Sư Lý tử

Sư Lý tử tên Tật, là em khác mẹ với Tần Huệ vương. Mẹ ông người Hàn. Sư Lý tử là người khôi hài, tài trí, người Tần gọi là “túi khôn”.

Tần Huệ vương năm thứ tám, ban cho Sư Lý tử tước Hữu cánh, sai làm tướng đi đánh Khúc Ốc. Sư Lý tử đuổi hết người đó, chiếm lấy thành, sáp nhập vào Tần. Tần Huệ vương năm thứ hai mươi lăm, sai Sư Lý tử cầm quân đánh Triệu, bắt sống tướng Triệu là Trang Báo, hạ được đất Lận[1]. Năm sau, giúp Ngụy Chương tấn công Sở, đánh bại tướng Sở là Khuất Cái, chiếm đất Hán Trung. Tần gia phong cho Sư Lý tử, hiệu là Nghiêm quân.

Tần Huệ vương chết, Thái tử Vũ vương lên ngôi, đuổi Trương Nghi, Ngụy Chương, rồi phong Sư Lý tử và Cam Mậu làm Tả hữu thừa tướng. Tần sai Cam Mậu đánh Hàn, hạ được Nghi Dương. Sai Sư Lý tử đem trăm cỗ xe vào Chu. Nhà Chu đem quân nghênh đón, tỏ ra hết sức cung kính. Sở vương giận, trách nhà Chu, cho nhà Chu coi trọng khách Tần. Du Đằng vì Chu nói với Sở vương: “Trí bá đánh Cừu Do, tặng Cừu Do xe lớn, nhân đó đem quân đuổi theo, Cừu Do bèn bị diệt. Vì sao? Vì khiến Cừu Do không có phòng bị vậy. Tề Hoàn công đánh đất Thái, hô hào là diệt Sở, kỳ thực đánh úp Sái. Nay Tần là nước hổ lang, sai Sư Lý tử đem trăm cỗ xe vào Chu, Chu lấy chuyện Cừu Do và đất Sài ra suy xét, cho nên sai kích dài phía trước, nỏ mạnh đằng sau, danh nghĩa bảo vệ Tật, kỳ thực bắt bỏ tù. Vả nhà Chu há không lo lắng cho xã tắc ư? Chỉ e một sớm mất nước sẽ khiến đại vương lo lắng.” Sở vương bèn đổi sang vui.

Tần Vũ vương chết, Chiêu vương lên ngôi, Sư Lý tử càng được trọng dụng.

Chiêu vương năm đầu, Sư Lý tử cầm quân đánh đất Bồ. Bồ chống giữ trong sợ hãi, bèn cầu cứu Hồ Diễn. Hồ Diễn vì Bồ nói với Sư Lý tử: “Ngài đánh đất Bồ, là vì Tần hay vì Ngụy? Vì Ngụy thì tốt rồi, vì Tần thì không đáng trông cậy đâu. Xét lẽ, nước Vệ sở dĩ tồn tại là nhà đất Bồ. Nay ngài đánh đất Bồ rồi vào Ngụy, nước Vệ ắt cũng nhún mình mà theo. Ngụy mất vùng phía ngoài Tây Hà mà không lấy lại được, tất quân yếu. Nay gộp Vệ và Ngụy, Ngụy sẽ mạnh lên. Khi Ngụy mạnh lên, vùng phía ngoài Tây Hà ắt nguy. Và Tần vương sẽ xem việc ngài làm, hại cho Tần lợi cho Ngụy, Tần vương ắt bắt tội ngài.” Sư Lý tử nói: “Phải làm thế nào?” Hồ Diễn đáp: “Ngài giải vây đất Bồ, chớ có tấn công, tôi xin vì ngài vào nói với họ, tạo ân đức cho vua Vệ.” Sư Lý tử nói: “Được.” Hồ Diễn vào đất Bồ, nói với tướng giữ đất ấy: “Sư Lý tử biết đất Bồ đã suy yếu, ông ta nói nhất định hạ đất Bồ. Diễn này có thể khiến họ giải vây không đánh.” Tướng giữ đất Bồ sợ, nhân đó vái hai vái, nói: “Xin theo lời ngài.” Nhân đó dâng ba trăm cân vàng, nói: “Nếu quân Tần rút, xin báo công của ngài với vua Vệ, khiến ngài làm quan khanh.” Vì thế Hồ Diễn nhận vàng của đất Bồ, còn được hiển quý Vệ. Sau Tần giải vây đất Bồ, rút về. Rồi trở lại đánh Bì Thị, chưa hạ được Bì Thị, lại rút lui.

Chiêu vương năm thứ bảy, Sư Lý tử chết, táng ở phía đông Chương Đài, phía nam sông Vị. [Sư Lý tử] từng nói: “Trăm năm sau, chỗ này sẽ có thiên tử lập cung ngay cạnh.” Sư Lý tử là Tật, nhà ở làng Sư, hương Âm, phía nam sông Vị, phía tây miếu Chiêu vương, cho nên tục gọi là Sư Lý tử. Đến thời Hán, cung Trường Lạc ở đông, cung Vị Ương ở tây, kho vũ khí ngay trên mộ Sư Lý tử. Người Tần có ngạn ngữ rằng: “Sức thì Nhậm Bỉ, trí thì Sư Lý.”

Cam Mậu

Cam Mậu người Hạ Thái, thờ Sử Cử tiên sinh ở Hạ Thái, theo học thuyết bách gia. Nhờ Trương Nghi, Sư Lý tử để cầu kiến Tần Huệ vương. Huệ vương vừa gặp liền thích, sai làm võ tướng, rồi giúp Ngụy Chương bình định đất Hán Trung.

Huệ vương chết, Vũ vương lên thay. Trương Nghi và Ngụy Chương bỏ đi, sang Ngụy ở phía đông. Thục hầu là Huy, Tướng quốc là Tráng làm phản, Tần sai Cam Mậu bình định đất Thục. Trở về, được phong làm Tả thừa tướng, phong Sư Lý tử làm Hữu thừa tưởng.

Tần Vũ vương năm thứ ba, Tần Vũ vương nói với Cam Mậu: “Quả nhân muốn mở đường, xe thông đến Tam Xuyên, để thám xét nhà Chu, làm được thế quả nhân dẫu chết cũng bất hủ.” Cam Mậu nói: “Cho thần đến Ngụy, hẹn họ đánh Hàn, rồi lệnh Hướng Thọ theo giúp.” Cam Mậu đến, nói với Hướng Thọ: “Ngài về nói với vua rằng: Nước Ngụy đã theo lời tôi, nhưng xin đại vương đừng đánh? Việc thành, thảy đều là công của ngài.” Hướng Thọ trở về, bảo với Tần vương, vua đón Cam Mậu ở Tức Nhưỡng. Cam Mậu tới, vua hỏi nguyên do. Mậu nói: “Nghi Dương là huyện lớn, Thượng Đảng và Nam Dương tích trữ đã lâu. Danh nghĩa là huyện, thực lại là quận. Nay đại vương xiết bao nguy hiểm, đi xa ngàn dặm để đánh, khó lắm! Xưa Tăng Sâm ở đất Phí, người Lỗ có kẻ cùng họ tên Tăng Sâm giết người, có người báo với mẹ Tăng Sâm rằng 'Tăng Sâm giết người'. Bà điềm nhiên ngồi dệt vải. Lát sau, người khác lại báo 'Tăng Sâm giết người'. Bà mẹ vẫn điềm nhiên ngồi dệt. Lại sau đó có người đến báo 'Tăng Sâm giết người'. Mẹ Tăng Sâm ném con thoi, trèo tường mà trốn. Xét lẽ, Tăng Sâm là người hiền, mẹ ông tin tưởng thế, có ba người nghi ngờ, mà mẹ cũng kinh sợ. Nay thần hiển năng không bằng Tăng Sâm, đại vương tin thần chẳng bằng mẹ Tăng Sâm tin Tăng Sâm, người nghi ngờ thần không chỉ có ba, thần sợ đại vương ném con thoi thôi. Trước đây Trương Nghi phía tây thôn tính đất Ba và Thục, phía bắc khai mở vùng ngoài Tây Hà, nam lấy Thượng Dung, thiên hạ không khen Trương Nghi mà cho tiên vương hiền năng. Ngụy Văn hầu sai Lạc Dương cầm quân đánh Trung Sơn, ba năm thì hạ được. Lạc Dương trở về luận công, Văn hầu đưa cho hòm thư gièm pha. Lạc Dương với hai lần, dập đầu nói: 'Đó không phải công của thần, mà là sức của chúa công.' Nay thần, bề tôi ở đợ. Hai vị Sư Lý tử và Công Tôn Thích cậy Hàn nên bàn nghị điều gì, đại vương ắt nghe theo, là đại vương dối Ngụy vương còn thần bị Công Trọng Xỉ oán vậy.” Tần vương nói: “Quả nhân không nghe họ đâu, xin lập ước thề với ông.” Sau sai Thừa tướng Cam Mậu cầm quân đánh Nghi Dương. Năm tháng không hạ được, Sư Lý tử và Công Tôn Thích quả nhiên tranh nhau. Vũ vương triệu Cam Mậu về, muốn bãi binh. Cam Mậu nói: “Tức Nhưỡng còn kia.” Vua nói: “Có đó.” Nhân đấy dốc hết quân binh, sai Cam Mậu đi đánh. Chém được sáu vạn thủ cấp, hạ được Nghi Dương. Hàn Tương vương sai Công Trọng Xỉ vào tạ lỗi, xin hòa với Tần.

Sau Vũ vương tới Chu, rồi chết ở đó. Em lên thay, là Chiêu vương. Mẹ Chiêu vương là Tuyên thái hậu, người Sở. Sở Hoài vương oán vì trước đây Tần đánh bại Sở ở Đan Dương mà Hàn không cứu viện, bèn mang quân bao vây đất Ung Thị của Hàn. Hàn sai Công Trọng Xỉ cáo cấp với Tần. Tần Chiêu vương mới lên ngôi, Thái hậu là người Sở, nên không cứu. Công Trọng nhờ Cam Mậu, Cam Mậu vì Hàn nên nói với Tần Chiêu vương: “Công Trọng cho là sẽ được nước Tần cứu mới dám chống Sở. Nay Ung Thị bị bao vây, quân Tần không xuống đất Hào, Công Trọng đang ngẩng đầu mà không vào chầu, Công Thúc sẽ đem phía nam đất nước liên hợp với Sở. Sở và Hàn hợp nhất, Ngụy không dám không nghe, theo đó cái thế đánh Tần đã hình thành. Không biết ngồi đợi bị đánh với việc đem quân đi đánh, đằng nào lợi hơn?” Tần vương đáp: “Phải.” Bèn đem quân xuống đất Hào để cứu Hàn. Quân Sở rút lui.

Tần sai Hướng Thọ bình định Nghi Dương, rồi sai Sư Lý tử và Cam Mậu đánh Bì Thị nước Ngụy. Hướng Thọ có quan hệ đằng ngoại với Tuyên thái hậu, lớn lên cùng Chiêu vương, nên được trọng dụng. Hướng Thọ đến Sở, Sở biết Hướng Thọ là quý thích của Tần, đối đãi trong hậu. Hướng Thọ vì Tần giữ đất Nghi Dương, định đánh nước Hàn. Công Trọng nước Hàn sai Tô Đại nói với Hướng Thọ: “Cầm thú nguy khốn làm lật úp xe. Ngài phá nước Hàn, làm nhục Công Trọng, Công Trọng nắm quốc sự sẽ lại thờ Tần, tự cho ắt được gia phong. Nay ngài dâng đất Giải Khẩu cho Sở, lấy đất Đỗ Dương phong cho tên Lệnh doãn nhỏ. Tần và Sở liên hợp, lại đánh Hàn, Hàn ắt mất. Hàn mất, Công Trọng sẽ thống suất người của mình để chống Tần. Xin ngài nghĩ cho kỹ.” Hướng Thọ nói: “Ta liên hợp Tần, Sở không phải để chống Hàn, ngài vì Thọ này yết kiến Công Trọng, nói: Tần, Hàn có thể liên hợp.” Tô Đại đáp: “Xin được thưa với ngài, người ta nói: quý cái mình cho là quý mới thực là quý. Tần vương tin yêu ngài, không bằng Công Tôn Thích; trí tuệ của ngài, không bằng Cam Mậu. Nay hai người này đều không đích thân nắm chính sự Tần, còn riêng ngài được chúa thượng cho quyết việc nước, sao vậy? Vì họ đều không được tín nhiệm. Công Tôn Thích kết đảng với Hàn, Cam Mậu kết đảng với Ngụy, cho nên đại vương không tin. Nay Tần, Sở tranh cường mà ngài kết đảng với Sở, thế là chung đường với Công Tôn Thích và Cam Mậu, ngài khác gì họ đâu? Người ta đều nói Sở giỏi ứng biến, ngài ắt bại trong tay họ, là trách nhiệm ngài tự gánh. Chi bằng ngài cùng đại vương mưu tính sự ứng biến của Sở, thân Hàn để phòng Sở, như thế thì chẳng lo nữa. Người Hàn ắt trước đem nước theo Công Tôn Thích, sau ủy thác nước cho Cam Mậu, Hàn là cừu địch của ngài. Nay ngài nói thân Hàn để phòng Sở, là làm ngoại giao thì không tránh kẻ thù.” Hướng Thọ nói: “Đúng, ta rất muốn liên kết với Hàn.” Đáp rằng: “Cam Mậu đồng ý đem đất Vũ Toại cho Công Trọng, đưa dân trở về Nghi Dương, nay ngài nhận lại, việc đó rất khó.” Hướng Thọ nói: “Thế phải làm sao? Rốt cuộc không thể được Vũ Toại ư?” Đáp rằng: “Sao ngài không lấy danh nghĩa Tần xin đất Dĩnh Xuyên ở Sở cho Hàn? Đó là đất mà Hàn gửi vậy. Ngài xin được, là lệnh được thi hành ở Sở rồi dùng đất đó tạo đức với Hàn. Ngài xin không được, oán hận giữa Hàn và Sở không giải, sẽ tranh nhau chạy sang Tần. Tần, Sở tranh cường, còn ngài thong thả qua Sở để thu phục Hàn, đó là lợi cho Tần.” Hướng Thọ nói: “Phải làm sao?" Đáp rằng: “Đây là việc tốt. Cam Mậu muốn dùng Ngụy để lấy Tề, Công Tôn Thích muốn dùng Hàn để lấy Tề. Nay ngài chiếm Nghi Dương, lấy đó làm công, tiếp nhận Sở, Hàn để vỗ yên họ, rồi xử tội Tề, Ngụy, như thế Công Tôn Thích và Cam Mậu không còn chuyện gì nữa.”

Rốt cuộc Cam Mậu nói với Tần Chiêu vương, đem đất Vũ Toại trả lại cho Hàn. Hướng Thọ và Công Tôn Thích phản đối, cho là không được. Vì thế Hướng Thọ và Công Tôn Thích oán ghét, gièm pha Cam Mậu. Mậu sợ, bỏ việc đánh Bồ Bản của Ngụy mà chạy. Sư Lý tử và Ngụy giảng hòa, bãi binh.

Cam Mậu trốn khỏi Tần chạy sang Tề, gặp Tô Đại. Đại thay mặt Tề đi sứ sang Tần. Cam Mậu nói: “Thần đắc tội với Tần, sợ nên bỏ trốn, không chỗ nương thân. Thần từng nghe cô gái nhà nghèo và cô gái nhà giàu cùng dệt vải, cô nhà nghèo nói: 'Tôi không có tiền mua nến, còn cô, nến thắp sáng có thừa, có thể chia cho tôi ít ánh sáng, như thế cô không mất ánh sáng mà tôi cũng được chút tiện.' Nay thần khốn đốn, còn ngài đương đi sứ Tần lại đang nắm quyền. Vợ con Mậu ở Tần, xin ngài cho chút ánh sáng thừa để cứu vớt.” Tô Đại đồng ý. Rồi đi sứ sang Tần. Việc xong, Đại nhân đó nói với Tần vương: “Cam Mậu là kẻ sĩ phi thường. Ông ta ở Tần, nhiều đời được trọng. Từ Hào Tái đến cửa Quỷ Cốc, địa hình hiểm yếu ra sao đều biết rõ. Ông ta mà lấy danh nghĩa Tề để ước định với Hàn, Ngụy quay lại đánh Tần, việc đó bất lợi cho Tần vậy.” Tần vương nói: “Thế phải làm sao?” Tô Đại đáp: “Chẳng bằng đại vương hãy dùng lễ trọng, trao lộc hậu để nghênh đón, ông ta về rồi, an trí ở Quỷ Cốc, suốt đời không rời khỏi.” Tần vương nói: “Phải.” Bèn cho Cam Mậu làm thượng khanh, đem ấn Tướng quốc sang Tề nghênh đón. Cam Mậu không đi. Tô Đại nói với Tề Mẫn vương: “Ôi, Cam Mậu là người hiền. Nay Tần ban chức thượng khanh, dùng ấn Tướng quốc đón về. Cam Mậu cảm đức đại vương ban tặng, muốn làm bề tôi đại vương, cho nên từ chối không về, sao đại vương không dùng lễ đối đãi?” Tề vương nói: “Phải.” Bèn phong lên hàng thượng khanh để níu giữ. Tần nhân đó khôi phục gia tộc Cam Mậu, ganh đua với Tề.

Tề sai Cam Mậu đi sứ nước Sở, Sở Hoài vương mới thông hôn với Tần nên rất vui. Nhưng Tần nghe tin Cam Mậu tới Sở, bèn sai người nói với Sở vương: “Xin hãy đưa Cam Mậu về Tần.” Sở vương hỏi Phạm Quyên: “Quả nhân muốn đặt chức Thừa tướng Tần, ai đảm đương được?” Phạm Quyên đáp: “Thần không đủ khả năng để biết ai được.” Sở vương nói: “Quả nhân muốn phong Cam Mậu, được chăng?" Đáp rằng: “Không được. Xét lẽ, bọn gác cổng như Sử Cử, Hạ Thái, chuyện lớn không đủ thờ đại vương, chuyện nhỏ không đủ giúp gia đình, kẻ cẩu thả ti tiện không thể có tiếng liêm khiết ở đời, Cam Mậu lại đối đãi rất cung thuận. Cho nên Huệ vương trí sáng suốt, Vũ vương giỏi xét đoán, Trương Nghi tài biện bác, Cam Mậu phụng sự họ, làm mười chức quan mà không hề phạm lỗi. Mậu thực hiền năng, nhưng không thể làm Thừa tướng nước Tần. Bởi Tần có tướng hiền, bất lợi cho Sở. Và trước đây đại vương từng dùng Triệu Hoạt nước Việt, Hoạt ngầm gây họa Chương Nghĩa, khiến Việt rối loạn, cho nên Sở phía nam vây khốn Lệ Môn, biến Giang Đông thành quận ấp. Xét công của đại vương chính là Việt loạn thì Sở yên vậy. Nay đại vương biết dùng người ở Việt mà quên việc dùng người ở Tần, thần cho là sai lầm của đại vương vậy. Nếu đại vương muốn đặt chức Thừa tướng ở Tần, không ai bằng Hướng Thọ. Bởi Hướng Thọ là chỗ thân thích với Tần vương, lúc nhỏ mặc chung áo, lớn lên ngồi chung xe, được nghe bàn chính sự. Đại vương phải để Hướng Thọ làm Thừa tướng nước Tần, mới có lợi cho Sở.” Thế là Sở phái sứ sang đề nghị Tần cho Hướng Thọ làm Thừa tướng. Tần rốt cuộc đồng ý. Còn Cam Mậu sau không được về Tần, chết ở Ngụy.

Cam Mậu có cháu nội là Cam La.

Cam La

Cam La, cháu nội Cam Mậu. Sau khi Mậu chết, Cam La mới mười hai tuổi, phụng sự Thừa tướng nước Tần là Văn Tín hầu Lã Bất Vi.

Tần Thủy hoàng đế sại Cương Thành quân là Sái Trạch sang Yên, ba năm sau, Yên vương là Hỷ sai Thái tử Đan sang Tần làm con tin. Tần sai Trương Đường sang làm Thừa tướng nước Yên, muốn cùng Yên đánh Triệu để mở rộng đất Hà Gian. Trương Đường nói với Văn Tín hầu: “Tôi từng cùng Tần Chiêu vương đánh Triệu, Triệu oán tôi, nói: 'Ai bắt được Đường thưởng trăm dặm đất'. Nay sang Yên tất phải qua Triệu, tôi không thể đi được.” Văn Tín hầu không vui, cũng không ép buộc. Cam La hỏi: “Quân hầu sao không vui thế?” Văn Tín hầu đáp: “Ta sai Cương Thành quân Thái Trạch sang Yên ba năm, Thái tử Đan nước Yên đã sang làm con tin, ta đích thân yêu cầu Trương khanh sang làm Thừa tướng nước Yên nhưng ông ta không đi.” Cam La nói: “Tôi xin thuyết phục ông ta.” Văn Tín hầu mắng: “Cút! Chính ta yêu cầu ông ta còn không chịu, ngươi sao khiến ông ta đi được?" Cam La nói: “Hạng Thác mới bảy tuổi đã làm thầy Khổng tử. Nay tôi mười hai tuổi rồi, ngài để tôi thử, sao lại vội quát tháo thế?” Thế rồi Cam La yết kiến Trường khanh, hỏi: “Công của ngài so với Vũ An quân, ai hơn?” Trương khanh đáp: “Vũ An quân nam thắng Sở hùng mạnh, bắc ra oai với Yên, Triệu, chiến thắng lập công, phá thành bạt ấp, không biết bao nhiêu, công của ta không bằng được.” Cam La hỏi: “Ứng hầu được trọng dụng ở Tần, so với Văn Tín hầu, ai quyền hơn?” Trương khanh đáp: “Ứng hầu không có quyền hành bằng Văn Tín hầu.” Cam La hỏi: “Ngài biết rõ mình không có quyền hành như Văn Tín hầu chăng?” Đáp: “Biết chứ.” Cam La nói: “Ứng hầu muốn đánh Triệu, Vũ An quân cho là khó, rời Hàm Dương bảy dặm đã chết ở Đỗ Bưu. Nay đích thân Văn Tín hầu yêu cầu ngài sang làm Thừa tướng nước Yên, ngài không chịu đi, tôi không biết ngài sẽ chết ở chỗ nào vậy.” Trương Đường nói: “Xin theo lời chú bé mà lên đường.” Sai người chuẩn bị hành trang khởi hành.

[Trương Đường] đi được vài ngày, Cam La nói với Văn Tín hầu: “Cho tôi mượn năm cỗ xe, xin vì Trương Đường đến báo trước cho Triệu.” Văn Tín hầu bèn vào cung nói với Thủy hoàng: “Cháu nội Cam Mậu là Cam La tuổi còn nhỏ, nhưng là con cháu danh gia, chư hầu đều biết tiếng. Nay Trương Đường muốn thác bệnh không chịu đi, Cam La đã thuyết phục ông ta lên đường. Nay [Cam La] xin đi báo trước cho Triệu, hãy phái y đi.” Thủy hoàng triệu kiến, sai Cam La đến Triệu. Triệu Tương vương ra ngoài thành đón Cam La. Cam La nói với Triệu vương: “Đại vương nghe việc Thái tử Đan nước Yên sang Tần làm con tin chưa?” Đáp: “Nghe rồi.” Hỏi: “Nghe Trương Đường sang làm Thừa tướng nước Yên chưa?" Đáp: “Nghe rồi.” Cam La nói: “Việc Thái tử Đan nước Yên sang Tần, là Yên không dối Tần vậy. Việc Trương Đường sang làm Thừa tướng nước Yên, là Tần không dối Yên vậy. Việc Yên và Tần không dối nhau, cùng đánh Triệu, nguy đấy. Yên và Tần không dối nhau chẳng có nguyên do nào khác, muốn đánh Triệu để mở rộng vùng Hà Gian. Chẳng bằng đại vương ban cho thần năm thành để mở rộng vùng Hà Gian, cho Thái tử nước Yên trở về, cùng Triệu mạnh tấn công Yên yếu.” Triệu vương lập tức cắt năm thành để mở rộng vùng Hà Gian. Tần trả Thái tử nước Yên về nước. Triệu tấn công Yên, chiếm được ba mươi thành ở Thượng Cốc, Tần được mười một thành.

Cam La về báo với Tần, Tần vương phong Cam La làm thượng khanh, lại đem điền trạch của Cam Mậu trước kia ban cho.

Thái sử công bàn rằng: Sư Lý tử vì cốt nhục được trọng dụng, vốn là lẽ thường, được người Tần khen là trí, cho nên tôi chọn ghi nhiều. Cam Mậu dấy lên nơi xóm làng ở đất Hạ Thái, nổi danh chư hầu, được Tề, Sở mạnh coi trọng. Cam La tuổi nhỏ, nhưng đưa ra một kế lạ, được đời sau khen ngợi. Tuy không phải bậc quân tử đức hạnh thuần chính, nhưng cũng là mưu sĩ thời Chiến quốc. Đương khi Tần hùng mạnh, thiên hạ càng đổ xô tính mưu gian trá vậy.

[1] Quen đọc là "lạn".