định đặt hết lên mâm đồng, thỉnh bà chủ tới ngự lãm. Sau đó thím Kỷ bế Thiên Tứ tới, khuôn mặt cậu bé vẫn xị xuống, dường như chẳng hề thấy tròn một tuổi thì có gì là vui mừng. Mặc dù lông mày đã có sự tiến triển đáng kể, mọc ra được vài sợi thưa thớt. Thế nhưng chiếc mũi lại càng hếch lên cao hơn, vẻ mặt "khinh khỉ" toát ra đầy mình.
Lão gia vì để bảo dưỡng cái dạ dày, mang theo ba bát mì xốt lúc nãy, đã ngả mình trên giường phát ra tiếng ngáy vang dội vốn không mấy phù hợp với tiết trời thu trong sảng. Tứ Hổ gọi ông ta một tiếng, ông ta lẩm bẩm vài câu, chẳng biết là muốn xin thêm ít xốt, hay hoàn toàn chỉ lẩm bẩm cho có lệ. Mặc kệ thế nào đi nữa, ông ta vẫn tiếp tục ngủ khì.
Tứ Hổ quay về báo cáo:
"Lão gia ngủ rồi ạ; để tôi thay ngài nhé?"
"Mày là cái thá gì?" Bà chủ nói.
Tứ Hổ cũng ngẩn người ra, bản thân cậu ta cũng không biết mình là cái thá gì — đây vốn là câu hỏi khó trả lời nhất trên đời. Thế nhưng cậu ta đành ngượng ngùng đứng lì trong phòng, tay ấn vào túi áo dài, bà chủ cũng không đuổi cậu ta nữa.
Thím Lưu già còn nhiệt tình hơn cả bà chủ, liên tục dặn dò Thiên Tứ: "Chộp cái ấn có núm chỉ hoa ấy, ngoan nào cục cưng!"
Thiên Tứ liếc mắt nhìn mâm đồng một cái, vừa vươn tay ra lại rụt về, ngậm ngón cái vào miệng, hình như đang muốn suy ngẫm điều gì. Bầu không khí trong phòng vô cùng căng thẳng. Rút ngón tay ra, đưa lên trước mũi ngắm nghía một hồi, cảm thấy ngón cái tay phải không mấy triển vọng, bèn đổi sang ngón cái tay trái để mút. Mút một hồi hình như vẫn chưa đã thèm, bèn thọc ngón trỏ vào phía sau hàm răng trắng nhỏ xíu để ngoáy, cứ như vừa ăn phải thứ gì giắt răng vậy.
Thím Kỷ đỡ lấy cậu bé, nhướn người đưa về phía mâm đồng, cái miệng rộng phát ra tiếng động cực kỳ nhỏ, giống như tờ giấy dán cửa, vết rách tuy to nhưng tiếng kêu lại rất khẽ khi có cơn gió thổi qua: Chộp đi! Chộp đi!
Thiên Tứ vươn người ra, thấy chiếc lọ nhỏ trên bàn trông khá thú vị, liền trân trân nhìn chăm chú, dùng ngón tay chỉ chỉ: Ê a. Còn mâm đồng thì hoàn toàn chẳng thèm liếc mắt tới.
Thím Lưu già sốt ruột, toan cầm tay đứa bé kéo đi chộp. Bà chủ hết sức bình tĩnh ngăn thím ta lại: Từ từ đã, để tự nó chộp xem nào!
Tứ Hổ vốn không định lên tiếng, nhưng chẳng hiểu trong cổ họng vướng mắc thế nào, lại húng hắng ho một tiếng. Đầu Thiên Tứ quay phắt lại, nhe răng múa vuốt lao về phía này. Lúc này, Tứ Hổ rốt cuộc không kìm chế được nữa, lôi món xúc xắc lắc đã giấu kỹ trong túi áo ra, lắc lên rào rào. Thiên Tứ cười toét miệng, trong mắt ánh lên tia sáng, bên cánh mũi hằn lên mấy cái hố nhỏ, đều ngập tràn ý cười, thân hình rướn về phía trước, hai tay vươn ra. Nó muốn chiếc xúc xắc lắc!
Bà chủ muốn quát dừng bọn họ lại, nhưng nói thì chậm mà xảy ra thì nhanh, gậy hoa đã đổi chủ, Thiên Tứ vừa đá vừa nhảy lắc liên hồi, tạo thành một âm thanh vang dội.
Đôi mắt sâu thẳm của bà chủ đăm đăm nhìn vào Tứ Hổ, hỏi: "Gậy hoa, chộp gậy hoa thì có điềm gì nào?" Khuôn mặt bà chủ sa sầm lại như muốn nhỏ ra nước.
"Điềm gì á?" Tứ Hổ ngẫm nghĩ: "Thích chơi chứ sao!"