Gió xuân đắc ý móng ngựa nhanh, một ngày xem hết hoa Trường An.

Lúc ôm sách khổ đọc, người đọc sách nào chưa từng mơ mộng đến cảnh trúng tuyển tiến sĩ, trăng rằm bẻ quế... nhưng ai mà ngờ được, lại thê lương quạnh quẽ thế này, ngay cả Hội nguyên cũng trở nên chẳng còn mấy thi vị.

"Ta phải về đây, các ngươi cũng mau về nhà đi. Con gái chớ nên lang thang bên ngoài, kẻo gia đình lo lắng." Lâm Hoàn dặn dò hai câu, rồi vội vã cáo từ.

Lan Hân và Bảo Khánh nhìn nhau, vị Hội nguyên này được đấy chứ! Rõ ràng thi đỗ hạng nhất mà không hề kiêu ngạo, đoán ra thân phận các nàng không tầm thường nhưng cũng chẳng hề tự ti, lời lẽ ôn hòa, quan trọng nhất là tướng mạo cũng khá tuấn tú!

"Ta có chút đồng cảm với hắn rồi." Lan Hân thầm nói.

Bảo Khánh suy nghĩ một chút, "Chúng ta đi hỏi Vu Khiêm ca ca đi, huynh ấy sẽ có cách mà."

---❊ ❖ ❊---

"Khoa cử quả thực đã suy vi, hơn nữa tiền đồ ngày càng bất ổn, điểm này tất cả mọi người đều đã nhận thức rõ." Vu Khiêm trầm giọng giải thích, hắn đi theo bên cạnh Liễu Thuần, tự nhiên nắm rõ tình hình hơn người thường rất nhiều. Cái gọi là Đại học Giao thông này, vụ án của Kiển Nghĩa này, Chính Đạo thư viện này, tất cả chỉ là hiện tượng bề ngoài, không phải là nhân tố cốt lõi thực sự.

Mấu chốt nhất chỉ có một điều, đó chính là hưng học!

Không sai, từ khi Chu Đệ quyết định bất chấp mọi giá để đầu tư hưng học, thì khoa cử đi đến suy vong đã trở thành điều tất yếu.

Hưng học, dạy cái gì?

Hai chữ: Khoa học!

Có người sẽ hỏi, hưng học dạy Tứ thư Ngũ kinh có được không?

Không được!

Đạo lý rất đơn giản, bất kỳ quốc gia nào, người cần làm việc thực tế cũng nhiều hơn kẻ khua môi múa mép rất nhiều. Giả sử đại lực hưng học, chỉ nuôi dưỡng ra một đám sĩ đại phu chuyên đọc sách thánh hiền, với quốc lực của Đại Minh, chắc chắn không thể gánh nổi ngấy chừng ấy cao thủ múa mép.

Bản chất của việc đại hưng học có chút tương tự như mạng internet phổ cập, nói thẳng ra là diện truyền bá tri thức rộng hơn, giá trị của tri thức giảm xuống, việc tiếp thu trở nên dễ dàng hơn.

Trong thời đại truyền hình, những đại gia danh sĩ được láng xê đứng trên bục giảng ba thước, dùng phương thức đối thoại với học sinh cấp hai để ba hoa chích choè, giảng giải lịch sử văn học, những nhân vật như thế hoàn toàn không chịu nổi sự càn quét toàn diện của internet, chẳng mấy chốc uy quyền sẽ bị tiêu diệt, thần tượng học thuật bị đánh bại, chỉ còn lại một bãi lông gà đầy đất.

Dùng điều này để suy đoán kết quả của việc hưng học cũng tương tự như vậy.

Mọi người đều phổ biến biết được Tứ thư Ngũ kinh viết gì, những vi ngôn đại nghĩa trong miệng sĩ đại phu truyền thống cũng biến thành những câu cửa miệng ai ai cũng biết.

Khi tất cả mọi người đều biết rồi thì thứ này sẽ không còn đáng giá nữa, không thể dùng để lừa gạt người ta, không thể ngồi không hưởng thành quả mà vẫn được áo cơm an nhàn.

Đông đảo người đọc sách cần phải nắm vững bản lĩnh thực sự thì mới có thể tìm được công việc tốt hơn, tận hưởng cuộc sống tao nhã hơn.

Lấy nhị sư huynh của chúng ta ra mà nói, hiện tại huynh ấy đang tu sửa đường sắt, một người đọc sách hiểu biết về đo đạc có thể được phong ngay chức danh tham chính, phụ trách công việc của một đoạn đường sắt. Đợi đoạn đường sắt này tu sửa xong, phỏng chừng những người này đều có thể nhậm chức quan lớn cấp bố chính sứ, oai phong lẫm liệt chẳng khác gì một viên phong cương đại thần.

Vu Khiêm cười ha hả nói: "Lại nhìn khoa cử xem, cho dù có thi đỗ trạng nguyên đi nữa thì cũng chẳng qua chỉ là Hàn lâm tu soạn tòng lục phẩm, muốn thăng chức lên những chức vụ như thị đọc, nếu không có cơ hội đặc biệt thì ít nhất phải mất chín năm. Chín năm đấy!"

Vu Khiêm cười nói: "Đợi bọn họ ngồi nóng ghế thì phỏng chừng khoa cử còn tồn tại được hay không vẫn còn chưa biết chừng. Dù sao thì quan lại địa phương phải phụ trách quá nhiều sự vụ, không nắm vững tri thức mới thì tuyệt đối sẽ bị đào thải."

Vu Khiêm quả thực đã vạch trần một sự thật tàn nhẫn và phũ phàng, sự tiến bộ của thời đại, sự xuất hiện của những thứ mới mẻ luôn đi kèm với việc đào thải những thứ cũ kỹ. Những thiên chi kiêu tử ngày xưa nay rơi xuống cõi trần, những thứ mà họ từng tự hào nay trở nên vô giá trị, khoảng cách quá lớn quả thật khiến người ta uất ức và phát điên.

Mỗi tội nói gì thì nói, chúng ta dẫu sao cũng đã trúng cống sĩ, điện thí lại không bị đánh trượt, tệ nhất là tam giáp đồng tiến sĩ, cũng có thể được bổ nhiệm ra ngoại tỉnh làm huyện lệnh, làm một vị bách lý hầu, còn có gì mà không biết đủ nữa, đúng không?

Cao Hàn - thí sinh xếp bét bảng hội thí - vỗ ngực đôm đốp để cổ vũ mọi người.

Nghe hắn nói vậy, các cống sĩ trong hội quán cuối cùng cũng cảm thấy dễ chịu hơn một chút. Không sai, có thể làm tri huyện đã là rất tốt rồi, nên biết đủ.

Nhưng chẳng mấy chốc có người lắc đầu, "Ta thấy không đơn giản như vậy đâu, Cao huynh chỉ biết một mà không biết hai."

Lại một người đứng bật dậy, "Bệ hạ năm ngoái đã nói, sẽ lấy việc tu sửa đường sắt làm trọng tâm chính trị, thái phu nắm giữ việc cải cách quan chế mãi mà vẫn chưa có động tĩnh gì, thực ra là đang chờ đợi!"

Các ngươi thử nghĩ xem, tại sao những người phụ trách tu sửa đường sắt lại có thể mang hàm tham nghị? Mà cái chức tham nghị này rốt cuộc là gì?

Những cống sinh này đều có chí hướng chốn quan trường, đương nhiên không phải là những kẻ mọt sách chỉ biết đọc chữ. Theo chế độ nhà Minh, dưới bố chính sứ thiết lập tả hữu tham chính, phân thủ các đạo, lại kiêm quản các việc lương trữ, đồn điền, quân vụ, dịch trạm, thủy lợi, v.v., là chức quan tòng tam phẩm.

Điều đáng nói là tả hữu tham chính này không có định biên, nói cách khác là có thể tùy theo nhu cầu thực tế mà tăng giảm số lượng.

Tu sửa một con đường là để bồi dưỡng ra một nhóm nhân tài, những tham nghị có chuyên môn kỹ nghiệp lại quen thuộc với vận hành tu sửa đường sắt này, khi được phái ra các tỉnh khác thì chính là bố chính sứ, án sát sứ.

Do bọn họ chủ trì chính vụ hiển nhiên sẽ lợi hại hơn những người đọc sách truyền thống rất nhiều.

Hưng học địa phương, tu sửa đường sắt, xây dựng công trình thủy lợi... những người này đều có thể đảm đương tất cả.

Cấp trên có năng lực như vậy, liệu có thể dung thứ cho một đám phế vật ngu ngốc chẳng biết cái gì hay không?

Đây mới chỉ là một, điều đáng sợ hơn vẫn còn ở phía sau!

"Hiện tại hưng học mới được mấy năm chứ, thêm ba năm năm nữa, những người trẻ tuổi đầy ắp tri thức khoa học đó trỗi dậy bước vào quan trường, bọn họ có tâm phục khẩu phục chúng ta không?"

"Đây mới gọi là trước mặt là mãnh hổ, sau lưng là ác lang, trời không đường đi, đất không cửa vào... Ta ví như con rồng lặn lót bị nhốt ở bãi cát..."

Vị này vậy mà lại cất giọng ngâm nga, những người khác thì hoàn toàn không có tâm trạng đó nữa, tất cả đều cúi gầm mặt, trầm mặc không nói năng gì. Có những người gia cảnh rất nghèo khó, bi thương từ đáy lòng trào dâng, nhịn không được muốn trào nước mắt.

Mười năm đèn sách đổi lấy cái kết cục thế này, quả thực khiến người ta vô phương đối phó.

"Chư vị, chi bằng đừng đau buồn trước đã. Người ta nói hay lắm, hoa nở có lúc nên bẻ thì cứ bẻ, thời gian của đời người trôi nhanh như bạch câu quá khích [khích], chúng ta vui được ngày nào hay ngày đó, vui được bữa nào hay bữa ấy. Nào, chúng ta uống rượu! Uống bằng bát lớn!"

Một đám tân khoa cống sĩ đàng hoàng lại bị làm cho trông giống như những kẻ đoản mệnh chẳng sống được mấy ngày nữa, thử hỏi ai còn có thể vui vẻ nổi? Uống rượu ư, cho dù có là tiên tửu ngọc dịch đi chăng nữa thì cũng biến thành nước mướp đắng rồi.

"Hạ, Lâm huynh, huynh là tân khoa hội nguyên, dẫu sao cũng khác với bọn ta, huynh có thể dẫn dắt mọi người dâng sớ lên bệ hạ không?"

Có người nhìn thấy Lâm Hoàn đang ngồi ở góc phòng, tựa như vớ được cọng rơm cứu mạng.

Lập tức có mười mấy người vây quanh lại. Lúc này bên ngoài vang lên tiếng bước chân, cống sĩ từ các tỉnh khác đến cũng không ít, nhắc đến vận mệnh tương lai ai nấy đều thở dài ngao ngán.

Ta thấy ấy à, tất cả đều tại Thái phu, chính là lão ta cứ khăng khăng đòi hưng học, truyền bá cái khoa học của lão ta, khiến cho chúng ta thê thảm thế này. Nên dâng sớ thỉnh cầu bệ hạ bãi miễn gian nịnh... Đông người thế này, ta không tin là chẳng có chút tác dụng nào!"

Vị này vừa dứt lời liền nhận được một loạt ánh mắt nhìn kẻ thiểu năng.

Chúng ta còn chưa nói đến địa vị quan tước của Liễu Thuần đâu, chỉ riêng việc muốn dựa vào số đông đầu người để lật đổ Liễu Thuần thôi đã là chuyện hoang đường nhảm nhí, trong đầu chứa toàn nước rồi!

Những năm nay thúc đẩy hưng học, có bao nhiêu người trước đây không có cách nào được đi học nay đã có thể bước chân vào học đường! Không có một triệu thì cũng có vài triệu người, mỗi người một ngụm nước bọt cũng đủ dìm chết bọn họ rồi.

Còn dám mơ tưởng lật đổ Thái phu, không phải là đang nằm mộng đấy chứ?

Mọi người kiên quyết rạch ròi giới hạn với cái tên ngốc nghếch này, đỡ cho lát nữa sét đánh hắn lại bị vạ lây.

Đã không dùng được cách này thì phải nghĩ con đường khác.

"Hay là thế này đi, chúng ta đến bái phỏng mấy vị đại học sĩ trong nội các, thỉnh cầu bọn họ giúp đỡ xoay xở."

Đề nghị này lập tức nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình.

Mấy vị trong nội các đều là những nhân vật kiệt xuất xuất thân từ khoa cử, lại vào nội các với thân phận hàn lâm, phụng sự bệ hạ, là cận thần của thiên tử. Bọn họ đồng cảm với những người đọc sách đi lên từ con đường khoa cử, ở chỗ bệ hạ cũng có chút trọng lượng ngôn từ.

“Chúng ta cùng liên danh dâng thiếp, xin yết kiến bọn họ!”

Mọi người đều đồng thanh hướng ánh mắt về phía Lâm Hoàn, hết cách rồi, vẫn cần phải có Hội nguyên đứng ra dẫn đầu mới tốt.

Lâm Hoàn hơi nhíu mày, do dự không nói.

Các cống sĩ khác đều gấp đến mức toát mồ hôi.

"Lâm huynh, tia hy sinh duy nhất của chúng ta đều đặt cả vào người huynh rồi, huynh ngàn vạn lần không thể mặc kệ mọi người được!"

"Đúng vậy đấy, huynh là Hội nguyên, biết đâu lại có thể thi đậu trạng nguyên, làm một cú tam nguyên cập đệ, lỡ như bệ hạ vui lên, khoa cử lại được hồi sinh thì sao!"

Nghe câu này Lâm Hoàn chỉ muốn phì cười, tam nguyên cập đệ thì có tác dụng chắc? Đừng quên, trong triều vẫn còn có một vị sáu lần đỗ đầu nguyên thủ đấy thôi! Chẳng phải cũng vô dụng đó sao?

Ý tốt của chư vị ta đều hiểu. Chỉ là chuyện này trọng đại, cần phải suy tính cân nhắc kỹ càng, xin chư vị cho ta thêm chút thời gian."

Những người này cũng không cách nào ép buộc được, Lâm Hoàn đành quay trở về phòng, trầm mặc ngồi ngẩn ngơ. Trên bàn làm việc của hắn đặt một cuốn "Của cải của các quốc gia", trước kia hắn vốn không đọc những thể loại tạp thư này, thế nhưng từ sau khi vào kinh đến nay, lại không kìm được mà mua một cuốn.

Nói thật, cuốn sách này đã giải đáp cho hắn vô số những thắc mắc... Phân công! Đây chính là cốt lõi của Của cải của các quốc gia, sĩ nông công thương là sự phân chia của thời đại nông nghiệp, còn khoa cử chính là con đường tắt để chen chân vào hàng ngũ kẻ sĩ...

Nhưng nếu thời đại đã thay đổi, kẻ sĩ cũng đã thay đổi, thì khoa cử liệu có thể tiếp tục tồn tại được nữa không?

Lâm Hoàn vểnh tai lắng nghe, hình như vẫn có thể nghe thấy tiếng đám cống sĩ đang uống rượu bàn tán... Chỉ là trong đó hoàn toàn không còn chút gió xuân đắc ý nào nữa, mà chỉ còn lại sự chán nản phàn nàn, cùng với nỗi lo lắng vô tận.

Mùa thu năm ngoái, học tử khắp nơi vào kinh ứng thí, kết quả là có không ít người quyết định đi thi Đại học Giao thông.

Nếu không nhờ mấy tên cao thủ ấy bỏ đi thì phỏng chừng bản thân cũng chẳng có phúc phận thi đậu Hội nguyên đâu nhỉ?

Còn mấy ngày nữa là đến điện thí rồi, sắp sửa trở thành thiên tử môn sinh thực thụ... Chỉ có điều thiên tử sẽ nhìn nhận thế nào đây? Bách tính sẽ nhìn nhận thế nào đây?

Phần lớn thiên tử sẽ không tự mình chủ trì hội thí đâu nhỉ?

Hoàng gia thư viện, Đại học Giao thông, những môn đồ khoa học kia mới là những môn sinh thực sự trong mắt thiên tử phải không?

Cái gọi là học thành văn võ nghệ, bán cho đế vương gia.

Đọc sách suy cho cùng vẫn là để phục vụ cho đế vương, Lâm Hoàn dần dần hạ quyết tâm...

Đến ngày hôm sau, Cao Hàn cùng hơn chục người chạy ra bên ngoài phòng của Lâm Hoàn, nhẹ nhàng gõ cửa, thấp giọng ôn tồn gọi: "Lâm huynh, Lâm huynh! Huynh nghĩ thế nào rồi?"

Họ gọi hồi lâu mà chẳng có ai trả lời.

Đúng lúc này có tiểu nhị đi ngang qua: "Đừng tìm nữa, người đi từ đời thủa nào rồi. Trời vừa sáng đã hỏi ta Đại học Giao thông ở đâu, giờ này phỏng chừng đã sớm qua đó rồi."

Tất cả các cống sĩ nghe vậy liền ngây người ra như phỗng, chết tiệt, vị Lâm Hoàn này phản biến rồi! Huynh thế mà lại là Hội nguyên cơ mà!